Business model voor robuuste netwerkopslag van medische gegevens

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Business model voor robuuste netwerkopslag van medische gegevens"

Transcriptie

1 Faculteit Ingenieurswetenschappen Vakgroep INTEC Voorzitter: Prof. Dr. Ir. P. Lagasse Business model voor robuuste netwerkopslag van medische gegevens door Kurt Verduyn Promotoren: Prof. Dr. Ir. Mario Pickavet, Dr. Ir. Didier Colle Scriptiebegeleider: Jan Van Ooteghem Scriptie ingediend tot het behalen van de academische graad van Burgerlijk Ingenieur in de Computerwetenschappen Academiejaar

2

3 Faculteit Ingenieurswetenschappen Vakgroep INTEC Voorzitter: Prof. Dr. Ir. P. Lagasse Business model voor robuuste netwerkopslag van medische gegevens door Kurt Verduyn Promotoren: Prof. Dr. Ir. Mario Pickavet, Dr. Ir. Didier Colle Scriptiebegeleider: Jan Van Ooteghem Scriptie ingediend tot het behalen van de academische graad van Burgerlijk Ingenieur in de Computerwetenschappen Academiejaar

4 Dankwoord De beslissing om op Erasmus te gaan had zeker zijn negatieve gevolgen voor het schrijven van deze thesis. De aanpassing en de verkenning van de Baskische streek en cultuur, het ontdekken van andere levenswijzen en het leren van de Spaanse taal hadden als gevolg dat het onderzoek voor deze thesis nooit zoals gepland verliep. In de eerste plaats wil ik dan ook mijn begeleider en promotoren bedanken voor het geduld die zij opgebracht hebben voor mij. Speciale dank gaat uit naar Jan Van Ooteghem, die in juli en augustus steeds paraat stond voor een intensieve begeleiding om deze thesis toch tot een goed einde te brengen. De heer Tony Voet wordt ook vriendelijk bedankt vanwege zijn input betreffende digitale medische beeldvorming. Dankzij hem kreeg ik meer zekerheid in mijn gedane schatting en werd deze nog lichtjes aangepast. Verder wil ik zeker nog mijn beste vrienden van Bilbao bedanken voor de goede tijd die we hebben beleefd. En zelfs al zijn deze nu weer ver weg, ze doen mij nog steeds met een glimlach terugdenken aan het voorbije jaar. Vooral de steun op onverwachte momenten gedurende de zomermaanden tot de deadline van deze thesis deed deugd. Ook wil ik van de gelegenheid profiteren om mijn proeflezers te bedanken. Stefanie, Hannelore, mama, Jan, bedankt! Als laatste wil ik mijn ouders bedanken die mij zelfs na zoveel jaren studie nog altijd evenveel steunen in wat ik doe. Zonder jullie morele en financiële steun zou ik nooit zover geraakt zijn als nu! Bedankt! i

5 De toelating tot bruikleen De auteur geeft de toelating deze scriptie voor consultatie beschikbaar te stellen en delen van de scriptie te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking tot de verplichting de bron uitdrukkelijk te vermelden bij het aanhalen van resultaten uit deze scriptie. Kurt Verduyn, 13 augustus 2007 ii

6 Business model voor robuuste netwerkopslag van medische gegevens door Kurt Verduyn Scriptie ingediend tot het behalen van de academische graad van Burgerlijk Ingenieur in de Computerwetenschappen Academiejaar Promotoren: Prof. Dr. Ir. Mario Pickavet, Dr. Ir. Didier Colle Scriptiebegeleider: Jan Van Ooteghem Faculteit Ingenieurswetenschappen Universiteit Gent Vakgroep INTEC Voorzitter: Prof. Dr. Ir. P. Lagasse Samenvatting In deze thesis stellen we het business model op voor de robuuste netwerkopslag van medische data. Er wordt een toekomstvisie opgesteld voor 4 ziekenhuizen die participeren in het project. De jaarlijkse totale opslag per patiënt werd geschat. Hiermee werd de totale opslaghoeveelheid, inclusief back-up, en de netwerktrafiek tussen de locaties berekend. Een netwerkmodel wordt opgesteld om deze trafiek te ondersteunen, evenals de nodige infrastructuur voor de opslagvereisten. Als laatste wordt een economische studie verricht om zodoende de totale kost te berekenen van dit project. Trefwoorden Business model, robuuste netwerkopslag, medische data, economische studie, kostenberekening

7 Business model for robust network storage of medical data Kurt Verduyn Supervisor(s): Jan Van Ooteghem, Mario Pickavet, Didier Colle Abstract In this article we formulate the business model for the robust network storage of medical data. We lay out a prediction for the 4 hospitals that participate in the project. This includes an estimation of the total storage needed, including back-up, and the network traffic between the locations. A network model is defined to support this traffic, as well as the necessary infrastructure to fulfill the storage demands. Eventually an economical study is executed to calculate the total cost of this 5-year project. Keywords Business model, robust network storage, medical data, economical study, cost calculation I. INTRODUCTION THE Internet has known a tremendous growth, which was never anticipated. Especially due to the introduction of broadband at home new applications are being used, that demand more and more bandwidth. We want to be able to have access to our data at any moment, at any place. This is not different in the medical sector. At this moment Electronic Health Records (EHRs) are distributed among many different parties. These include: the family doctor, the hospital, the insurance company, the government and also the patient himself. It would be greatly beneficially if this data would be centralized somehow. In this manner a hospital should not have to ask the family doctor for certain information, but this could be asked directly from the (central) database. If this information is stored in plain text, the total storage is limited in space. But as time goes by, more storage is available at lower prizes, and we want to store more data with a higher quality. Digital scanners were introduced and so was digital medical imaging. The digital scanners continually offered more possibilities, and the total storage per examination rose. Doctors adapted to the change to fully use the new possibilities. No longer did they need to make a selection of the best images to print them, they could easily shoot a lot of images and store them digitally. But not only medical patient data needs to be stored. Also more and more internal and external administration is being produced, processed and stored digitally. The yearly amounts of data storage are big, but for 1 hospital only this is no real problem. Even if legislation demands that this data needs to be stored for a long time, the possibilities to store big amounts of data are numerous. The real problems arise when all parties become involved. Synchronization of the data can not be forgotten, and also offering enough Quality of Service (QoS) has strong demands of the network. To let all parties work together is not an easy job, and for considerable time already this area has been subjected to research. The EHR may already be implemented and used in many ways, but nationwide or internationally there is still a lot of work to be done due to their mutual incompatibilities. Due to the big extent of this subject, without extensive research we would easily be confronted with synchronization and security problems. Because of this even after several years this concept is still far from ready. In this paper we concentrate on connecting 4 hospitals. We estimate the total storage needed, and the total network traffic. The network topology will be defined in accordance with the QoS demands. Also the storage infrastructure will be chosen to fulfill the demands, and in the end we will estimate the total cost. A. Introduction and concepts II. BUSINESS CASE What we are trying to create is a system where all parties have secure access to the EHRs via the Internet nonetheless where and when a patient seeks medical attention. If this is possible in a fast and reliable way, then we will be able to fight personal and common diseases more efficiently. Doctors and nurses will be able to deliver a better and more individual service to the patient. The public health will improve due to the faster reaction possible against epidemics and such. Also personal health will improve because the patient has the possibility to on line check if his health parameters are not excessive. B. Yearly patient data storage To estimate the total amount of storage needed per patient, we take the following types of data into account: general patient data, administration and medical imaging. The first two types can be stored as plain text and therefore will not have a significant influence on the total storage amount. The last type will of course have a bigger influence. We came up with the following estimation for the yearly amount of storage needed per type: general patient data (155 KB), administration (1,55 MB) and medical imaging (82,43 MB). Thus a total of 84,14 MB, without compression. A. Total storage needed III. BUSINESS MODEL The 4 hospitals have been compared in size and number of patients, thus together with the result from II-B the yearly total amount of storage needed can be calculated. In table I we find the total amount of storage needed for the 5-year period of the project. Lossless compression has been applied on the data, with a factor 3:1. In the remainder of this paper all storage will be compressed in the same manner. Due to the characteristics and importance of medical data we have 3 back-ups of the original data. So, in total the data is stored 4 times. If we multiply the total for 2011 of table I,

