Dikke kinderen gemakzuchtige ouders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dikke kinderen gemakzuchtige ouders"

Transcriptie

1 Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase, eerste editie Dikke kinderen gemakzuchtige ouders Inleiding Alle volwassen Nederlanders zijn samen 70 miljoen kilo te zwaar. Met ons gezamenlijke overgewicht kunnen we maar liefst 135 wedstrijdbaden vullen met vet, zo heeft het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) berekend. Zo begint het Nationaal Gezondheidsplan uit Het NOS-journaal sprak op 4 februari 2011 zelfs over een tsunami aan obesitas (nos.nl). Al in 2009 werd na vijf jaar inspanningen van het Convenant overgewicht in het eindrapport geconstateerd dat het aantal volwassenen met overgewicht zich stabiliseert op 52% voor mannen en 41% voor vrouwen. Circa 11% van de mensen van 20 jaar of ouder heeft ernstig overgewicht. Bij 15% van de jongens en bij 18% van de meisjes is sprake van overgewicht. Eén op de zeven baby s en peuters is te zwaar. Tien jaar geleden was dat één op de tien. En onlangs meldden de kranten dat er ondanks alle campagnes toch weer meer kinderen met overgewicht waren. 150 cm lang, 14 jaar jong en 81 kilo. Hoezo ziek? stond op 7 mei 2011 boven een artikel in NRC Handelsblad. Nog niet overtuigd? Met het zoekwoord overgewicht krijg je een stortvloed aan treffers. Zelfs onze huisdieren lijden eraan! Maar al die alarmerende berichten lijken geen effect te hebben. Ja, af en toe wordt er weer eens een campagne gelanceerd. Maar resultaten blijven uit. En dus wordt er weer iets nieuws bedacht: Alle kinderen vanaf 14 jaar krijgen vanaf komend jaar een extra gezondheidscheck op school. Belangrijkste doel is voorkomen en bestrijden van overgewicht. Dat hebben minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) en staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (CDA) vandaag aangekondigd. Tijdens het eenmalige pubergesprek bij arts of verpleegkundige krijgen de kinderen informatie over gezond eten en een gezond gewicht, maar ook over veilig vrijen, alcohol en drugs. Het spreekuur biedt ook ruimte voor sociaal-emotionele vragen van pubers, over bijvoorbeeld pesten, verliefdheid, vriendschap en eenzaamheid. Indien nodig, aldus de bewindslieden, kan een vervolggesprek met een kind of een groepsgesprek met een klas volgen. Voor het pubergesprek op school is 15 miljoen uitgetrokken, afkomstig uit de 26 miljoen voor obesitasbestrijding die in het Lenteakkoord is afgesproken. De resterende 11 miljoen gaat onder meer naar programma s voor een gezond gewicht, lesmateriaal en aandacht voor gezonde traktaties en gezonde kantines. Ook gaat geld naar een programma voor verantwoord sporten en naar informatie over een gezonde leefstijl bij de Centra voor Jeugd en Gezin. Naar: NRC Handelsblad, 25 juni Opzet van deze lesbrief A Je leest de uitgangstekst en beantwoordt vragen over de inhoud (opdracht 1), over de opbouw (opdracht 2) en over de redeneringen (opdracht 3). Daarna bekijk je de redeneringen in die tekst heel kritisch (opdracht 4). B Je leest een ingezonden reactie op deze tekst en vergelijkt die met de bedoelingen en redeneringen van de uitgangstekst (opdracht 5 en 6). C Je bedenkt (en speelt) een eigen reactie naar aanleiding van een gegeven voorval (opdracht 7 en 8). THIEMEMEULENHOFF,

