Dikke kinderen gemakzuchtige ouders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dikke kinderen gemakzuchtige ouders"

Transcriptie

1 Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase, eerste editie Dikke kinderen gemakzuchtige ouders Inleiding Alle volwassen Nederlanders zijn samen 70 miljoen kilo te zwaar. Met ons gezamenlijke overgewicht kunnen we maar liefst 135 wedstrijdbaden vullen met vet, zo heeft het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) berekend. Zo begint het Nationaal Gezondheidsplan uit Het NOS-journaal sprak op 4 februari 2011 zelfs over een tsunami aan obesitas (nos.nl). Al in 2009 werd na vijf jaar inspanningen van het Convenant overgewicht in het eindrapport geconstateerd dat het aantal volwassenen met overgewicht zich stabiliseert op 52% voor mannen en 41% voor vrouwen. Circa 11% van de mensen van 20 jaar of ouder heeft ernstig overgewicht. Bij 15% van de jongens en bij 18% van de meisjes is sprake van overgewicht. Eén op de zeven baby s en peuters is te zwaar. Tien jaar geleden was dat één op de tien. En onlangs meldden de kranten dat er ondanks alle campagnes toch weer meer kinderen met overgewicht waren. 150 cm lang, 14 jaar jong en 81 kilo. Hoezo ziek? stond op 7 mei 2011 boven een artikel in NRC Handelsblad. Nog niet overtuigd? Met het zoekwoord overgewicht krijg je een stortvloed aan treffers. Zelfs onze huisdieren lijden eraan! Maar al die alarmerende berichten lijken geen effect te hebben. Ja, af en toe wordt er weer eens een campagne gelanceerd. Maar resultaten blijven uit. En dus wordt er weer iets nieuws bedacht: Alle kinderen vanaf 14 jaar krijgen vanaf komend jaar een extra gezondheidscheck op school. Belangrijkste doel is voorkomen en bestrijden van overgewicht. Dat hebben minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) en staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (CDA) vandaag aangekondigd. Tijdens het eenmalige pubergesprek bij arts of verpleegkundige krijgen de kinderen informatie over gezond eten en een gezond gewicht, maar ook over veilig vrijen, alcohol en drugs. Het spreekuur biedt ook ruimte voor sociaal-emotionele vragen van pubers, over bijvoorbeeld pesten, verliefdheid, vriendschap en eenzaamheid. Indien nodig, aldus de bewindslieden, kan een vervolggesprek met een kind of een groepsgesprek met een klas volgen. Voor het pubergesprek op school is 15 miljoen uitgetrokken, afkomstig uit de 26 miljoen voor obesitasbestrijding die in het Lenteakkoord is afgesproken. De resterende 11 miljoen gaat onder meer naar programma s voor een gezond gewicht, lesmateriaal en aandacht voor gezonde traktaties en gezonde kantines. Ook gaat geld naar een programma voor verantwoord sporten en naar informatie over een gezonde leefstijl bij de Centra voor Jeugd en Gezin. Naar: NRC Handelsblad, 25 juni Opzet van deze lesbrief A Je leest de uitgangstekst en beantwoordt vragen over de inhoud (opdracht 1), over de opbouw (opdracht 2) en over de redeneringen (opdracht 3). Daarna bekijk je de redeneringen in die tekst heel kritisch (opdracht 4). B Je leest een ingezonden reactie op deze tekst en vergelijkt die met de bedoelingen en redeneringen van de uitgangstekst (opdracht 5 en 6). C Je bedenkt (en speelt) een eigen reactie naar aanleiding van een gegeven voorval (opdracht 7 en 8). THIEMEMEULENHOFF,

