Aangepast Sporten: van Revalidatie tot Paralympics. Samenwerking. Test en Kenniscentrum. Ned. rolstoelrugbyselectie. Ned.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "24-5-2015. Aangepast Sporten: van Revalidatie tot Paralympics. Samenwerking. Test en Kenniscentrum. Ned. rolstoelrugbyselectie. Ned."

Transcriptie

1 Aangepast Sporten: van Revalidatie tot Paralympics Test en Kenniscentrum Samenwerking Ned. rolstoelrugbyselectie Ned. handbikeselectie CP-voetballer Ned. team Talentenselectie wintersporters 5 6 1

2 Programma Symposium Opening door dagvoorzitter Marc de Hond Thomas Janssen. Welkom en overzicht symposium Robin van Damme. Eigen ervaring van revalidatie naar (top)sport Anthony Papathomas. You Just Have to Do it! Barriers Sonja de Groot. De Handbikebattle. Effect op gezondheid/fitness Pauze Kees van Breukelen. Rolstoelsport classificatie en performance Vicky Goosey Tolfrey. Paralympic wheelchair sports performance Thomas Janssen. Inspanningsfysiologie bij een dwarslaesie Pauze Han Houdijk. Hardlopen met beenprothese: Slave to the Rhythm Frank Jol. Stap voor Stap een (sport )voorziening Andre Cats. Afsluiting Borrel 7 2

3 Overzicht Presentatie Inspanningsfysiologie bij rolstoelsporters met een dwarslaesie 1. Cardiovasculaire responsen tijdens armarbeid 2. Temperatuurregulatie 3. Bepalen van inspanningsintensiteit Thomas Janssen European Research Group in Disability Sport Amsterdam Rehabilitation Research Center Reade Centrum voor Aangepast Sporten Amsterdam Reade MOVE Research Institute Amsterdam, VU Amsterdam 2 Waar het om draait Centrale Circulatie Verstoorde/afwezige sympatische innervatie Hartfrequentie Tetraplegie: sterk verlaagd, max bpm T1 T5: iets verlaagd T6 : normaal Slagvolume TP: hartgrootte 50%; zwakker Deficiente vasculaire reflexen: geen vasoconstrictie Geen spierpomp Veneuze terugkeer lager SV lager Hartminuutvolume Sterk verlaagd maximaal 3 Volumeveranderingen in de benen tijdens armarbeid Submaximaal Armcranken Control 9 personen met motorisch complete dwarslaesie Submax constante inspanning voor 30 min VO2 0.6 L/min PP Strain Gauge plethysmografie: meet beenomvang en volume TP Paraplegie Hopman et al. JAP 1993 Janssen et al

4 Submax Armcranken tetraplegic Janssen et al The arm swinging and passive walking machine. When a subject with tetraplegia swings his arms back and forth, the paralyzed legs simultaneously move as if walking Higuchi et al. Spinal Cord 2006 Implicaties voor armarbeid Q Bloeddruk SV HR VO2 Acute fase: orthostatische intolerantie Daarna: normaal hoog in paraplegie Tetraplegie: mmhg of lager Gevolg voor ADL/sporten? Hopman et al. EJAP 1992 VO2 Zonder dwarslaesie Dwarslaesie VO2 Effect van een Anti G Suit Effect van een buikband (Abdominal Binder) Vermindert bloedophoping in benen en abdominal area Vermindert hypotensie Vergroot veneuze terugkeer en slagvolume Verlaagt hartfrequentie bij zelfde hartminuutvolume Geen significant effect op maximale prestatie (hartminuutvolume niet limiterende factor) (Hopman et al. 1992) Geen toename in POmax Verbetering op sommige veldtests (West et al. J Sci Med Sport 2014) Zuurstofopname hartfrequentie relatie met ( ) en zonder ( ) tijdens submaxtest in rolstoelrugbyspelers 2

5 Compressiekousen Vaile et al rolstoelrugbyspelers Veldtests met en zonder kousen 4*8 minuten submax met eindsprint 73% hogere bloedtoevoer armen Geen effect op maximale sprintprestatie Betere submaximale prestaties Praktisch? Autonome Dysreflexie Prikkel onder laesie Acute ongecontroleerde hypertensie Lage hartslag, zweten, hoofdpijn Mogelijk levensgevaarlijk Infarct, bloeding, nierfalen Prikkel weghalen, rechtop zitten, voeten naar beneden,, medicatie Atleten: boosting Vb Autonome Dysreflexie Temperatuurregulatie Verstoord autonoom ZNS Koude Geen vasoconstrictie huid Onderkoeling/bevriezing Warmte kleding Hitte Inspanning Geen/verminderd zweten onder laesie Geen extra bloed naar huid onder laesie Lager SV, HMV: minder bloed naar huid boven laesie Oververhitting Koeling en hydratie noodzakelijk; wat helpt? Phillips and Krassioukov 2015 Koelingsmethoden Neutrale omgeving Intermittent exercise 6*30s, incl 15s sprint 4.5min herstel Arm/voet in water Waterspray Koelvest Ice slurry 3

6 Effectief? Handkoelen: werkt redelijk; praktisch? Spray: voelt goed, werkt nauwelijks Koelvest: werkt, vooral vooraf aan wedstrijd Ice slurry: nog niet goed onderzocht Combinaties nodig Bepalen Inspanningsintensiteit Principe van overload Intensiteit belangrijkste parameter Vaak bepaald met %HRmax of %Heart Rate Reserve Intensity (% HR max) 30 min/session Hartfrequentiemonitoring Inspanningsintensiteit %HRmax or %HRpeak %Heart Rate Reserve (Karvonen) (HRact-HRrest/HRmax-HRrest)*100% Problemen met monitoring Hartfrequentie beinvloed door veel factoren bv trainingsstatus, omgevingscondities, diurnal changes, exercise duration, hydration status, altitude, medication, cardiac drift Problemen in sommige individuen/groupen Geschatte HRmax is slechts een schatting Is gemeten HRmax echt de max? 22 %HRpiek %VO2piek in Rolstoelatleten HR VO2 in Tetraplegie Spina Bifida, lage dwarslaesie; Intacte cardiale innervatie %HRpeak op lagere intensiteiten lichte onderschatting van %VO2peak; agv hogere HR als compensatie voor lagere slagvolumes Conclusie: Trainingprogramma s bij elite rolstoelatleten kunnen gebaseerd worden op de ACSM guidelines Mannen Vrouwen Tolfrey et al. EJAP 2001 Goosey-Tolfrey & Tolfrey JRRD 2004 Valent et al. Spinal Cord