2 A Uitgangstekst Laat het kind zelf weer lopen 1 Op het prikbord in mijn werkkamer hangt een prachtige foto die ik uit de Volkskrant heb geknipt. Uit een artikel over tuincentra en hun klanten. Je ziet een jonge moeder, cool gelaarsd, in kek leren jasje met een karretje. Daarin bevinden zich niet de gebruikelijke planten plus zakken aarde, maar boven in het karretje hangt een kleuter met stoere windbreker, brutaal grijnzend in de camera, en onderin lummelt een iets oudere versie in trainingspak. 2 Je ziet het overal. In de supermarkt staan kinderen op de uitgeklapte houder van het winkelwagentje. In het park laten ze zich vervoeren op de schouders van steunende en puffende ouders. Symbolisch voor het hedendaagse kindertransport is wat Martin Bril ooit de baarmoederbakfiets noemde. Soms hangt een dikkig kind van elf jaar in zo n bak, met achter hem een fragiel, petieterig moedertje dat zich lens trapt tegen een brug op. 3 Kinderen wordt het lopen en fietsen steeds meer ontnomen. Vreemd genoeg wordt dit verschijnsel in de discussie over obesitas vaak over het hoofd gezien. Terwijl het de basis voor een gezond bestaan vormt. In je dagelijkse leven moet je juist zo veel mogelijk lopen, ook trappen op en af. En fietsen, ook langere afstanden. In huis, op je werk en, om met de dichter Nijhoff te spreken, tijdens de sublieme momenten daartussen. 4 Intussen groeit het probleem van overgewicht. Eerder deze week maakten minister en staatssecretaris van Volksgezondheid bekend 26 miljoen uit te trekken om pubers op de leeftijd van vijftien jaar te gaan screenen, onder meer om overgewicht te onderkennen en te bestrijden. 5 Op dit moment is een op de zes kinderen te zwaar, in 2015 waarschijnlijk een op de vijf. Uit de laatste studie van TNO naar de groei van kinderen blijkt dat inmiddels een half miljoen kinderen overgewicht hebben, en lijden aan morbide obesitas. Een verdubbeling sinds Volgens Jaap Seidell, hoogleraar voeding en overgewicht aan de Vrije Universiteit Amsterdam, groeit parallel hiermee ook het aantal kinderen met ouderdomsdiabetes snel. 7 Op allerlei terreinen bloeien activiteiten om de kleintjes verstandiger te laten eten. In 2005 werd het Convenant Gezond Gewicht gesloten, met de voedingsindustrie, overheden en maatschappelijke organisaties. De campagne van dit typische polderakkoord voor gezonder eten mislukte natuurlijk want met slagers kweek je moeilijk vegetariërs. 8 Maar de belangrijkste strategie om obesitas te voorkomen, is bewegen. De nationale scholenactie Ga voor gezond! stimuleert bijvoorbeeld al vijf jaar behalve gezond eten ook bewegen. Zeventig scholen in Amsterdam doen bovendien mee aan het Jump-in-project, dat kinderen tot bewegen moet aanzetten. 9 Enigszins hilarisch steekt hierbij de poging af van de lobbyisten die de Olympische Spelen in 2028 naar Nederland willen halen. Zij proberen mee te liften in de slipstream van de strijd tegen obesitas. Het argument luidt dat in de aanloop van de Spelen natuurlijk heel Nederland wil sporten, en dus is het een geweldig wapen in de strijd tegen jongerenobesitas. 10 Dit beperkte denken over bewegen wijst op een blinde vlek voor de realiteit. De meest natuurlijke vorm van beweging voor ieder mens, vertellen artsen en andere deskundigen, is niet zwoegen op de sportschool, afzien in het fitnesshonk, zweten op de trimbaan of de tower of power. Evenmin het beoefenen van aardige sporten in groepsverband. Het is gewoon: veel lopen en fietsen. 11 Dat het er juist steeds minder van komt, is mede omdat ouders zich te veel laten leiden door gemakzucht, zo stellen deskundigen. Al in 1955 wees de Deense antropoloog Flemming Quaade in zijn dissertatie op de cruciale rol die ouders van jonge kinderen spelen in het ontstaan van obesitas. Een kind dat klaagt over moeheid, houdt op als je het in de kar zet. Bovendien kan het zo niet weglopen. Je kunt kinderen uiteraard leren om in winkels niet te verdwijnen en niet overal aan te zitten, maar daarvoor moet je heel wat tijd en moeite investeren. Zijn de kleinen eenmaal aan het transport gewend, dan eisen ze voortaan dat ze niet hoeven te lopen. De jengelfactor, heet dat. Omdat ouders tegenwoordig meestal een onderhandelingsrelatie met hun kinderen onderhouden, zullen ze vaak aan die factor toegeven. Dat doen ze ook als het om snoep en fastfood gaat. 12 Kort door de bocht: moderne vormen van kindtransport zijn per definitie voor het ouderlijk gemak vervaardigd. Zo is de buggy speciaal voor het autovolk ontworpen. Veel ruimte hebben zuigelingen niet, terwijl ze eigenlijk lekker moeten kunnen spartelen, zoals dat in een ouderwetse kinderwagen nog wel kon. Dit uitvindsel bereidt de kinderen vervolgens automatisch voor op het ingesnoerde bestaan in een veiligheidsgordel. Voor de tijd dat ze THIEMEMEULENHOFF,

3 leerplichtig zijn en hun bezorg(en)de ouders verkeersopstoppingen bij basisscholen gaan veroorzaken. De tijd dat ze naar winkels, zwembaden en andere sportieve locaties gereden worden. Het is niet alleen slecht voor de fysiek, maar ook de motoriek van deze peuters om rondgereden te worden in plaats van zelf te lopen, steppen of fietsen. 13 Conclusie? Getransporteerde kinderen lopen een hoog risico op obesitas. En kinderen die al op jonge leeftijd te dik zijn, blijken gedoemd dat hun leven lang te blijven. 14 Misschien moeten er daarom speciale cursussen komen voor jonge ouders. Niet hoe ze een pedofiele schoolmeester moeten herkennen, maar hoe ze hun kinderen kunnen trainen om in winkels niet weg te lopen. En wellicht assertiviteitstraining om in de onderhandelingen met de kleinen het gezonde dagelijkse bewegen op te dringen. 15 Wellicht kan de overheid hierin ook een actieve rol vervullen. Nu worden ouders slechts bereikt als een kind net geboren is, via het consultatiebureau. Als bekend, willen ouders niet dat de overheid zich met hun kinderen bemoeit. Deze houding echter moeten we negeren, zoals eerder het protest van tabaksfabrikanten tegen betutteling, wanneer wettelijk beperkingen van roken werd bepleit. 16 Kortom, wanneer jonge kinderen zo veel mogelijk lopen, steppen en fietsen, bouwen ze aan een conditie waarop het latere sporten en bewegen naadloos kan aansluiten. Het kost de ouders geen geld, maar inderdaad wel veel tijd en geduld. Wie heeft dat niet over voor de toekomst van zijn kind? Naar: August Hans den Boef, in: NRC Handelsblad 30 juni Opdracht 1 Inhoud 1... een prachtige foto... (alinea 1). Gezien het hele artikel kan de schrijver het woord prachtig hier om twee redenen gebruiken. Welke twee? 2 Waarom zou hij de kleding en het uiterlijk van de mensen op de foto zo uitgebreid beschrijven? 3 Je ziet het overal (alinea 2). Wat zie je overal? Gebruik maximaal vijf woorden voor je antwoord. 4 De schrijver noemt de bakfiets symbolisch (alinea 2). a b Wat bedoelt hij daarmee? Welke kritiek kun je hebben op het voorbeeld dat hij geeft aan het eind van deze alinea? 5 Terwijl het de basis voor een gezond bestaan vormt (alinea 3). Waarnaar verwijst dit het? 6... om met de dichter Nijhoff te spreken... (alinea 3). a Wat wordt daarmee bedoeld? b Wat zijn sublieme momenten? c Waar vallen die momenten tussen? 7 Er is, blijkens alinea 5, verschil tussen overgewicht en morbide obesitas. Wat is het verschil? 8 Wat is een convenant (alinea 7)? 9 De schrijver noemt dit convenant een polderakkoord. Wat bedoelt hij daarmee? 10 Den Boef vindt het logisch dat dit akkoord mislukte. Hij legt dat uit met een vergelijking. a Wie bedoelt hij met slagers? b Wie bedoelt hij met vegetariërs? c Wat bedoelt hij met kweekt? 11 De lobbyisten (alinea 9) proberen mee te liften. a Wat is het werkelijke doel van deze lobbyisten? b Waarom spreekt de schrijver van meeliften? c Waarom noemt de schrijver dit hilarisch? 12 Dat het er juist steeds minder van komt... (alinea 11). Waarop slaat het? 13 Wanneer spreek je van een cruciale rol (alinea 11)? 14 Wat is een assertiviteitstraining (alinea 14)? Theorie tekstopbouw De meeste teksten bestaan uit drie delen: inleiding, middenstuk en slot. THIEMEMEULENHOFF,