2 A Uitgangstekst Laat het kind zelf weer lopen 1 Op het prikbord in mijn werkkamer hangt een prachtige foto die ik uit de Volkskrant heb geknipt. Uit een artikel over tuincentra en hun klanten. Je ziet een jonge moeder, cool gelaarsd, in kek leren jasje met een karretje. Daarin bevinden zich niet de gebruikelijke planten plus zakken aarde, maar boven in het karretje hangt een kleuter met stoere windbreker, brutaal grijnzend in de camera, en onderin lummelt een iets oudere versie in trainingspak. 2 Je ziet het overal. In de supermarkt staan kinderen op de uitgeklapte houder van het winkelwagentje. In het park laten ze zich vervoeren op de schouders van steunende en puffende ouders. Symbolisch voor het hedendaagse kindertransport is wat Martin Bril ooit de baarmoederbakfiets noemde. Soms hangt een dikkig kind van elf jaar in zo n bak, met achter hem een fragiel, petieterig moedertje dat zich lens trapt tegen een brug op. 3 Kinderen wordt het lopen en fietsen steeds meer ontnomen. Vreemd genoeg wordt dit verschijnsel in de discussie over obesitas vaak over het hoofd gezien. Terwijl het de basis voor een gezond bestaan vormt. In je dagelijkse leven moet je juist zo veel mogelijk lopen, ook trappen op en af. En fietsen, ook langere afstanden. In huis, op je werk en, om met de dichter Nijhoff te spreken, tijdens de sublieme momenten daartussen. 4 Intussen groeit het probleem van overgewicht. Eerder deze week maakten minister en staatssecretaris van Volksgezondheid bekend 26 miljoen uit te trekken om pubers op de leeftijd van vijftien jaar te gaan screenen, onder meer om overgewicht te onderkennen en te bestrijden. 5 Op dit moment is een op de zes kinderen te zwaar, in 2015 waarschijnlijk een op de vijf. Uit de laatste studie van TNO naar de groei van kinderen blijkt dat inmiddels een half miljoen kinderen overgewicht hebben, en lijden aan morbide obesitas. Een verdubbeling sinds Volgens Jaap Seidell, hoogleraar voeding en overgewicht aan de Vrije Universiteit Amsterdam, groeit parallel hiermee ook het aantal kinderen met ouderdomsdiabetes snel. 7 Op allerlei terreinen bloeien activiteiten om de kleintjes verstandiger te laten eten. In 2005 werd het Convenant Gezond Gewicht gesloten, met de voedingsindustrie, overheden en maatschappelijke organisaties. De campagne van dit typische polderakkoord voor gezonder eten mislukte natuurlijk want met slagers kweek je moeilijk vegetariërs. 8 Maar de belangrijkste strategie om obesitas te voorkomen, is bewegen. De nationale scholenactie Ga voor gezond! stimuleert bijvoorbeeld al vijf jaar behalve gezond eten ook bewegen. Zeventig scholen in Amsterdam doen bovendien mee aan het Jump-in-project, dat kinderen tot bewegen moet aanzetten. 9 Enigszins hilarisch steekt hierbij de poging af van de lobbyisten die de Olympische Spelen in 2028 naar Nederland willen halen. Zij proberen mee te liften in de slipstream van de strijd tegen obesitas. Het argument luidt dat in de aanloop van de Spelen natuurlijk heel Nederland wil sporten, en dus is het een geweldig wapen in de strijd tegen jongerenobesitas. 10 Dit beperkte denken over bewegen wijst op een blinde vlek voor de realiteit. De meest natuurlijke vorm van beweging voor ieder mens, vertellen artsen en andere deskundigen, is niet zwoegen op de sportschool, afzien in het fitnesshonk, zweten op de trimbaan of de tower of power. Evenmin het beoefenen van aardige sporten in groepsverband. Het is gewoon: veel lopen en fietsen. 11 Dat het er juist steeds minder van komt, is mede omdat ouders zich te veel laten leiden door gemakzucht, zo stellen deskundigen. Al in 1955 wees de Deense antropoloog Flemming Quaade in zijn dissertatie op de cruciale rol die ouders van jonge kinderen spelen in het ontstaan van obesitas. Een kind dat klaagt over moeheid, houdt op als je het in de kar zet. Bovendien kan het zo niet weglopen. Je kunt kinderen uiteraard leren om in winkels niet te verdwijnen en niet overal aan te zitten, maar daarvoor moet je heel wat tijd en moeite investeren. Zijn de kleinen eenmaal aan het transport gewend, dan eisen ze voortaan dat ze niet hoeven te lopen. De jengelfactor, heet dat. Omdat ouders tegenwoordig meestal een onderhandelingsrelatie met hun kinderen onderhouden, zullen ze vaak aan die factor toegeven. Dat doen ze ook als het om snoep en fastfood gaat. 12 Kort door de bocht: moderne vormen van kindtransport zijn per definitie voor het ouderlijk gemak vervaardigd. Zo is de buggy speciaal voor het autovolk ontworpen. Veel ruimte hebben zuigelingen niet, terwijl ze eigenlijk lekker moeten kunnen spartelen, zoals dat in een ouderwetse kinderwagen nog wel kon. Dit uitvindsel bereidt de kinderen vervolgens automatisch voor op het ingesnoerde bestaan in een veiligheidsgordel. Voor de tijd dat ze THIEMEMEULENHOFF,

3 leerplichtig zijn en hun bezorg(en)de ouders verkeersopstoppingen bij basisscholen gaan veroorzaken. De tijd dat ze naar winkels, zwembaden en andere sportieve locaties gereden worden. Het is niet alleen slecht voor de fysiek, maar ook de motoriek van deze peuters om rondgereden te worden in plaats van zelf te lopen, steppen of fietsen. 13 Conclusie? Getransporteerde kinderen lopen een hoog risico op obesitas. En kinderen die al op jonge leeftijd te dik zijn, blijken gedoemd dat hun leven lang te blijven. 14 Misschien moeten er daarom speciale cursussen komen voor jonge ouders. Niet hoe ze een pedofiele schoolmeester moeten herkennen, maar hoe ze hun kinderen kunnen trainen om in winkels niet weg te lopen. En wellicht assertiviteitstraining om in de onderhandelingen met de kleinen het gezonde dagelijkse bewegen op te dringen. 15 Wellicht kan de overheid hierin ook een actieve rol vervullen. Nu worden ouders slechts bereikt als een kind net geboren is, via het consultatiebureau. Als bekend, willen ouders niet dat de overheid zich met hun kinderen bemoeit. Deze houding echter moeten we negeren, zoals eerder het protest van tabaksfabrikanten tegen betutteling, wanneer wettelijk beperkingen van roken werd bepleit. 16 Kortom, wanneer jonge kinderen zo veel mogelijk lopen, steppen en fietsen, bouwen ze aan een conditie waarop het latere sporten en bewegen naadloos kan aansluiten. Het kost de ouders geen geld, maar inderdaad wel veel tijd en geduld. Wie heeft dat niet over voor de toekomst van zijn kind? Naar: August Hans den Boef, in: NRC Handelsblad 30 juni Opdracht 1 Inhoud 1... een prachtige foto... (alinea 1). Gezien het hele artikel kan de schrijver het woord prachtig hier om twee redenen gebruiken. Welke twee? 2 Waarom zou hij de kleding en het uiterlijk van de mensen op de foto zo uitgebreid beschrijven? 3 Je ziet het overal (alinea 2). Wat zie je overal? Gebruik maximaal vijf woorden voor je antwoord. 4 De schrijver noemt de bakfiets symbolisch (alinea 2). a b Wat bedoelt hij daarmee? Welke kritiek kun je hebben op het voorbeeld dat hij geeft aan het eind van deze alinea? 5 Terwijl het de basis voor een gezond bestaan vormt (alinea 3). Waarnaar verwijst dit het? 6... om met de dichter Nijhoff te spreken... (alinea 3). a Wat wordt daarmee bedoeld? b Wat zijn sublieme momenten? c Waar vallen die momenten tussen? 7 Er is, blijkens alinea 5, verschil tussen overgewicht en morbide obesitas. Wat is het verschil? 8 Wat is een convenant (alinea 7)? 9 De schrijver noemt dit convenant een polderakkoord. Wat bedoelt hij daarmee? 10 Den Boef vindt het logisch dat dit akkoord mislukte. Hij legt dat uit met een vergelijking. a Wie bedoelt hij met slagers? b Wie bedoelt hij met vegetariërs? c Wat bedoelt hij met kweekt? 11 De lobbyisten (alinea 9) proberen mee te liften. a Wat is het werkelijke doel van deze lobbyisten? b Waarom spreekt de schrijver van meeliften? c Waarom noemt de schrijver dit hilarisch? 12 Dat het er juist steeds minder van komt... (alinea 11). Waarop slaat het? 13 Wanneer spreek je van een cruciale rol (alinea 11)? 14 Wat is een assertiviteitstraining (alinea 14)? Theorie tekstopbouw De meeste teksten bestaan uit drie delen: inleiding, middenstuk en slot. THIEMEMEULENHOFF,