7 HR VO2 in Rolstoelrugbyspelers Is HRmax echt HRmax? A Heart Rate (bpm) End Race 60 Begin Race B Heart Rate (bpm) warm up submax max test Time (s) Janssen et al. JRRD 2001 Is HRmax echt HRmax? A Heart Rate (bpm) End Race 60 Begin Race B Heart Rate (bpm) warm up submax max test Time (s) Janssen et al. JRRD 2001 Verschillen agv Diagnose Effect van Compleetheid Laesie Start race Start race Janssen et al. JRRD 2001 Janssen et al. JRRD

8 Effect van Modus en Positie Gebruik van RPE voor Intensiteit HRmax hoger bij handbiken (188±6) dan bij rolstoelrijden (182±9) bij mensen met een paraplegia (Dallmeijer et al. 2004) Rest en inspanningshr bij mensen met tetraplegie afhankelijk van positie (McLean et al. MSSE 1995); lager liggend dan zittend Mensen met paraplegie Geen verschil in VO2, %VO2peak, HR, PO, LA RPE is effectief bij matige en hoge intensiteitsniveaus Wright State University, Dayton, Ohio, USA Goosey-Tolfrey et al Paulson et al rolstoelrugbyspelers RPE kan effectief hulpmiddel zijn om zelf intensiteit te reguleren bij getrainde atleten met tetraplegie Kan HR gebruikt worden om inspanningsintensiteit te kwantificeren bij rolstoelatleten? Ja, maar.. Let op alle verstorende factoren Probeer zoveel mogelijk factoren te controleren Zorg voor goede bepaling HRrust en HRpiek (HRR) en HRactiviteit Doe dit voor elk individu en op een regelmatige basis Niet in alle personen, vooral bij mensen met verstoorde hartinnervatie (tetraplegie) Overweeg gebruik andere maten, zoals subjectieve maten (RPE, Borg) Take Home Messages Naast normale inspanningsfysiologie, veel speciale aandachtspunten bij dwarslaesie Verstoorde circulatie; SV, HR, CO, bloeddruk Autonome dysreflexie Temperatuurregulatieproblemen Bepalen inspanningsintensiteit lastig, vooral bij verstoorde hartinnervatie Overweeg subjectieve maten 6

9 The Tough gets Tougher You Just Have to Do it! Overcoming Barriers to Sport and Exercise with a Spinal Cord Injury Anthony Papathomas, PhD. & Brett Smith, PhD. Exercise barriers with a disability Exercise barriers without a disability 1 2 Reasons not Excuses Some qualitative research findings 30 physically in/active male and female spinal cord injury (SCI) participants More than 50hrs of semi-structured lifestory interview data 3 4 Categorising Barriers (facilitators) Physical Self Physical Self Psychological Self Physical Environment Social Environment 5 6 1

10 Physical Self: Pros and Cons Psychological Self Exercise helps Exercise hurts initially I didn t really do a great deal because you didn t really want to go out that much. You didn t feel confident, you didn t want people looking at you, you think all they can see is this person in the wheelchair and you re inadequate. You re not equal to other people (Brenda, 46) 7 8 Psychological Self Psychological Self I d lost my confidence. I didn t know where I could get what I needed. It s like because there aren t that many role models of disabled people doing exercise and there isn t much information about it I think that s where it falls down. It really does (Eva, 50) I don t give a shit anymore. I m now in the same gym, with Olympic level athletes and the stuff they do I just watch them in awe and I love it (Eva, 50) 9 10 Physical Environment Physical Environment

11 Social Environment Social Environment I felt they weren t interested in catering for disabled people I don t think it was my imagination, but I felt that the staff perhaps were embarrassed by the presence of someone in a wheelchair. I felt a bit isolated, shunned almost by the staff, so I only went a couple of times,those were the vibes I was getting rightly or wrongly so I stopped going (Jon, 60) Social Environment Strategies to Overcome Barriers Educate and Inspire Develop confidence Promote barrier resilience Prioritise people not places What types of stories are told by physically active spinal injured? When we focus in on those who overcome barriers to live an active lifestyle, what do we learn from their stories?

12 Three Distinct Story Types (Papathomas et al. in press) Exercise is Restitution Exercise is redemption: I exercise because I won t be beat by this Exercise is restitution: I exercise to recover from paralysis Exercise is medicine: I exercise to maintain my health and independence So if I can keep the training up and keep my body used to doing certain things then I ll always believe that something might happen. But if I didn t have that belief, I don t think I would want to be here really that would be the end of it. So, I have to have that belief. (Thomas, 47) 20 Exercise is Medicine Exercise is Progressive Redemption When I go to gym in the morning and my arms are stiff, my muscles are stiff, it s hard work to move, they hurt breathing and I struggle to get out of the car. When I m finished, pleasantly tired, very loose, tired but I can nearly leap into the car. All of those feelings of stiffness, the hurt is gone. My spasms are just about non-existent for a little while. An awful lot of medication to attempt to keep them under control. But through exercise, I don t have any really severe spasms. (Robert, 61) There s nothing I can do from what happened, now I have to focus on what I can do. People are either a glass half full or a glass half empty. I ve always been a glass half full person. I am annoyed at what happened to me at the gym (loss of accessible equipment) but it s like being in the wheelchair; I just get on and do something else. Life s not fair, no it s not, but I m not a natural quitter. (Jon, 60) More Example Interview Data You can t believe the amount of love you give to a grandchild. She ran to me, chase games she plays with me, and she comes screaming towards me with her hands out and without even thinking I just bent down and picked her up. Come on, Grandad s got you! and I suddenly realise I picked her up. And there she was sat there. I couldn t pick up a dead match at one time. I was just able to lift her up and sit her on my knee and we just looked at each other. It s nothing is it and she s done it ever since. She getting a bit bigger mind (Robert, 61) You Just Have to Do it! Overcoming Barriers to Sport and Exercise with a Spinal Cord Injury Anthony Papathomas, PhD