4 Inleiding De inleiding van een tekst kan zes functies hebben: 1 de belangstelling wekken, 2 het onderwerp introduceren, 3 de hoofdgedachte noemen, 4 de opbouw van de tekst aankondigen, 5 de aanleiding voor het schrijven van de tekst noemen, 6 de lezer welwillend stemmen. Middenstuk In het middenstuk komen meestal een paar deelonderwerpen aan de orde. Elk deelonderwerp bestaat dan uit een of meer alinea s. In deze uitgangstekst kun je de zes volgende deelonderwerpen onderscheiden. Ze staan niet in chronologische volgorde. 1 feiten over overgewicht, 2 bewegen is het belangrijkst, 3 activiteiten, 4 aanbevelingen, 5 de basis, 6 lopen en fietsen, 7 gemakzucht. Slot Het slot is bedoeld om de tekst af te ronden. Dat kan op vijf manieren, die ook gecombineerd kunnen worden: 1 de schrijver geeft een samenvatting, 2 de schrijver trekt een conclusie, 3 de schrijver doet een aanbeveling, 4 de schrijver doet een oproep, 5 de schrijver maakt een afweging. Opdracht 2 Opbouw 1 Waar eindigt in deze tekst de inleiding en begint het middenstuk? 2 a Welke twee functies heeft deze inleiding? b Welke middelen heeft de schrijver gebruikt om die beide functies zichtbaar te maken? 3 Noteer bij elk deelonderwerp in het middenstuk de alinea( s) waarin het/ze aan de orde komt/komen. 4 Bij welke alinea begint het slotdeel van deze tekst? 5 Welke twee functies heeft dit slotdeel? Theorie redeneringen De uitgangstekst staat vol beweringen, stellingen en meningen. Om die aanvaardbaar voor de lezer te maken, heeft de schrijver argumenten nodig. Zo ontstaan redeneringen: stellingen met bijbehorende argumenten. Meestal worden de volgende soorten argumenten onderscheiden: voorbeeld, feit, ervaring (empirisch argument), autoriteit (gezagsargument), nut, vergelijking, overtuiging (moreel argument), gevoel (emotioneel argument). THIEMEMEULENHOFF,