4 Inleiding De inleiding van een tekst kan zes functies hebben: 1 de belangstelling wekken, 2 het onderwerp introduceren, 3 de hoofdgedachte noemen, 4 de opbouw van de tekst aankondigen, 5 de aanleiding voor het schrijven van de tekst noemen, 6 de lezer welwillend stemmen. Middenstuk In het middenstuk komen meestal een paar deelonderwerpen aan de orde. Elk deelonderwerp bestaat dan uit een of meer alinea s. In deze uitgangstekst kun je de zes volgende deelonderwerpen onderscheiden. Ze staan niet in chronologische volgorde. 1 feiten over overgewicht, 2 bewegen is het belangrijkst, 3 activiteiten, 4 aanbevelingen, 5 de basis, 6 lopen en fietsen, 7 gemakzucht. Slot Het slot is bedoeld om de tekst af te ronden. Dat kan op vijf manieren, die ook gecombineerd kunnen worden: 1 de schrijver geeft een samenvatting, 2 de schrijver trekt een conclusie, 3 de schrijver doet een aanbeveling, 4 de schrijver doet een oproep, 5 de schrijver maakt een afweging. Opdracht 2 Opbouw 1 Waar eindigt in deze tekst de inleiding en begint het middenstuk? 2 a Welke twee functies heeft deze inleiding? b Welke middelen heeft de schrijver gebruikt om die beide functies zichtbaar te maken? 3 Noteer bij elk deelonderwerp in het middenstuk de alinea( s) waarin het/ze aan de orde komt/komen. 4 Bij welke alinea begint het slotdeel van deze tekst? 5 Welke twee functies heeft dit slotdeel? Theorie redeneringen De uitgangstekst staat vol beweringen, stellingen en meningen. Om die aanvaardbaar voor de lezer te maken, heeft de schrijver argumenten nodig. Zo ontstaan redeneringen: stellingen met bijbehorende argumenten. Meestal worden de volgende soorten argumenten onderscheiden: voorbeeld, feit, ervaring (empirisch argument), autoriteit (gezagsargument), nut, vergelijking, overtuiging (moreel argument), gevoel (emotioneel argument). THIEMEMEULENHOFF,

5 Opdracht 3 Redeneringen 1 Alinea 2: a Wat is de stelling (bewering)? b Welke argumenten geeft de schrijver? c Wat voor soort argumenten zijn dat? d Is de stelling daarmee aanvaardbaar voor de lezer; zal die het met de schrijver eens zijn? 2 Alinea 3 bevat drie stellingen: 1) Kinderen wordt het lopen en fietsen steeds meer ontnomen. 2) Dit verschijnsel wordt in de discussie vaak over het hoofd gezien. 3) Het is de basis voor een gezond bestaan. a Welk(e) argument(en) hoort/horen bij de eerste stelling? b Vind je in deze alinea argumenten bij de tweede stelling? c Vind je in de rest van het artikel argumenten bij deze stelling? d Vind je in deze alinea argumenten voor de derde stelling? e Vind je in de rest van het artikel argumenten voor deze stelling? Waar? f Hoe aanvaardbaar voor de lezer zijn de standpunten in alinea 3 gemaakt? 3 a Wat is de stelling van alinea 4? b Welke argumenten ondersteunen deze stelling? c Wat voor soort argumenten zijn dit? d Hoe aanvaardbaar is deze stelling voor de lezer? 4 a Welk standpunt huldigt de schrijver met betrekking tot het Convenant Gezond gewicht (alinea 7)? b Met welk argument ondersteunt hij dit standpunt? c Wat voor soort argument is dit? d Is dit argument voldoende overtuigend voor de lezer? 5 a Welke stelling poneert de schrijver in alinea 8? b Welke argumenten gebruikt hij om deze stelling kracht bij te zetten? c Wat voor soort argumenten zijn dit? d Zijn die argumenten voor de lezer voldoende overtuigend? 6 a Wat is de belangrijkste bewering van Den Boef in alinea 10? b Wat voor soort argument gebruikt hij hierbij? c Vind je dit argument voldoende overtuigend? Licht je antwoord toe. 7 a Wat is de belangrijkste bewering van de schrijver in alinea 11? b Wat voor soort argument gebruikt hij hierbij in het eerste deel van de alinea? c Vind je dit argument voldoende overtuigend? Licht je antwoord toe. 8 a Wat voor soort argumenten gebruikt de schrijver in alinea 12? b Vind je deze argumenten voldoende overtuigend? Licht je antwoord toe. 9 a In alinea 13 trekt de schrijver twee conclusies. Welke? b Waar vind je de argumenten waaruit de eerste conclusie getrokken kan worden? c Waar vind je de argumenten voor de tweede conclusie? Theorie drogredenen De hoofdstelling van de schrijver is: Jonge kinderen moeten zo veel mogelijk lopen, fietsen en steppen. Alle redeneringen zijn erop gericht de lezer van dat standpunt te overtuigen. Maar in opdracht 3 zag je al dat niet alle argumenten overtuigend zijn. Soms maken schrijvers gebruik van drogredenen, dat wil zeggen foute argumentaties. Veelvoorkomende drogredenen zijn: overhaaste generalisatie, onterecht beroep op autoriteit, valse vergelijking, THIEMEMEULENHOFF,