13 De HandbikeBattle De HandbikeBattle Effect op gezondheid en fitness Battle tussen teams van (oud)revalidanten uit revalidatiecentra op de Kaunertalergletscherstrasse in Oostenrijk Sonja de Groot Linda Valent Reade Heliomare Beatrixoord De Hoogstraat Het Roessingh Adelante Rijndam Vogellanden Sint Maartenskliniek De HandbikeBattle De HandbikeBattle Impressie Missie HandbikeBattle: Persoonlijk: Met de HandbikeBattle willen we deelnemers uitdagen om fysieke en mentale grenzen te verleggen. Door letterlijk een berg te overwinnen met de handbike leer je jezelf nog beter kennen. Op de weg er naar toe leer je bovendien veel van anderen met hetzelfde doel voor ogen. In het dagelijks leven geeft deze ervaring power om ook andere dromen na te streven. Maatschappelijk: De HandbikeBattle laat zien dat niet alleen paralympische topsporters tot grote prestaties in staat zijn. Als organisatie willen wij laten zien waar een sportieve leefstijl met optimale training, doorzettingsvermogen en plezier toe kan leiden bij rolstoelgebruikers. https://www.youtube.com/watch?v=q74zp1vageq HBB Onderzoek Naar aanleiding van de missie aantonen wat de winst is van deelname aan de battle op: Gezondheid Fitheid Mentaal Unieke onderzoeksgroep: Groot Info over o.a. trainingen, race Kennis ontwikkelen en uitdragen! HBB Onderzoek Deelnemers Alle deelnemers van teams van de 9 revalidatiecentra Opzet Pre test in februari (start training, screening) Post test in juni (net voor vertrek naar Oostenrijk) Bij een subgroep metingen op de berg Metingen Gezondheid: gewicht, buikomvang, ademhalingsfunctie, pijnklachten Fitheid: piek zuurstofopname en piek vermogen Mentaal: o.a. kwaliteit van leven, zelfvertrouwen 1

14 Protocol inspanningstest HBB methode: Fitheid Test op Cyclus2, armcrank ergometer, Tacx, lopende band Longfunctie Forced vital capacity (FVC, %). Peak expiratory flow (PEF, %) HBB methode: gezondheid 5 min rust 4 min warming up 2 min rust Start: W Toename: 8 10 W/min recreatieve bikers; W/min: competitieve bikers Uitkomstmaten: piek zuurstofopname, piek vermogen Body mass index (BMI) Lengte gevraagd Gewicht gemeten => BMI = gewicht / lengte 2 Buikomvang 3x gemeten ter hoogte van navel HBB resultaten HBB resultaten De Handbikers van 2013 en 2014 (2x getest): Aantal Gemiddelde (SD) of % van totaal Fitheid Leeftijd (Jaren) 57 40,0 (12,9) Geslacht (%man) 57 84% Lengte (m) 57 1,79 (0,10) Gewicht (kg) 57 77,5 (15,0) Aantal jaren na ontstaan beperking 52 9,4 (9,6) Type beperking 55 Tetraplegie 2 3.6% Paraplegie % Amputatie 3 5.5% Spina Bifida 3 5.5% Anders 4 7.3% T1: 1,98 (0,54) l/min T2: 2,11 (0,58) l/min +7% P=0,002 HBB resultaten HBB resultaten Fitheid Gezondheid T1: 122 (40) W T2: 141 (43) W +17% p<0,001 T1: 24,1 (3,9) kg/m 2 T2: 23,6 (3,7) kg/m 2-2,1% P<0,001 2

15 HBB resultaten HBB resultaten Gezondheid Gezondheid FVC > p=0,52 T1: 90,9 (12,4) cm T2: 87,2 (11,4) cm -4,1% P=0,001 T1: 91,8 (20,1) % T2: 95,3 (17,1) % +4% p=0,04 De HandbikeBattle Gezonder en fitter maar hoe hangt dat samen met prestatie op de berg? Tijd beklimming varieerde tussen: 1:11 uur net binnen de 7 uur Wat zijn determinanten van klimtijd? En hoe intensief is de beklimming? De HandbikeBattle Determinant Relatie? Verklaard Leeftijd 1% Geslacht * 11% Laesiehoogte 0.1% Classificatie 2% Gewicht 0.5% BMI 3% Buikomvang * 39% Gewicht handbike * 26% POpiek * 30% VO2piek * 32% Gem. %HRR tijdens race * 57%! Spinal Cord 2014; 52(6): Geen relatie met racetijd * Relatie met de racetijd N=17 40, SCI Spinal Cord 2014; 52(6): De HandbikeBattle De HandbikeBattle Hoe intensief is de beklimming? Zones Methode Subgroep (N=17), dwarslaesie Hartslagmeter om tijdens de beklimming Intensiteitszones berekend en vergeleken tussen snelle en langzame groep %Hartfrequentie reserve: ((HFbeklimming HFrust) / (HFpiek HFrust))*100 Spinal Cord 2014; 52(6): Spinal Cord 2014; 52(6):

16 De HandbikeBattle De HandbikeBattle Handbiker snelle groep Handbiker langzame groep Spinal Cord 2014; 52(6): Spinal Cord 2014; 52(6): De HandbikeBattle Totale groep gaat vooruit in fitheid: Maar wie laten nu vooral vooruitgang in fitheid zien? HBB talentenproject HBB 2015: samenwerking met de KNWU Alle deelnemers: trainingsdagboek via sporteronline Training Groepen vergeleken: veel vooruitgang vs. weinig vooruitgang in POpiek Alleen leeftijd verschillend (Veel vooruitgang: 43,7 jaar vs. Weinig vooruitgang: 35,3 jaar) Geen verschil in: POpiek op T1 pijnklachten aantal jaren na ontstaan beperking geslacht classificatie Gezondheid Helaas weinig tot geen informatie over inhoud training. HBB talentenproject HBB talentenproject HBB 2015: samenwerking met de KNWU Trainingsdag Posbank 12 Talenten uitgerust met Powertap Allemaal op dezelfde manier getest in Reade in feb en juni Trainingsdata gedeeld met onderzoekers Info over duur, hartfrequentie, vermogen! Vermogen zegt meer dan snelheid, hartfrequentie Ook op berg meten: belasting/belastbaarheid, opbouw race 4