5 Opdracht 3 Redeneringen 1 Alinea 2: a Wat is de stelling (bewering)? b Welke argumenten geeft de schrijver? c Wat voor soort argumenten zijn dat? d Is de stelling daarmee aanvaardbaar voor de lezer; zal die het met de schrijver eens zijn? 2 Alinea 3 bevat drie stellingen: 1) Kinderen wordt het lopen en fietsen steeds meer ontnomen. 2) Dit verschijnsel wordt in de discussie vaak over het hoofd gezien. 3) Het is de basis voor een gezond bestaan. a Welk(e) argument(en) hoort/horen bij de eerste stelling? b Vind je in deze alinea argumenten bij de tweede stelling? c Vind je in de rest van het artikel argumenten bij deze stelling? d Vind je in deze alinea argumenten voor de derde stelling? e Vind je in de rest van het artikel argumenten voor deze stelling? Waar? f Hoe aanvaardbaar voor de lezer zijn de standpunten in alinea 3 gemaakt? 3 a Wat is de stelling van alinea 4? b Welke argumenten ondersteunen deze stelling? c Wat voor soort argumenten zijn dit? d Hoe aanvaardbaar is deze stelling voor de lezer? 4 a Welk standpunt huldigt de schrijver met betrekking tot het Convenant Gezond gewicht (alinea 7)? b Met welk argument ondersteunt hij dit standpunt? c Wat voor soort argument is dit? d Is dit argument voldoende overtuigend voor de lezer? 5 a Welke stelling poneert de schrijver in alinea 8? b Welke argumenten gebruikt hij om deze stelling kracht bij te zetten? c Wat voor soort argumenten zijn dit? d Zijn die argumenten voor de lezer voldoende overtuigend? 6 a Wat is de belangrijkste bewering van Den Boef in alinea 10? b Wat voor soort argument gebruikt hij hierbij? c Vind je dit argument voldoende overtuigend? Licht je antwoord toe. 7 a Wat is de belangrijkste bewering van de schrijver in alinea 11? b Wat voor soort argument gebruikt hij hierbij in het eerste deel van de alinea? c Vind je dit argument voldoende overtuigend? Licht je antwoord toe. 8 a Wat voor soort argumenten gebruikt de schrijver in alinea 12? b Vind je deze argumenten voldoende overtuigend? Licht je antwoord toe. 9 a In alinea 13 trekt de schrijver twee conclusies. Welke? b Waar vind je de argumenten waaruit de eerste conclusie getrokken kan worden? c Waar vind je de argumenten voor de tweede conclusie? Theorie drogredenen De hoofdstelling van de schrijver is: Jonge kinderen moeten zo veel mogelijk lopen, fietsen en steppen. Alle redeneringen zijn erop gericht de lezer van dat standpunt te overtuigen. Maar in opdracht 3 zag je al dat niet alle argumenten overtuigend zijn. Soms maken schrijvers gebruik van drogredenen, dat wil zeggen foute argumentaties. Veelvoorkomende drogredenen zijn: overhaaste generalisatie, onterecht beroep op autoriteit, valse vergelijking, THIEMEMEULENHOFF,

6 onjuiste oorzaak-gevolgrelatie, cirkelredenering, ontduiken van de bewijslast, vertekenen van een standpunt van de tegenstander, persoonlijke aanval (op de man spelen), dreigement (stok achter de deur), beroep op de traditie, de redenering van het hellend vlak. Opdracht 4 Kritisch lezen Bekijk alle redeneringen die je in opdracht 3 analyseerde nog eens goed. Zie je drogredenen? Waar? Welke? Geef steeds een korte toelichting. B Reactie op de uitgangstekst Een week later plaatste de krant een reactie van een moeder op het betoog van August Hans den Boef. Ze was het niet met hem eens. Overgewicht kinderen ligt niet aan de ouders 1 August Hans den Boef betoogt dat ouders gemakzuchtig zijn in de strijd tegen overgewicht van hun kinderen (Opinie&Debat, 30 juni). 2 Het is onterecht dat Den Boef ouders hiermee in de hoek zet. Overgewicht van kinderen heeft niets te maken met toegeeflijkheid van ouders. Kinderen hebben van nature behoefte aan beweging. Het heeft geen nut om beweging op te dringen aan kinderen of om via de overheid ouders allerlei betuttelende maatregelen op te leggen. 3 Het probleem is dat kinderen willen bewegen en spelen, maar hier nergens de ruimte voor hebben. Op straat kunnen ze niet veilig spelen. Op de fiets naar school worden ze van de sokken gereden door verhitte automobilisten. Het is logisch dat ouders liever de bakfiets of de achterbank van hun auto gebruiken om kinderen te vervoeren. 4 Den Boef vindt dat ouders door de onderhandelingsrelatie met hun kinderen te snel toegeven aan snoep en fastfood. Onderhandelen is iets anders dan toegeven. Ouders hechten belang aan gezond voedsel, maar een blik in een supermarkt maakt duidelijk dat zoetigheid overal op de loer ligt. Het valt voor ouders niet mee om een gezonde maaltijd samen te stellen voor hun kinderen. 5 Als de samenleving bereid is te investeren in het verdubbelen van het aantal fietspaden en speelplekken, en voedselfabrikanten verplicht worden om vetten en suikers te halveren, voelen ouders zich pas echt gesteund in hun strijd. Marre Taal-Klever, in: NRC Handelsblad 7 juli Opdracht 5 Nauwkeurig vergelijken Mevrouw Taal-Klever gaat in tegen een aantal beweringen van Den Boef. Heeft ze het betoog van Den Boef goed gelezen? Omcirkel ja of nee in het volgende schema. Bewering Taal-Klever Stelt Den Boef dat? 1 Ouders zijn gemakzuchtig in de strijd tegen overgewicht van hun ja / nee kinderen. 2 Den Boef zet ouders in de hoek. ja / nee THIEMEMEULENHOFF,

7 3 Overgewicht heeft niets te maken met toegeeflijkheid van ouders. ja / nee 4 Het heeft geen nut om beweging op te dringen aan kinderen of om via ja / nee de overheid ouders allerlei betuttelende maatregelen op te leggen. 5 Ouders geven te snel toe aan snoep en fastfood. ja / nee 6 Ouders onderhandelen met hun kinderen. ja / nee Opdracht 6 Redeneringen (2) 1 Ook mevrouw Taal-Klever probeert haar standpunt met redeneringen aanvaardbaar te maken. Analyseer deze redeneringen door het volgende schema in te vullen. Stelling Eerste hoofdargument Ondersteunende argumenten Conclusie Tweede hoofdargument Ondersteunend argument Conclusie 2 Volgens de schrijfster ligt de schuld niet bij de ouders, maar bij de samenleving. Heeft ze dit standpunt in haar redenering voor de lezer voldoende aanvaardbaar gemaakt? Geef een toelichting bij je antwoord. C Bij de bakker Op een zaterdagmorgen vroeg stond ik bij de bakker te wachten tot ik aan de beurt was. Er kwam een vrouw binnen van een jaar of dertig, vijfendertig, met twee kinderen: een jongetje en een meisje van een jaar of vijf, zes. Ze liepen tot voor de vitrine met de luxe broodjes, en de vrouw zei: Kies allebei maar een lekker broodje uit. Het meisje had haar keus snel gemaakt, een soort puddingbroodje, maar het jongetje zei: Nee, ik hoef niks. Toe maar, zei de vrouw, je vindt het immers wel lekker?! Het jongetje zuchtte, en keek nog eens in de vitrine. Opdracht 7 Vragen stellen 1 a Stel dat jij daar in die bakkerswinkel stond en dat je het volledig eens was met de opvattingen van August Hans den Boef. Welke twee vragen zou je die mevrouw dan willen stellen? En met welk doel? b Leg de twee vragen die je bedacht hebt voor aan een paar medeleerlingen c (zonder dat zij het doel van je vraag kennen). Noteer hun antwoorden. Bekijk je vragen nu kritisch. Had je ze duidelijk genoeg geformuleerd om de antwoorden te krijgen die je wilde hebben? 2 a Stel dat je in de bakkerswinkel stond en dat je het volledig eens was met de opvattingen van mevrouw Taal-Klever. Welke twee vragen zou je dan aan die mevrouw willen stellen? En met welk doel? b c Leg de twee vragen die je bedacht hebt voor aan een paar medeleerlingen (zonder dat zij het doel van je vraag kennen). Noteer hun antwoorden. Bekijk je vragen nu kritisch. Had je ze duidelijk genoeg geformuleerd om de antwoorden te krijgen die je wilde hebben? THIEMEMEULENHOFF,

8 Opdracht 8 Rollenspel Vorm een groepje van vier personen. Nummer een speelt de mevrouw die met twee kinderen de winkel in komt. Nummer twee speelt de verkoper/verkoopster. Nummer drie speelt een klant die het volledig eens is met de opvattingen van August Hans den Boef. Nummer vier speelt een klant die het volledig eens is met de opvattingen van mevrouw Taal-Klever. Voer een gesprek dat begint met een kritische opmerking die nummer drie maakt tegen nummer een. Probeer in dit gesprek goede en duidelijke argumenten te gebruiken. Je kunt het gesprek eventueel ook opschrijven, als een soort toneelstuk. THIEMEMEULENHOFF,

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst.

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst. Nederlands Leesvaardigheid Leesstrategieën Oriënterend lezen Globaal lezen Intensief lezen Zoekend lezen Kritisch lezen Studerend lezen Om het onderwerp vast te stellen en te bepalen of de tekst bruikbaar

Nadere informatie

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie NIX18

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie NIX18 LESBRIEF NIX18 MAART 014 Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie Inleiding NIX18 Het zal je vast niet zijn ontgaan: op 1 januari 014 is de minimumleeftijd voor de verkoop van

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-MAVO-C

Examenopgaven VMBO-MAVO-C Examenopgaven VMBO-MAVO-C 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een samenvattingsopdracht.

Nadere informatie

Principes. Inleiding. Opzet van deze lesbrief. Uitgangstekst. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase 1 e editie

Principes. Inleiding. Opzet van deze lesbrief. Uitgangstekst. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase 1 e editie Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase 1 e editie Inleiding Principes Principes die hebben we allemaal. Tenminste, als het ons goed uitkomt. Want opportunistisch zijn we natuurlijk ook allemaal:

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID CSE GL EN TL NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID VBO-MAVO-D Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een

Nadere informatie

Duurzaam leven. 1 Inleiding. 2 Artikel Tom Bade

Duurzaam leven. 1 Inleiding. 2 Artikel Tom Bade Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase 1 Inleiding Duurzaam leven Klimaatverandering, opwarming van de aarde, milieuvervuiling, uitputting van grondstoffen: je hoort er bijna iedere dag over.

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL

Examenopgaven VMBO-GL en TL Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID CSE GL EN TL NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID VBO-MAVO-D Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen

Nadere informatie

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan 1. Globaal lezen a. Lees eerst altijd een tekst globaal. Dus: titel, inleiding, tussenkopjes, slot en bron. b. Denk na over het onderwerp,

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 maandag 29 mei 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE GL EN TL Bij dit examen horen een tekstboekje en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle

Nadere informatie

5.3 SAMENVATTEND SCHEMA SOORTEN VERBANDEN

5.3 SAMENVATTEND SCHEMA SOORTEN VERBANDEN 10.2.9 Andere verbanden Soms worden ook nog de volgende verbanden onderscheiden: 1 toelichtend verband (komt sterk overeen met het uitleggend verband) 2 argumenterend verband 3 verklarend verband Deze

Nadere informatie

Wat doe je in deze les?

Wat doe je in deze les? Tekstsoortenles Overtuigende teksten niveau B Wat doe je in deze les? Bij de les Andere tekstsoort van Nieuwsbegrip XL lees je allerlei verschillende soorten teksten. Zoals een verslag, een reclametekst,

Nadere informatie

Diabetes type 2 en erfelijkheid

Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 in uw familie? Wie in uw familie Iedereen kan diabetes type 2 krijgen. Diabetes type 2 wordt ook wel ouderdomsdiabetes (of ouderdomssuiker) genoemd. Dat

Nadere informatie

MINISTERIE VAN ONDERWIJS, WETENSCHAP EN CULTUUR (MINOWC) UNIFORM HEREXAMEN HAVO 2015

MINISTERIE VAN ONDERWIJS, WETENSCHAP EN CULTUUR (MINOWC) UNIFORM HEREXAMEN HAVO 2015 MINISTERIE VAN ONDERWIJS, WETENSCHAP EN CULTUUR (MINOWC) UNIFORM HEREXAMEN HAVO 2015 Vak: Nederlands (Tekstanalyse) Datum: dinsdag 28 juli 2015 Tijd: 07.45-09.45 uur ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 23 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 23 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2009 tijdvak 2 dinsdag 23 juni 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Lesbrief Normaal? mei 2015. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie. Normaal?

Lesbrief Normaal? mei 2015. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie. Normaal? Door Henk Jongsma, hoofdauteur p niveau tweede fase eerste editie Inleiding Normaal? Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg het zal misschien ook weleens tegen jou zijn gezegd. Goed bedoeld natuurlijk,

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur Nederlands Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 21

Nadere informatie

3. In de inleiding worden verschillende woorden gebruikt om de mate van aandacht van de media weer te geven. Welke woorden zijn dit?

3. In de inleiding worden verschillende woorden gebruikt om de mate van aandacht van de media weer te geven. Welke woorden zijn dit? Tekst lezen en woordenschat 1. Bekijk de buitenkant van de tekst van deze les. a) Wat voor soort tekst is dit (bijvoorbeeld: nieuwsbericht, achtergrondartikel, column)? Waarom denk je dat? b) Waar denk

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 22 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten

Nadere informatie

Nederlands CSE KB. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nederlands CSE KB. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2016 tijdvak 1 dinsdag 17 mei 13.30-15.30 uur Nederlands CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nadere informatie

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Tekstverband Signaalwoord Voorbeeld Reden Omdat, want, daarom Ik

Nadere informatie

Vogelgriep. Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat. Boekverslag van:... Klas:...

Vogelgriep. Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat. Boekverslag van:... Klas:... Vogelgriep Auteur: Chris Vegter Illustraties: Dirk van der Maat Boekverslag van:... Klas:... 2 Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die

Nadere informatie

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg Lesbrief Een echte man Yvonne Kroonenberg Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Opdracht 1 Je mening over gamen. a Game jij graag? b Wat leer je van gamen? c Welke nadelen heeft gamen? Opdracht 2 Lees tekst 1 verkennend.

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands

Examen HAVO. Nederlands Nederlands Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 28 mei 9.00 12.00 uur 20 04 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen; het examen bestaat uit 23 vragen

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Opdracht 1 In april is er op televisie en in de media veel aandacht geweest voor (online) pesten. a Wat heb jij in de afgelopen weken gezien en/of

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle vragen

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle vragen en maak de samenvattingsopdracht

Nadere informatie

Samen eenzaam. Frida den Hollander

Samen eenzaam. Frida den Hollander Samen eenzaam Samen eenzaam Frida den Hollander Tweede editie Schrijver: Frida den Hollander Coverontwerp: Koos den Hollander Correctie: Koos den Hollander ISBN:9789402122442 Inhoud Inleiding 1 Ik ben

Nadere informatie

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn.

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn. Actuele opdracht leesvaardigheid Goede voornemens januari - 2013 2 vmbo Opdracht 1 Veel mensen maken goede voornemens aan het begin van een nieuw jaar. Ze bedenken dan wat ze in het nieuwe jaar anders

Nadere informatie

Examen VBO-MAVO-C. Nederlands, leesvaardigheid

Examen VBO-MAVO-C. Nederlands, leesvaardigheid Nederlands, leesvaardigheid Examen VBO-MAVO-C Voorbereidend Beroeps Onderwijs Middelbaar Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 22 mei 13.30 15.30 uur 20 02 Vragenboekje Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Afvallen? Bereken je BMI.

Afvallen? Bereken je BMI. Afvallen? Bereken je BMI Afvallen? Bereken je BMI. Januari is de maand waarin afvallen vaak een belangrijke plaats inneemt. Ook voor jou? Bereken je BMI! In de media bulkt het van de berichten over afvallen.

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB

Examenopgaven VMBO-KB Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID / SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Bij dit examen horen een uitwerkblad en een tekstboekje. Dit examen bestaat

Nadere informatie

Eerlijk is eerlijk. Reclame maken. Proeven en ruiken

Eerlijk is eerlijk. Reclame maken. Proeven en ruiken Eerlijk is eerlijk Reclame maken Bedenk in groepjes van drie of vier een reclame van twintig seconden voor volkorenbrood. Denk aan kleurgebruik, tekst en welke emoties je wilt laten overkomen. Presenteer

Nadere informatie

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen.

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen. VOORW OORD VOORWOORD Over dit boekje Alles over gezond eten en bewegen met kinderen van 4 tot 18 jaar? Bij de titel van dit boekje vraag je je misschien af wat een kleuter te maken heeft met iemand die

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. Nederlands CSE KB. tijdvak 1 maandag 21 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. Nederlands CSE KB. tijdvak 1 maandag 21 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2007 tijdvak 1 maandag 21 mei 13.30-15.30 uur Nederlands CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nadere informatie

Tweelingen in de groei

Tweelingen in de groei Tweelingen in de groei Henriëtte A. Delemarre-van de Waal Zoals bekend ontstaat een twee-eiige tweeling wanneer tegelijkertijd twee eicellen worden bevrucht door twee zaadcellen. Beide embryo s hebben

Nadere informatie

NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB

NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Examen VMBO-KB 2006 tijdvak 1 maandag 29 mei 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Bij dit examen horen een tekstboekje en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak

Nadere informatie

Studeren in eigen tempo

Studeren in eigen tempo LESBRIEF STUDEREN IN EIGEN TEMPO UITWERKINGEN NOVEMBER 2014 Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase Studeren in eigen tempo Opdracht 1 Verduidelijken Alinea Term/Begrip Omschrijving 1 bindend

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Collega s activeren collega s. De aanjager laat mensen meer bewegen

Collega s activeren collega s. De aanjager laat mensen meer bewegen Collega s activeren collega s De aanjager laat mensen meer bewegen Waarom hebben we aanjagers nodig? Veel mensen willen wel meer bewegen. Maar in de hectiek van alledag lukt dat vaak niet. Een klein zetje

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt?

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 28 Havo 2e klas Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 40 Vmbo 2e klas 21 Vmbo 4e klas 46 Havo 4e klas 43 VWO 2e klas 24 VWO 4e klas Dit schoolrapport geeft inzicht in de gezondheid,

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ iets doen/ onze specifieke doelgroep

www.rkdiaconie.nl/ iets doen/ onze specifieke doelgroep WELKE ZEKERHEID HEBBEN WIJ ELKAAR TE BIEDEN? www.rkdiaconie.nl/ iets doen/ onze specifieke doelgroep Situering Met dit materiaal raakt u bekend met de hedendaagse vormen van armoede en het stelsel van

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur tevens oud programma Nederlands Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 21 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor

Nadere informatie

Een overtuigende tekst schrijven

Een overtuigende tekst schrijven Een overtuigende tekst schrijven Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Je mening geven over een andere manier van herdenken op school instructieles oefenlesles Lesdoel: Leerlingen kennen

Nadere informatie

Handleiding Strategieles Samenvatten niveau B

Handleiding Strategieles Samenvatten niveau B Handleiding Strategieles Samenvatten niveau B Een onderdeel van Nieuwsbegrip XL zijn de strategielessen. De strategielessen zijn bedoeld om de strategieën voor begrijpend lezen bij de leerlingen te introduceren

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2014 tijdvak 1 maandag 12 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 19 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over het bericht Toename overgewicht in achterstandswijken (2015Z08832).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over het bericht Toename overgewicht in achterstandswijken (2015Z08832). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie

Goede voornemens. Gelukkig Nieuwjaar! Heb je goed gefeest en het oude jaar uitgeluid?

Goede voornemens. Gelukkig Nieuwjaar! Heb je goed gefeest en het oude jaar uitgeluid? Door Caroline Wisse-Weldam Inleiding Goede voornemens Gelukkig Nieuwjaar! Heb je goed gefeest en het oude jaar uitgeluid? Wat zou je graag in 2013 willen doen? Eindelijk eens een ballonvlucht maken, bmx

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004

Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 Examenopgaven VBO-MAVO-C 2004 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle vragen en maak de samenvattingsopdracht

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 donderdag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 donderdag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2016 tijdvak 1 donderdag 12 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Lees blz. 5 tot en met 8. Jim vindt Rudsel een rare naam. Jim zegt dit ook tegen Rudsel. Vind jij het ook een rare naam? Is

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE KB Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle vragen

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 18 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 48 punten

Nadere informatie

Belang van taal bij overstap mbo - hbo

Belang van taal bij overstap mbo - hbo Belang van taal bij overstap mbo - hbo Workshop conferentie Steunpunt taal en rekenen mbo 9 december 2015 Hella Kroon h.kroon@aps.nl Alie Kammenga a.kammenga@aps.nl Naam Datum maak alvast verbinding met

Nadere informatie

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen.

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen. Vrijdag 4 juni 2015 Artikelen: Alle artikelen - 7Days week Inhoud: Leerlingen leren om kritisch te kijken naar de actuele artikelen in 7Days. Leerlingen leren standpunten en argumenten te herkennen. Leerlingen

Nadere informatie

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag.

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Overtuigen en presenteren Vraag 1 Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Geef per doel aan of je die al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 1 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-13-1-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: alcohol en jongeren 5 10 15 20 25 30 tekst 1 Meisjes vaker ziek van

Nadere informatie

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren MARIAN HOEFNAGEL Met alle geweld in één klap alleen Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 Stoer Yung loopt de school uit. Zijn rugtas hangt over zijn rechterschouder. Zo ziet hij er stoer uit. Yung draagt

Nadere informatie

Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage. Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 maandag 17 juni 13.30-15.30 uur Nederlands CSE GL en TL Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de

Nadere informatie

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel.

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel. Lotte heeft Luizen Buiten is het koud. Er vallen dikke druppels uit de bomen en de wind blaast hard door de straat. Lotte loopt hand in hand met opa Generaal over het schoolplein. Ze moest eerder van school

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands. tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2008 tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 22 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 53 punten

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken Het Centrum voor Jeugd en Gezin is er voor iedereen Kinderen zijn voortdurend in ontwikkeling. Zowel lichamelijk, geestelijk

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Week van de Lentekriebels De projectweek Week van de Lentekriebels, georganiseerd door Rutgers WPF samen met alle GGD-en in Nederland, bestaat dit jaar 10 jaar. Tijdens het project geven basisscholen in

Nadere informatie

Examen HAVO 2012. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO 2012. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 45 punten

Nadere informatie

NL_BL_Signaalwoorden_verbandenV2012_1.doc www.harnmeijer.nl 1

NL_BL_Signaalwoorden_verbandenV2012_1.doc www.harnmeijer.nl 1 Signaalwoorden Signaalwoorden geven een signaal dat er een bepaald verband staat tussen zinsdelen, zinnen of alinea s. Het signaalwoord geeft zelf het verband aan. Hieronder een aantal van de meest gebruikte

Nadere informatie

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle Onderzoekscentrum Preventie Overgewicht CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in ZWOLLE Een onderzoek naar het eet- en beweeggedrag van leerlingen van de 2 e klas

Nadere informatie

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen.

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen. Vrijdag 27 maart 2015 Artikelen: Alle artikelen - 7Days week Inhoud: - De leerlingen leren artikelen analyseren. - De leerlingen leren hoe een interview eruit ziet. - De leerlingen leren zelf interviewen.

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. Nederlands CSE KB. tijdvak 1 woensdag 18 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. Nederlands CSE KB. tijdvak 1 woensdag 18 mei 13.30-15.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2011 tijdvak 1 woensdag 18 mei 13.30-15.30 uur Nederlands CSE KB Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nadere informatie

Lesbrief Meneer Beer

Lesbrief Meneer Beer Lesbrief Meneer Beer Het verhaal Het verhaal gaat over Meneer Beer. Hij is verliefd op een prachtig berinnetje, maar hij durft het haar niet te vertellen. Hij vindt zichzelf maar een eenvoudige beer. Om

Nadere informatie

On O d n e d r e ha h n a del e en Zakelijk Nederlands

On O d n e d r e ha h n a del e en Zakelijk Nederlands Onderhandelen Zakelijk Nederlands Inleiding Wat is onderhandelen? Voorbeelden? Een voorbeeld Culturele verschillen Culturele verschillen Culturele verschillen Structuur onderhandelingen 1. Voorbereiding

Nadere informatie

Opdracht 2 Lees de tekst De omroep levert weinig journalistiek voor veel geld en beantwoord de vragen.

Opdracht 2 Lees de tekst De omroep levert weinig journalistiek voor veel geld en beantwoord de vragen. 11h Oefentoets Argumentatie 2 (100 minuten) Let op: voor de echte toets argumentatie 2 geldt dat je de stof van argumentatie 1 moet beheersen, je krijgt dus ook vragen over: 1. het herkennen van de vergelijkings-

Nadere informatie

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen.

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Amersfoort, Bussum, Den Haag, 5 april 2007 Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Oproep aan de leden van de vaste commissie

Nadere informatie

Schrijven voor internet

Schrijven voor internet Schrijven voor internet Wat gaat er mis en hoe kan het beter? Amersfoort, 4 februari 2016 Wie is Xenia? Xenia Wassenbergh, geboren in Amsterdam. Is drs. Europese Studies (UvA). Schrijft sinds 1992 voor

Nadere informatie

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je?

Eerst wat algemene gegevens. Vragen over je lichaam. 1. In welke klas zit je? Eerst wat algemene gegevens. 1. In welke klas zit je? 2. Bij wie woon je de meeste dagen van de week? Je mag één antwoord geven. Ik woon: Bij mijn vader en moeder (samen) Ongeveer de helft van de tijd

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID-SCHRIJFVAARDIGHEID CSE GL EN TL Bij dit examen horen een uitwerkbijlage en een tekstboekje. Beantwoord alle

Nadere informatie

Daten. Inleiding. Opzet van deze lesbrief. De uitgangstekst. Gezocht: iemand zoals ik. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase

Daten. Inleiding. Opzet van deze lesbrief. De uitgangstekst. Gezocht: iemand zoals ik. Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase Inleiding Daten Bijna niemand wil alleen door het leven, schrijft Sheila Kamerman in de uitgangstekst van deze lesbrief. En daarom is iedereen op zoek

Nadere informatie

Sugar Addiction Test

Sugar Addiction Test Sugar Addiction Test Hoe is het gesteld met jouw suikerverslaving? Ontdek het met deze test. SUGARCHALLENGE Is een initiatief van Food & Lifestylecoach Carola van Bemmelen Doe de Sugar Addiction test Ben

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 20 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a--2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: Nederlanders worden te dik tekst 1 Nederland te dik Vet en veel eten is

Nadere informatie

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Eerste druk, februari 2012 2012 P. Edgar isbn: 978-90-484-2303-3 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur tevens oud programma Nederlands Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor

Nadere informatie

Het empathiequotiënt (eq)

Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (eq) Het empathiequotiënt (EQ) versie voor volwassenen Hoe moet deze vragenlijst ingevuld worden? In deze vragenlijst staan een aantal stellingen opgesomd. Lees elke stelling aandachtig

Nadere informatie

Eindexamen Nederlands havo 2008-II

Eindexamen Nederlands havo 2008-II Tekst 1 We leven veel te snel De eerste alinea van een tekst kan onder andere de volgende functies hebben: 1 het aanduiden van het onderwerp 2 het formuleren van de probleemstelling 3 het stellen van de

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

Inleiding. Veel plezier!

Inleiding. Veel plezier! Inleiding In dit boek lees je over Danny. Danny is een jongen van 14 jaar. Er zijn veel dingen die Danny verkeerd doet. Hij rent door de school. Hij scheldt zomaar een klasgenoot uit. Of hij spuugt op

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-D

Examenopgaven VBO-MAVO-D Examenopgaven VBO-MAVO-D 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00 11.00 uur NEDERLANDS SCHRIJFVAARDIGHEID D OPSTEL Werk één van de 10 opdrachten uit. Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen. 300030-504o2

Nadere informatie