6 onjuiste oorzaak-gevolgrelatie, cirkelredenering, ontduiken van de bewijslast, vertekenen van een standpunt van de tegenstander, persoonlijke aanval (op de man spelen), dreigement (stok achter de deur), beroep op de traditie, de redenering van het hellend vlak. Opdracht 4 Kritisch lezen Bekijk alle redeneringen die je in opdracht 3 analyseerde nog eens goed. Zie je drogredenen? Waar? Welke? Geef steeds een korte toelichting. B Reactie op de uitgangstekst Een week later plaatste de krant een reactie van een moeder op het betoog van August Hans den Boef. Ze was het niet met hem eens. Overgewicht kinderen ligt niet aan de ouders 1 August Hans den Boef betoogt dat ouders gemakzuchtig zijn in de strijd tegen overgewicht van hun kinderen (Opinie&Debat, 30 juni). 2 Het is onterecht dat Den Boef ouders hiermee in de hoek zet. Overgewicht van kinderen heeft niets te maken met toegeeflijkheid van ouders. Kinderen hebben van nature behoefte aan beweging. Het heeft geen nut om beweging op te dringen aan kinderen of om via de overheid ouders allerlei betuttelende maatregelen op te leggen. 3 Het probleem is dat kinderen willen bewegen en spelen, maar hier nergens de ruimte voor hebben. Op straat kunnen ze niet veilig spelen. Op de fiets naar school worden ze van de sokken gereden door verhitte automobilisten. Het is logisch dat ouders liever de bakfiets of de achterbank van hun auto gebruiken om kinderen te vervoeren. 4 Den Boef vindt dat ouders door de onderhandelingsrelatie met hun kinderen te snel toegeven aan snoep en fastfood. Onderhandelen is iets anders dan toegeven. Ouders hechten belang aan gezond voedsel, maar een blik in een supermarkt maakt duidelijk dat zoetigheid overal op de loer ligt. Het valt voor ouders niet mee om een gezonde maaltijd samen te stellen voor hun kinderen. 5 Als de samenleving bereid is te investeren in het verdubbelen van het aantal fietspaden en speelplekken, en voedselfabrikanten verplicht worden om vetten en suikers te halveren, voelen ouders zich pas echt gesteund in hun strijd. Marre Taal-Klever, in: NRC Handelsblad 7 juli Opdracht 5 Nauwkeurig vergelijken Mevrouw Taal-Klever gaat in tegen een aantal beweringen van Den Boef. Heeft ze het betoog van Den Boef goed gelezen? Omcirkel ja of nee in het volgende schema. Bewering Taal-Klever Stelt Den Boef dat? 1 Ouders zijn gemakzuchtig in de strijd tegen overgewicht van hun ja / nee kinderen. 2 Den Boef zet ouders in de hoek. ja / nee THIEMEMEULENHOFF,

7 3 Overgewicht heeft niets te maken met toegeeflijkheid van ouders. ja / nee 4 Het heeft geen nut om beweging op te dringen aan kinderen of om via ja / nee de overheid ouders allerlei betuttelende maatregelen op te leggen. 5 Ouders geven te snel toe aan snoep en fastfood. ja / nee 6 Ouders onderhandelen met hun kinderen. ja / nee Opdracht 6 Redeneringen (2) 1 Ook mevrouw Taal-Klever probeert haar standpunt met redeneringen aanvaardbaar te maken. Analyseer deze redeneringen door het volgende schema in te vullen. Stelling Eerste hoofdargument Ondersteunende argumenten Conclusie Tweede hoofdargument Ondersteunend argument Conclusie 2 Volgens de schrijfster ligt de schuld niet bij de ouders, maar bij de samenleving. Heeft ze dit standpunt in haar redenering voor de lezer voldoende aanvaardbaar gemaakt? Geef een toelichting bij je antwoord. C Bij de bakker Op een zaterdagmorgen vroeg stond ik bij de bakker te wachten tot ik aan de beurt was. Er kwam een vrouw binnen van een jaar of dertig, vijfendertig, met twee kinderen: een jongetje en een meisje van een jaar of vijf, zes. Ze liepen tot voor de vitrine met de luxe broodjes, en de vrouw zei: Kies allebei maar een lekker broodje uit. Het meisje had haar keus snel gemaakt, een soort puddingbroodje, maar het jongetje zei: Nee, ik hoef niks. Toe maar, zei de vrouw, je vindt het immers wel lekker?! Het jongetje zuchtte, en keek nog eens in de vitrine. Opdracht 7 Vragen stellen 1 a Stel dat jij daar in die bakkerswinkel stond en dat je het volledig eens was met de opvattingen van August Hans den Boef. Welke twee vragen zou je die mevrouw dan willen stellen? En met welk doel? b Leg de twee vragen die je bedacht hebt voor aan een paar medeleerlingen c (zonder dat zij het doel van je vraag kennen). Noteer hun antwoorden. Bekijk je vragen nu kritisch. Had je ze duidelijk genoeg geformuleerd om de antwoorden te krijgen die je wilde hebben? 2 a Stel dat je in de bakkerswinkel stond en dat je het volledig eens was met de opvattingen van mevrouw Taal-Klever. Welke twee vragen zou je dan aan die mevrouw willen stellen? En met welk doel? b c Leg de twee vragen die je bedacht hebt voor aan een paar medeleerlingen (zonder dat zij het doel van je vraag kennen). Noteer hun antwoorden. Bekijk je vragen nu kritisch. Had je ze duidelijk genoeg geformuleerd om de antwoorden te krijgen die je wilde hebben? THIEMEMEULENHOFF,