17 De HandbikeBattle Toekomst Dit jaar deelname 10 NL centra, 1 Noors centrum Uitrollen HBB over de wereld Onderzoek continueren, hopelijk middels een promotieproject Dagboek beter > hoe traint men, belasting/belastbaarheid Deelnemers langer volgen, blijven ze actief/fit? Conclusie Deelname aan de HandbikeBattle leidt tot: Betere fitheid Betere gezondheid Racetijd vooral afhankelijk van: Piek vermogen Buikomvang Gewicht handbike %HRR tijdens de race Laatste woord aan Fuat Dank aan: HBB organisatie HBB sponsoren Alle centra en de deelnemers Onderzoekscommissie: Linda Valent, Sven Hoekstra, Karin Postma, Linda van Vliet, Christel van Leeuwen Dank voor uw aandacht! 5

18 De HandbikeBattle HBB resultaten: mentaal Pijnklachten/blessures na de battle (2013) Twee weken na de HBB: 34 van de 40 respondenten volledig hersteld (85%) N=6 Lokatie blessure Ernst (1 10) 2weken na HBB Voor het eerst gerapporteerd Status op T3 1 Linker elleboog 2 2 weken na HBB Hersteld 2 Schouder 2 Start training Hersteld 3 Vinger 5 2 weken na HBB Hersteld 4 Elleboog links 5 2 weken na HBB Onbekend 5 Schouderblad 7 Start training Vergelijkbaar als T1; doet wedstrijden 6 Schouderpees 8 Net voor HBB Nog niet hersteld N=25 Welbevinden Geen significante verandering over de trainingsperiode Mentale gezondheid Geen significante verandering over de trainingsperiode Psychisch functioneren Verbetering tijdens de trainingsperiode in: Optimisme Stellen van levensdoelen Niet in: zelf effectiviteit, ziektecognitie (hulpeloosheid, acceptatie, ziektewinst) 6

19 Kees van Breukelen, MSc. 1

20 2

21 0,5 point v 1,0 point 1,5 point 3

22 2,0 point 2,5 point v 3,0 point 4

23 5

24 6

25 1,0 point 1,5 point 7

26 2,0 point 2,5 point 3,0 point 3,5 point 8

27 4,0 point 4,5 point 9

28 10

29 11

30 12

31 13

32 14

33 Heb ik niet gekregen 15

34 24/05/2015 Improving Paralympic wheelchair sports performance. Professor Vicky Goosey-Tolfrey Technologies for Wheeled Sports Performance Backrest Height Main Wheel Push rim Backrest Width Anti-tip Castor Wheel Axle Seat Bucket Frame Anthropometry Height, body mass, limb length etc. Physical Aerobic fitness, strength, power etc. Athlete Camber Castor Wheel Footrest Individual optimisation approach Impairment Level of SCI etc. Skill Configuration Seat position, camber, wheel size etc. Wheelchair Athlete Combination Power Output Physiological Demand Propulsion Technique Force Application Muscular Activity User Perceptions Ergonomics of Sports Wheelchair Performance Mason, B., Woude, van der L.H. and Goosey-Tolfrey, V.L. (2013). The ergonomics of wheelchair configuration for optimal performance in the wheelchair court sports. Sports Medicine. 43(1):23-38 Vehicle mechanics Rolling resistance, air resistance, internal friction etc. Design Materials etc. Wheelchair Key Principles: Paralympic Technological Scientific Support Technology & Developments MARGINAL GAINS Coach-led No stone is left unturned in pursuit of excellence and the Athlete-centred approach is to use an evidencebase scientific approach, with best practice Performance and know-how impact shared across other main stream sports (if relevant) and Paralympic programmes Goosey-Tolfrey, V.L., Mason, B. and Burkett, B. (2013). How athletes excel? In Girginov, V. (Editor). The 2012 London Olympic and Paralympic Games (Volume 2). Routledge Publishers. pp

35 24/05/2015 Research at Loughborough University, UK The Tools Provides an evidence base about the effects of.. E.g., wheelchair configuration on areas of mobility court sports performance. Do we have the technologies to measure this? Telemetry/ Gyroscope Systems Telemetry based velocity meters (or gyroscope) now enable us to measure wheelchair velocity under realistic field conditions. Speed (m/s) Peak Speed Peak Speed = 4.50 m/s Push 1 = 2.2 m/s (49%) Push 2 = 2.6 m/s (58%) Push 3 = 3.1 m/s (69%) Time (s) Mason, B.S., Rhodes, J. and Goosey-Tolfrey, V.L. (2013). Validity and reliability of an inertial sensor for wheelchair court sports performance. Journal of Applied Biomechanics. 30(2): Goosey-Tolfrey, Mason, B and Burkett, B. (2012). The role of the velocometer as an innovative tool for Paralympic coaches to understand wheelchair sports training and interventions to help optimise performance. Sports Technology. 5 (1-2); Wheel size Marginal Gains 2

36 24/05/2015 Can technology be a secret? London 2014 Beijing 2008 Individualise the Chair New vs. Old Ardigo, L.P., Goosey-Tolfrey, V.L. and Minetti, A.E. (2005). Biomechanics and energetics of basketball wheelchairs evolution. International Journal of Sports Medicine. 26(5), The science: 0.14 s off 20m straight line course. The new seat has improved my game enormously. The stability gives me the ability to turn quickly both going right and left which I was unable to do before. The extra speed it gives me around the court makes it easier to defend against the best attacking sides in the world to give us that unique advantage. I believe it is allowing me to play my best ever basketball. Monitoring fitness: Laboratory vs. Sport Specific Tests Goosey-Tolfrey, V.L and Leicht, C. (2013). Field based testing of wheelchair athletes. Sports Medicine. 43(2):

37 24/05/2015 Technology - informs training Coaching Science Physical and skill ADAPTATION Using technologies to measure it and technologies to develop it! What is the intervention / or process? Solutions for Wheelchair Basketball/Rugby 1) Miniaturised Data Logger (MDL) Innovative Technology!! Performance analysis of the demands of wheelchair sports 2 potential methods: 1) Miniaturised Data Logger (MDL) 2) Radio-Frequency Indoor Tracking System (ITS) Advantages: Small, lightweight device Attaches easily to wheelchair No disruption to athletes Long battery life multiple sessions