8 UZ Gent UZ Leuven AZ St-Lucas UZ Antwerpen Total ,97 6,29 2,09 2,77 14, ,12 12,95 4,30 5,71 29, ,46 20,01 6,65 8,82 44, ,00 27,50 9,14 12,12 61, ,76 35,44 11,77 15,61 79,58 TABLE I STORAGE (TB) PER LOCATION we find that our storage infrastructure needs to support more than 318 TB by the end of One of the back-ups is on the same premises as the original data, but on a different place. The other two are distributed to a different hospital in a different city, where 2 separate systems need to be installed as well. Sending the back-up to a different city happens during the night. In each location the two different copies need to be stored separately. Therefore in table II we mention the total amount of data to be stored for each location and per back-up system. Total storage (TB) UZ Gent UZ Leuven AZ St-Lucas UZ Antwerpen ,74 11,35 2,09 9, ,83 23,38 4,30 18, ,28 36,13 6,65 28, ,12 49,64 9,14 39, ,37 63,97 11,77 51,05 TABLE II TOTAL CUMULATIVE STORAGE PER LOCATION, PER BACK-UP SYSTEM, PER B. Network modeling YEAR In order to estimate the total amount of traffic, we estimated for each type of data mentioned in II-B how many times it would be transmitted per year. This estimation depended on the distance between the locations, and the type of data. By doing this for each type of data and total up in the end we were able to consider the hospital size. After this the yearly amount of data to be transferred could be calculated, and eventually the average needed bandwidth. This bandwidth is between 1 and 2 Mbps during daytime and 1,5 and 4,52 Mbps overnight. However, the necessary bandwidth is determined because of QoS demands. Every hospital should be able to transfer 20 medical examinations at the same time, and still be able to receive these within about 1 minute. The bandwidth needed to do this is 51 Mbps. Thus the bandwidth of each link should be 144 Mbps. Until now, we never mentioned the general network topology, this was supposed to be a fully connected graph. But due to the cost of the leased lines we change this topology to the one shown in figure 1. We only connect Sint-Lucas directly to UZ Gent, and no longer to the other locations. But to ensure a high reliability we lease 2 lines. All other locations are connected to minimum 2 other locations, thus ensuring higher reliability. Let s see what happens in a worst-case scenario where each location demands a 50 Mbps download from every other hospital, which is an extremely rare situation, and the link between UZ Antwerpen and UZ Gent fails. Then the link between UZ Leuven and UZ Gent should need to transmit data at a speed of 400 Mbps. Because the line has a maximum speed of 144 Mbps, the examinations will then be received in a time of around 3 min. Fig. 1. The chosen network topology, shown with the yearly amount of data to be transferred at daytime C. Storage infrastructure To ensure enough storage space is available we install a maximum of 2 servers with a maximum of 9,75 TB storage each in every hospital. If more storage is needed we build a SAN, consisting of a Sanrad V-Switch 2000 coupled to one or more Nexsan SATABeasts or SATABoys storage servers. The first installation of storage will be able to fulfill the needs for the first 3 years (period ). The second acquisition happens in 2010 and fulfills the needs until the end of the project (2011). Due to cost erosion (10% yearly for hard drives) prices will have dropped significantly in this 3-year period. D. Economical study We calculated the total cost for this project for the 5-year period. In this calculation the following costs were included: purchase of infrastructure, installation of servers and storage systems, maintenance of servers, electricity, replacement of hard drives, network costs and security costs. In table III we report the expenses made for each year for each type just mentioned. For the installation of the servers we calculate 5% of the purchase cost. For the maintenance of servers this yearly is 10% of the purchase cost. Every year (starting from 2nd year after their first installation) 1/3 of the hard drives is replaced. So after every 3 years all HDs are replaced. Network costs are the biggest expense, almost 3 million. Total security costs are being calculated as 15% of the total price so far, what comes down to available for security spendings. Expenses Total Servers+storage Maintenance Electricity Replacement HDs Network Security Total Discounted NPV TABLE III MULTI YEAR COST ANALYSIS The total cost of the project has first been calculated in a straight-forward manner as the sum of expenses, and equals By discounting the different expenses further in the future with a factor of 15% we can calculate the Net Present Value of the project: When we spread the total cost over all patients, then we come to the estimation of 2,37 per person, for 5 years. Even with the high expenses for our network connections, this is a very reasonable price to pay.

9 Inhoudsopgave Overzicht Extended abstract Inhoudsopgave Verklarende woordenlijst iii iv vi viii 1 Inleiding Probleemstelling Doelstelling Methodologie Verloop van het werk Inhoud van de CD-ROM Content Distribution Networks Inleiding Werking van het Internet Hedendaagse Internettoepassingen Oplossingen voor de huidige Internet-architectuur Overprovisionering en serverparken Quality of Service en Traffic Engineering Multicasten en broadcasten Webcaches Oplossing met CDN-architectuur Diensten En Beveiliging Inleiding Enkele sectoren in detail Media- en entertainment-toepassingen Overheid vi

10 INHOUDSOPGAVE Niet-entertainmentsector Eindgebruikers Beveiliging Enkele diensten in detail Fotogalerijen Outsourcen van data Conclusie Opslag van medische gegevens: business case Concepten en inleiding Privacy en security Patiëntgegevens UZ Gent gegevens Opslag van medische gegevens: business model Totale opslagbenodigdheid Uitbreiding naar meer locaties Totale opslaghoeveelheid Netwerkmodellering Opslaginfrastructuur Economische studie van het project Inkomsten en besparingen Berekening van de totale kostprijs Conclusie 71 A Inhoud CD-ROM 73 Bibliografie 76 Lijst van figuren 79 Lijst van tabellen 80 vii

11 Verklarende woordenlijst CDN Content Distribution Network CAS Content Adressable Storage SAN Storage Area Network NAS Network-Attached Storage PHR Personal Health Record EHR Electronic Health Record PACS Picture Archiving and Communication System PDF Portable Document Format (Adobe) FTP File Transfer Protocol SSH Secure Shell TCP Transmission Control Protocol UDP User Datagram Protocol ISO International Organization for Standardization OSI Open Systems Interconnect SDH Synchronous Digital Hierarchy MPEG Moving Picture Experts Group JPEG Joint Photographic Experts Group IETF Internet Engineering Task Force viii

12 HOOFDSTUK 0. VERKLARENDE WOORDENLIJST QoS Quality of Service Intserv Integrated Services RSVP (Resource) Reservation Protocol Difserv Differentiated Services ISP Internet Service Provider ICP Internet Caching Protocol RPA Replica Placement Algorithm DNS Domain Name System URL Uniform Resource Locator CR Computed Radiography CT/CAT Computed Tomography MR/MRI Magnetic Resonance Imaging US Ultrasoon XA Angiografie kbps Kilobit per seconde SLA Service Level Agreement NHII National Health Information Infrastructure (organisatie VS) NCVHS National Committee on Vital and Health Statistics (organisatie VS) HHS Health and Human Services (organisatie VS) HL7 Health Level 7 HIPAA Health Insurance Portability and Accountability Act PHI Protected Health Information NPV Net Present Value NCW Netto Contante Waarde ix

13 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Probleemstelling Momenteel zijn patiëntgegevens gedistribueerd bij verschillende partijen: de huisdokter, de tandarts, de oogarts, de kinesist, het ziekenhuis, de verzekeringsmaatschappij, de regering, en tevens bij de patiënt thuis. Het zou grote voordelen bieden indien we er in slagen om al deze gegevens op een bepaalde manier te centraliseren. Op deze manier zou, wanneer een bepaald ziekenhuis informatie nodig heeft over de patiënt in behandeling, deze informatie niet meer moeten vragen aan de huisarts of een andere belangrijke partij, maar gewoon kunnen opvragen bij de (centrale) databank. Wanneer deze gegevens enkel uit tekst bestaan zijn de problemen nog niet zo groot wegens de beperkte grootte. Maar naarmate de tijd vorderde met stijgende opslagmogelijkheden en dalende prijzen willen we telkens meer informatie opslaan, met een grotere kwaliteit. Digitale scanners kwamen op de markt en de digitale medische beeldvorming was geboren. De digitale scanners bieden ook steeds meer mogelijkheden, waardoor de benodigde opslagruimte per onderzoek stijgt. Dokters veranderen daarbovenop ook hun stijl om volop gebruik te kunnen maken van de digitale evolutie. Zij moeten niet langer een keuze maken van de meest geschikte beelden voor afdruk, maar kunnen simpelweg een hele reeks beelden nemen die toch digitaal opgeslagen worden. Maar niet enkel de medische patiëntendata moet opgeslagen worden. Ook onder andere de interne en externe administratie in al zijn aspecten wordt hoe langer hoe meer volledig digitaal. De jaarlijkse opslagbenodigdheden zijn groot, maar voor 1 ziekenhuis apart is dit zeker niets om ons zorgen over te maken. De mogelijkheden om grote hoeveelheden data 1