8 Opdracht 8 Rollenspel Vorm een groepje van vier personen. Nummer een speelt de mevrouw die met twee kinderen de winkel in komt. Nummer twee speelt de verkoper/verkoopster. Nummer drie speelt een klant die het volledig eens is met de opvattingen van August Hans den Boef. Nummer vier speelt een klant die het volledig eens is met de opvattingen van mevrouw Taal-Klever. Voer een gesprek dat begint met een kritische opmerking die nummer drie maakt tegen nummer een. Probeer in dit gesprek goede en duidelijke argumenten te gebruiken. Je kunt het gesprek eventueel ook opschrijven, als een soort toneelstuk. THIEMEMEULENHOFF,

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst.

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst. Nederlands Leesvaardigheid Leesstrategieën Oriënterend lezen Globaal lezen Intensief lezen Zoekend lezen Kritisch lezen Studerend lezen Om het onderwerp vast te stellen en te bepalen of de tekst bruikbaar

Nadere informatie

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie NIX18

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie NIX18 LESBRIEF NIX18 MAART 014 Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie Inleiding NIX18 Het zal je vast niet zijn ontgaan: op 1 januari 014 is de minimumleeftijd voor de verkoop van

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-MAVO-C

Examenopgaven VMBO-MAVO-C Examenopgaven VMBO-MAVO-C 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een samenvattingsopdracht.

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID CSE GL EN TL NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID VBO-MAVO-D Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een

Nadere informatie

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan 1. Globaal lezen a. Lees eerst altijd een tekst globaal. Dus: titel, inleiding, tussenkopjes, slot en bron. b. Denk na over het onderwerp,

Nadere informatie

Principes. Inleiding. Opzet van deze lesbrief. Uitgangstekst. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase 1 e editie

Principes. Inleiding. Opzet van deze lesbrief. Uitgangstekst. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase 1 e editie Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase 1 e editie Inleiding Principes Principes die hebben we allemaal. Tenminste, als het ons goed uitkomt. Want opportunistisch zijn we natuurlijk ook allemaal:

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 maandag 29 mei 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE GL EN TL Bij dit examen horen een tekstboekje en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle

Nadere informatie

5.3 SAMENVATTEND SCHEMA SOORTEN VERBANDEN

5.3 SAMENVATTEND SCHEMA SOORTEN VERBANDEN 10.2.9 Andere verbanden Soms worden ook nog de volgende verbanden onderscheiden: 1 toelichtend verband (komt sterk overeen met het uitleggend verband) 2 argumenterend verband 3 verklarend verband Deze

Nadere informatie

Duurzaam leven. 1 Inleiding. 2 Artikel Tom Bade

Duurzaam leven. 1 Inleiding. 2 Artikel Tom Bade Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase 1 Inleiding Duurzaam leven Klimaatverandering, opwarming van de aarde, milieuvervuiling, uitputting van grondstoffen: je hoort er bijna iedere dag over.

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL

Examenopgaven VMBO-GL en TL Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID CSE GL EN TL NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID VBO-MAVO-D Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen

Nadere informatie

Wat doe je in deze les?

Wat doe je in deze les? Tekstsoortenles Overtuigende teksten niveau B Wat doe je in deze les? Bij de les Andere tekstsoort van Nieuwsbegrip XL lees je allerlei verschillende soorten teksten. Zoals een verslag, een reclametekst,

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Opdracht 1 Je mening over gamen. a Game jij graag? b Wat leer je van gamen? c Welke nadelen heeft gamen? Opdracht 2 Lees tekst 1 verkennend.

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 23 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 23 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2009 tijdvak 2 dinsdag 23 juni 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

MINISTERIE VAN ONDERWIJS, WETENSCHAP EN CULTUUR (MINOWC) UNIFORM HEREXAMEN HAVO 2015

MINISTERIE VAN ONDERWIJS, WETENSCHAP EN CULTUUR (MINOWC) UNIFORM HEREXAMEN HAVO 2015 MINISTERIE VAN ONDERWIJS, WETENSCHAP EN CULTUUR (MINOWC) UNIFORM HEREXAMEN HAVO 2015 Vak: Nederlands (Tekstanalyse) Datum: dinsdag 28 juli 2015 Tijd: 07.45-09.45 uur ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Diabetes type 2 en erfelijkheid

Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 in uw familie? Wie in uw familie Iedereen kan diabetes type 2 krijgen. Diabetes type 2 wordt ook wel ouderdomsdiabetes (of ouderdomssuiker) genoemd. Dat

Nadere informatie

Lesbrief Normaal? mei 2015. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie. Normaal?

Lesbrief Normaal? mei 2015. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie. Normaal? Door Henk Jongsma, hoofdauteur p niveau tweede fase eerste editie Inleiding Normaal? Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg het zal misschien ook weleens tegen jou zijn gezegd. Goed bedoeld natuurlijk,

Nadere informatie

Een overtuigende tekst schrijven

Een overtuigende tekst schrijven Een overtuigende tekst schrijven Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Je mening geven over een andere manier van herdenken op school instructieles oefenlesles Lesdoel: Leerlingen kennen

Nadere informatie

Vogelgriep. Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat. Boekverslag van:... Klas:...