38 24/05/2015 1) Miniaturised Data Logger (MDL) Disadvantages: Peak speed not accurate (Sindall et al., 2013) Can t detect an instantaneous peak speed Simply averages the speeds between 2 reed switch activations Problematic for elite sport High speeds are common 2) Indoor Tracking System (ITS) Radio-frequency based system that operates much like GPS in an indoor environment 6 sensors (satellites) Mason, B., Lenton, J., Rhodes, J., Cooper, R and Goosey-Tolfrey, V. (2014). Comparing the demands of wheelchair rugby using a miniaturised data logger and radio frequency tracking system. BioMed Research International. Epub 2014 Apr 15. PMID: ) Indoor Tracking System (ITS) 2) Indoor Tracking System (ITS) Sensors communicate with small, lightweight tags worn by athletes Rhodes, J., Mason, B., Perrat, B., Smith, M., Goosey-Tolfrey, V. (2014). The validity and reliability of a novel indoor player tracking system for use within wheelchair 27 court sports. Journal of Sports Science. 32(17) Rhodes, J., Mason, B.S., Perrat, B., Smith M.J., Malone, L.A. and Goosey-Tolfrey, V.L. (2104). Activity profiles of elite wheelchair rugby players during competition. International Journal of Sports Physiology and Performance. Sept 5 [Epub ahead of print] PMID: ) Indoor Tracking System (ITS) 2) Indoor Tracking System (ITS) Can compare how the demands of the game differ between different classifications Training programmes can be modified accordingly Improved specificity

39 24/05/2015 Technologies do exist for wheelchair sports BUT prevent data overload of coaches Sometimes taking a simple approach is the best Evidence-based Practise important buy in of athletes 6

40 Hardlopen met een beenprothese Slave to the Rhythm Han Houdijk MOVE Research Institute, Faculteit der Bewegingswetenschappen,Vrije Universiteit Amsterdam Heliomare, Research & Development, Wijk aan Zee Overview Overview! Geschiedenis! Biomechanica van het hardlopen! Eerlijke competitie?! Slave to the rhythm! Uitdagingen Geschiedenis Geschiedenis Terry Fox the Marathon of Hope (1980), 143 dagen, 5373 km, $24 miljoen Geschiedenis Geschiedenis Terry Fox hardloopprothese Flexfoot : Van Phillips 1984 DiAngelo er al

41 Biomechanica van het hardlopen Biomechanica van het hardlopen Muybridge Muybridge Biomechanica van het hardlopen Biomechanica van het hardlopen Biomechanica van het hardlopen Biomechanica van het hardlopen 2

42 Biomechanica van het hardlopen prothese Intact Een eerlijke competitie? Een eerlijke competitie? Een eerlijke competitie? Loop efficientie Ngugi (vi), Tadese (vii)] Weyand et al 2009 Biomechanica van het hardlopen Een eerlijke competitie? amputee normal s 2015/2/ s 2015/5/ s 2014/5/18 3

43 Slave to the Rhythme Slave to the Rhythme De optimale hardloopprothese? Slave to the Rhythme Slave to the Rhythme Wordt de been stijfheid bepaald door de prothese Of Kan de atleet de stijfheid zelf bepalen Is de hardloper een slaaf van de prothese Of Kan de atleet de prothese zijn eigen wil opleggen Wordt de pasfrequentie bepaald door de prothese Of door de atleet Slave to the Rhythme Staptijd INT PST Slave to the Rhythme Tijd[s] % -7,5% PSF +7,5% +15% Conditie Vluchttijd INT PST Tijd [s] % -7,5% PSF +7,5% +15% Conditie 4

44 Slave to the Rhythme Uitdagingen Uitdagingen Uitdagingen! Meten van prothese stijfheid! Meten van prothese stijfheid! Optimaliseren van prothese stijfheid Met dank aan Laura Oudenhoven Judith Boes Laura Hak Gert Faber 5

45 stap voor stap realisatie van een sportvoorziening FRANK. G.M. JOL Frank Jol Wie ben ik? Orthopedisch instrumentmaker/technoloog Frank Jol Orthopedische Dienstverlening OIM Orthopedie Hoorn Waar ga ik het over hebben Bewustzijnsproces Bewustzijnsproces. Stapsgewijs procesbeschrijving realisatie voorziening t.b.v. activiteit/sport. casus Voorbeelden. Vragen. Uitgaan van de mogelijkheden. Voor start weten wat je wil bereiken. Basiskennis bezitten/vergaren m.b.t. desbetreffende activiteit/sport. Stapsgewijs procesbeschrijving Stap 1 12 stappen Anamnese. Uitgangspunten bepalen m.b.t. activiteit/sport Keuze ophanging/fitting, liner. Keuze onderdelen. 1

46 Stap 2 Stap 3 Maatname. Eerste bepaling uitlijning. Correctie gipsmodel/cadcam Stap 4 Stap 5 Productie diagnostische/test koker. Ontwerpen prothese d.m.v. werktekening. Stap 6 Stap 7 Assembleren/producti e voorziening. Eerste pas in dynamische omgeving. Visuele analyse. Veldtest. 2

47 Stap 8 Voorbeeld Stap 8 Dynamische analyse met camera ( s) en software (dartfish) Aanpassingen n.a.v. de analyse. Veldtest. Voorbeeld Stap 8 Voorbeeld Stap 8 Voorbeeld Stap 8 Voorbeeld Stap 8 3

48 Voorbeeld Stap 8 Voorbeeld Stap 8 Stap 9 Stap 10 Evaluatie veldtest. Eventuele aanpassingen. Veldtest. Evaluatie. Inname prothese. Realisatie definitieve prothesevoorziening. Stap 11 Stap12 Afleveren definitieve prothesevoorziening. Controle en evaluatie na praktijkervaring. 4

49 Casus Chris Vos Chris Vos Suzan Verduijn Bibian Mentel Marlou van Rhijn Ronald Hertog 16 jaar Trauma 5 jarige leeftijd Partiële dwarslaesie rechts Snowboarden Wake boarden Mountainbiken Paralympiër Sotsji 2014 boardercross Chris Vos Suzan Verduijn 30 jaar Enkeldistorsie op 11 jarige leeftijd Ptd Amputatie op 19 jarige leeftijd Verspringen, 200 meter Europeeskampioen verspringen 2012 Paralympiër Londen 2012 Suzan Verduijn Bibian Mentel 42 jaar Bot tumor rechteronderbeen, amputatie moeder Snowboarden Wakeboarden Kandidaat olympische winterspelen salt lake city Paralympiër Sotsji 2014 boardercross 5