14 HOOFDSTUK 1. INLEIDING op te slaan zijn legio. Zelfs wanneer we door de wetgeving deze data voor langdurige tijd moeten opslaan is de oplossing nabij. De echte problemen komen er wanneer alle spelers betrokken dienen te worden. Synchronisatie van de gegevens mag zeker niet uit het oog verloren worden, en ook voor het aanbieden van voldoende Quality of Service wordt er veel geëist van het netwerk. Het laten samenwerken van alle belangrijke spelers in deze sector is dus geen sinecure en reeds enkele jaren is dit een onderwerp waar veel onderzoek op gebeurt. Het elektronisch patiëntendossier mag dan wel al in vele vormen bestaan, op nationaal of internationaal vlak moet nog veel gebeuren doordat deze veelal onderling incompatibel zijn. In verschillende landen werden en worden nog steeds studies uitgevoerd om de verschillende aspecten van deze consolidatie te concretiseren. De enorme reikwijdte zou zonder extensieve studies snel aanleiding geven tot synchronisatie- en beveiligingsproblemen, vandaar dat dit concept na enkele jaren nog steeds in zijn kinderschoenen staat. 1.2 Doelstelling In deze thesis is het concrete doel: Opstellen van een business model voor de robuuste netwerkopslag van medische gegevens. Om dit te verwezenlijken kunnen we dit opsplitsen in volgende te realiseren deelvragen: Wat is de totale grootte van de data die dient opgeslagen te worden (per locatie), rekening houdend met back-up? Welke gevolgen hebben verschillende types medische data met betrekking op het netwerk, en hoe moet het netwerk gemodelleerd worden inzake topologie en bandbreedte? Wat is de toekomstvisie? Wat is de uiteindelijke kostprijs van dit alles? 2

15 HOOFDSTUK 1. INLEIDING 1.3 Methodologie In het huidig hoofdstuk, hoofdstuk 1, wordt de probleemstelling en de doelstelling van deze scriptie vermeld. Eveneens vind u hier een korte beschrijving van de indeling van dit boek. In hoofdstuk 2 worden de problemen van het Internet en reeds onderzochte oplossingen aangehaald. Als laatste sectie van dit hoofdstuk, sectie 2.3, gaan we dieper in op een van de nieuwere oplossingen, namelijk Content Distribution Networks (CDNs). De mogelijke sectoren en bijhorende diensten die voordeel kunnen hebben bij de implementatie van zo n CDN zijn terug te vinden in hoofstuk 3. Hierin worden eveneens verschillende beveiligingsfuncties aangehaald en worden 2 geselecteerde diensten in detail besproken. In hoofdstukken 4 en 5 bespreken we de eigenlijke kern van deze thesis, namelijk de robuuste netwerkopslag van medische gegevens. Het eerste heeft als bedoeling de business case te bespreken. In hoofdstuk 5 gaan we over naar het business model. Hoofdstuk 4 begint met een beschrijving van de gangbare termen en concepten inzake medische opslag. Er wordt eveneens een sectie besteedt om de verschillende aspecten van privacy en security te bespreken die nodig zijn hiervoor. Om een toekomstvisie op te stellen wordt in sectie 4.3 dieper ingegaan op de verschillende soorten gegevens die opgeslagen dienen te worden. In deze sectie bekomen we uiteindelijk een schatting van de totale jaarlijks benodigde opslag per persoon. Om deze schatting te controleren werd contact gelegd met de dienst radiologie van het UZ Gent. Verschillende statistieken en andere gegevens komende uit deze afspraken worden vermeld in sectie 4.4. Hoofdstuk 5 gaat zoals vermeld over het business model. Nadat we in hoofdstuk 4 de totale opslagbenodigdheid per persoon per jaar berekend hebben wordt voor het UZ Gent onder andere de totale opslagbenodigdheid voor het jaar 2006 berekend. Met deze gegevens wordt het project uitgebreid met 3 extra locaties: het Sint-Lucas Gent, het UZ Antwerpen en het UZ Leuven Gasthuisberg. In sectie 5.2 berekenen we voor alle locaties de totale opslaghoeveelheid, en houden we eveneens rekening met back-up. Dit voor een periode van 5 jaar, namelijk 2007 tot Het netwerk wordt gemodelleerd, wat inhoudt dat de netwerktopologie en de bandbreedte van de links wordt vastgelegd. Hierbij houden we rekening met de eisen voor het normale verkeer overdag, het back-up verkeer s nachts en Quality of Service. Als laatste punt in deze sectie wordt de nodige opslaginfrastructuur bepaalt. Het laatste deel van dit hoofdstuk wordt gewijd aan de economische studie van het project. Er wordt algemeen besproken wat de mogelijke besparingen zijn door de digitale opslag van medische gegevens, en we berekenen wat de kostprijs van het project is. Bij 3

16 HOOFDSTUK 1. INLEIDING dit laatste wordt niet alleen rekening gehouden met de aankoop van materiaal, maar ook met kosten voor installatie, onderhoud, elektriciteit, vervanging van de harde schijven en beveiliging. Eveneens worden de netwerkkosten in rekening gebracht. Hoofdstuk 6 tenslotte vat de belangrijkste resultaten en conclusies van dit werk nog eens samen in een apart hoofdstuk. 1.4 Verloop van het werk Het verloop van deze thesis in grote lijnen gedurende het jaar was als volgt: 1. Literatuurstudie: Economische literatuur Content Distribution Network (CDN) Content Adressable Storage (CAS) Storage Area Network (SAN) en Network-Attached Storage (NAS) Sectoren en bijhorende diensten gebaat bij een CDN Beveiliging Medisch patiëntendossier en dergelijke (PHR, EHR, PACS) 2. Modellering van de toekomstvisie voor de totale opslag 3. Modellering van de toekomstvisie voor het netwerk 4. Realisatie van de infrastructuur die voldeed aan de gestelde eisen 5. Kostenberekening van infrastructuur en andere uitgaven 6. Thesisboek samenstellen De bekomen informatie uit stap 1 werd doorheen het boek gebruikt. De modellering voor de totale opslag gebeurt in hoofdstukken 4 en 5. De toekomstvisie voor het netwerk komt aan bod in hoofdstuk 5. Puntjes 4 en 5 zijn eveneens in dit hoofdstuk ondergebracht. Om de kostenberekening te implementeren heb ik gebruik gemaakt van Excel 2002, deze bestanden zijn terug te vinden op de CD-ROM. Het resultaat van stap 6 bent u nu aan het lezen. 4

17 HOOFDSTUK 1. INLEIDING Deze thesistekst werd geschreven in L A TEX, verwerkt met het programma TeXnicCenter [1] van ToolsCenter als editor, en het package MiKTeX [2] werd gebruikt voor de omzetting naar PDF. 1.5 Inhoud van de CD-ROM Het eerste deel van deze thesis bestond zoals gezegd uit een literatuurstudie. Indien de documenten beschikbaar waren voor download, dan zijn deze te vinden op de CD-ROM. Verder zijn ook alle Excel-bestanden te vinden die gebruikt werden om de toekomstvisie uit te werken, evenals de kostenberekening. Ook alle L A TEX-bestanden, figuren en dergelijke om dit thesisboek te schrijven zijn te vinden op de CD-ROM. Voor meer informatie hierover verwijs ik door naar bijlage A. 5

18 Hoofdstuk 2 Content Distribution Networks Content Distribution Networks (CDN) werden als oplossing voorgedragen voor de vele problemen waarmee het huidige internet kampt. De toepassingen waarvoor het internet oorspronkelijk ontwikkeld werd, zijn niet langer meer de enige die de eindgebruiker nuttigt. In de moderne wereld willen we niet langer slechts gebruik maken van het Internet voor e- mail en statische webpagina-toepassingen. Men wil interactieve sites bezoeken, met geluid en/of zelfs met video, zijn eigen weblog maken, lid worden van groepen waar men zijn foto s kan delen, trailers van langverwachte films bekijken, de stand van de verkiezingen live volgen via het Internet, artikels opzoeken in de archieven van krantenpublicaties, reizen boeken zonder daarvoor naar een reisbureau te moeten gaan, spullen ruilen, kopen of verkopen, online games spelen, videoconferenties houden met een bedrijfspartner in Korea, enzovoort. Maar bovendien willen we dat deze toepassingen snel genoeg werken. De tijd waarin we allen met een modem op het internet surften, en men het gewoon was te wachten tot een webpagina geladen was is definitief voorbij. De aansluiting van de particuliere huizen op het breedbandnetwerk bracht een storm van nieuwe toepassingen op gang. Men hoefde niet langer te wachten op het laden van een webpagina, en dus wou de bevolking telkens meer. Het Internet in zijn oorspronkelijke vorm was hier niet aan aangepast, en hierdoor duiken verschillende problemen op, die beschreven worden in de volgende sectie. Talrijke oplossingen werden bedacht en onderzocht, de een al succesvoller dan de ander, een bespreking van de voornaamste volgt in sectie 2.2. Als laatste onderdeel in dit hoofdstuk, sectie 2.3 bespreken we ten slotte een van deze mogelijke oplossingen die vooral een oplossing kan/zal bieden in de fixed content wereld, namelijk CDN s. 6

19 HOOFDSTUK 2. CONTENT DISTRIBUTION NETWORKS 2.1 Inleiding Zoals reeds vermeld was het oorspronkelijke Internet voornamelijk bedoeld voor statische websites en toepassingen. Wat begon als een netwerk van 4 nodes in 1969, het zogenaamde ARPAnet, is ondertussen uitgegroeid tot een wereldwijd netwerk van hosts [3]. De groeitrend in de loop der jaren is te zien in figuur 2.1. Deze exponentiële evolutie was niet verwacht, maar dankzij het schaalbare concept waarop het internet gebaseerd is kon deze groei wel ondersteund worden. De zogenaamde killer toepassingen waarmee het internet in de loop van haar bestaan te maken heeft gehad, mogen zeker gezien worden als belangrijke groei-impulsen. Deze killer toepassingen zijn [4]: het web direct messaging peer-to-peer filesharing Figuur 2.1: De stijging in het aantal hosts sinds

20 HOOFDSTUK 2. CONTENT DISTRIBUTION NETWORKS Hierbij vermelden we dat de eerste 2 toepassingen afkomstig waren uit de wetenschappelijke wereld en feitelijk de hoofdtoepassingen waren waarvoor het Internet ontwikkeld werd. De laatste 2 echter werden door de private wereld ontwikkeld, door enkele jonge entrepeneurs. De exponentiële groei van het Internet heeft niet enkel betrekking op het aantal aangesloten apparaten, maar eveneens op de groei in datatraffiek. Oorspronkelijk waren de verzonden bestanden relatief klein omdat het ging over statische websites of s. Later werden s met bijlagen verzonden, werden websites kleurrijker en bevatten ze meer foto s. Snel stelde iedereen stteds grotere eisen, om zowel meer als grotere bestanden te verzenden of te downloaden. Om aan deze evolutie te voldoen was het enkel nodig om op de rand van het netwerk snellere servers te installeren. In het centrum van het netwerk moesten snellere routers en dikkere datakabels geïnstalleerd worden. Maar met de komst van streaming video en radio, online games, internettelefonie, videoconferencing en dergelijke real-time toepassingen is het belangrijk om de pakketjes eveneens op tijd aan de andere kant van het netwerk te krijgen Werking van het Internet Het Internet is een zogenaamd packet switched network, waarbij de verschillende informatiedelen opgesplitst worden in kleinere pakketjes en daarna verzonden worden. Dit is net de reden waarom het Internet zo schaalbaar is gebleken. Wanneer persoon A, in domein a, iets wil verzenden naar persoon B, in domein b, dan zal A een aantal pakketjes verzenden naar de receptie van zijn domein. Voor de rest hoeft A zich feitelijk van niet veel meer aan te trekken. De receptie van a op zijn beurt zal alles verzenden naar de volgende op de weg richting B. Uiteindelijk komen de pakketjes aan in het domein b, waarna de receptie van dat domein de aangekomen pakketjes levert aan B. Elke schakel in de ketting verzendt het binnengekomen pakket naar de volgende schakel die dichter bij het eindpunt ligt. [4] Client server model Het cliënt server model van het Internet bestaat uit: een cliënt een server een communicatieprotocol 8

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Gebruikershandleiding / User manual. Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop

Gebruikershandleiding / User manual. Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop Gebruikershandleiding / User manual Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop Gebruikershandleiding klappers bestellen Voor het bestellen van klappers via de webshop moeten de

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Open source VoIP Networks

Open source VoIP Networks Open source VoIP Networks Standard PC hardware inexpensive add-in vs. embedded designs Ing. Bruno Impens Overview History Comparison PC - Embedded More on VoIP VoIP Hardware VoIP more than talk More...

Nadere informatie

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid Internet Protocol Telematica Quality Of Service (Netwerk laag) Hoofdstuk 5 4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid n Pakketten kunnen verloren raken

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Session Educa-on. 14-15 October 2013

Session Educa-on. 14-15 October 2013 Session Educa-on 14-15 October 2013 FIRE facilities in education: Networking courses (fixed and wireless) IP fixed networks ComNet Labs Build your own network [Lab router] Calculate IP ranges According

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Non Diffuse Point Based Global Illumination

Non Diffuse Point Based Global Illumination Non Diffuse Point Based Global Illumination Karsten Daemen Thesis voorgedragen tot het behalen van de graad van Master of Science in de ingenieurswetenschappen: computerwetenschappen Promotor: Prof. dr.

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Re: instruments for creating health care consumers

Re: instruments for creating health care consumers Re: instruments for creating health care consumers Seminar voice and choice in health care Kees Molenaar Market and consumer directorate Instruments were designed for blue The analysis and conclusions

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011 Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6 Jaarverslag / Auditor s report 2011 1 2 Het bestuur van de NGO All for Children heeft op 26 mei 2012 het volgende jaarverslag vastgesteld

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server)

Multi user Setup. Firebird database op een windows (server) Multi user Setup Firebird database op een windows (server) Inhoudsopgave osfinancials multi user setup...3 Installeeren van de firebird database...3 Testing van de connectie met FlameRobin...5 Instellen

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

FSW-VW-2X2 FSW-VW. Handleiding / Manual

FSW-VW-2X2 FSW-VW. Handleiding / Manual FSW-VW-2X2 FSW-VW Handleiding / Manual Rev. 1.0 17-03-2014 I Pakketinhoud / Content Accessoires Benodigde gereedschappen / Required Tools Montage / Assembling Onderhoud / Maintenance Veel Gestelde Vragen

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Intermax backup exclusion files

Intermax backup exclusion files Intermax backup exclusion files Document type: Referentienummer: Versienummer : Documentatie 1.0 Datum publicatie: Datum laatste wijziging: Auteur: 24-2-2011 24-2-2011 Anton van der Linden Onderwerp: Documentclassificatie:

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider Incidenten in de Cloud De visie van een Cloud-Provider Overzicht Cloud Controls Controls in de praktijk Over CloudVPS Cloudhosting avant la lettre Continu in ontwikkeling CloudVPS en de Cloud Wat is Cloud?

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

OSI-model. Mogelijke toepassingen van netwerken. Protocollen. Eenvoudig MS-DOS netwerk (LAN) Novell, IPX / SPX. Applicatie laag.

OSI-model. Mogelijke toepassingen van netwerken. Protocollen. Eenvoudig MS-DOS netwerk (LAN) Novell, IPX / SPX. Applicatie laag. 5.1 5.2 OSI-model Applicatie laag Presentatie laag Sessie laag Transport laag Netwerk afhankelijk Netwerk laag Datalink laag Fysieke laag 5.3 5.4 Mogelijke toepassingen van netwerken Protocollen Fileserver-systems

Nadere informatie

Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden

Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden WBP en EPV grote verschillen? WBP Transparantie X X Proportionaliteit X X Doelbinding X X Subsidiariteit X X Accountability en auditability Boetes

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

[BP-ebMS-H-000] Welke versie van Hermes moet er gebruikt worden?

[BP-ebMS-H-000] Welke versie van Hermes moet er gebruikt worden? [BP-ebMS-H-000] Welke versie van Hermes moet er gebruikt worden? Gebruik altijd de laatste versie omdat er serieuse bug-fixes in kunnen zitten. Check altijd de release notes en openstaande bugs. Er is

Nadere informatie

Virtual Enterprise Centralized Desktop

Virtual Enterprise Centralized Desktop Virtual Enterprise Centralized Desktop Het gebruik van virtuele desktops en de licensering daarvan Bastiaan de Wilde, Solution Specialist Microsoft Nederland Aanleiding Steeds meer gebruik van Virtuele

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

! Onze pakketten zijn te klein!!! Amsterdam, 9 jan 2014.! Iljitsch van Beijnum

! Onze pakketten zijn te klein!!! Amsterdam, 9 jan 2014.! Iljitsch van Beijnum ! Onze pakketten zijn te klein!!! Amsterdam, 9 jan 2014! Iljitsch van Beijnum ! Onze pakketten zijn te klein!!! Amsterdam, 9 jan 2014! Iljitsch van Beijnum Our packets are too small! ! Onze pakketten zijn

Nadere informatie

Handleiding Remote Engineer Portal

Handleiding Remote Engineer Portal Handleiding Remote Engineer Portal http://www.remoteengineer.eu/ Inhoudsopgave Blz. 1. Algemeen 3 2. RemoteEngineer webportal 4 3. Beschikbare opties 5 4. Inloggen 5 5. Gebruikers 6 6. Machine sjablonen

Nadere informatie

More speed. Less stress.

More speed. Less stress. More speed. Less stress. Wireless broadband Internet access for your laptop or PDA. Available here. Draadloos breedbandinternet voor uw laptop of PDA. Hier beschikbaar. What is T-Mobile HotSpot? Wat is

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER FREE DOCUMENTATION Promotion for the gift-wrapping service/shop was part of the XTRA Leuk Shoppen in de Marikenstraat (XTRA Great Shopping in Marikenstraat) campaign, which also communicated about Sunday

Nadere informatie

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 Op basis van het nieuwe artikel 365, lid 4 (NCTS) en het nieuwe artikel 455bis, lid 4 (NCTS-TIR) van het Communautair Toepassingswetboek inzake douane 1

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Joomla! en SEO: De basis elementen van SEO. Richard Bruning

Joomla! en SEO: De basis elementen van SEO. Richard Bruning Joomla! en zoekmachines : De basis elementen van SEO Richard Bruning Joomla! out of the box CMS Hoe doeltreffend is Joomla out of the box voor U als website eigenaar? Ontmoet Tux, onze opdrachtgever voor

Nadere informatie