Vogelgriep. Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat. Boekverslag van:... Klas:... Vogelgriep Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat Boekverslag van:... Klas:... 2 Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die

Nadere informatie

Lezen - Argumenten vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Lezen - Argumenten vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74539 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur Nederlands Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 21

Nadere informatie

Samen eenzaam. Frida den Hollander

Samen eenzaam. Frida den Hollander Samen eenzaam Samen eenzaam Frida den Hollander Tweede editie Schrijver: Frida den Hollander Coverontwerp: Koos den Hollander Correctie: Koos den Hollander ISBN:9789402122442 Inhoud Inleiding 1 Ik ben

Nadere informatie

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg Lesbrief Een echte man Yvonne Kroonenberg Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

3. In de inleiding worden verschillende woorden gebruikt om de mate van aandacht van de media weer te geven. Welke woorden zijn dit?

3. In de inleiding worden verschillende woorden gebruikt om de mate van aandacht van de media weer te geven. Welke woorden zijn dit? Tekst lezen en woordenschat 1. Bekijk de buitenkant van de tekst van deze les. a) Wat voor soort tekst is dit (bijvoorbeeld: nieuwsbericht, achtergrondartikel, column)? Waarom denk je dat? b) Waar denk

Nadere informatie

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen.

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen. VOORW OORD VOORWOORD Over dit boekje Alles over gezond eten en bewegen met kinderen van 4 tot 18 jaar? Bij de titel van dit boekje vraag je je misschien af wat een kleuter te maken heeft met iemand die

Nadere informatie

Lesbrief Meneer Beer

Lesbrief Meneer Beer Lesbrief Meneer Beer Het verhaal Het verhaal gaat over Meneer Beer. Hij is verliefd op een prachtig berinnetje, maar hij durft het haar niet te vertellen. Hij vindt zichzelf maar een eenvoudige beer. Om

Nadere informatie

Hier vertel je wat je hebt gedaan om informatie te vinden. Wat en waar gezocht? Wie geïnterviewd, enz.

Hier vertel je wat je hebt gedaan om informatie te vinden. Wat en waar gezocht? Wie geïnterviewd, enz. Onderzoeksverslag Omslag en titelpagina Op het omslag staan in elk geval de titel van het onderzoek en de namen van de schrijvers. Op de titelpagina opnieuw de titel en de namen van de schrijvers. Nu uitgebreid

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over het bericht Toename overgewicht in achterstandswijken (2015Z08832).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over het bericht Toename overgewicht in achterstandswijken (2015Z08832). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 22 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Nederlands CSE KB. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nederlands CSE KB. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2016 tijdvak 1 dinsdag 17 mei 13.30-15.30 uur Nederlands CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nadere informatie

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn.

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn. Actuele opdracht leesvaardigheid Goede voornemens januari - 2013 2 vmbo Opdracht 1 Veel mensen maken goede voornemens aan het begin van een nieuw jaar. Ze bedenken dan wat ze in het nieuwe jaar anders

Nadere informatie

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Tekstverband Signaalwoord Voorbeeld Reden Omdat, want, daarom Ik

Nadere informatie

Examen VBO-MAVO-C. Nederlands, leesvaardigheid

Examen VBO-MAVO-C. Nederlands, leesvaardigheid Nederlands, leesvaardigheid Examen VBO-MAVO-C Voorbereidend Beroeps Onderwijs Middelbaar Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 22 mei 13.30 15.30 uur 20 02 Vragenboekje Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Collega s activeren collega s. De aanjager laat mensen meer bewegen

Collega s activeren collega s. De aanjager laat mensen meer bewegen Collega s activeren collega s De aanjager laat mensen meer bewegen Waarom hebben we aanjagers nodig? Veel mensen willen wel meer bewegen. Maar in de hectiek van alledag lukt dat vaak niet. Een klein zetje

Nadere informatie

Dit is een download bij het artikel Omdat je het kunt uit JOP COACH magazine, nr

Dit is een download bij het artikel Omdat je het kunt uit JOP COACH magazine, nr Honger! (voor jonge kinderen) Drie kinderen lopen naar school. Opeens zien ze een heel rare man in oude kleren. Hij vraagt om een beetje geld voor eten. Natuurlijk schrikken de kinderen en denken ze aan

Nadere informatie

Lezen - Argumenten vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Lezen - Argumenten vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 August 206 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74603 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Opdracht 1 In april is er op televisie en in de media veel aandacht geweest voor (online) pesten. a Wat heb jij in de afgelopen weken gezien en/of

Nadere informatie

Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage. Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 maandag 17 juni 13.30-15.30 uur Nederlands CSE GL en TL Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: De puberteit is naast de lichamelijke veranderingen ook de periode waarin je op een andere manier naar jezelf en de mensen om je heen gaat kijken. Dit komt omdat

Nadere informatie

Tweelingen in de groei

Tweelingen in de groei Tweelingen in de groei Henriëtte A. Delemarre-van de Waal Zoals bekend ontstaat een twee-eiige tweeling wanneer tegelijkertijd twee eicellen worden bevrucht door twee zaadcellen. Beide embryo s hebben

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands

Examen HAVO. Nederlands Nederlands Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 28 mei 9.00 12.00 uur 20 04 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen; het examen bestaat uit 23 vragen

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle vragen

Nadere informatie

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag.

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Overtuigen en presenteren Vraag 1 Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Geef per doel aan of je die al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen

Nadere informatie

Ik weet dat mijn gegevens anoniem zullen worden toegevoegd aan een databestand dat voor wetenschappelijke doeleinden gebruikt wordt.

Ik weet dat mijn gegevens anoniem zullen worden toegevoegd aan een databestand dat voor wetenschappelijke doeleinden gebruikt wordt. Hallo, Door deze vragenlijst in te vullen help je mee aan een onderzoek naar het leefklimaat op jouw groep. Hierbij gaat het om wat jij vindt van de ondersteuning van de medewerkers, de sfeer en wat je

Nadere informatie

Studeren in eigen tempo

Studeren in eigen tempo LESBRIEF STUDEREN IN EIGEN TEMPO UITWERKINGEN NOVEMBER 2014 Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase Studeren in eigen tempo Opdracht 1 Verduidelijken Alinea Term/Begrip Omschrijving 1 bindend

Nadere informatie

Les 2 Integratie Leestekst: Begeleid Werken. Introductiefase

Les 2 Integratie Leestekst: Begeleid Werken. Introductiefase Les 2 Integratie Leestekst: Begeleid Werken "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de vorige les hebben we weer met een kaart gewerkt. Daarop stonden alle 4 de vragen die we de vorige lessen gebruikt hebben

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle vragen en maak de samenvattingsopdracht

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt?

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 28 Havo 2e klas Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 40 Vmbo 2e klas 21 Vmbo 4e klas 46 Havo 4e klas 43 VWO 2e klas 24 VWO 4e klas Dit schoolrapport geeft inzicht in de gezondheid,

Nadere informatie

Het empathiequotiënt (eq)

Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (EQ) versie voor volwassenen Hoe moet deze vragenlijst ingevuld worden? In deze vragenlijst staan een aantal stellingen opgesomd. Lees elke stelling aandachtig

Nadere informatie

6V Extra oefeningen argumenteren

6V Extra oefeningen argumenteren Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ton van de Graaf 28 January 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/71618 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Examenvoorbereiding 2017 Nederlands (HAVO)

Examenvoorbereiding 2017 Nederlands (HAVO) Examenvoorbereiding 2017 Nederlands (HAVO) Het Nederlands examen bestaat uit drie onderdelen, namelijk: 1. centraal schriftelijk examen (op examenrooster: Nederlands) Hierover vind je informatie op pagina

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ iets doen/ onze specifieke doelgroep

www.rkdiaconie.nl/ iets doen/ onze specifieke doelgroep WELKE ZEKERHEID HEBBEN WIJ ELKAAR TE BIEDEN? www.rkdiaconie.nl/ iets doen/ onze specifieke doelgroep Situering Met dit materiaal raakt u bekend met de hedendaagse vormen van armoede en het stelsel van

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur tevens oud programma Nederlands Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 21 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor

Nadere informatie

Afvallen? Bereken je BMI.

Afvallen? Bereken je BMI. Afvallen? Bereken je BMI Afvallen? Bereken je BMI. Januari is de maand waarin afvallen vaak een belangrijke plaats inneemt. Ook voor jou? Bereken je BMI! In de media bulkt het van de berichten over afvallen.

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Goede voornemens. Gelukkig Nieuwjaar! Heb je goed gefeest en het oude jaar uitgeluid?

Goede voornemens. Gelukkig Nieuwjaar! Heb je goed gefeest en het oude jaar uitgeluid? Door Caroline Wisse-Weldam Inleiding Goede voornemens Gelukkig Nieuwjaar! Heb je goed gefeest en het oude jaar uitgeluid? Wat zou je graag in 2013 willen doen? Eindelijk eens een ballonvlucht maken, bmx

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Lees blz. 5 tot en met 8. Jim vindt Rudsel een rare naam. Jim zegt dit ook tegen Rudsel. Vind jij het ook een rare naam? Is

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB

Examenopgaven VMBO-KB Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID / SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Bij dit examen horen een uitwerkblad en een tekstboekje. Dit examen bestaat

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Eerlijk is eerlijk. Reclame maken. Proeven en ruiken

Eerlijk is eerlijk. Reclame maken. Proeven en ruiken Eerlijk is eerlijk Reclame maken Bedenk in groepjes van drie of vier een reclame van twintig seconden voor volkorenbrood. Denk aan kleurgebruik, tekst en welke emoties je wilt laten overkomen. Presenteer

Nadere informatie

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle Onderzoekscentrum Preventie Overgewicht CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in ZWOLLE Een onderzoek naar het eet- en beweeggedrag van leerlingen van de 2 e klas

Nadere informatie

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af.

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af. Intro Met de docent Wat ga je doen in dit hoofdstuk? 1 Herhalen: je gaat herhalen wat je hebt geleerd in hoofdstuk 7, 8 en 9. 2 Toepassen: je gaat wat je hebt geleerd gebruiken in een situatie over werk.

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid WK voetbal juni vmbo lwoo/b/bk

Actuele opdracht leesvaardigheid WK voetbal juni vmbo lwoo/b/bk Actuele opdracht leesvaardigheid WK voetbal juni 2014 1 vmbo lwoo/b/bk Opdracht 1 Bespreek met een klasgenoot. a Houden jullie van voetbal? Gaan jullie straks naar voetbalwedstrijden van het WK kijken?

Nadere informatie

NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB

NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Examen VMBO-KB 2006 tijdvak 1 maandag 29 mei 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Bij dit examen horen een tekstboekje en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak

Nadere informatie

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren MARIAN HOEFNAGEL Met alle geweld in één klap alleen Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 Stoer Yung loopt de school uit. Zijn rugtas hangt over zijn rechterschouder. Zo ziet hij er stoer uit. Yung draagt

Nadere informatie

1. Luister naar het gesprek. 2. Lees de zinnen. 3. Welke informatie hoort u? Kruis aan: JA of NEE.

1. Luister naar het gesprek. 2. Lees de zinnen. 3. Welke informatie hoort u? Kruis aan: JA of NEE. Werkblad 6.1 Opdracht 3, module 5, les 6 1. Luister naar het gesprek. 2. Lees de zinnen. 3. Welke informatie hoort u? Kruis aan: JA of NEE. 1. Mevrouw Celik maakt een afspraak met de decaan. 2. De afspraak

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen.