50 Bibian Mentel Marlou van Rhijn 22 jaar Congenitale fibula aplasie bdz Switch van sport (zwemmen > atletiek) 100 meter, 200 meter Paralympiër Londen 2012 Marlou van Rhijn Ronald Hertog 23 jaar Trauma op 14 jarige leeftijd Amputatie rechteronderbeen Switch van speerwerpen naar verspringen Paralympiër Beijing 2008, Londen 2012 Ronald Hertog Voorbeelden 6

51 Voorbeelden Voorbeelden Voorbeelden Voorbeelden Voorbeelden voorbeelden 7

52 Voorbeelden Vragen...? einde DANK VOOR DE AANDACHT FRANK JOL 8

53 1

De HandbikeBattle Effect op gezondheid en fitness

De HandbikeBattle Effect op gezondheid en fitness Effect op gezondheid en fitness Battle tussen teams van (oud)revalidanten uit revalidatiecentra op de Kaunertalergletscherstrasse in Oostenrijk Sonja de Groot Linda Valent Reade Heliomare Beatrixoord De

Nadere informatie

Bepalen van Inspanningsintensiteit bij Mensen met een Dwarslaesie:

Bepalen van Inspanningsintensiteit bij Mensen met een Dwarslaesie: Doelen Bepalen van Inspanningsintensiteit bij Mensen met een Dwarslaesie: Mogelijkheden en Problemen Sport: produceer een winnende prestatie op het juiste moment en plaats Revalidatie: verbeteren en herstellen

Nadere informatie

Proefpersooninformatie

Proefpersooninformatie Proefpersooninformatie UMCG-RuG Geachte heer/mevrouw, Door middel van deze brief willen we u benaderen voor deelname aan het onderzoeksproject rondom de Handbike Battle, die plaats zal vinden in Oostenrijk

Nadere informatie

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt.

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt. Don t you worry There s an eternity behind us And many days are yet to come, This world will turn around without us Yes all the work will still be done. Look at ever thing God has made See the birds above

Nadere informatie

B1 Woordkennis: Spelling

B1 Woordkennis: Spelling B1 Woordkennis: Spelling Bestuderen Inleiding Op B1 niveau gaan we wat meer aandacht schenken aan spelling. Je mag niet meer zoveel fouten maken als op A1 en A2 niveau. We bespreken een aantal belangrijke

Nadere informatie

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK STAFLEU

Nadere informatie

Wat is fitheid? Hoe kun je fitheid verbeteren? Belang van fysieke capaciteit. Inhoud. Effecten van training. Effecten van training 20-2-2012

Wat is fitheid? Hoe kun je fitheid verbeteren? Belang van fysieke capaciteit. Inhoud. Effecten van training. Effecten van training 20-2-2012 Hoe kun je fitheid verbeteren? Wat is fitheid? Wanneer doe je het goed? Actieve leefstijl! 3 februari 2012 Rogier Broeksteeg Fysieke fitheid fysieke capaciteit / spierkracht en uithoudingsvermogen / lichaamssamenstelling

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

Free time! Better skills. Free time with Brenda and Brian. Worksheet

Free time! Better skills. Free time with Brenda and Brian. Worksheet 1 Free time! read a Stel je hebt een dag vrij van school. Schrijf op wat je dan gaat doen. b Lees de tekst en schrijf op welke dingen Brian en Brenda voorstellen om te doen op een vrije dag. Free time

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Stretching T. Mertens

Stretching T. Mertens Stretching T. Mertens Stretching??? Why? Pourquoi? How long? Long? When? Quand? How frequently? Frequent? Which muscles? Quels muscles? Do I prevent muscle soreness? Raideur? Do I get slower? Je deviens

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 2.1: My family Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: brother, sister, cousin, mother, father, aunt, uncle, grandmother,

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

A2 Workshops Grammatica Heden

A2 Workshops Grammatica Heden Bestuderen Present Simple Normaal Hoe maak je de Present Simple? Kijk eerst maar even naar het volgende rijtje. I You He She It We You see see sees sees sees see see They see Je ziet dat het heel eenvoudig

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Pacing in de Revalidatie Hoe gaan mensen om met vermoeidheid?

Pacing in de Revalidatie Hoe gaan mensen om met vermoeidheid? Pacing in de Revalidatie Hoe gaan mensen om met vermoeidheid? Achtergrond Florentina Hettinga Vrije Universiteit Amsterdam PhD Optimal pacing strategy TNO Security Defence and Safety Wetenschapper Human

Nadere informatie

Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois

Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois Wij beloven je te motiveren en verbinden met andere studenten op de fiets, om zo leuk en veilig te fietsen. Benoit Dubois Wat mij gelijk opviel is dat iedereen hier fietst. Ik vind het jammer dat iedereen

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 4.1: Sports and weather Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: tennis, football, goal, swimming pool, field, sun,

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum?

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? 1 Shopping mall Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? The Tower - Shopping mall 1 Bookshop Blackwell s Waterstones

Nadere informatie

In the classroom. Who is it? Worksheet

In the classroom. Who is it? Worksheet In the classroom 1 Lees wat de meester doet als hij s morgens op school komt. Lees ook wat een leerling doet. Wie van de twee doet het meest voordat de les begint? First, I go to my desk and take out my

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

3 I always love to do the shopping. A Yes I do! B No! I hate supermarkets. C Sometimes. When my mother lets me buy chocolate.

3 I always love to do the shopping. A Yes I do! B No! I hate supermarkets. C Sometimes. When my mother lets me buy chocolate. 1 Test yourself read a Lees de vragen van de test. Waar gaat deze test over? Flash info 1 In the morning I always make my bed. A Yes. B No. C Sometimes, when I feel like it. 2 When I see an old lady with

Nadere informatie

A2 Workshops Grammatica Toekomst

A2 Workshops Grammatica Toekomst Bestuderen Future Simple Normaal Hoe maak je de Future Simple? We beginnen met een rijtje voorbeelden. I will stay You will stay He will stay She will stay He will stay It will stay We will stay You will

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

Naps raise productivity levels at work De voordelen van middagdutjes zijn verbeterde cognitieve vaardigheden

Naps raise productivity levels at work De voordelen van middagdutjes zijn verbeterde cognitieve vaardigheden CalmSpace Naps raise productivity levels at work De voordelen van middagdutjes zijn verbeterde cognitieve vaardigheden It is a fact that office workers are suffering from a decline in both the amount and

Nadere informatie

Fysieke fitheid, fysieke activitiet in relatie tot gezondheid

Fysieke fitheid, fysieke activitiet in relatie tot gezondheid Fysieke fitheid, fysieke activitiet in relatie tot gezondheid Wat is fysieke activiteit? Een door skeletspieren geproduceerde beweging (dynamisch) en/of houding (statisch) die gepaard gaat met een toename

Nadere informatie

Meten van explosiviteit bij top indoor balteamsporters. H.T.D. van der Does, MSc. Dr. M.S. Brink S.H. Doeven, MSc. Dr. K.A.P.M.

Meten van explosiviteit bij top indoor balteamsporters. H.T.D. van der Does, MSc. Dr. M.S. Brink S.H. Doeven, MSc. Dr. K.A.P.M. Meten van explosiviteit bij top indoor balteamsporters H.T.D. van der Does, MSc. Dr. M.S. Brink S.H. Doeven, MSc. Dr. K.A.P.M. Lemmink Indoor Balteamsporten karakteristieken Volleybal explosieve bewegingen:

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia www.projects-abroad.net May 2013 1 Hi all, Carmen Herbas Country Director Welcome to the May edition of our Newsletter for Projects Abroad Bolivia. This

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

Vooraf. Canada. NOC- NSF, NBB. LTAD: oude wijn, nieuwe zakken? Physicheskoy kulturnye (Gomelski). Ben Ponsioen. Duitse methode.

Vooraf. Canada. NOC- NSF, NBB. LTAD: oude wijn, nieuwe zakken? Physicheskoy kulturnye (Gomelski). Ben Ponsioen. Duitse methode. Vooraf Canada. NOC- NSF, NBB. LTAD: oude wijn, nieuwe zakken? Physicheskoy kulturnye (Gomelski). Ben Ponsioen. Duitse methode. Vooraf (vervolgd) Wij: Opleidingsplan. Overzicht vaardigheden bolwerk. SelecOebeleid.

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Davide's Crown Caps Forum

Davide's Crown Caps Forum pagina 1 van 6 Davide's Crown Caps Forum A Forum for Crown Cap Collectors Zoeken Uitgebreid zoeken Zoeken Forumindex Crown Caps Unknown Caps Lettergrootte veranderen vriend Afdrukweergave Gebruikerspaneel

Nadere informatie

Meetkunde en Lineaire Algebra

Meetkunde en Lineaire Algebra Hoofdstuk 1 Meetkunde en Lineaire Algebra Vraag 1.1 De samenstelling van rotaties in het vlak is commutatief. Vraag 1.2 De samenstelling van de orthogonale spiegelingen t.o.v. twee gegeven vlakken in de

Nadere informatie

VOORZETSELS. EXERCISE 1 Bestudeer de bovenstaande voorzetsels en zinnen goed!

VOORZETSELS. EXERCISE 1 Bestudeer de bovenstaande voorzetsels en zinnen goed! ENGLISH, WE WILL DO BETTER! LESSON EIGHT VOORZETSELS at three o'clock = om drie uur around three o'clock = rond drie uur by three o'clock = tegen drie uur before Saturday = voor zaterdag for a week = voor

Nadere informatie

Nederlandse consument blijft een traditionele shopper

Nederlandse consument blijft een traditionele shopper Nederlandse consument blijft een traditionele shopper De ; slechts 29% van alle consumenten doet het merendeel van zijn aankopen versus 56% in de Waar heb je jouw aankopen gedaan? 1% 4 7 (e.g catalogue)

Nadere informatie

DE VOLTOOID TEGENWOORDIGE TOEKOMENDE TIJD

DE VOLTOOID TEGENWOORDIGE TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 11 THE FUTURE PERFECT TENSE DE VOLTOOID TEGENWOORDIGE TOEKOMENDE TIJD 11.1 FUTURE PERFECT The Future Perfect oftewel de Voltooid Tegenwoordig Toekomende Tijd bestaat uit "will" of "shall"

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

You probably know animals can have best friends too. But what do you think about these special friendships?

You probably know animals can have best friends too. But what do you think about these special friendships? 1 Animal friends read Lees de tekst. Waar gaat deze tekst over? Animal friends You probably know animals can have best friends too. But what do you think about these special friendships? Look at this mouse

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR

WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR Read Online and Download Ebook WEGWIJZER VOOR METHODEN BIJ PROJECTMANAGEMENT (PROJECT MANAGEMENT) (DUTCH EDITION) BY EDWIN BAARDMAN, GERARD BAKKER, JAN VAN BEIJNHEM, FR DOWNLOAD EBOOK : WEGWIJZER VOOR

Nadere informatie

Zingeving na een dwarslaesie

Zingeving na een dwarslaesie Zingeving na een dwarslaesie Minisymposium Herstel van mobiliteit in de dwarslaesierevalidatie 23 oktober 2015 Beatrixoord Elsbeth Littooij, geestelijk begeleider/onderzoeker Reade Onderzoeksgroep drs.

Nadere informatie

DALISOFT. 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool. Connect the TDS20620V2. Start DALISOFT

DALISOFT. 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool. Connect the TDS20620V2. Start DALISOFT TELETASK Handbook Multiple DoIP Central units DALISOFT 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool Connect the TDS20620V2 If there is a TDS13620 connected to the DALI-bus, remove it first.

Nadere informatie

2010 Integrated reporting

2010 Integrated reporting 2010 Integrated reporting Source: Discussion Paper, IIRC, September 2011 1 20/80 2 Source: The International framework, IIRC, December 2013 3 Integrated reporting in eight questions Organizational

Nadere informatie

Ademhalingsfunctie: tussen proefschrift en richtlijn? Karin Postma

Ademhalingsfunctie: tussen proefschrift en richtlijn? Karin Postma Ademhalingsfunctie: tussen proefschrift en richtlijn? Karin Postma fysiotherapeut en onderzoeker Rijndam revalidatie & Erasmus MC te Rotterdam tussen proefschrift en richtlijn? Promotor: Prof.dr. H.J.

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

International Leiden Leadership Programme

International Leiden Leadership Programme International Leiden Leadership Programme Information Evening 1 November 2016 Universiteit Leiden.. LLP Programme team Menno Mennes Lucille Brakefield Janna van Helden Ratna Lachmansingh Programme Bij

Nadere informatie

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LM2GS4PWIR3FKEP-58-WWET11-PDF File Size 6,444 KB 117 Pages 27 Aug, 2016 TABLE OF CONTENT

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 6.1: Partytime! Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: crisps, chips, grapes, fruit salad, strawberries, apples,

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Casus mevrouw Driebergen. 52 jaar, status na icva mei 2014. Thuiswonend. Goede cognitie. Lopen: FAC 4. Couch potato: overdag veelal inactief

Casus mevrouw Driebergen. 52 jaar, status na icva mei 2014. Thuiswonend. Goede cognitie. Lopen: FAC 4. Couch potato: overdag veelal inactief Fysieke activiteiten; nieuwe inzichten en innovaties in de revalidatie. nothing to declare 52 jaar, status na icva mei 2014 Thuiswonend Goede cognitie Lopen: FAC 4 Couch potato: overdag veelal inactief

Nadere informatie

Writing 1 WRITING 1 PART D BK 3

Writing 1 WRITING 1 PART D BK 3 Writing 1 WRITING 1 PART D BK 3 Isn t it incredible? After only two years of learning English you can write your own English WhatsApp messages, tweets and emails. You can also post some lines on an international

Nadere informatie

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren )

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) PAST SIMPLE TENSE ( onvoltooid verleden tijd ) Hoe? vervoeging - werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) van bijv,

Nadere informatie

Presteren onder druk. Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw

Presteren onder druk. Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw Presteren onder druk Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw Mentale Training Stellen van doelen Spanningsregulatie Verbeelding Gedachtecontrole

Nadere informatie

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM READ ONLINE AND DOWNLOAD EBOOK : HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN Click button to download this ebook READ ONLINE AND DOWNLOAD

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT AN URBAN PLAYGROUND 2005 Het vraagstuk van de openbare ruimte in naoorlogse stadsuitbreidingen, in dit geval Van Eesteren s Amsterdam West, is speels benaderd door het opknippen van een traditioneel stadsplein

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 3.1: School Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. - Nouns: school, teacher, playground, head teacher, classroom, pencil,

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie.

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie. Inleiding in de revalidatiegeneeskunde 2011. Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. De rol van de zorgverzekeraars. Innovaties in de revalidatiezorg. Wat is multidisciplinair. Pijnrevalidatie.

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

16 films die jou inspireren om je eigen legende te creëren!

16 films die jou inspireren om je eigen legende te creëren! 16 films die jou inspireren om je eigen legende te creëren! ij zijn geboren verhalenvertellers. Als klein kind worden we al geconfronteerd met een verhaaltje voor het slapen gaan. Op de lagere school zitten

Nadere informatie

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van G eluidssystemen Cultuur ontwikkeling technologie Voorbeeld: luidsprekertechnologie & line arrays Technologie cultuur & gedrag

Nadere informatie

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Delft, 8 maart 2012 Realistic wall of water ir. F.C. (Floris) Boogaard, (020) 606 32 50/06-51 55 68 26 e-mail: f.c.boogaard@tudelft.nl/

Nadere informatie

Grammatica overzicht Theme 5+6

Grammatica overzicht Theme 5+6 Past simple vs. Present perfect simple Past simple: Ww + ed OF 2 e rijtje van onregelmatige ww. I walked I went Ontkenningen past simple: Did not + hele ww He did not walk. Present perfect: Have/has +

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben?

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? Shopping 1 Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? I would like to have Ed Sheeran webshop Lego House hoody Jacket Cap Necklace This grey men s hooded

Nadere informatie

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Ingrid Kramer ima.kramer@ggze.nl Van onderzoek naar de klinische praktijk PsyMate

Nadere informatie

Hiphop Deze tekst gaat over hiphop. Wat is hiphop?

Hiphop Deze tekst gaat over hiphop. Wat is hiphop? Gym Class Heroes ft. Adam Levine 1 Hiphop Deze tekst gaat over hiphop. Wat is hiphop? 1 We ll start with the arms. Make a nice box with your arms. Hip-hop Hip-hop dance started many years ago, in the 1970

Nadere informatie

Bewegingstherapie bij Reumatoïde Artritis

Bewegingstherapie bij Reumatoïde Artritis Bewegingstherapie bij Reumatoïde Artritis Valentin Schroyen, PT Revalidatiewetenschappen en Kinesitherapie Faculteit Geneeskunde en Levenswetenschappen Universiteit Hasselt Wetenschappelijke weetjes RA-specifieke

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Martin Garrix and his fans

Martin Garrix and his fans Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Martin Garrix and his fans Martin Garrix is more than a young star and producer. He s also a super nice guy! If there are fans who want his autograph,

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Online Resource 1 Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Journal: Higher Education Authors: Anja J. Boevé, Rob R. Meijer, Roel J. Bosker, Jorien

Nadere informatie

Nieuwsbrief december 2016

Nieuwsbrief december 2016 Nieuwsbrief december 2016 Jong geleerd, oud gedaan Leuk om een verrassing te krijgen zo vlak voor Sinterklaas. Wij hadden Putu Ari en Komang gevraagd om een stukje te schrijven voor de nieuwsbrief over

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst. Testen van een (top)sporter

Netwerkbijeenkomst. Testen van een (top)sporter Netwerkbijeenkomst Testen van een (top)sporter Wielrennen www.mspopleidingen.nl 1 Inhoud Testen om te testen of om te meten? Wat willen we weten? Fysieke testen (lab) ergometer (veld) vermogenstest Blessure

Nadere informatie

Lange termijn problemen. Active LifestyLe Rehabilitation Interventions in people with chronic Spinal Cord injury (ALLRISC) ALLRISC ALLRISC ALLRISC

Lange termijn problemen. Active LifestyLe Rehabilitation Interventions in people with chronic Spinal Cord injury (ALLRISC) ALLRISC ALLRISC ALLRISC ALLRISC Onderzoeksprogramma: Active LifestyLe Rehabilitation Interventions in people with chronic Spinal Cord injury (ALLRISC) De eerste resultaten 1999-2006: Onderzoeksprogramma: Herstel van mobiliteit

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie