HGZO-congres 2013 Inspiratiebron voor het hbo-gezondheidszorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HGZO-congres 2013 Inspiratiebron voor het hbo-gezondheidszorg"

Transcriptie

1 HGZO-congres 2013

2

3 HGZO-congres 2013 Inspiratiebron voor het hbo-gezondheidszorg Congresboek Redactie: S. Colenbrander M.J. Kok EXPOSZ opleiden in sport en zorg Faculteit der Bewegingswetenschappen Vrije Universiteit Amsterdam Boom Lemma uitgevers Den Haag 2013

4 Omslag: VFT, Vrije Universiteit Amsterdam Typografie: EXPOSZ, Faculteit der Bewegingswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam Productie: drukkerij Wilco, Amersfoort 2013 EXPOSZ, Faculteit der Bewegingswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 j het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351 zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp. Voor het overnemen van één of meer gedeelten uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden. ISBN NUR 600

5 Voorwoord Beste congresbezoekers, Het panel is onder de indruk van het toetsbeleid en het toetsprogramma.... De Examencommissie speelt een cruciale rol in de continue verbetercyclus. Dit zijn woorden, die elke opleiding uiteraard graag na een visitatiebezoek zou willen horen. Omdat EXPOSZ op alle terreinen binnen het onderwijs het motto heeft teach what you preach, zijn we dan ook als team er trots op om te kunnen vertellen dat zowel de directie, het werkveld, de enthousiaste studenten en de docenten lieten zien, dat de opleiding master Docent HGZO dit motto op alle terreinen waar heeft kunnen maken. Bovenstaande woorden zijn geciteerd uit de positieve beoordeling van onze accreditatieaanvraag voor de master Docent HGZO. Deze woorden heb ik uit die beoordeling naar voren gehaald, omdat dit jaar de toets doorstaan centraal staat tijdens het HGZO congres. Toch is het ons niet al die tijd zo voor de wind gegaan. Nadat EXPOSZ bij de eerste accreditatieaanvraag een negatief oordeel kreeg van het visiterende panel, is er hard gewerkt om de master Docent HGZO zodanig in een passend jasje te gieten, dat een heraccreditatie -ook op het gebied van toetsing- niet anders dan positief kon zijn: De toetsvisie en het toetsbeleid zijn nog altijd sterk gebaseerd op het constructivisme, het leren in en vanuit de praktijk en de daarbij behorende edumetrische kwaliteitseisen. Toch zijn de toetsvisie en het toetsbeleid zodanig verwoord dat de meer traditioneel gerichte beoordelaar de meer gangbare bewoordingen van validiteit, betrouwbaarheid en transparantie erin kan terugvinden. Er is getoond dat het kwaliteitszorginstrument - de dekkingsmatrix - zowel door de opleidingscoördinator als door de examencommissie gebruikt wordt. Tevens is uitgebreid beschreven op welke manier dit instrument bruikbaar is gebleken en het gehele systeem van toetsing bewaakt. Nu de master Docent HGZO geaccrediteerd is, is EXPOSZ aan het onderzoeken: op welke manier eerstegraads docenten HGZO op individuele basis een verkort traject kunnen doorlopen (meer info: http: of de capaciteit van de master Docent HGZO omhoog kan; of EXPOSZ docenten kan ondersteunen bij het behalen van een basis of senior kwalificatie examineren (BKE en SKE). 5 In 2012 heeft EXPOSZ een belangrijke toets doorstaan. We kijken uit naar de feedback en resultaten van onze komende toetsmomenten en hopen ons leven lang te blijven leren en het motto teach what you preach te blijven uitdragen. Tijdens dit congres wens ik jullie veel inspiratie toe, door alle informatie die met elkaar gedeeld wordt, zodat een ieder in het HGZO de toets blijft doorstaan. Susan Voogd Voorzitter examencommissie Master Docent HGZO

6

7 Welkom Uit door Inspanning- Nuttig en Aangenaam Zo heette de turnvereniging opgericht in waarbinnen ik als kind urenlang week in week uit actief was. Al trainend in een klein gymzaaltje deed de naam van mijn club mij weinig. Nut? Het belang van ontspanning en inspanning? Daar had ik weinig boodschap aan. Ik vond het vooral een belevenis om veel en vaak over de kop te gaan. Het woord aangenaam vond ik ernstig tekort schieten in het beschrijven van deze beleving. Bij aangenaam denk je toch eerder aan een oma die haar voeten lekker aan de kachel warmt. Toch moest ik juist in de aanloop naar dit congres aan de naam van mijn vereniging denken (nee, dit heeft niets te maken met de opmerking over oma s). In het kiezen van het thema en het samenstellen van het programma vond ik het meer dan anders- belangrijk dat deelname aan het congres nuttig zou zijn. Hoe heeft u uzelf of uw leidinggevende overtuigd tijd en/of geld te besteden om zo uw deelname mogelijk te maken? Wat was hierin het doorslaggevende motief? Uit: even uit de dagelijkse context stappen en met afstand kijken naar uw onderwijspraktijk. In gesprek gaan met docenten van andere onderwijsinstellingen. Inspanning: ogen en oren open houden, inspiratie opdoen en leren m.b.t. het thema toetsing. Een bijdrage leveren aan het congres door uw kennis en ervaring te delen. Nuttig: op zoek naar contacten, kennis en best practices die kunnen bijdragen aan de kwaliteit van toetsing binnen uw opleiding. Aangenaam: ontmoeten van goede bekenden, leuke gesprekken voeren met uw collega s, u laten verrassen door het avondprogramma, onze dj s en misschien ook de onderwerelt? 7 Wat uw deelnamemotief ook is, namens EXPOSZ heet ik u van harte welkom op het 13 e HGZO-congres. We zijn blij dat u erbij bent! Het is mede dankzij uw inbreng (waarvoor alvast dank!) weer gelukt om een interessant, afwisselend en (meer dan?) aangenaam programma neer te zetten. EXPOSZ wenst u veel inspiratie en plezier op 21 en 22 maart! Namens Sjoukje Colenbrander en de medewerkers van EXPOSZ, Marjan Kok

8

9 HGZO-congres 2013 Inhoud Inhoud Voorwoord 5 Welkom 7 Algemene congresinformatie 11 Lezingen Zorg over verschillen in prestaties? 15 Rutger Kappe Vreemde ogen dwingen: externe validering examenkwaliteit 16 Jan Anthonie Bruijn Onderzoeksronde Onderzoek in het HGZO 19 Mantelluisteren: een kwalitatieve analyse van de draaglast en behoeften bij mantelzorgers 20 Herlinde Dely Ethische aspecten bij medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen 21 Ellen Gerrits De perceptie van hbo-studenten op de kwaliteit van toetsing 23 Karin Gerritsen-van Leeuwenkamp Infoshops De accreditatietoets doorstaan 27 Anne Devesse, Paul Garré HAN Praktijkhuis; een inspirerende leeromgeving 28 Irma Dijksterhuis, Anoeska Nas Nadruk op formatieve toetsing 29 Titia van Eijndhoven, Eric Entken Toetskoffer, een startbagage voor toetscommissies 30 Greet Fastré Het afstudeerniveau onder de loep 31 Margriet van Iersel Coaching en toetsing Zuurstof in je opleiding 32 Greet De Knop, Anne Devesse Casusgestuurd onderwijs (CGO 2.0) 33 Annemiek van der Kraan, Liesbeth Kool Diversiteit als rode draad in het curriculum hbo-v: het portfolio als toetsingsinstrument? 34 Andrea Kuckert-Wöstheinrich, Margriet Dijkmans van Gunst Honoursprogramma HBO Technische Verpleegkunde 35 Katinka Rademaker, André de Kler Stagiairs beoordelen: veel bakens voor één bestemming 36 Luc Simoens Samen over de lat 37 Anik Stevens 9 Workshops Blended learning: kan ik het ook? 41 Marlies Bakker, Asaf Gafni Intercollegiale toetsing: een oplossingsgericht intervisiemodel 42 Marjo Bink, Leny Leferink

10 Inhoud HGZO-congres Toetsen van groepsproducten 43 Jirka Born, Stan Buis Effectieve studententeams 44 Allard Gerritsen, Mary Herboldt-Soudant Tijd tekort? 45 Judith Gerritsen Beter en goedkoper, het kan echt! 46 Judith Gerritsen, Mary Herboldt-Soudant Ipad in het onderwijs 47 Geert Huysentruyt Doceren is net topsport; meten voor motivatie 48 Vana Hutter Theatertechnieken voor docenten 49 Carel Martens, Liesbeth Neeskens Mindful doceren 50 Marjolein Roemaat, Carel Martens Toetsing in breed perspectief 51 Marianne Schade, Susan Voogd Slaagt mijn beoordeling? 53 Luc Simoens Toetsing ter bevordering van studiesucces 54 Marichelle Steltman Evalueren bij afstuderen 55 Jetske Strijbos Virtueel Triviant met Opleidingsvragen 56 Wim Trooster, Eric Ploeger, Hans Selles Simulatietraining: een uitdaging voor het geïntegreerde toetsen 57 Isabelle Vandelannoote, Marianne Vanbellinghen De kracht van toets- en itemanalyse 59 Ankie Vink, Inge Boon, Marit Praagman Congresorganisatie 61

11 HGZO-congres 2013 Algemeen Algemene congresinformatie Locatie Het congres vindt plaats in congreshotel De Werelt, Westhofflaan 2, 6740 AA Lunteren, tel: , Aankomst en registratie Op donderdag 21 maart kunt u zich vanaf 9.15 en op vrijdag 22 maart vanaf 9.00 uur laten registreren bij de informatiebalie van het congres. U ontvangt daar de congresmap met het definitieve congresprogramma en uw persoonlijke congres-indeling. U ontvangt tevens een naambadge. U wordt verzocht deze gedurende het hele congres te dragen. U kunt bij de informatiebalie eventuele bagage in bewaring geven. Zie voor informatie over uw hotel de aanvullende congresinformatie. Aanvangstijden congres De aanvangstijd van het congres is op donderdag uur en op vrijdag 9.30 uur. Routebeschrijving vanaf A1 Amsterdam Apeldoorn/Apeldoorn-Amsterdam: afslag Barneveld/Ede A 30 richting Ede, afslag Lunteren. vanaf A12 Utrecht Arnhem/Arnhem-Utrecht: afslag Ede-Noord/Barneveld (A30), afslag Lunteren. vanaf A15 Rotterdam Nijmegen/Nijmegen-Rotterdam: afslag Kesteren (N233); richting Rhenen/Veenendaal. Bij Rhenen de brug oversteken en weg volgen, 1e rotonde recht oversteken. Op de volgende rotonde rechtsaf. Weg volgen tot aan de A12, ga de A12 op richting Arnhemneem de A30 richting Ede-Noord/Barneveld afslag Lunteren. 11 Daarna: Volg de rondweg (Westzoom) en daarna de ANWB-borden De Werelt. Dit betekent dat u aan het eind van de Westzoom linksaf de Dorpsstraat inrijdt. Vervolgens gaat u de vierde weg rechtsaf de Boslaan op. Ga de spoorwegovergang over; neem daarna de derde weg rechts (= Molenweg); daarna eerste weg links (= Westhoff-laan, waar een bord u verwijst naar de ingang van congrescentrum De Werelt. Terugweg naar A30 met eigen vervoer: Bij de uitgang van De Werelt vindt u kaartjes met daarop de routebeschrijving naar de snelweg. Openbaar vervoer Per trein is Lunteren bereikbaar vanuit Amersfoort en Ede-Wageningen waar u met uw OVchipkaart eerst moet uitchecken bij de NS om vervolgens in te checken bij. Connexxion voor de trein (Valleilijn) die naar Lunteren rijdt. Daar aangekomen weer uitchecken. Wandeling vanaf station Lunteren naar De Werelt (verharde weg, circa 15 minuten): Trein vanuit Ede: u loopt over het perron terug en dan links het grindpad op en direct rechtsaf over het parkeerterrein richting sauna. Daar gaat u linksaf (= Boslaan). U volgt de Boslaan (circa 1 km), daarna rechtsaf de Molenweg in. Eerste weg links (= Westhofflaan), waar een bord u verwijst naar de ingang van congrescentrum De Werelt.

12 Algemeen HGZO-congres 2013 Wandeling vanaf station Lunteren naar De Werelt (verharde weg, circa 15 minuten): Trein vanuit de richting Amersfoort: u loopt verder in de richting van de trein en steekt het spoor over. Op het grindpad rechtsaf richting sauna. Aan het einde van de parkeerplaats linksaf (= Boslaan). U volgt de Boslaan (circa 1 km), daarna rechtsaf de Molenweg in. Eerste weg links (= Westhofflaan), waar een bord u verwijst naar de ingang van De Werelt. Voor vervoer naar De Wereld kunt contact opnemen met Taxi Lunteren, Op uw verzoek regelt congrescentrum De Werelt graag taxivervoer voor u. Rookbeleid In De Werelt is roken slechts toegestaan op de aangegeven plaatsen. Roken is in ieder geval niet toegestaan in de hotelkamers, de zalen en in het restaurant. Informatiemarkt In de centrale hal van De Werelt is er gedurende het congres een informatie-markt ingericht. In het congresprogramma is er gedurende de lunch en de theepauze op donderdag en gedurende de koffiepauze en de lunch op vrijdag extra tijd ingeruimd om u de gelegenheid te bieden deze te bezoeken (zie voor exacte tijden het congresprogramma). Op de informatiemarkt staat ook een stand van onze hoofdsponsor: Boom Lemma uitgevers (www.boomlemma.nl). 12

13 LEZINGEN

14

15 HGZO-congres 2013 Lezing Zorg over verschillen in prestaties? Waarom Natasja beter presteert tijdens haar opleiding maar Koen uiteindelijk meer verdient Dr. Rutger Kappe De ene student is de andere niet, maar wat precies de verschillen zijn tussen studenten in hun (leer)prestaties is een vraag die maar weinig aan de orde wordt gesteld. Laat staan de vraag hoe jij daar als individuele docent of als team van docenten op kunt inspelen. Onderwijsinstellingen in het hoger beroepsonderwijs hanteren doorgaans een breed palet aan 'traditionele' en 'nieuwe' toets(vorm)en om het leren van hun studenten te stimuleren en leerprestaties en voortgang te monitoren. Die prestaties staan onder druk vanwege de prestatieafspraken die HO instellingen gemaakt hebben met het ministerie en vanwege ingrepen zoals de langstudeerboete en het sociaal leenstelsel. Het belang van een stevig toetshuis en studeerbaar programma is voor alle betrokkenen evident en meer inzicht in leer-, studie- danwel toetsprestaties is daarmee gewenst én mogelijk door eens kritisch naar het gehele toetsprogramma van opleidingen te kijken. Tijdens de lezing zal ik een heel vierjarig toetsprogramma tonen dat is onderzocht op prestatieverschillen op diverse type toetsen, ondermeer klassikale vakken, projecten, trainingen, stages en een scriptie. Niet alleen is de relatie tussen deze toetsen onderling bekeken, tevens is de relatie met een 'nieuwe' type (jaarlijkse) competentie toets onderzocht. Door op deze wijze naar toetsen te kijken kunnen vragen beantwoord worden als a) wat meten we nou eigenlijk met de diverse typen toetsen in onze curricula? b) hoe bepaal ik de waarde van een 'nieuwe' toets en c) hoe kom ik tot een besluit om de ene toets door de andere te vervangen? Door latere werkprestaties aan toetsprestaties te koppelen kunnen tevens vragen over de relatie tussen studieprestaties (die van Natasja) en latere werkprestaties (van Koen) beantwoord en verklaard worden. Zijn toetsprestaties überhaupt voorspellend voor later succes? En zo ja, welk type toets vooral belangrijk, de scriptie of toch de stage? 15 De lezing is bedoeld om u te inspireren en te prikkelen over vragen als het 'nut' van toetsen, het belang van de scriptie, de (on)mogelijkheden van selectie en waarom uw buurman meer dan uw buurvrouw verdient. Met andere woorden: moeten we ons zorgen maken over, of met zorg omgaan met, verschillen in studieprestaties? Literatuur De Groot, A.D. (1978). Vijven en zessen. Groningen: Wolters-Noordhoff. Hattie, J. (209). Visible learning: a synthesis of over 80 meta-analyses relating to achievement. New York: Routledge. Kappe, F.R. (2011). Determinants of success: a longitudinal study in higher professional education. Academisch Proefschrift. Amsterdam: Vrije Universiteit. Vickers, J.M. (2000). Justice and truth in grades and their averages. Research in Higher Education, 41, Vrije Universiteit Faculteit der Psychologie en Pedagogiek Afdeling Sociale- en Organisatiepsychologie (C1.21) Van der Boechorststraat BT Amsterdam

16 Lezing HGZO-congres 2013 Vreemde ogen dwingen: externe validering examenkwaliteit Prof. dr. Jan Anthonie Bruijn Leids Universitair Medisch Centrum en Hogeschool Leiden Uit allerlei publicaties, Kamervragen en nieuwsitems blijkt dat er ongerustheid is over, en kritiek op, de kwaliteit van hbo-diploma s. Naar aanleiding hiervan heeft de HBO-raad in december 2011 de Commissie externe validering examenkwaliteit hoger beroepsonderwijs ingesteld. In mei 2012 heeft de Commissie haar adviezen in een eindrapport gepresenteerd aan de HBO-raad. De commissie heeft vastgesteld dat het hbo door de maatschappelijke onrust rond de diplomakwaliteit reputatieschade heeft opgelopen, en vindt zonder een uitspraak te doen dat deze reputatieschade terecht is- dat het hbo een krachtig signaal moet geven dat hogescholen de maatschappelijke onrust begrijpen en er aan tegemoet willen komen. In deze lezing licht de voorzitter van de commissie, Jan Anthonie Bruijn, toe welke acties opleidingen en individuele docenten zouden moeten ondernemen om dit krachtige signaal geven en examens stevig te borgen. 16 Op de volgende vragen wordt ingegaan: In hoeverre is het wenselijk dat we toetsing instellingsoverstijgend vormgeven? Hoe kunnen we hier het beste uitvoering aan geven? In hoeverre en op welke manier moeten we toetsdeskundigheid van buiten de opleidingsmuren inzetten? Op welke manier kunnen we kennis op het gebied van toetsen waarborgen binnen opleidingen? In hoeverre moeten docenten toetsdeskundig zijn en zich op dit gebied professionaliseren? Wat kunnen we leren van andere onderwijssectoren en andere landen m.b.t. het waarborgen van examenkwaliteit? Trefwoorden Examenkwaliteit, externe validering Literatuur Bruijn, J.A., Vleuten, C. van der, Cohen-Schotanus, J., Dunnewijk, M., & Kalmthout, F. van (2012). Vreemde ogen dwingen: Eindrapport Commissie externe validering examenkwaliteit hoger beroepsonderwijs. Afkomstig van: : Prof. dr. J.A. Bruijn Afdeling Pathologie Leids Universitair Medisch Centrum Postbus 9600, L1-Q 2300 RC Leiden

17 ONDERZOEKSRONDE

18

19 HGZO-congres 2013 Onderzoek Onderzoek in het HGZO Vana Hutter, Marit Praagman Vrije Universiteit Amsterdam, EXPOSZ In deze onderzoeksronde staat onderzoek in het HGZO centraal. Drie hogeschooldocenten/onderzoekers zullen ingaan op hun onderzoek en de manier waarop docenten en studenten betrokken zijn bij het onderzoek op hogescholen. De onderzoeksonderwerpen lopen uiteen, het betreft zowel zorginhoudelijk als onderwijskundig onderzoek. Alle sprekers zullen daarbij specifiek stil staan bij de gebruikte methode en natuurlijk wordt ook aandacht besteed aan hoe de onderzoeks-resultaten hun vertaling naar het onderwijs binnen de opleiding vinden. Na de presentaties van de onderzoekers is tijd om met hen van gedachten te wisselen over de wijze waarop onderzoek op uw opleiding kan worden ingezet en wat daarbij de rol van uzelf, uw collega s en uw studenten kan zijn. Op de komende pagina s vindt u de beschrijvingen van de drie onderzoeken die gepresenteerd zullen worden. Sprekers Herlinde Dely Hogeschool West-Vlaanderen (Howest), Opleiding bachelor in de verpleegkunde Ellen Gerrits Hogeschool Utrecht, Faculteit Gezondheidszorg, Kenniscentrum Innovatie van Zorgverlening 19 Karin Gerritsen-van Leeuwenkamp Saxion. Academie Gezondheidszorg

20 Onderzoek HGZO-congres 2013 Mantelluisteren: een kwalitatieve analyse van de draaglast en behoeften bij mantelzorgers Herlinde Dely Hogeschool West-Vlaanderen (Howest), Opleiding bachelor in de verpleegkunde 20 De onderzoekscel mantelzorg van de opleiding bachelor in de verpleegkunde (Howest) bouwt reeds jarenlang expertise rond mantelzorg op. Dit vanuit verschillende projecten waarin studenten verpleegkunde aan de hand van huisbezoeken kennismaken met mantelzorgers en hulpbehoevenden uit de regio. De huisbezoeken zijn voor de studenten actieve leermomenten waarbij zij vanuit een reële mantelzorgsituatie een draagvlak opbouwen voor hun verdere professionele loopbaan. Het brengt hen zowel een stuk bewustwording, kennis, voeling en attitudeverandering naar de persoon achter de patiënt. Omdat in deze projecten diverse noden en vormen van belasting waargenomen werden bij de deelnemende mantelzorgers, bouwde de Howest een onderzoekslijn uit die deze belasting in kaart brengt. Zowel op basis van literatuur als van diverse kwalitatieve diepteinterviews blijken, ondanks de vele mogelijke ondersteuningsvormen, diverse vormen van belasting aanwezig te zijn bij de mantelzorgers: psychosociaal, administratief, financieel, bij het omgaan met professionele hulpverlening, enz. De onderzoekscel creëert momenteel, in samenwerking met mantelzorgers en professionele hulpverleners, tools die inspelen op bepaalde aspecten van de belasting. Zo wordt momenteel aan een website gebouwd, aan een educatieve en sensibiliserende mantelwaaier, aan educatie voor jongeren enz. Bovendien werden de noden die in het onderzoek naar voor kwamen teruggekoppeld naar de onderwijsprojecten. Uit de interviews blijkt dat de huisbezoeken van de studenten o.a. inspelen op de nood aan een luisterend oor, erkenning en sociaal contact. Voor de mantelzorgers betekenen deze huisbezoeken een opportuniteit om hun levensverhaal te delen met jongeren. Bovendien nemen zij een rol als ervaringsdeskundige en coach op. Het aantal projecten tussen mantelzorgers en studenten wordt jaarlijks uitgebreid. De projecten spelen in op diverse ervaren noden bij de mantelzorgers én maken van onze studenten bewuste new young professionals. Trefwoorden Mantelzorg, overbelasting, ervaringsgericht onderwijs, verpleegkunde Hogeschool West-Vlaanderen Opleiding bachelor verpleegkunde t.a.v. mw. H. Dely Rijselstraat Brugge België

21 HGZO-congres 2013 Onderzoek Ethische aspecten bij medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen Ellen Gerrits Hogeschool Utrecht, Faculteit Gezondheidszorg, Kenniscentrum Innovatie van Zorgverlening Inleiding Bij activiteiten in onderzoek en onderwijs van de Faculteit Gezondheidszorg HU zijn vaak personen betrokken (patiënten, medewerkers en/of studenten). Het is van belang dat dit onderzoek en onderwijs voldoet aan alle wettelijke eisen die op het gebied van privacy en bejegening van proefpersonen gesteld worden. Het gaat hier om een belangrijk aspect van kwaliteit van onderzoek. Kwaliteit van onderzoek gaat niet alleen over methodologische eisen, maar behelst ook het borgen van ethische aspecten en daarmee het beschermen van de rechten, veiligheid en het welzijn van proefpersonen die bij het mensgebonden onderzoek betrokken zijn. Doelstelling Het ontwikkelen van een procedure voor de beoordeling van mensgebonden onderzoeksactiviteiten (in het onderwijs) en het bepalen van de effectiviteit en efficiëntie van een facultaire Medisch Ethische Screeningscommissie. Methode. In dit actieonderzoek werd samen met docenten mensgebonden onderzoeksactiviteiten in het onderwijs geïnventariseerd. Er werd een steekproef uitgevoerd bij casereports, zorgevaluatieverslagen en afstudeerrapporten naar zorgvuldigheid en relevantie van het leeronderzoek, privacy en toepassing van informed-consent procedure en proefpersonenbrief. Er werd een Medisch Ethische Screeningcommissie (MES) opgericht en docent-onderzoekers werden gevraagd hun onderzoeksopzet te laten beoordelen door deze commissie. Resultaat De MES ontwikkelde een standaard format voor onderzoeksopzet, toestemmingsverklaring voor deelname aan onderzoek en proefpersonenbrieven. Daarnaast beoordeelde de MES het WMO-plichtige karaker van studies en gaf advies over de methodologische kwaliteit, de context en de maatschappelijke impact van het onderzoek en de informatie in de proefpersonenbrieven. Er werden good en bad practices verzameld. Voor 3 e en 4 e jaars studenten werd een masterclass ontwikkeld. In het eindrapport worden concrete adviezen gegeven voor verdere implementatie. 21 Trefwoorden Ethiek, student, onderzoek, privacy, WMO, patiënt, onderwijs, informed-consent Gewenste beginsituatie Beroepsbeoefenaren in de zorg en/of docenten/onderzoekers in het Hoger GezondheidsZorg Onderwijs (HGZO). Literatuur HBO-raad (2010). Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo. Advies van de Commissie Gedragscode Praktijkgericht Onderzoek in het hbo. Buijs, F., Dronkers, J., Duijnstee, M., Gerrits, E., Groot de, J., Heneweer, H., Kasander- Peek, A. & Wittink, H. (2012). Medisch Ethische Screeningscommissie (MES-FG) Faculteit Gezondheidszorg HU. Rapportage van de MES-FG pilot 2011 en voorstellen tot implementatie MES-FG. Intern rapport Hogeschool Utrecht.

22 Onderzoek HGZO-congres 2013 Internet-links Informatiebrief/Criteria-voor-beoordeling-protocol.htm Hogeschool Utrecht Faculteit Gezondheidszorg t.a.v. dr. Ellen Gerrits, lector logopedie Postbus AD Utrecht 22

23 HGZO-congres 2013 Onderzoek De perceptie van hbo-studenten op de kwaliteit van toetsing: het relatieve belang van vijftig kwaliteitskenmerken van toetsing voor studententevredenheid in het hoger beroepsonderwijs Karin Gerritsen-van Leeuwenkamp Saxion. Academie Gezondheidszorg Studententevredenheid wordt door hogescholen gebruikt als een indicator voor de kwaliteit van toetsing. Sturen op basis van studententevredenheid is echter moeilijk. Een student geeft weliswaar een gevoelsreactie op de kwaliteit, maar die maakt niet altijd direct duidelijk welk specifiek aspect verbeterd moet worden. Met behulp van kwaliteitskenmerken, zoals validiteit of betrouwbaarheid, kan de studententevredenheid gerichter beïnvloed worden. Maar uit marketingonderzoek is gebleken dat niet alle kwaliteitskenmerken belangrijk of even belangrijk zijn voor die tevredenheid. Het beeld dat een student heeft van een kwaliteitskenmerk beïnvloedt dit zogenoemde relatieve belang. Centraal stond dan ook de volgende onderzoeksvraag: wat is op basis van percepties van Hbo-studenten het relatieve belang van kwaliteitskenmerken van toetsing voor de studententevredenheid? Het onderzoek is uitgevoerd bij voltijd bachelor studenten van de Academie Gezondheidszorg van Saxion van de opleidingen fysiotherapie, podotherapie en verpleegkunde. Met een literatuurstudie en drie focusgroepen zijn de kwaliteitskenmerken van toetsing vastgesteld. Vervolgens is aan de hand van een vragenlijst onder 221 studenten nagegaan wat op basis van percepties van studenten het relatieve belang is van deze kwaliteitskenmerken voor de studententevredenheid. 23 In de presentatie wordt inzicht gegeven hoe met behulp van het Kano-model het relatieve belang van de kwaliteitskenmerken voor de studententevredenheid is bepaald. Vervolgens worden de resultaten van het onderzoek belicht. De resultaten laten zien dat het relatieve belang van kwaliteitskenmerken voor de tevredenheid verschilt, ook blijken meer kwaliteitskenmerken te kunnen resulteren in ontevredenheid dan in tevredenheid van studenten. Trefwoorden Studenten perceptie, kwaliteitskenmerken, toetsing, studententevredenheid, Kano-model Gewenste beginsituatie Interesse in de perceptie van de student op de kwaliteit van toetsing. Internet-links Saxion Academie Gezondheidszorg t.a.v. mw. K.J. Gerritsen-van Leeuwenkamp MSc Postbus KB Enschede

24

25 INFOSHOPS

26

27 HGZO-congres 2013 Infoshop De accreditatietoets doorstaan Anne Devesse, Paul Garré Hogeschool Universiteit Brussel, Studiegebied Gezondheidszorg We hebben er allemaal mee te maken: het behalen van de accreditatie, de ultieme toets. Het academiejaar werd het studiegebied Gezondheidszorg vergast op 4 visitaties. De eindresultaten van de terugmeldingsrapporten waren positief, 1 van de 4 opleidingen (is op het moment van het indienen van deze tekst) ook al geaccrediteerd. Eerstdaags verwachten we nieuws over de andere opleidingen. De kwaliteitszorg die binnen de HUBrussel zowel centraal (op het niveau van de instelling) als decentraal (op het niveau van het studiegebied/opleiding) sterk uitgebouwd is, heeft voor positieve eindresultaten gezorgd. We lichten toe hoe centrale en decentrale kwaliteitswerking hand in hand uitgewerkt kunnen worden binnen een intern kwaliteitszorgsysteem. Het interne kwaliteitszorgsysteem vormt de hefboom voor de externe toetsing. Trefwoorden Accreditatietoets, EQF, interne kwaliteitszorg, centrale en decentrale sturing Literatuur Europese Gemeenschappen, Het europese kwalificatiekader voor een leven lang leren (EKK). Brochure te bekomen op: pdf/eqf/broch_nl.pdf) 27 Internet-links HUBrussel, campus Brussel Terranova Gezondheidszorg t.a.v. mw. Anne Devesse, ankerpersoon ondewijsontwikkeling GZZ Blekerijstraat B-1000 Brussel België

28 Infoshop HGZO-congres 2013 HAN Praktijkhuis; een inspirerende leeromgeving Irma Dijksterhuis, Anoeska Nas, student opleiding Ergotherapie Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN), Opleiding Ergotherapie Het Praktijkhuis van de Hogeschool Arnhem-Nijmegen (HAN), is een nieuw concept. Vanaf dag 1 oefenen studenten van de Instituten Paramedische (IPS) en Verpleegkundige Opleidingen (IVS) hun praktische vaardigheden in een reallife leeromgeving. Het ontmoeten (studenten, docenten, lectoren, werkveld, simulatiecliënten) en het multidisciplinair werken worden op verschillende manieren gestimuleerd. Dit gebeurt o.a. door het werken met gemeenschappelijke, multidisciplinaire casuïstieken en door een uitgebreid aanbod van extracurriculaire activiteiten variërend van symposia tot debatavonden tot masterclasses. Alle onderwerpen hebben een multidisciplinair karakter en een innovatieve insteek. De activiteiten zijn niet uitsluitend gericht op kennis en inzicht (hoofd), maar kunnen ook bestaan uit film en toneel (hart) of echte doe activiteiten (handen). De sfeer is ongedwongen en interactie tussen studenten (verschillende opleidingen), docenten, lectoren en mensen uit het werkveld ontstaat hierbij op een vanzelfsprekende manier. 28 Vanaf het studiejaar volgen alle 1 e jaarstudenten van IPS en IVS minimaal 2 activiteiten uit dit aanbod. Deelname wordt geregistreerd op een vrolijk vormgegeven strippenkaart. Deze verplichte deelname is door elke opleiding opgenomen in het eigen kwaliteitspuntensysteem afgeleid van het Kwaliteitsregister (Paramedici, Verpleegkundigen). Studenten leren zo al tijdens hun opleiding wat multidisciplinair werken betekent en worden zich bewust van het belang van life long learning. Als afgestudeerd zorgprofessional vinden zij het vervolgens vanzelfsprekend om de eigen professionele kwaliteit continue op een hoog niveau te houden. In deze infoshop geven we inzicht in de concepten die ten grondslag liggen aan het Praktijkhuis en schetsen we een beeld van de uitvoering van deze concepten in de dagelijkse onderwijspraktijk. Vanuit de opleiding Ergotherapie wordt ingegaan op de verankering van kwaliteitspunten in de toetsing. Trefwoorden Professional community (ontmoeten, onderzoek-praktijk-onderwijs, praktijkcoaching, voor en door studenten), multiprofessioneel werken, rijke leeromgeving Internet-links Hogeschool Arnhem Nijmegen t.a.v. mw. drs. I. Dijksterhuis Postbus GL Nijmegen

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo Nicolien van Halem Inge Müller Handboek studievaardigheden voor het hbo Toegang tot de website Op deze website vindt u het ondersteunend materiaal behorende bij Handboek studievaardigheden voor het hbo.

Nadere informatie

Het afstudeerniveau onder de loep

Het afstudeerniveau onder de loep Het afstudeerniveau onder de loep. Naar een accreditatiewaardig afstudeerniveau aan de hboverpleegkunde van de Hogeschool van Amsterdam Margriet van Iersel 220313 Even voorstellen.. Ex- HGZO student en

Nadere informatie

Sociale psychologie en praktijkproblemen

Sociale psychologie en praktijkproblemen Sociale psychologie en praktijkproblemen Sociale psychologie en praktijkproblemen van probleem naar oplossing prof. dr. A.P. Buunk dr. P. Veen tweede, herziene druk Bohn Stafleu Van Loghum Houten/Diegem

Nadere informatie

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Helen I. de Graaf-Waar Herma T. Speksnijder Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Houten 2014 Helen I.

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

Kwaliteit van toetsing onder de loep. kwaliteitszorg rondom toetsing 6 februari 2014

Kwaliteit van toetsing onder de loep. kwaliteitszorg rondom toetsing 6 februari 2014 Kwaliteit van toetsing onder de loep kwaliteitszorg rondom toetsing 6 februari 2014 Ochtendprogramma inleiding op methodiek werken aan methodiek terugkoppelen opbrengsten presentatie opzet vervolgonderzoek

Nadere informatie

OOF Toetskoffer. Startbagage voor toetscommissies. HGZO maart 2013 Greet Fastré & Lies Wijnants

OOF Toetskoffer. Startbagage voor toetscommissies. HGZO maart 2013 Greet Fastré & Lies Wijnants OOF Toetskoffer Startbagage voor toetscommissies HGZO maart 2013 Greet Fastré & Lies Wijnants Partners project 3 Kernopleidingen - Lessius: Ba communicatiemanagement - KHLim: Ba orthopedagogie - KHLeuven:

Nadere informatie

Zorg voor de oudere cliënt

Zorg voor de oudere cliënt Zorg voor de oudere cliënt Het voeren van een probleemverkennend gesprek Eenzaamheid/Sociaal Isolement* Het bepalen van het risico op een valincident bij een oudere cliënt* Het voeren van een instructiegesprek

Nadere informatie

Assistent en maatschappij

Assistent en maatschappij Assistent en maatschappij Assistent en maatschappij Burgerschap voor AG B. van Abshoven W. van Grootheest T. Verhoeven Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Leercoaching in het hbo. Student

Leercoaching in het hbo. Student Leercoaching in het hbo Student Leercoaching in het hbo Student Een kapstok om jezelf uit te dagen de regie over je leren te nemen Jette van der Hoeven 2e druk Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 Ó 2009

Nadere informatie

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V)

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren Een handleiding voor het opzetten en schrijven van rapporten, scripties, nota s en artikelen Peter Nederhoed Tiende, herziene

Nadere informatie

Kwaliteit van toetsing onder de loep. De Toetsing Getoetst Tamara van Schilt-Mol

Kwaliteit van toetsing onder de loep. De Toetsing Getoetst Tamara van Schilt-Mol Kwaliteit van toetsing onder de loep De Toetsing Getoetst Tamara van Schilt-Mol Praktijkvragen Wat betekent toetskwaliteit? Hoe weten we of we toetskwaliteit leveren? Wie heeft welke rol in de kwaliteitsborging?

Nadere informatie

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes.

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes. M Wondverzorging Website In de oorspronkelijke uitgave van Wondverzorging was een cd-rom toegevoegd met aanvullend digitaal materiaal. Vanaf deze editie is echter al dit aanvullende materiaal vindbaar

Nadere informatie

Met aandacht voor de pilot 'Protocol Afstuderen' n.a.v. het rapport 'Beoordelen is mensenwerk'

Met aandacht voor de pilot 'Protocol Afstuderen' n.a.v. het rapport 'Beoordelen is mensenwerk' Studiedag Met aandacht voor de pilot 'Protocol Afstuderen' n.a.v. het rapport 'Beoordelen is mensenwerk' 8 oktober 2015 Amersfoort Toetsen & Examineren in het HBO De laatste actualiteiten! Martine Pol

Nadere informatie

Kwaliteitsstandaarden Jeugdzorg Q4C

Kwaliteitsstandaarden Jeugdzorg Q4C Kwaliteitsstandaarden Jeugdzorg Q4C Kwaliteitsstandaarden Jeugdzorg Q4C Wat kinderen en jongeren belangrijk vinden als ze niet thuis wonen Fiet van Beek en Leo Rutjes (red.) met medewerking van Mirjam

Nadere informatie

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016 Regeling Externe toezichthouders bij examens Inhoudsopgave 1. Positie en benoeming externe toezichthouders... 3 2. Taak externe toezichthouder

Nadere informatie

Het delict als maatstaf

Het delict als maatstaf Het delict als maatstaf Methodiek voor werken in gedwongen kader Anneke Menger Lous Krechtig Hoofdstuk 1 Wat is methodiek? Begeleidingscommissie: Mw. A. Andreas Beleidsmedewerker, Reclassering Nederland

Nadere informatie

Klaas Schermer. De organisatie als hulpmiddel

Klaas Schermer. De organisatie als hulpmiddel Klaas Schermer De organisatie als hulpmiddel Toegang tot de website Aan ieder exemplaar van De organisatie als hulpmiddel is een unieke inlogcode toegekend die gratis en onbeperkt toegang geeft tot opdrachten,

Nadere informatie

Van je nachtmerries af

Van je nachtmerries af Van je nachtmerries af 2 van je nachtmerries af Dit boek, Van je nachtmerries af, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor

Nadere informatie

Niet meer depressief

Niet meer depressief Niet meer depressief Dit boek, Niet meer depressief; Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor de

Nadere informatie

De Voorzitter van de Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA.DEN HAAG. Datum 14 december 2015 Stand van zaken uitwerking commissie Bruijn

De Voorzitter van de Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA.DEN HAAG. Datum 14 december 2015 Stand van zaken uitwerking commissie Bruijn >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA.DEN HAAG Hoger Onderwijs en Studiefinanciering Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

School en echtscheiding

School en echtscheiding School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique van der Pluijm en Margit Grevelt School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique

Nadere informatie

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE REHABILITATIE DOOR EDUCATIE ONDERZOEK NAAR EEN BEGELEID LEREN-PROGRAMMA VOOR MENSEN MET PSYCHIATRISCHE PROBLEMATIEK Lies Korevaar 3 Rehabilitatie door educatie Onderzoek naar een Begeleid Leren-Programma

Nadere informatie

Informatorium voor voeding en diëtetiek

Informatorium voor voeding en diëtetiek Informatorium voor voeding en diëtetiek Majorie Former Gerdie van Asseldonk Jolanda van Duinen Jacqueline Drenth (Redactie) Informatorium voor voeding en diëtetiek Supplement 89 - april 2015 Houten 2015

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep

Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep Een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 Bohn

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool NAO nederlands- vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool Datum: 1 oktober

Nadere informatie

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master het zorgonderwijs Modules leergangen master Kies je eigen professionaliseringstraject Ben je docent of (praktijk)opleider in het zorgonderwijs? Of ben je werkzaam in de zorg en wil je toekomstige zorgprofessionals

Nadere informatie

Het Eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk

Het Eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk Het Eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk. HGZO congres Lunteren 19 20 maart 2015 Sven van Geel, BSc, MSc Ergotherapeutische Wetenschappen Inhoud

Nadere informatie

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli Verslaafden Werken in sph Redactie: Dineke Behrend Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli 2 Verslaafden Auteur: Hans van Nes Bohn Stafleu Van Loghum Houten, 2004

Nadere informatie

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017

Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Kwaliteitscode - Vlaanderen 2015-2017 Situering van de Kwaliteitscode Afstemming op Europese referentiekaders De regie-pilots De uitgebreide instellingsreview In de periode 2015-2017 krijgen de universiteiten

Nadere informatie

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I Een Goed Feedbackgesprek Tussen kritiek en compliment Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017

Nadere informatie

De zorg als bedrijf Planning & Control in de zorgsector

De zorg als bedrijf Planning & Control in de zorgsector De zorg als bedrijf De zorg als bedrijf Planning & Control in de zorgsector Thomas van Dorsten Bohn Stafleu van Loghum Houten 2005 2005 Bohn Stafleu van Loghum, Houten Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Internationalisering als uitdaging

Internationalisering als uitdaging Internationalisering als uitdaging internationalisering als uitdaging Een handreiking voor opleidingen in het hbo Klaas Schermer Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag. Bijlage 8

Samenvatting aanvraag. Bijlage 8 Samenvatting aanvraag Bijlage 8 Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing

Nadere informatie

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Verpleegkundig redeneren en CanMEDS-rollen in de eerste lijn Henk Rosendal Reed Business Education, Amsterdam Reed Business, Amsterdam 2015 Omslagontwerp

Nadere informatie

Petra de Bil. Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren

Petra de Bil. Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren Petra de Bil Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren Copyright: 2004, 2014 Uitgeverij Boom Nelissen & Petra de Bil Omslag: Garage, Kampen Binnenwerk: CO2 Premedia, Amersfoort ISBN: 9789024403332

Nadere informatie

Cognitieve therapie bij sociale angst

Cognitieve therapie bij sociale angst Cognitieve therapie bij sociale angst Dit boek, Cognitieve therapie bij sociale angst, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Bij deze titel is tevens het werkboek voor cliënten te bestellen:

Nadere informatie

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken.

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Specialisatie Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Graad

Nadere informatie

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS Dat vind ik een van de mooiste dingen aan de seksuologie: dat de geestelijke en de somatische gezondheidszorg erin samen komen. evaluatie deelnemer mensenkennis Opleiding consulent seksuele gezondheid

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Professionalisering van docenten Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Opbouw presentatie Welke docenten hebben we nodig? Professionalisering binnen de HAN Resultaten onderzoek naar vier

Nadere informatie

Welkom! De Toetsing Getoetst. 26 maart 2015. Tamara van Schilt-Mol Lectoraat Toetsen en Beoordelen HAN

Welkom! De Toetsing Getoetst. 26 maart 2015. Tamara van Schilt-Mol Lectoraat Toetsen en Beoordelen HAN Welkom! De Toetsing Getoetst 26 maart 2015 Tamara van Schilt-Mol Lectoraat Toetsen en Beoordelen HAN Fedor de Beer & Martijn Peters Kenniscentrum Kwaliteit van Leren HAN Dominique Sluijsmans Lectoraat

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

Adviseren aan de poort

Adviseren aan de poort Adviseren aan de poort Bachelor Medische Hulpverlening Jantine Huizing & Monique de Voigt jantine.huizing@hu.nl monique.devoigt@hu.nl 1 Inhoud van deze infoshop Onstaan van de Bachelor Medische Hulpverlening

Nadere informatie

Rekenen. D. Brouwer-van Hulst. A. Driessens

Rekenen. D. Brouwer-van Hulst. A. Driessens Rekenen Rekenen D. Brouwer-van Hulst A. Driessens Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 Ó 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Ouderschap in Ontwikkeling

Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap

Nadere informatie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie Toetsvormen Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie 1 Waarom wordt er getoetst? Om te beoordelen in hoeverre de student in staat is te handelen zoals op academisch

Nadere informatie

De CBP: Competentie Beoordeling Praktijk

De CBP: Competentie Beoordeling Praktijk De CBP: Competentie Beoordeling Praktijk Op de HBOV van de Hogeschool Leiden wordt sinds het studiejaar 2013-2014 gewerkt met CBP s, Competentie Beoordelingen in de Praktijk. Gedachte hierachter is, dat

Nadere informatie

Meten in de praktijk

Meten in de praktijk Metenindepraktijk Metenindepraktijk Stappenplan voor het gebruik van meetinstrumenten in de gezondheidszorg Sandra Beurskens Roland van Peppen Eric Stutterheim Raymond Swinkels Harriët Wittink Bohn Stafleu

Nadere informatie

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Handleiding Voltijd Jaar 3 Studiejaar 2015-2016 Stage-opdrachten Tijdens stage 3 worden 4 stage-opdrachten gemaakt (waarvan opdracht 1 als toets voor de

Nadere informatie

Algemene informatie afstudeerfase

Algemene informatie afstudeerfase De Haagse Hogeschool Faculteit voor gezondheid, voeding en sport Opleiding HBO-Verpleegkunde - Afstudeerfase Algemene informatie afstudeerfase 1 Inhoudsopgave 1 Algemene informatie afstuderen... 3 2 Proeve

Nadere informatie

Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers

Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun mantelzorgers Maud Graff Margot van Melick Marjolein Thijssen Patricia Verstraten Jana Zajec Het EDOMAH-programma Ergotherapie bij ouderen met dementie en hun

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

Mediation als alternatief

Mediation als alternatief Mediation als alternatief Mediation als alternatief Bemiddeling door hulp- en dienstverleners Bert la Poutré Michael Boelrijk Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel

Nadere informatie

Didactische werkvormen in het hoger onderwijs. Sandra Heleyn, Isabelle Claeys, Ann Verdonck

Didactische werkvormen in het hoger onderwijs. Sandra Heleyn, Isabelle Claeys, Ann Verdonck Didactische werkvormen in het hoger onderwijs Sandra Heleyn, Isabelle Claeys, Ann Verdonck HoGent, een mix van werkvormen Uitgangspunten: Elk talent telt>>maatwerk gezien diversiteit in instroom Vraag

Nadere informatie

Nederlands. Burgerschap voor AG. M.C. Arnold-Klaarhamer

Nederlands. Burgerschap voor AG. M.C. Arnold-Klaarhamer Nederlands Nederlands Burgerschap voor AG M.C. Arnold-Klaarhamer Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 Ó Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij, 2008 Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Training examencommissies

Training examencommissies Training examencommissies N.a.v. midterm review instellingstoets kwaliteitszorg 5 maart 2015 Linda Verbeek 1 Voorstellen Drs Scheikunde (UU) MSc Onderwijskundig ontwerp en advisering (UU) Nu: Beleidsmedewerker

Nadere informatie

Basiskennis schei- en natuurkunde

Basiskennis schei- en natuurkunde Basiskennis schei- en natuurkunde Basiskennis schei- en natuurkunde M. Zwamborn Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 Ó 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo-werkplaats Twente Praktijk 5 Wmo-professional: nieuwe competenties Inspiratietraject voor HBO-docenten en leidinggevenden en professionals uit de praktijk

Nadere informatie

ICLON Powerpoint sjabloon

ICLON Powerpoint sjabloon ICLON Powerpoint sjabloon Een voorbeeld van een ICLON presentatie Piet Presentator & Co Copresentator (ICLON) Coby Collega (Leiden University) Max Medewerker (Instituut voor Cooperatie) [Congresnaam, Plaats,

Nadere informatie

Omgaan met rijexamenangst

Omgaan met rijexamenangst Omgaan met rijexamenangst Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag hoe

Nadere informatie

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers Wmo-werkplaats Twente Scholingshandleiding voor cursist en trainer Samenwerken met vrijwilligers De vrijwilliger als vanzelfsprekende partner in zorg en welzijnswerk juli 2011 Saxion. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker 0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I Een Goed Tweegesprek Mart Bakker I 0695019x_binnen 21-06-2004 11:51 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

Opleiden in het zorgonderwijs? Modules leergangen master

Opleiden in het zorgonderwijs? Modules leergangen master het zorgonderwijs? Modules leergangen master Kies je eigen professionaliseringstraject Ben je docent of (praktijk)opleider in het hoger gezondheidszorg onderwijs (HGZO)? Of ben je werkzaam in de zorg en

Nadere informatie

Beoordelen in het HBO

Beoordelen in het HBO Beoordelen in het HBO Eef Nijhuis Saxion Joke van der Meer HAN RIZO 12 maart 2013 Competentiegericht leren Competenties bepalen de inhoud van leren en toetsen Leren en beoordeling zijn gericht op effectief

Nadere informatie

Timemanagement voor docenten

Timemanagement voor docenten 1 Timemanagement voor docenten Pascal, voor jou wil ik tijd vrijmaken 2 timemanagement voor docenten René van Kralingen Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Leven met assertiviteitsproblemen

Leven met assertiviteitsproblemen Leven met assertiviteitsproblemen Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag

Nadere informatie

Wanneer is onderzoek goed: de kwaliteitscriteria

Wanneer is onderzoek goed: de kwaliteitscriteria Management, finance en recht Wanneer is onderzoek goed: de kwaliteitscriteria De verwarring voorbij Naar hernieuwd zelfvertrouwen Congres Praktijkgericht onderzoek in het HBO Amersfoort, 11 december 2012

Nadere informatie

Zorgen voor getraumatiseerde kinderen: een training voor opvoeders

Zorgen voor getraumatiseerde kinderen: een training voor opvoeders Zorgen voor getraumatiseerde kinderen: een training voor opvoeders Handboek voor trainers Redactie: Leony Coppens Carina van Kregten Houten 2012 2012 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media

Nadere informatie

Vreemde ogen dwingen? Marinke Sussenbach Sarah Morassi. Challenge the future

Vreemde ogen dwingen? Marinke Sussenbach Sarah Morassi. Challenge the future Vreemde ogen dwingen? Marinke Sussenbach Sarah Morassi 1 Outline presentatie 1. Speelveld examencommissie 2. Aanscherping examencommissie 3. Context wet kwaliteitswaarborgen hoger onderwijs 4. Aanscherping

Nadere informatie

Intuïtie in de geneeskunde

Intuïtie in de geneeskunde Intuïtie in de geneeskunde 1 De Tijdstroom uitgeverij, 2011. De auteursrechten der afzonderlijke bijdragen berusten bij de auteurs. Omslagontwerp: Cees Brake bno, Enschede. De Tijdstroom uitgeverij BV,

Nadere informatie

Roeien met de riemen die je hebt Beoordeling interculturele competenties

Roeien met de riemen die je hebt Beoordeling interculturele competenties Roeien met de riemen die je hebt Beoordeling interculturele competenties Ir. Saskia Kreutzer Drs. Jannemieke Geessink Arnhem Business School NUFFIC Workshop Best Practises Roeien met de riemen die je hebt

Nadere informatie

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2013/2014 navorming Mentor Klinisch Onderwijs Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Navorming Mentor Klinisch Onderwijs Deze opleiding is een samenwerking van het departement Gezondheid en

Nadere informatie

Informatorium voor Voeding en Diëtetiek

Informatorium voor Voeding en Diëtetiek Informatorium voor Voeding en Diëtetiek Onder redactie van: Majorie Former Gerdie van Asseldonk Jacqueline Drenth Jolanda van Duinen Informatorium voor Voeding en Diëtetiek Supplement Voedings- en Dieetleer

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor ergotherapie ergotherapie Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor ergotherapie ergotherapie Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool is

Nadere informatie

13.00-13.05 uur, opening Corine Latour, programmamanager en hoofddocent, HBO-V, Hogeschool van Amsterdam

13.00-13.05 uur, opening Corine Latour, programmamanager en hoofddocent, HBO-V, Hogeschool van Amsterdam Programma symposium De HBO-V van de toekomst 4.0 woensdag 11 maart 2015, Hogeschool van Amsterdam, Nicolaes Tulphuis 12.00-13.00 uur, lunch (alleen op voorinschrijving) 12.30-13.00 uur, registratie 13.00-13.05

Nadere informatie

Non satis scire WP 4 Pilot opzet peer feedback. Aanleiding

Non satis scire WP 4 Pilot opzet peer feedback. Aanleiding Non satis scire WP 4 Pilot opzet peer feedback Aanleiding De lerarenopleiding van de Rijksuniversiteit Groningen werkt mee aan het SURF-project Nonsatis scire. In het kader van dit project wordt een pilot

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1. 1 INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.4 Onderwijs- en examenregeling... 4 2. TOELATING TOT DE OPLEIDING...

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

me nse nkennis Competentiegericht opleiden in de BIG opleidingen Getting started

me nse nkennis Competentiegericht opleiden in de BIG opleidingen Getting started me nse nkennis Competentiegericht opleiden in de BIG opleidingen Getting started Inhoud Competentiegericht opleiden 3 Doel van praktijktoetsen 4 Wijze van evalueren en beoordelen 4 Rollen 5 Getting started

Nadere informatie

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch,

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen)

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Workshop HGZO maart 2010 Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Alex de Veld, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Eric Entken, Hogeschool Rotterdam Insteek dialoog HGZO 2010 Onderbouwing

Nadere informatie

De tandarts aan de leiding

De tandarts aan de leiding De tandarts aan de leiding Erik Ranzijn Bohn Stafleu van Loghum Houten 2007 BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pre Press Zeist 23/08/2007 Pg. 003 Ó 2007 Bohn Stafleu van Loghum, Houten Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Informatie aanpassing toetsing stage

Informatie aanpassing toetsing stage Informatie aanpassing toetsing stage Informatie over de vervanging van de toets Fasedoelen door de toets Beroepssituaties Let op: de toets Professioneel Gedrag Stage blijft ongewijzigd Inhoud Inleiding...

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Pubers van Nu! Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 2009 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Perceptie van spraak

Perceptie van spraak Perceptie van spraak Perceptie van spraak Handboek Stem, Spraak en Taalpathologie 8 Houten 2014 Ó 2014 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Amsterdam School of Health Professions (ASHP) Opleiding Verpleegkunde. Stagegids Jaar 4. Jaar 4, Blok 3 & 4 Semester II

Amsterdam School of Health Professions (ASHP) Opleiding Verpleegkunde. Stagegids Jaar 4. Jaar 4, Blok 3 & 4 Semester II Amsterdam School of Health Professions (ASHP) Opleiding Verpleegkunde Stagegids Jaar 4 Stagegids Jaar 4, Blok 3 & 4 Semester II Regulier Studiejaar 2014-2015 Amsterdam School of Health Professions Opleiding

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Hbo-bachelor verloskunde

Hbo-bachelor verloskunde Hbo-bachelor verloskunde zaterdag 8 november 2014 algemene informatie opleiding Willeke Boom, Teamleider propedeuse Korine Meulepas, Teamleider postpropedeuse Jasper de Jong, student Janneke Mathijssen,

Nadere informatie

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U. NVFO 2009 Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.Leuven V. Foulon, S. Simoens, G. Laekeman en P.

Nadere informatie