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Amersfoort, Bussum, Den Haag, 5 april 2007 Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Oproep aan de leden van de vaste commissie

Nadere informatie

Belang van taal bij overstap mbo - hbo

Belang van taal bij overstap mbo - hbo Belang van taal bij overstap mbo - hbo Workshop conferentie Steunpunt taal en rekenen mbo 9 december 2015 Hella Kroon h.kroon@aps.nl Alie Kammenga a.kammenga@aps.nl Naam Datum maak alvast verbinding met

Nadere informatie

Handleiding Strategieles Samenvatten niveau B

Handleiding Strategieles Samenvatten niveau B Handleiding Strategieles Samenvatten niveau B Een onderdeel van Nieuwsbegrip XL zijn de strategielessen. De strategielessen zijn bedoeld om de strategieën voor begrijpend lezen bij de leerlingen te introduceren

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

Een overtuigende tekst schrijven

Een overtuigende tekst schrijven Een overtuigende tekst schrijven Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Een betogende tekst schrijven over gemengd sporten. instructieles oefenles Lesdoel: Leerlingen kunnen de SLAKstrategie

Nadere informatie

Toespraak. Toespraak staatssecretaris Van Rijn bij EUconferentie. Dames en heren,

Toespraak. Toespraak staatssecretaris Van Rijn bij EUconferentie. Dames en heren, Toespraak Toespraak staatssecretaris Van Rijn bij EUconferentie over dementie 9 mei 2016 Dames en heren, Kijk om u heen. U ziet portretten van mensen met dementie. Ze zijn gemaakt door de kunstenaar Herman

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

JUNIOR JOURNALIST- WEDSTRIJD 2016

JUNIOR JOURNALIST- WEDSTRIJD 2016 JUNIOR JOURNALIST- WEDSTRIJD 2016 Thema: Verschillend en toch gelijk Inspiratiebundel InspiratiebundelJrJournalist.docx/pdf INHOUDSTAFEL In deze bundel... 3 Thema 2016: verschillend en toch gelijk... 3

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2014 tijdvak 1 maandag 12 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten

Nadere informatie

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A 4 opdrachten! 60 minuten! Bij iedere opdracht zet iemand zijn wekker/ chronometer (op gsm of uurwerk), zodat je zeker niet veel langer dan een kwartier bezig bent.

Nadere informatie

How To Tackle Trump. Trainer: Arthur Noordhuis Nederlands Debat Instituut

How To Tackle Trump. Trainer: Arthur Noordhuis Nederlands Debat Instituut How To Tackle Trump Workshop How To Tackle Trump Drogredenen en discussietrucs herkennen en weerleggen Trainer: Arthur Noordhuis Nederlands Debat Instituut www.debatinstituut.nl 400 dagvoorzitterschappen

Nadere informatie

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel.

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel. Lotte heeft Luizen Buiten is het koud. Er vallen dikke druppels uit de bomen en de wind blaast hard door de straat. Lotte loopt hand in hand met opa Generaal over het schoolplein. Ze moest eerder van school

Nadere informatie

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken Het Centrum voor Jeugd en Gezin is er voor iedereen Kinderen zijn voortdurend in ontwikkeling. Zowel lichamelijk, geestelijk

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen.

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen. Vrijdag 27 maart 2015 Artikelen: Alle artikelen - 7Days week Inhoud: - De leerlingen leren artikelen analyseren. - De leerlingen leren hoe een interview eruit ziet. - De leerlingen leren zelf interviewen.

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. Nederlands CSE KB. tijdvak 1 maandag 21 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. Nederlands CSE KB. tijdvak 1 maandag 21 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2007 tijdvak 1 maandag 21 mei 13.30-15.30 uur Nederlands CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar , Grootegast, 31 augustus 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar , Grootegast, 31 augustus 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar 2010-2011, Grootegast, 31 augustus 2010 Er was eens een boerin die twee emmers verse, romige melk buiten zette. Vlakbij

Nadere informatie

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd Doel Het op gang brengen of houden van leesplezier! Van wat voor soort boeken houden de kinderen en waarom? Zouden ze zelf graag de hoofdpersoon zijn in één van hun lievelingsboeken? Welke omslagen spreken

Nadere informatie

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID Maak een mindmap of schema van een tekst ga je dan doen? Naar aanleiding van een titel, ondertitel, plaatjes en of de bron van de tekst ga je eerst individueel (en

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle vragen en maak de samenvattingsopdracht

Nadere informatie

Voor jou. Verhalen van mantelzorgers. Anne-Rose Hermer

Voor jou. Verhalen van mantelzorgers. Anne-Rose Hermer Voor jou Verhalen van mantelzorgers Anne-Rose Hermer 6 Inleiding In dit boek maak je kennis met Martine, Koos en Sara. Ze zijn alledrie in een andere fase van hun leven. Maar één ding is hetzelfde voor

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Thema Kernelementen Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Tips voor de trainer: Doseer je informatie: less is more. Beoordeel wat je gymnasten doen, niet wie ze

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 donderdag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 donderdag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2016 tijdvak 1 donderdag 12 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Suiker in een gezonde leefstijl. Een kwestie van balans

Suiker in een gezonde leefstijl. Een kwestie van balans Suiker in een gezonde leefstijl Een kwestie van balans Suiker in een gezonde leefstijl Een kwestie van balans Je lichaam heeft overal energie voor nodig. Sporten, werken, fietsen, wandelen, tuinieren,

Nadere informatie

Socialisatie & Seksualiteit

Socialisatie & Seksualiteit levensbeschouwing & maatschappij M A V O 3 katern 5 Socialisatie & Seksualiteit naam cluster maartenscollege groningen / haren MAVO 3 KATERN 5 2010 2011 levensbeschouwing & maatschappij: socialisatie &

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie