Vliebergh-Sencie Natuurkunde Leuven 8 maart Experimenten voor de 2de graad leerjaar. Copyright KULeuven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vliebergh-Sencie Natuurkunde Leuven 8 maart 2006. Experimenten voor de 2de graad leerjaar. Copyright KULeuven"

Transcriptie

1 Vliebergh-Sencie Natuurkunde Leuven 8 maart 2006 Experimenten voor de 2de graad leerjaar

2 Experiment - 1 Mechanica ERB (wagentje)(1) 2de graad - Mechanica Onderwerp: ERB (wagentje)(1) speelgoedauto op batterijen, chronometer, aanduiding op de vloer Plaats de auto op een bepaalde afstand van de beginpositie. Start de chronometer (best gsm) als het begin van de auto de eerste aanduiding passeert en stop de chronometer na 30 cm, 60 cm, 90 cm, enz. Welk is de onderzoeksvraag bij dit experiment? Hoe kun je de metingen overzichtelijk weergeven? Welke besluit kun je formuleren? Als je een gsm gebruikt kan je de metingen van de verschillende tijdsmetingen onmiddellijk na mekaar doen, anders is het zeer moeilijk. t (s) x (cm) v g (cm/s) , , ,0 5, ,0 6, ,5 8, x (cm) x(t)-grafiek x = 37,1 t t (s)

3 Experiment - 2 ERB (buis met glycerine)(2) 2de graad - Mechanica Onderwerp: ERB (buis glycerine)(2) buis gevuld met olie of glycerine met om de 10 cm een afstandsaanduiding (Pasco), statiefmateriaal Plaats de buis op een bepaalde hoogte met de luchtbel onderaan; Start de tijdsmeter (best een gsm) als het begin van de luchtbel de eerste aanduiding passeert en stop de chronometer na 10 cm, 20 cm, 30 cm, enz. Formuleer de onderzoeksvraag bij dit experiment. Hoe kun je de metingen overzichtelijk weergeven? Wat kun je uit de resultaten besluiten? Met een gsm kun je de metingen van de verschillende tijden onmiddellijk na mekaar doen, zonder is het zeer moeilijk. De buizen zijn met een verschillende vloeistof gevuld, een van de twee gaat zeer snel. Vergelijk de waarde van de evenredigheidsconstante met de waarde van de richtingscoëfficiënt uit de grafiek. x (cm) x = 3,84 t t (s) x (cm) t (s) x (cm) v g (cm/s) , , , , , ,9 30 3, , , , , ,55 60

4 Experiment - 3 Onderwerp: behoud van energie (veer)(1) 2de graad Arbeid, energie demonstratieexperiment Onderwerp: Behoud van energie (veer)(1) meetlat, statief, kaartje, veer, houder en schijven met massa 10,0 g Uitvoering De veerconstante van de veer is gelijk aan 4,3 N/m. De houder met de schijven wordt bevestigd aan de veer en dan wordt de houder losgelaten vanuit de positie waarin de uitrekking van de veer gelijk is aan nul. De houder valt en rekt de veer uit tot een bepaalde maximale positie (positie van het kaartje). Welke energievormen zijn er in de beginstand? Welke energievormen zijn er in de eindstand? Is er voldaan aan de behoudswet van energie? Om verschillende opstellingen te maken met het zelfde materiaal kan je een koordje verbinden aan het beginpunt en het eindpunt van de veer, zodat de uitrekking van de veer voor elk groepje verschillend is. F = k. x F = 0,050 kg. 9,81 m/s 2 = 0,49 N x = 0,060 m k = 0,49 N/0,060 m = 8,2 N/m x = 0,115 m E veer = 8,2. (0,115)2/2 J = 0,054 J E pot = 0,49 N. 0,115 m = 0,056 J

5 Experiment - 4 Behoud van energie (knikker)(2) 2de graad - Arbeid en energie Onderwerp: Behoud van energie (knikker)(2) lanceertoestel en knikker (Pasco), meetlat Leg de knikker op de veer en span de veer op tot in de uiterste stand. Ontkoppel de veer. v r long is de vertreksnelheid van de knikker voor de veer in de uiterste stand, v r medium is de vertreksnelheid voor de veer in de middene stand. Meet de maximale verticale hoogte van de knikker. Welke energieomzettingen gebeuren er in het systeem veer-knikker vanaf het loslaten van de veer? Gebruik de wet van behoud van energie om de hoogte van de knikker te voorspellen. Extra opdrachten: v medium = 4,6 m/s; v long = 6,2 m/s; m =.g m (g) v (m/s) E kin (J) E zw (J) h berekend (m) h controle (m)

6 Experiment - 5 Vermogen (trap)(1) 2de graad Arbeid, energie Onderwerp: Vermogen (trap)(1) meetlat, chronometer Bepaal eerst de hoogte van de trede en tel het aantal treden. De massa van de leerling is gekend. De leerling loopt eerst traag de trap en daarna snel. Telkens wordt de tijdsduur van zijn beweging gemeten. Welke energievorm bekomt de leerling als hij de trap oploopt? Hoe kan je de arbeid berekenen? Welke grootheden heb je nodig om het vermogen te bepalen? Vergelijk de waarden van de het vermogen uit de proef met de waarden uit een tabellenboek.

7 Experiment - 6 Vermogen (lampen) (2) 2de graad Arbeid en energie Onderwerp: Vermogen (lampen)(2) kwh-meter, chronometer, paneel met drie lampen, drie gewone gloeilampen 100 W, drie spaarlampen Het is de bedoeling na te gaan of de volgende stelling van de fabrikant van lampen correct is: "Een spaarlamp met dezelfde lichtopbrengst als een gloeilamp, verbruikt 5 keer minder energie." Op de wattmeter kun je aflezen dat 600 toeren van de draaiende schijf overeenkomen met een energieverbruik van 1 kwh. Start de chronometer als de rode aanduiding op de draaiende schijf van de wattmeter juist vooraan in het midden staat. Stop de chronometer als de schijf juist terug in deze positie te zien is. Ze heeft dan 1 toer afgelegd. Hoeveel energie verbruikt de lamp bij één omwenteling van de kwh-meter? Hoe kan je het vermogen eerst van drie lampen berekenen en daarna van één lamp? Wat kan je besluiten over de stelling van de fabrikant? Schakel eerst de spaarlampen in en gebruik daarna de gloeilampen.

8 Experiment - 7 Druk Druk: invloed van de oppervlakte (1) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Druk: invloed van de oppervlakte (1) spons, metalen blok (6 cm x 3 cm x 12 cm) Leg het blok op de spons. Noteer de indrukking. Zet het blok rechtop. Noteer de indrukking. Is er een verschil? Waarom wel? Waarom niet? Verklaar dat. Is er een verschil in grootte tussen de kracht op de spons? Bereken de druk op de spons in de twee gavallen als de massa van het blok gelijk is aan 3,5 kg. Als je 2 blokken hebt kun je ze op elkaar leggen. Zo zie je ook de invloed van de grootte van de kracht.

9 Experiment - 8 Druk: invloed van de oppervlakte (2) 2de graad Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Druk: invloed van de oppervlakte (2) grote, sterke ballon (d = 25 cm) (te koop in speciaalzaken van ballonnen of karnavalattributen) of warmwaterkruik, rubberen stop met glazen buisje, plastieken buis (lengte = 1,0 m), boeken Maak de opstelling. Leg de boeken op de ballon. Blaas in de ballon. Verklaar dat je de boeken makkelijk in beweging kunt krijgen. Welke wet gebruik je hierbij?

10 Experiment - 9 Druk: invloed van de oppervlakte (3) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Druk invloed van de oppervlakte (3) potlood met scherpe punt Een potlood wordt tussen de duim en de wijsvinger geplaatst en dan samen geduwd. Verklaar het pijnverschil tussen je duim en je wijsvinger. Is er een verschil in grootte tussen de krachten?

11 Experiment - 10 Druk: invloed van de oppervlakte (4) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Druk: invloed van de oppervlakte (4) houten plankje (10 cm x 10 cm), spijkers (l = 6 cm) Boor op gelijke afstanden een hoeveelheid (b.v. 64 = 8 x8 ) gaatjes in het plankje en klop de spijkers er door. Boor in het andere plankje in het centrum een gaatje en klop er een spijker door. Laat een appel los van een hoogte van 20 cm eerst boven het plankje met veel spijkers en daarna boven het plankje met één spijker. Verklaar het verschil in indringdiepte.

12 Experiment - 11 Vloeistoffen Druk bij vloeistoffen (glas en rietje) (1) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Druk bij vloeistoffen (glas en rietje) (1) 2 glazen, twee rietjes, water en andere vloeistof b.v. olie of glycerine Vul een glas volledig met water, het andere halfvol. Blaas op dezelfde manier in elk rietje tot er luchtbellen ontsnappen. Vul een glas volledig met water, het andere volledig met aan andere vloeisof. Blaas. Waarom is er een verschil? Extra opdracht/ Meetresultaat:

13 Experiment - 12 Druk bij vloeistoffen (blik met gaatjes)(2) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Druk bij vloeistoffen (blik met gaatjes)(2) metalen doos (d =10 cm, h = 4 cm), houten stok (d = 1 cm, lengte = 25 cm), houtschroef, secondelijm, doorzichtige bak Opbouw: Maak met een spijker twee tegenoverliggende gaten in de bovenkant van het deksel. Maak ook een gat in het centrum en bevestig de stok aan het deksel met de schroef. Plak de doos dicht met de secondelijm. Houd de doos horizontaal in het water. Er ontsnappen geen luchtbellen. Houd de doos schuin. Er ontsnappen luchtbellen. Wat bevindt er zich in de doos? Waarom ontsnapt er geen lucht als je de doos horizontaal houdt? Waarom ontsnapt er wel lucht als je de doos schuin houdt? Waarom ontsnappen er enkel luchtbellen uit het bovenste gaatje? Meetresultaat:

14 Experiment - 13 Druk bij vloeistoffen (fles en blik)(3) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Druk bij vloeistoffen (fles en blik)(3) plastiek flesje, blik waar het flesje juist in past Maak in de zijkant onderaan twee gaten juist tegenover elkaar. Sluit de gaten af met je vingers en vul het flesje met water. Draai de dop op de fles. Nu kun je de gaten open laten en het flesje tonen. Toon dat het blik leeg is. Plaats het flesje in het blik en draai het tot het horizontaal is. Er loopt nu water uit het blik. Dit experiment kun je voorstellen als een truc en aan de leerlingen niets verklappen van de gaatjes in het flesje. Op een geheimzinnige wijze komt er water uit het flesje. Laat de leerlingen uitzoeken hoe dit kan. Waarom komt water vrij als je het flesje schuin houdt? De twee gaatjes mogen bij het leeggieten niet op dezelfde hoogte zijn. Zorg er voor dat er een bovenaan en een onderaan zit. Het leeglopen is het snelst als de gaatjes op een verticale lijn liggen. Meetresultaat:

15 Experiment - 14 Druk bij vloeistoffen (trechter)(4) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Druk bij vloeistoffen (trechter)(4) glazen of plastiek trechter (d = 12 cm), doorzichtige bak gevuld met water Duw de omgekeerde trechter in het water tot het ¾ onder is. Het uiteinde moet open zijn. Sluit het uiteinde met je duim af. Duwen de trechter verder onder water en neem je duim weg. Het water spuit uit de trechter. Verklaar het opspuiten van het water. De bak is best redelijk diep. Hoe komt het dat het water niet omhoog spuit als je de trechter tot op de bodem laat zakken? Meetresultaat:

16 Experiment - 15 Wet van Pascal (1) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Wet van Pascal (1) toestel van Pascal, vat met op verschillende plaatsen een zijarm, de druk kan met een zuiger verhoogd worden. In de begintoestand is de hoogte van de vloeistof in elke zijarm gelijk aan de hoogte van de vloeistof in het centrale vat. Als de druk op de vloeistof verhoogt, stijgt de vloeistof in elke zijarm even veel. Vragen: Waarom stijgt de vloeistof in elke zijarm evenveel? Gebruik water dat gekleurd werd.

17 Experiment - 16 Wet van Pascal (spuit)(2) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Wet van Pascal (spuit)(2) meetspuit met op verschillende plaatsen een gaatje geboord, doorzichtige bak Vul de meetspuit met gekleurd water, sluit af met de zuiger en duw op de zuiger. Waarom spuit de vloeistof langs alle zijden weg? Opletten voor vlekken op je kleding! Je kunt ook een PET-fles gebruiken. Maak onderaan gaatjes. Plak de gaatjes toe met tape en vul de fles met water. Verwijder de tape.

18 Experiment - 17 Communicerende vaten 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Communicerende vaten toestel voor communicerende vaten Sluit vooraf twee buisjes af met een stop en vul het geheel. Maak de stoppen los en houd het toestel lichtjes schuin. Waarom staat het vloeistofniveau in de gevulde vaten even hoog? Welke invloedsfactoren zijn dezelfde en welke zijn verschillend? Waarom blijft het vloeistofniveau overal gelijk als je het toestel schuin houdt? Let op: als de buisjes te dun zijn, krijg je capillaire effecten zodat het oppervlak niet overal horizontaal is. Meetresultaat:

19 Experiment - 18 Hydrostatische druk bij vloeistoffen (1) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Hydrostatische druk bij vloeistoffen (1) vloeistofmanometer met vlies, doorzichtige bak gevuld met water, U-vormige buis Vul de U-vormige buis met gekleurd water. Sluit het doosje aan. Dompel het doosje onder in water. Draai op een bepaalde hoogte het doosje rond. Waarom staat het vloeistofniveau in de beginstand in beide vaten even hoog? Waarom stijgt het niveauverschil als de doos dieper gaat? Waarom blijft het niveauverschil gelijk als de doos gedraaid wordt? Plak millimeterpapier achter de U-buis voor een gemakkelijke aflezing. Meetresultaat:

20 Experiment - 19 Hydrostatische druk bij vloeistoffen (2) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Hydrostatische druk bij vloeistoffen (2) metaalmanometer (0 tot 30 mbar) en glazen buis met trechter verbonden met soepele slang, lang maatglas gevuld met water Plaats het uiteinde van de glazen buis op verschillende diepten in het water. Lees op bepaalde diepten en de druk af. Welke invloedsfactoren zijn bij constant? Welk verband vind je tussen de druk en de diepte? Waarom is onderaan de glazen buis een trechter bevestigd. Zet de resultaten in een Excel-bestand. Je kunt ook een druksensor gebruiken. en telkens handmatig de diepte ingeven. De evenredigheidsconstante tussen de druk en diepte is gelijk aan het product van de dichtheid van de vloeistof en een evenredigheidsconstante. Bereken de waarde van deze constante. Meetresultaat:

21 Experiment - 20 Druk bij niet-mengbare vloeistoffen 2 de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Druk bij niet-mengbare vloeistoffen toestel bestaat uit een U-vormige buis, 2 vloeistoffen, niet mengbaar en met een verschillende dichtheid bijvoorbeeld water en olijfolie. Eerst de vloeistof met de hoogste dichtheid in de U-buis gieten met behulp van een trechter vervolgens langzaam de lichtere vloeistof aan één zijde toevoegen. De dichtheid van één vloeistof is gekend. Hoe verklaar je de evenwichtstand van de vloeistoffen? Welke vergelijking kan je opschrijven over de vloeistofdrukken op de evenwichtslijn? Hoe kan je hieruit de dichtheid van één vloeistof berekenen? De benen van de U-buis mogen redelijk lang zijn. Zorg er voor dat er niet op het mm-papier kan worden geschreven door een beschermende laag plastic folie aan te brengen. Meet het verschil in hoogte met een lat. Controleer berekende waarde van de dichtheid van de vloeistof door de massa en het volume van de vloeistof te bepalen met maatglas en balans.

22 Experiment - 21 Wet van Archimedes (1) 2de graad - Vloeistoffen en gassen - Onderwerp: Wet van Archimedes (1) dynamometer (2 N), bij voorkeur met ronde schijf, statiefmateriaal, apparaat voor de wet van Archimedes, bekerglas gevuld met water, in hoogte verstelbaar tafeltje Maak de opstelling. Toon dat het blokje juist in het emmertje past. Lees de dynamometer af als het geheel in lucht hangt. Dat geeft F 1 = F zemmer + F zblokje Draai het tafeltje omhoog zodat het onderste blok helemaal ondergedompeld is in het water. Vul het emmertje volledig met water. Lees de dynamometer weer af. Dat geeft F 2. Verklaar je waarneming. Meetresultaat: Voor de aflezingen geldt: F 1 = F zemmer + F zblokje F 2 = F zemmer + F zblokje -F archimedes + F zwater = F 1 De archimedeskracht op het ondergedompelde blokje is dus even groot als de zwaartekracht op een hoeveelheid water met hetzelfde volume als het blokje.

23 Experiment - 22 Wet van Archimedes (loden korrels)(2) 2de graad - Vloeistoffen en gassen - Onderwerp: Wet van Archimedes (loden korrels)(2) doorzichtige bak (aquarium, plastic bak, ), 2 identieke doorzichtige bekertjes korrels (spliterwten, rijst, loden korrels), balans (labobalans of huishoudweegschaal) Teken een horizontale lijn op de bekers op dezelfde hoogte. Vul de bak met water. 1. Plaats een beker in de bak. Vul deze met water tot deze in de bak zakt tot aan de lijn. Neem de beker uit de bak. 2. Plaats de andere beker in de bak en vul deze met korrels tot de beker in de bak zakt weer tot aan de lijn. Neem de beker uit de bak. 3. Plaats de beker water op de balans. Lees de massa m w van het water in de beker af. 4. Plaats de beker met korrels op de balans. Lees de massa m k af. Verklaar waarom m w = m k. Meetresultaat: Vermits de beker drijft is de zwaartekracht op de beker gelijk aan de archimedeskracht: F z = m w. g = F A = ρ w. V ond.g V ondergedompeld is het ondergedompelde volume. De balans geeft m w aan. Vermits de beker drijft is de zwaartekracht op de beker gelijk aan de archimedeskracht: F z = m k. g = F A = ρ w. V ond.g = m w. g De balans geeft m k aan, dat moet dezelfde waarde zijn als m w.

24 Experiment - 23 Wet van Archimedes (moer)(3) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Wet van Archimedes (moer)(3) digitale balans( 0,1 g), maatglas met water, moer bevestigd aan een draad Plaats het maatglas met water op de balans en stel de massa op nul. Hang de moer in het water. Vragen: Waarom is er een aanduiding op de balans als je de moer in het water brengt. Als je de dichtheid van het water kent met welke grootheid van de moer komt de aanduiding op de balans dan overeen? Controleer de berekende waarde van het volume met het volume als je het bepaalt met een maatglas.

25 Experiment - 24 Wet van Archimedes (factoren)(4) 2de graad - Vloeistoffen en gassen - Onderwerp: Wet van Archimedes (factoren)(4) dynamometer (bij voorkeur met ronde schijf), statiefmateriaal, doorzichtig vat enkele identieke potjes gevuld met een verschillende hoeveelheid korrels (lood, zand, rijst, ), dichtgeplakt met secondelijm lang potje (b.v. vitaminetabletten) met cm-aanduiding, gevuld zodat het ongeveer 10 cm in de vloeistof zakt Maak een nylon draad met secondelijm vast aan de potjes zodat je ze kunt ophangen. Lees de dynamometer af als het geheel in lucht hangt, dat geeft F 1. Laat het blokje in het water zakken. Lees de dynamometer af, dat geeft F 2 = F 1 - F a. Bereken de archimedeskracht F a = F 1 - F 2. Bepaal F a voor de volgende drie situaties. 1. F a als functie van m in water (V constant, zelfde vloeistof (water)) 2. F a als functie van de vloeistof (V constant, m constant) 3. F a als functie van V in water (m constant, zelfde vloeistof (water)) Meetresultaat: 1. m (g) F z (N) F 1 (N) F 2 (N) F a (N) 269,7 2,65 2,5 1,55 0,95 150,4 1,48 1,3 0,35 0,95 116,8 1,15 1,0 0,05 0,95 3. R = 1,3 cm F 1 (N) h (cm) V (cm 3 ) F 2 (N) F a (N) 0, ,5 0,12 0,43 0, ,2 0,18 0,37 0, ,9 0,22 0,33 0, ,6 0,28 0,27 0, ,2 0,34 0,21 0, ,9 0,40 0,15 0, ,6 0,45 0,10 0,55 1 5,3 0,50 0,05 0,55 0 0,0 0,55 0,00 F a (N) 0,50 0,45 0,40 0,35 0,30 0,25 0,20 0,15 0,10 0,05 0, V (cm 3 )

26 Experiment - 25 Zinken, zweven, drijven (cola light)(1) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Zinken, zweven, drijven 'cola light)(1) doorzichtige bak (aquarium, plastic bak, ), blikje cola, blikje cola-light Vul de bak met water. Plaats beide blikjes voorzichtig in het water. Het blikje cola zinkt, het blikje cola-light drijft. Eventueel kan de dichtheid van beide cola's bepaald worden door de massa en het volume van de inhoud te bepalen. Waarin kunnen de cola's verschillen? Is de suiker verantwoordelijk voor het verschil in dichtheid? Het geheel wordt spectaculair als je een grote bak gebruikt en flessen met een inhoud van 1,5 of 2 l. Bepaal de dichtheid van elk van de cola-soorten. Meetresultaat:

27 Experiment - 26 Zinken, zweven, drijven (appelsien)(2) 2de graad - Vloeistoffen en gassen - Onderwerp: Zinken, zweven, drijven (appelsien)(2) doorzichtige bak (aquarium, plastic bak, ), appelsien of citroen of mandarijn Vul de bak met water. Plaats de appelsien voorzichtig in het water. Ze drijft. Pel de appelsien en plaats de gepelde appelsien en de schil in het water. De schil drijft, de gepelde appelsien zinkt. Vragen: Waarom drijft de schil? Waarom drijft de gepelde appelsien niet? Waarom drijft de appelsien? Neem eventuele luchtblaasjes op de gepelde appelsien weg door er even over te wrijven voor deze in de bak te plaatsen. Je kunt dit vergelijken met een zwemvest. Heb je het aan dan blij je drijven, doe je het uit dan zink je. Meetresultaat:

28 Experiment - 27 Zinken, zweven, drijven (waterballon)(3) 2de graad - Vloeistoffen en gassen - Onderwerp: Zinken, zweven, drijven (waterballon)(3) doorzichtige bak (aquarium, plastic bak, ), ballon, zout Vul de bak met water. Blaas de ballon op en vul deze met water. Knoop deze toe. Breng de ballon in de bak. De ballon zinkt. Voeg zout toe aan het water. Let op wat er gebeurt. Voeg steeds meer zout toe tot de ballon zweeft en zelfs drijft op het zoute water. Roer eventueel even nadat je zout hebt toegevoegd. Wat verandert er aan de vloeistof als je zout toevoegt? Welke invloed heeft dat op de archimedeskracht? Meetresultaat:

29 Experiment - 28 Gassen Druk bij gassen 2de graad - Vloeistoffen en gassen demonstratieexperiment Onderwerp: Druk bij gassen demonstratietoestel: model van de materie De bodem wordt met de trilgenerator verbonden zodat de knikkertjes hevig in beweging komen in een afgesloten ruimte. Een plaatje wordt in de ruimte los gelaten, het plaatje blijft op een bepaalde hoogte hangen. Welke beweging voeren de knikkertjes uit? Waarom blijft het plaatje in evenwicht? Meetresultaat:

30 Experiment - 29 Wet van Archimedes bij gassen 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Wet van Archimedes bij gassen balans tot op 0,1 g, PET fles of glazen fles of erlenmeyer (0,5 l), soepele ballon, bruistablet of bakpoeder en azijn Vul het reservoir met water. Voeg azijn toe aan het water als je bakpoeder gebruikt. Breek de tabletten in stukken. Vul de ballon met deze stukken of met het bakpoeder. Schuif de ballon over de hals van het reservoir. Zorg er voor dat de ballon geknikt is zodat er geen contact is met het water. Zet het geheel op een balans, noteer de aflezing. Knik de ballon terug zodat het bruistablet of het bakpoeder in het water valt. Volg de aflezing van de balans. Is de ballon 'ondergedompeld' in een fluïdum? Waarom is de verandering in de aflezing klein? Zorg er voor dat je een soepele ballon hebt zodat er een grote volumeverandering optreedt. Gebruik meerdere tabletten of voldoende bakpoeder en azijn. Meetresultaat:

31 Experiment - 30 Luchtdruk (vlies)(1) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Luchtdruk (vlies)(1) plexiglazen cilinder of een stuk afvoerbuis, stuk ballon Sluit de cilinder af met de ballon en plaats deze op de plaat van de vacuümpomp. Zuig de lucht weg. Waarom wordt de ballon in de cilinder geduwd? Kan je de cilinder verwijderen van de plaat? Door gebruik van de doorzichtige buis kun je de positie van de ballon volgen, dat gaat niet met een stuk afvoerbuis. Dat laatste is wel gemakkelijk te verkrijgen en is goedkoop. Waar moet je de cilinder best plaatsen om deze ruimte luchtledig te zuigen. Meetresultaat:

32 Experiment - 31 Luchtdruk (spekken)(2) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Luchtdruk (spekken)(2) spekken, vacuümpomp Leg twee spekken onder de stolp. Zuig de lucht weg. Laat opnieuw lucht in de stolp. Waarom worden de spekken groter? Waarom zijn de spekken nadien kleiner? Je kunt ook een lichtjes opgeblazen ballon gebruiken. De spekken zijn wel spectaculairder. Waar moet je de cilinder plaatsen om de volledige ruimte luchtledig te zuigen? Meetresultaat:

33 Experiment - 32 Luchtdruk (nylonkous)(3) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Luchtdruk (nylonkous)(3) glas, stuk gordijnstof of nylonkous, elastiekje, bierkaart Span de gordijnstof over een glas, bevestig met het elastiekje. Vul het glas met water. Leg er de bierkaart op. Draai het glas om. Verklaar waarom het water niet uit het glas loopt. Wat is de druk van de lucht in het glas? Meestal wordt een bierkaart gebruikt i.p.v. gordijnstof. De gordijnstof is echter spectaculairder. Alhoewel opppervlaktespanning niet tot de leerstof behoort, kan het verschijnsel wel aangeraakt worden. Je kunt ook een bierkaart met één gaatje gebruiken. Wat gebeurt er als je zeep in het water brengt? Meetresultaat:

34 Experiment - 33 Luchtdruk (lat en krant)(4) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Luchtdruk (lat en krant)(4) krant, latje uit zacht hout (balsa) Leg de krant volledig open op de tafel en druk goed aan. Sla met een korte slag op het latje. Het latje breekt. Hoe verklaar je dat het latje breekt? Breekt het latje als je de krant dicht plooit en op het latje legt en dan een slag geeft. Meetresultaat:

35 Experiment - 34 Luchtdruk zuiger en gewichten)(5) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Luchtdruk zuiger en gewichten)(5) glazen meetspuit, zware blokken (max. 5kg)(hangt af van de doorsnede van de meetspuit) Duw de meetspuit volledig in. Sluit de opening af met je duim. Draai de spuit om. Bevestig een blok van 2,3 kg aan de meetspuit. Herhaal met twee blokken. Waarom blijft de zuiger in de meetspuit? Waarom blijft de zuiger in de meetspuit zelfs als er één blok aan hangt? Waarom blijft de zuiger in de meetspuit zelfs als er twee blokken aan hangen? Bevestig een emmer aan de spuit i.p.v. de blokken. Vul deze geleidelijk met water of zand. Bereken de maximale massa van het blok waarbij de meetspuit net niet beweegt. Meetresultaat:

36 Experiment - 35 Luchtdruk (Maagdenburgse bollen)(6) 2de graad - Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Luchtdruk (Maagdenburgse bollen)(6) Maagdenburgse halve bollen, luchtpomp, zware blokken Verbind de blokken met één halve bol. Plaats de halve bollen tegen elkaar en zuig de lucht uit de bol. Verklaar waarom de zwaartekracht op de blokken niet groot genoeg is ze te scheiden. Wees voorzichtig als je leerlingen laat trekken, de bollen kunnen toch plots loskomen. Let op de stand van de kranen bij het leegpompen. Aan het geluid van de pomp kun je horen of deze zuigt. Zoek informatie over de historische proef van Otto van Geuricke. Meetresultaat:

37 Experiment - 36 Luchtdruk meten 2de graad Vloeistoffen en gassen Onderwerp: Luchtdruk meten luchtdruk plastieken darm(lengte = 11 m), gevuld met water en aan beide uiteinden afgesloten met een stop Enkele leerlingen gaan met de darm naar de derde verdieping van het gebouw en laten één uiteinde van de darm naar beneden vallen. De leerlingen beneden vangen de darm op en verwijderen de stop aan het uiteinde. Bovenaan zakt het water tot een bepaalde hoogte en stelt er zich boven het water een vacuüm in. Het niveau van het water wordt aangeduid. Welk evenwicht is er? Hoe kun je uit de hoogte van de waterkolom de waarde van de luchtdruk bepalen? Controleer de berekende waarde van het volume door het volume van de moer te bepalen met een maatglas.

38 Experiment - 37 Gaswetten Gaswet van Boyle (1) 2de graad Gassen Onderwerp: Gaswet van Boyle (1) demonstratieproef demonstratietoestel Draai de schroef onder de manometer open. Zet de zuiger ongeveer in het midden van het volume. Draai de schroef toe. Verander systematisch het volume in twee richtingen, lees het volume en de druk af. 1. Formuleer de onderzoeksvraag. 2. In welke eenheden noteer je het volume? 3. Hoe nauwkeurig kan je de druk bepalen? 4. Welk verband vind je tussen de druk en het volume? Grafische voorstelling? 5. Wat is de invloed van het eigenvolume (= volume van de verbinding + volume inwendige van de manometer)? Het kan nuttig zijn om het eigenvolume in rekening te brengen. Kan je de massa van de opgesloten hoeveelheid lucht berekenen? p (N/cm 2 ) V (cm 3 )

39 Experiment - 38 Gaswet van Boyle (2) 2de graad Gassen Onderwerp: Gaswet van Boyle (2) demonstratieproef meetspuit (50 ml), manometer (0-1,8 bar) of digitale manometer Zet de zuiger ongeveer in het midden voor je hem aansluit op de manometer. Verander het volume in constante stappen. Bedenk vooraf hoe groot je die best neemt. Lees het volume en de druk af. Laat eerst het volume toenemen, verklein het daarna. 1. Formuleer de onderzoeksvraag. 2. Hoe nauwkeurig kun je de druk bepalen? 3. Bepaal het verband tussen de druk en het volume, maak 1 of meerdere grafieken. 4. Wat is de invloed van het volume van de verbinding en het volume van de manometer (eigenvolume)? 1. Het kan nuttig zijn om het eigenvolume in rekening te brengen. 2. Voer minimaal 8 metingen uit. 1. Bereken de massa van de opgesloten hoeveelheid lucht. 2. Steek een knikker in de spuit. Bepaal het volume van de knikker door gebruik te maken van p. V = constant. p (bar) 1,8 1,6 1,4 y = 33,983x -0,9803 1,2 1 0,8 0, V (ml)

40 Experiment - 39 Gaswet van Boyle (3) 2de graad Gassen Onderwerp: Gaswet van Boyle (3) demonstratieproef meetspuit, druksensor (Pasco, Coach, TI), computer of rekenmachine Stel de computer of de rekenmachine in zodat je een p(v)-grafiek bekomt. Trek de zuiger uit, je moet het volume nog kunnen aflezen en sluit de sensor aan. Verander het volume in constante stappen. Lees het volume af, je moet dat handmatig invoeren. De druk wordt automatisch geregistreerd. Formuleer de onderzoeksvraag. Wat zijn de variabelen? Welke zijn constant? Maak een grafiek of meerdere grafieken waarmee je een besluit kunt formuleren. Gemakkelijkst is als je de data overzet naar Excel. Bereken de massa van de hoeveelheid lucht. p = 2850 V -1,06

41 Experiment - 40 Gaswet van Boyle (frietschieter)(1) 2de graad Gassen Onderwerp: Gaswet van Boyle (1) demonstratieproef 2 elektriciteitsbuizen die juist in elkaar passen, aardappel Duw de dikke buis met één uiteinde in de aardappel zodat een stuk aardappel in de buis blijft zitten. Trek de buis uit de aardappel. Duw daarna het andere uiteinde in de aardappel. Er ontstaat een afgesloten hoeveelheid lucht in de buis tussen de twee stukken aardappel in. Duw de dunne buis in de dikke zodat een stuk aardappel met grote snelheid wegvliegt. Verklaar de drukvergroting in de buis. Schat de grootte van de druk bij het wegschieten.

42 Experiment - 41 Gaswet van Boyle (ballon in een petfles)(2) 2de graad Gassen Onderwerp: Gaswet van Boyle (ballon in een petfles)(2) petfles met een klein gaatje, ballon Sluit het gaatje met je vinger en vraag aan de leerling om de ballon op te blazen. 1. Waarom is het niet mogelijk om de ballon op te blazen als het gaatje wordt afgesloten? 2. Welke gaswet is hier van toepassing? Blaas hierna zelf de ballon op met het gaatje in de fles open.

11de Vlaams Congres van Leraars Wetenschappen zaterdag 12 november 2005. Jacky Hellemans - Koen Paes

11de Vlaams Congres van Leraars Wetenschappen zaterdag 12 november 2005. Jacky Hellemans - Koen Paes 11de Vlaams Congres van Leraars Wetenschappen zaterdag 12 november 2005 de wet van Jacky Hellemans - Koen Paes Academische Lerarenopleiding Natuurkunde Departement Natuurkunde en Sterrenkunde - K.U.Leuven

Nadere informatie

AAN DE SLAG Arbeid verricht door de wrijvingskracht (thema 1)

AAN DE SLAG Arbeid verricht door de wrijvingskracht (thema 1) Arbeid verricht door de wrijvingskracht (thema 1) Is de arbeid die moet verricht worden op een voorwerp om dat voorwerp over een afstand h omhoog te brengen, afhankelijk van de gevolgde weg? Kies een van

Nadere informatie

HEREXAMEN EIND MULO tevens IIe ZITTING STAATSEXAMEN EIND MULO 2009

HEREXAMEN EIND MULO tevens IIe ZITTING STAATSEXAMEN EIND MULO 2009 MNSTERE VAN ONDERWJS EN VOLKSONTWKKELNG EXAMENBUREAU HEREXAMEN END MULO tevens e ZTTNG STAATSEXAMEN END MULO 2009 VAK : NATUURKUNDE DATUM : VRJDAG 07 AUGUSTUS 2009 TJD : 7.30 9.30 UUR DEZE TAAK BESTAAT

Nadere informatie

De kracht van Archimedes

De kracht van Archimedes 1 Studie dag en KVCV De kracht van Archimedes DEEL 1 Korte omschrijving van het lesonderwerp Door een paar originele experimenten, de kracht van Archimedes ontdekken en de gegevens waarnemen die de grootte

Nadere informatie

Over gewicht Bepaling van de dichtheid van het menselijk lichaam.

Over gewicht Bepaling van de dichtheid van het menselijk lichaam. Over gewicht Bepaling van de dichtheid van het menselijk lichaam. Inleiding. In het project Over gewicht worden gewichtige zaken op allerlei manieren belicht. In de wiskundeles heb je aandacht besteed

Nadere informatie

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg.

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg. ste ronde van de 9de Vlaamse Fysica Olympiade Formules ste onde Vlaamse Fysica Olympiade 7 9de Vlaamse Fysica Olympiade Eerste ronde De eerste ronde van deze Vlaamse Fysica Olympiade bestaat uit 5 vragen

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO tevens TOELATINGSEXAMEN VWO/HAVO/NATIN 2009

UNIFORM EINDEXAMEN MULO tevens TOELATINGSEXAMEN VWO/HAVO/NATIN 2009 MINISTERIE N ONDERWIJS EN OLKSONTWIKKELING EXMENBUREU UNIFORM EINDEXMEN MULO tevens TOELTINGSEXMEN WO/HO/NTIN 2009 K : NTUURKUNDE DTUM : MNDG 06 JULI 2009 TIJD : 09.45 11.25 UUR (Mulo III kandidaten) 09.45

Nadere informatie

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Naam: Klas: Practicum soortelijke warmte van water Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Doel van de proef Het bepalen van de soortelijke warmte van water

Nadere informatie

Wa W rm r t m e Inlage

Wa W rm r t m e Inlage Inlage Proef 1 nattigheid - 1 Erlenmeyer (nr. 10) - 1 Rubberen stop (nr. 18) - Heet water Doe wat heet water in de erlenmeyer. Doe de stop erop en kijk wat er gebeurt. Kun je dit beschrijven? Proef 2 Frisse

Nadere informatie

Deel 5: Druk. 5.1 Het begrip druk. 5.1.1 Druk in het dagelijks leven. We kennen druk uit het dagelijks leven:... ... ...

Deel 5: Druk. 5.1 Het begrip druk. 5.1.1 Druk in het dagelijks leven. We kennen druk uit het dagelijks leven:... ... ... Deel 5: Druk 5.1 Het begrip druk 5.1.1 Druk in het dagelijks leven We kennen druk uit het dagelijks leven:............................................................. Deel 5: Druk 5-1 5.1.2 Proef a) Werkwijze:

Nadere informatie

Bekers vastzuigen met koffiefilter

Bekers vastzuigen met koffiefilter A1 1 Bekers vastzuigen met koffiefilter 2 bekers 1 koffiefilter 1 schaar 1 waxinekaarsje Lucifers Waarom gaat het kaarsje uit? Hoe kan het dat je de onderste beker op kunt tillen zonder deze aan te raken

Nadere informatie

TEST 2 DEZE TEST BESTAAT UIT TWEE ONDERDELEN: BEREKENING VAN HET VOLUME VAN EEN KIP AAN DE HAND VAN DE WET VAN BOYLE (activiteit 2)

TEST 2 DEZE TEST BESTAAT UIT TWEE ONDERDELEN: BEREKENING VAN HET VOLUME VAN EEN KIP AAN DE HAND VAN DE WET VAN BOYLE (activiteit 2) TEST 2 DEZE TEST BESTAAT UIT TWEE ONDERDELEN: METING VAN CO 2 PRODUCTIE GEDURENDE HET ADEMHALEN (activiteit 1) BEREKENING VAN HET VOLUME VAN EEN KIP AAN DE HAND VAN DE WET VAN BOYLE (activiteit 2) Pas

Nadere informatie

werken met water - waterbladen

werken met water - waterbladen werken met water - waterbladen inhoud inhoud VVaterblad 1 Waterblad 2 Waterblad 3 Waterblad 4 Waterblad 5 Waterblad 6 Waterblad 7 Een boot laden De stevigheid van het wateroppervlak Een gat in de waterleiding

Nadere informatie

3.0 Stof 2 www.natuurkundecompact.nl

3.0 Stof 2 www.natuurkundecompact.nl 3.0 Stof 2 www.natuurkundecompact.nl 3.1 a Water doen koken b Paraffine doen stollen 3.3 Kristal maken 3.4 a Uitzetten en krimpen (demonstratie) b Thermometer ijken 1 3.1 a Water doen koken www.natuurkundecompact.nl

Nadere informatie

VAK : NATUURKUNDE DATUM : VRIJDAG 04 JULI 2008 TIJD : 09.45 11.25 UUR (Mulo III kandidaten) 09.45 11.45 UUR (Mulo IV kandidaten)

VAK : NATUURKUNDE DATUM : VRIJDAG 04 JULI 2008 TIJD : 09.45 11.25 UUR (Mulo III kandidaten) 09.45 11.45 UUR (Mulo IV kandidaten) MNSERE AN ONDERWJS EN OLKSONWKKELNG EXAMENBUREAU UNFORM ENDEXAMEN MULO tevens OELANGSEXAMEN WO/HAO/NAN 008 AK : NAUURKUNDE DAUM : RJDAG 04 JUL 008 JD : 09.45.5 UUR (Mulo kandidaten) 09.45.45 UUR (Mulo

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

De kracht op de grond door de stapel is keer groter dan de kracht van één doos.

De kracht op de grond door de stapel is keer groter dan de kracht van één doos. Naam: Klas: Repetitie druk -de klas HVO Opgave 1 Nan duwt met haar vinger op een ruit. De kracht op de ruit bedraagt 0,68 N. Deze kracht werkt op een oppervlakte van 1,8 cm. Bereken de druk op de ruit.

Nadere informatie

En wat nu als je voorwerpen hebt die niet even groot zijn?

En wat nu als je voorwerpen hebt die niet even groot zijn? Dichtheid Als je van een stalen tentharing en een aluminium tentharing wilt weten welke de grootte massa heeft heb je een balans nodig. Vaak kun je het antwoord ook te weten komen door te voelen welk voorwerp

Nadere informatie

Jaarplan. Quark 4.2. 4 Quark 4.2 Handleiding. TSO-BTW/VT TSO-TeWe. ASO-Wet

Jaarplan. Quark 4.2. 4 Quark 4.2 Handleiding. TSO-BTW/VT TSO-TeWe. ASO-Wet Jaarplan TSO-BTW/VT TSO-TeWe ASO-Wet Fysica TWEEDE GRAAD ASO VVKSO BRUSSEL D/2012/7841/009 4de jaar, 2u/week JAARPLAN Vul de donkergrijze kolommen in en je hebt een jaarplan; vul de andere ook in en je

Nadere informatie

aluminium 2,7 0,9 660 400 2450 0,024 ijzer 7,9 0,45 1540 270 0,012

aluminium 2,7 0,9 660 400 2450 0,024 ijzer 7,9 0,45 1540 270 0,012 MINISTERIE VN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXMENUREU UNIFORM EINDEXMEN MULO tevens TOELTINGSEXMEN VWO/HVO/NTIN 011 VK : NTUURKUNDE DTUM : WOENSDG 06 JULI 011 TIJD : 09.45 11.5 UUR (Mulo III kandidaten)

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

aluminium 2,7 0,9 660 400 2450 0,024 ijzer 7,9 0,45 1540 270 0,012

aluminium 2,7 0,9 660 400 2450 0,024 ijzer 7,9 0,45 1540 270 0,012 MINISTERIE VN ONDERWIJS EN VOLKSONTWIKKELING EXMENBUREU UNIFORM EINDEXMEN MULO tevens TOELTINGSEXMEN VWO/HVO/NTIN 2013 VK : NTUURKUNDE DTUM : DONDERDG 04 JULI 2013 TIJD : 09.45 11.25 UUR (Mulo III kandidaten)

Nadere informatie

BOUW JE EIGEN WEERSTATION

BOUW JE EIGEN WEERSTATION BOUW JE EIGEN WEERSTATION Als je wilt weten wat voor weer het is, dan moet je de verschillende weerselementen kunnen meten. Met enkele heel gewone dingen kan je jouw eigen weerstation bouwen. De thermometer

Nadere informatie

1) Neem een blokje en meet met een krachtmeter hoeveel kracht er nodig is om een blokje op te tillen.

1) Neem een blokje en meet met een krachtmeter hoeveel kracht er nodig is om een blokje op te tillen. Naam: Klas: Practicum losse en vaste katrol VASTE KATROL Opstelling: 1) Neem een blokje en meet met een krachtmeter hoeveel kracht er nodig is om een blokje op te tillen. Benodigde kracht = ) Maak een

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Gaswetten

Hoofdstuk 5: Gaswetten Hoofdstuk 5: Gaswetten 5.1 Toestandsfactoren van een gas Vloeistoffen en vaste stoffen zijn weinig samendrukbaar: hun volume verandert weinig bij veranderende druk of temperatuur. Gassen zijn goed samendrukbaar:

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: HYDROSTATICA

Hoofdstuk 2: HYDROSTATICA ysica hoofdstuk : Hydrostatica e jaar e graad (uur) - 95 - Hoofdstuk : HYDROSTTIC. Inleiding: Bouw van een stof.. ggregatietoestanden De zuivere stoffen die we kennen kunnen in drie verschijningsvormen

Nadere informatie

Opgave 1. Voor de grootte van de magnetische veldsterkte in de spoel geldt: = l

Opgave 1. Voor de grootte van de magnetische veldsterkte in de spoel geldt: = l Opgave 1 Een kompasnaald staat horizontaal opgesteld en geeft de richting aan van de horizontale r component Bh van de magnetische veldsterkte van het aardmagnetische veld. Een spoel wordt r evenwijdig

Nadere informatie

BASISSCHOOL ONDERZOEKSKIST (009KIT) GEBRUIKERSHANDLEIDING

BASISSCHOOL ONDERZOEKSKIST (009KIT) GEBRUIKERSHANDLEIDING BASISSCHOOL ONDERZOEKSKIST (009KIT) GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl KORTE BESCHRIJVING De CMA Basisschool Onderzoekskist (Art. Nr 009kit) ondersteunt

Nadere informatie

Vragenbundel Eerste Ronde Editie 2013

Vragenbundel Eerste Ronde Editie 2013 Vlaamse Olympiades voor Natuurwetenschappen KU Leuven Departement Chemie Celestijnenlaan 200F bus 2404 3001 Heverlee Tel.: 016-32 74 71 E-mail: info@vonw.be www.vonw.be Vragenbundel Eerste Ronde Editie

Nadere informatie

Een glas water uit de ijskast en met ijsklontjes wordt op tafel gezet. De buitenkant wordt nat. Waarom?

Een glas water uit de ijskast en met ijsklontjes wordt op tafel gezet. De buitenkant wordt nat. Waarom? Docentversie (24/05/2012) Natte Glazen Benodigdheden -glazen -ijsklontjes -koud water in kan of thermos of plastic flessen -maatbeker -weegschaal Een glas water uit de ijskast en met ijsklontjes wordt

Nadere informatie

Uitwerkingen. T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen

Uitwerkingen. T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen Uitwerkingen T2: Verbranden en Ontleden, De snelheid van een reactie en Verbindingen en elementen 2008 Voorbeeld toets dinsdag 29 februari 60 minuten NASK 2, 2(3) VMBO-TGK, DEEL B. H5: VERBRANDEN EN ONTLEDEN

Nadere informatie

Phydrostatisch = gh (6)

Phydrostatisch = gh (6) Proefopstellingen: Bernoulli-opstelling De Bernoulli-vergelijking (2) kan goed worden bestudeerd met een opstelling zoals in figuur 4. In de figuur staat de luchtdruk aangegeven met P0. Uiterst links staat

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer?

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Welke kleur wordt heter? Neem twee stukjes doek, een witte en een zwarte. Houd je ene hand onder het

Nadere informatie

Handleiding voor leerkracht:

Handleiding voor leerkracht: Handleiding voor leerkracht: Groepsverdeling: De klasgroep wordt verdeeld in 4 ongeveer gelijke groepen. Deze groepen kunnen verdeeld worden op allerlei leuke manieren. Hier volgen als extraatje nog een

Nadere informatie

Ik plaats mijn boog in de wolken; die zal het teken zijn van het verbond tussen mij en de aarde.

Ik plaats mijn boog in de wolken; die zal het teken zijn van het verbond tussen mij en de aarde. De regenboog God heeft een boog in de wolken geplaatst om ons aan het verbond te laten herinneren. Er zal nooit meer zo n grote zondvloed komen, dat heel de aarde onder water staat. Laten we een regenboog

Nadere informatie

VAK : NATUURKUNDE DATUM : VRIJDAG 04 JULI 2008 TIJD : 09.45 11.25 UUR (Mulo III kandidaten) 09.45 11.45 UUR (Mulo IV kandidaten)

VAK : NATUURKUNDE DATUM : VRIJDAG 04 JULI 2008 TIJD : 09.45 11.25 UUR (Mulo III kandidaten) 09.45 11.45 UUR (Mulo IV kandidaten) MNSERE N ONERWJS EN OLKSONWKKELNG EXMENUREU UNFORM ENEXMEN MULO tevens OELNGSEXMEN WO/HO/NN 008 K : NUURKUNE UM : RJG 04 JUL 008 J : 09.45.5 UUR (Mulo kandidaten) 09.45.45 UUR (Mulo kandidaten) EZE K ES

Nadere informatie

Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden

Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden HOE DE WAS SMELTEN Paraffine mag NOOIT boven een directe hittebron worden gesmolten en daarom is een au bain-marie' systeem een onmisbaar attribuut. U kunt een speciale

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HIER EN DAAR EEN BUI Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

Practica geluid. De Panfluit kan heeft mogelijk meer tijd nodig indien lln de buisjes zelf moeten zagen.

Practica geluid. De Panfluit kan heeft mogelijk meer tijd nodig indien lln de buisjes zelf moeten zagen. Practica geluid. De practica is bedoelt als een roulatie practicum waar leerlingen om de 5 min doordraaien. In groepjes van 2 zouden de leerlingen alle practica moeten kunnen doen. De Panfluit kan heeft

Nadere informatie

Instructies voor de overgang naar tubeless

Instructies voor de overgang naar tubeless Instructies voor de overgang naar tubeless Wat u nodig heeft, voordat u begint: Een fietswiel (van een mountainbike, cyclocross) met band Een conversieset - "Stan's NoTubes Conversion Kit Een veiligheidsbril

Nadere informatie

Wet van Bernoulli. 1 Druk in stilstaande vloeistoffen en gassen 2 Druk in stromende vloeistoffen en gassen 3 Wet van Bernoulli

Wet van Bernoulli. 1 Druk in stilstaande vloeistoffen en gassen 2 Druk in stromende vloeistoffen en gassen 3 Wet van Bernoulli Wet van Bernoulli 1 Druk in stilstaande vloeistoffen en gassen 2 Druk in stromende vloeistoffen en gassen 3 Wet van Bernoulli 1 Druk in stilstaande vloeistoffen en gassen Druk in een vloeistof In de figuur

Nadere informatie

Opgave 1 Afdaling. Opgave 2 Fietser

Opgave 1 Afdaling. Opgave 2 Fietser Opgave 1 Afdaling Een skiër daalt een 1500 m lange helling af, het hoogteverschil is 300 m. De massa van de skiër, inclusief de uitrusting, is 86 kg. De wrijvingskracht met de sneeuw is gemiddeld 4,5%

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen?

Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen? Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen? Naam leerling: Klas: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Hoe stroomt warmte? 1. Wat gebeurt er met de temperatuur in een verwarmde kamer wanneer je het

Nadere informatie

Vlaamse Fysica Olympiade 27 ste editie 2014-2015 Eerste ronde

Vlaamse Fysica Olympiade 27 ste editie 2014-2015 Eerste ronde Vlaamse Olympiades voor Natuurwetenschappen KU Leuven Departement Chemie Celestijnenlaan 200F bus 2404 3001 Heverlee Tel.: 016-32 74 71 E-mail: info@vonw.be www.vonw.be Vlaamse Fysica Olympiade 27 ste

Nadere informatie

Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3.

Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3. Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3. figuur 3 De schuifweerstand is zo ingesteld dat de stroomsterkte 0,50 A is. a) Bereken het

Nadere informatie

AAN de slag 1.1 de bunsenbrander

AAN de slag 1.1 de bunsenbrander AAN de slag 1.1 de bunsenbrander ORiËNTEREN De bunsenbrander werd rond 1855 uitgevonden door professor Robert Wilhelm Bunsen (1811-1899) uit Heidelberg. De uitvinding diende vooral om een stabiele warmtebron

Nadere informatie

Regen en het weer voorspellen

Regen en het weer voorspellen Uitdager van de maand Regen en het weer voorspellen Natuur en Techniek, Groep 7/8 Algemeen Titel Regen en het weer voorspellen Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Het maken van

Nadere informatie

Les techniek licht. Lesdoelen. Bronnen

Les techniek licht. Lesdoelen. Bronnen Les techniek licht Lesdoelen Bronnen o http://nl.wikibooks.org/wiki/wikijunior:natuurkunde/licht#de_regenboog o http://www.proefjes.nl/categorie/licht o http://www.keesfloor.nl/artikelen/diversen/regenboog/12vragen.htm

Nadere informatie

Gisten en wafels... Doe - activiteit Doe - activiteit

Gisten en wafels... Doe - activiteit Doe - activiteit 1 Gisten en wafels... OPDRACHT 1: Om goed te kunnen onderzoek wat gisten zijn, gaan we eerst wafels onderzoeken. Je hebt hiervoor 2 soorten deeg nodig... Maak het deeg zoals voorzien in de receptjes. Recept

Nadere informatie

Ontdekdoos Water. groep 1 en 2

Ontdekdoos Water. groep 1 en 2 Ontdekdoos Water groep 1 en 2 Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Water Docentenhandleiding voor de kleuterbouw primair onderwijs, groep 1 en 2. Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor

Nadere informatie

Is de pinda een energiebron? Zo ja, hoeveel energie bevat de pinda dan?

Is de pinda een energiebron? Zo ja, hoeveel energie bevat de pinda dan? Is de pinda een energiebron? Zo ja, hoeveel energie bevat de pinda dan? Uit bijna alle dieetvoorschriften blijkt: 'Van pinda's eten wordt je snel dik. Je wordt er snel dik van, omdat ze veel calorieën

Nadere informatie

Experiment: massadichtheid

Experiment: massadichtheid Inleiding In deze workshop willen we aan de hand van een praktijkvoorbeeld voor de lessen fysica in het derde jaar aangeven hoe de TI-83 plus een handig hulpmiddel kan zijn bij het verwerken van meetresultaten.

Nadere informatie

Drijven en zinken. Eerst gaan we het drijfvermogen testen van een paar voorwerpen:

Drijven en zinken. Eerst gaan we het drijfvermogen testen van een paar voorwerpen: Hiernaast zie je een ouderwets duikerspak. Om ervoor te zorgen dat de duiker niet gaat drijven, heeft hij een loden gewicht op zijn borst vastgeknoopt. De slang is voor de luchttoevoer. Op de wal stond

Nadere informatie

Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (54 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes!

Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (54 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! PROEFWERK NATUURKUNDE KLAS 5 ROEFWERK H10 + H6 10/3/2009 Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (54 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! Opgave

Nadere informatie

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid.

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid. 8. Luchtvochtigheid relatieve vochtigheid p e 100 % p absolute vochtigheid = dichtheid van waterdamp dauwpuntstemperatuur T d = de temperatuur waarbij de heersende waterdampdruk de maximale dampdruk is.

Nadere informatie

Een stof heeft altijd stofeigenschappen. Door hier gebruik van te maken, kun je stoffen makkelijk scheiden.

Een stof heeft altijd stofeigenschappen. Door hier gebruik van te maken, kun je stoffen makkelijk scheiden. Stoffen scheiden Schrijf bij elke proef steeds je waarnemingen in je schrift. Bij het doen van experimenten is het belangrijk dat je goed opschrijft wat je hebt gedaan, zodat andere mensen jouw experiment

Nadere informatie

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science 1 2 3. 9 8 7 E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. 1 Wat je nodig hebt: Voor de motorhouder: Voor de ventilator: 1 grote houten schijf

Nadere informatie

Practicum algemeen. 1 Diagrammen maken 2 Lineair verband en evenredig verband 3 Het schrijven van een verslag

Practicum algemeen. 1 Diagrammen maken 2 Lineair verband en evenredig verband 3 Het schrijven van een verslag Practicum algemeen 1 Diagrammen maken 2 Lineair verband en evenredig verband 3 Het schrijven van een verslag 1 Diagrammen maken Onafhankelijke grootheid en afhankelijke grootheid In veel experimenten wordt

Nadere informatie

Lucht Niet niets 9-11. Auteur: Christian Bertsch. jaar. Benaming van de activiteit:

Lucht Niet niets 9-11. Auteur: Christian Bertsch. jaar. Benaming van de activiteit: 9-11 jaar Benaming van de activiteit: Lucht Niet niets Wetenschappelijke inhoud: Natuurkunde Beoogde concepten: Dichtheid van vaste stoffen en vloeistoffen Beoogde leeftijdsgroep: 9-11 jaar oud Duur van

Nadere informatie

Sterke staaltjes. Proef 1. 4. Laat het kleine flesje voorzichtig in de grote pot vol koud water zakken.

Sterke staaltjes. Proef 1. 4. Laat het kleine flesje voorzichtig in de grote pot vol koud water zakken. Proef 1 1. Vul de glazen pot met koud water tot aan de vullijn. 2. Vul het kleine flesje met warm water. 3. Doe de inkt bij in het kleine flesje. 4. Laat het kleine flesje voorzichtig in de grote pot vol

Nadere informatie

1 Inleiding. Inleiding. Dit boek gaat over natuur- en scheikunde. Maar wat is natuur-kunde? Wat is schei-kunde? Een voorbeeld uit de

1 Inleiding. Inleiding. Dit boek gaat over natuur- en scheikunde. Maar wat is natuur-kunde? Wat is schei-kunde? Een voorbeeld uit de 1 Inleiding Inleiding Dit boek gaat over natuur- en scheikunde. Maar wat is natuur-kunde? Wat is schei-kunde? Een voorbeeld uit de natuurkunde: Zeil-wagens rijden snel door de kracht van de wind. Bij natuurkunde

Nadere informatie

ENERGIE H5 par. 1 en 2 Diagnostische Toets natuurkunde uitwerkingen

ENERGIE H5 par. 1 en 2 Diagnostische Toets natuurkunde uitwerkingen ENERGIE H5 par. 1 en 2 Diagnostische Toets natuurkunde uitwerkingen OPEN VRAGEN 1. Energieomzetting Enkele jaren geleden stond in de Gelderlander de foto rechts met de volgende tekst: Trots poseren koeien

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (55 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes!

Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (55 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! NATUURKUNDE KLAS 5 INHAAL PROEFWERK ROEFWERK H10 + H6 3/2010 Tijdsduur 100 minuten. Deze toets bestaat uit 4 opgaven (55 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes!

Nadere informatie

BOUW JE EIGEN WEERSTATION MET METEOZ

BOUW JE EIGEN WEERSTATION MET METEOZ BOUW JE EIGEN WEERSTATION MET METEOZ Vandaag is het beslist: je wordt leerling meteoroloog dankzij Meteoz! Het is mooi weer, ideaal om je eigen weerstation te bouwen en echte metingen te doen, net zoals

Nadere informatie

Proefopstelling Tekening van je opstelling en beschrijving van de uitvoering van de proef.

Proefopstelling Tekening van je opstelling en beschrijving van de uitvoering van de proef. Practicum 1: Meetonzekerheid in slingertijd Practicum uitgevoerd door: R.H.M. Willems Hoe nauwkeurig is een meting? Onderzoeksvragen Hoe groot is de slingertijd van een 70 cm lange slinger? Waardoor wordt

Nadere informatie

Theorie: Temperatuur meten (Herhaling klas 2)

Theorie: Temperatuur meten (Herhaling klas 2) heorie: emperatuur meten (Herhaling klas 2) Objectief meten Bij het meten van een grootheid mag je meting niet afhangen van toevallige omstandigheden. De temperatuur die je ervaart als je een ruimte binnenkomt,

Nadere informatie

0,8 = m / 350 1 = m / 650

0,8 = m / 350 1 = m / 650 EXTRA De dichtheid van een mengsel 39 a 1L = 1000 ml 1% is dus 10 ml 35% is dan 350 ml Zo kan het ook: (1000 / 100) x 35 = 350 ml alcohol (en dus 1000-350 = 650 ml water) b alcohol water m =? V = 350 cm

Nadere informatie

VJTO 2011 ANTWOORDEN FINALE

VJTO 2011 ANTWOORDEN FINALE 1 VJTO 2011 ANTWOORDEN FINALE Vraag 1 Antwoord a Wanneer mama de ballon over haar trui wrijft, wordt de ballon elektrisch geladen. De peper- en zoutkorrels voelen dat en willen naar de ballon toe. De peperkorrels

Nadere informatie

Doe een flinke scheut olie in de pan en fruit de ui en wortel op laag vuur aan. Voeg ruim een halve liter water toe en zet het vuur hoger

Doe een flinke scheut olie in de pan en fruit de ui en wortel op laag vuur aan. Voeg ruim een halve liter water toe en zet het vuur hoger Italiaanse tomtatensoep Per 4 personen 1 liter 1 ui 2 teentjes knoflook 1 wortel 2 blikken gepelde tomaten Olijfolie Suiker Chilipoeder 50 ml slagroom Potje pesto Snij de uit en wortel heel klein Doe een

Nadere informatie

Uitwerkingen oefeningen hoofdstuk 3

Uitwerkingen oefeningen hoofdstuk 3 Uitwerkingen oefeningen hoofdstuk 3 3.4.1 Basis Tijd meten 1 Juli heeft 31 dagen. Wanneer 25 juli op zaterdag valt, valt 31 juli dus op een vrijdag. Augustus heeft ook 31 dagen. 1 augustus valt dus op

Nadere informatie

Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit

Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit #VOS-039 versie 1.0 Inhoud kit: 2 x 15 Dye profielen 2 x Daderprofiel 3 g agarose 20 ml TAE 100x Benodigdheden: Electroforese opstelling inclusief voeding

Nadere informatie

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. reader periode 2 leerjaar 1. J. Kuiper. Transfer Database

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. reader periode 2 leerjaar 1. J. Kuiper. Transfer Database Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal Reader reader periode 2 leerjaar 1 J. Kuiper Transfer Database ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Algemeen Voortgezet Onderwijs,

Nadere informatie

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek Voorbereiding: Materialen verzamelen Voor de les alles al klaarzetten. De tafels in groepjes van vier zetten zodat je elk proefje eventueel twee keer kan klaar leggen. De werkbladen kopiëren De opdrachtvellen

Nadere informatie

Basisexperimenten Fysica. 3 de leerjaar S.O. woensdag 9 februari 2011. Vliebergh-Senciecentrum. Mieke De Cock Geneviève Janssens Jo Vanhaecht

Basisexperimenten Fysica. 3 de leerjaar S.O. woensdag 9 februari 2011. Vliebergh-Senciecentrum. Mieke De Cock Geneviève Janssens Jo Vanhaecht Vliebergh-Senciecentrum Basisexperimenten Fysica 3 de leerjaar S.O. woensdag 9 februari 2011 Mieke De Cock Geneviève Janssens Jo Vanhaecht Dit materiaal vind je ook op fys.kuleuven.be/alon INHOUD Optica:

Nadere informatie

3 niet expliciet genoemd in eindtermen Verklaar het verschijnsel diffusie met de moleculaire theorie.

3 niet expliciet genoemd in eindtermen Verklaar het verschijnsel diffusie met de moleculaire theorie. Domein D: Warmteleer Subdomein: Gas en vloeistof 1 niet expliciet genoemd in eindtermen, moet er een groep vragen gemaakt worden waarin die algemene zaken zijn vervat? zie ook mededelingen voor eindexamendocenten.

Nadere informatie

"Wat is qua tijd en energiegebruik de meest gunstige manier om 1 liter water aan de kook te brengen?"

Wat is qua tijd en energiegebruik de meest gunstige manier om 1 liter water aan de kook te brengen? Experiment 5 Koken: op gas of elektrisch? leerling Consumentenvraag "Wat is qua tijd en energiegebruik de meest gunstige manier om 1 liter water aan de kook te brengen?" Inleiding De belangrijkste energiebronnen

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING 1

GEBRUIKSAANWIJZING 1 GEBRUIKSAANWIJZING 1 BELANGRIJKE VOORZORGSMAATREGELEN Lees de volledige instructies voor gebruik. Laat kinderen niet in de buurt van de snelkookpan tijdens het gebruik. Plaats de snelkookpan niet in een

Nadere informatie

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij.

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Waxinelichtje en een glas - Een waxinelichtje - Een schoteltje - Een lucifer - Een glas Zet in het midden van de kring een schoteltje neer met

Nadere informatie

Bloedsomloop. 1 Inleiding. 2 Meetopstelling. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding

Bloedsomloop. 1 Inleiding. 2 Meetopstelling. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding Bloedsomloop 1 Inleiding Het menselijk lichaam bestaat uit een zeer groot aantal cellen. Elke cel heeft voedingsstoffen en zuurstof nodig. Elke cel

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding 13. 1 energie 19

Inhoud. 1 Inleiding 13. 1 energie 19 Inhoud 1 Inleiding 13 1 onderzoeken van de natuur 13 Natuurwetenschappen 13 Onderzoeken 13 Ontwerpen 15 2 grootheden en eenheden 15 SI-stelsel 15 Voorvoegsels 15 3 meten 16 Meetinstrumenten 16 Nauwkeurigheid

Nadere informatie

Aventuri met Bernoulli De wet van Bernoulli toegepast

Aventuri met Bernoulli De wet van Bernoulli toegepast Inleiding l in de 18e eeuw bedacht Daniel Bernoulli het natuurkundige principe om te vliegen. De wet van Bernoulli is de wet van behoud van energie voor een sterk vereenvoudigde situatie waarin alleen

Nadere informatie

Les 1. Suiker, Big Business

Les 1. Suiker, Big Business Les 1 Suiker, Big Business Suikerriet is een groot zoet gras dat men reeds lang kent en dat wordt geteeld in warme landen Een suikerbiet wordt gekenmerkt door een dikke zoete knol. Ten tijde van Napoleon

Nadere informatie

Dichtheid.info hoort bij de lesserie Dichtheid praktisch gezien. Alle informatie voor leerlingen is hier te vinden.

Dichtheid.info hoort bij de lesserie Dichtheid praktisch gezien. Alle informatie voor leerlingen is hier te vinden. praktisch gezien http://dichtheid.wordpress.com/ praktisch gezien.info.info hoort bij de lesserie praktisch gezien. Alle informatie voor leerlingen is hier te vinden. Docenten krijgen het docentenmateriaal

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

WOW-NL in de klas. Les 1 Het weerstation. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 1 1

WOW-NL in de klas. Les 1 Het weerstation. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 1 1 WOW-NL in de klas Les 1 Het weerstation Primair Onderwijs bovenbouw WOW-NL Les 1 1 Colofon Het lespakket WOW-NL is ontwikkeld door De Praktijk in opdracht van het KNMI, op basis van lesmaterialen van Science

Nadere informatie

bij vraag 2 Hoeveel munten er in het glas passen ligt aan de grootte van de munten en aan het glas.

bij vraag 2 Hoeveel munten er in het glas passen ligt aan de grootte van de munten en aan het glas. NAO proefjes Antwoorden werkbladen en extra informatie 1. Munten in borrelglaasje munten Het glas is eigenlijk te vol met, maar het stroomt niet over. Het in het glas staat bol, het komt er boven uit.

Nadere informatie

WICO CAMPUS TIO OVERPELT

WICO CAMPUS TIO OVERPELT WICO CAMPUS TIO OVERPELT Het technologisch proces. Om een technisch probleem op te lossen gaan we altijd werken volgens een bepaalde methode FASE 1: We hebben een probleem. We willen s avonds voor een

Nadere informatie

lesbrieven vervuild water avonturenpakket de uitvinders en het werkbladen Lesbrief 2:

lesbrieven vervuild water avonturenpakket de uitvinders en het werkbladen Lesbrief 2: lesbrieven werkbladen Lesbrief 2: vervuild water avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 vervuild water WAter zuiveren Proef 1 Bezinken Materialen

Nadere informatie

De diverse somsoorten bij Fysica

De diverse somsoorten bij Fysica De diverse somsoorten bij Fysica 1 liter zout water weegt 1,03 kilo 1 liter zoet water weegt 1,00 kilo 1 meter zout water levert 0,1 bar druk op 1 meter zoet water levert 0,097 bar druk op Belangrijk:

Nadere informatie

De temperatuur van de materie is een maat voor de gemiddelde snelheid van de materiedeeltjes en dus de inwendige kinetische energie.

De temperatuur van de materie is een maat voor de gemiddelde snelheid van de materiedeeltjes en dus de inwendige kinetische energie. Hoofdstuk 6: Warmte 6.1 Inwendige energie en warmte 6.1.1 Deeltjesmodel De materiedeeltjes van elk voorwerp hebben een thermische beweging. Hierdoor bezitten voorwerpen inwendige kinetische energie. De

Nadere informatie

Lesvoorbereiding. Student leraar secundair onderwijs groep 1

Lesvoorbereiding. Student leraar secundair onderwijs groep 1 Lesvoorbereiding Student leraar secundair onderwijs groep 1 Naam Eeckhout Andreas Cluster Bi-Fy-Aa-Ch Groep 2 OSO 2 Academiejaar 2005-2006 Campus Kattenberg Kattenberg 9, B-9000 Gent Tel. (09) 269 98 06

Nadere informatie

De diverse somsoorten bij Fysica

De diverse somsoorten bij Fysica De diverse somsoorten bij Fysica 1 liter zout water weegt 1,03 kilo 1 liter zoet water weegt 1,00 kilo 1 meter zout water levert 0,1 bar druk op 1 meter zoet water levert 0,097 bar druk op Belangrijk:

Nadere informatie

Opgave 2 Het volume van een voorwerp geeft aan hoeveel ruimte dit voorwerp inneemt.

Opgave 2 Het volume van een voorwerp geeft aan hoeveel ruimte dit voorwerp inneemt. Uitwerkingen 1 Opgave 1 De massa van een voorwerp geeft aan hoe zwaar dit voorwerp is. Opgave 2 Het volume van een voorwerp geeft aan hoeveel ruimte dit voorwerp inneemt. Opgave De dichtheid van een stof

Nadere informatie