Tot 1900: op het goede spoor : de pioniers : explosie van kennis heden: perspectieven voor de toekomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tot 1900: op het goede spoor. 1900-1960: de pioniers. 1961 2000: explosie van kennis. 2001 heden: perspectieven voor de toekomst"

Transcriptie

1 Al duizenden jaren vechten mensen tegen diabetes. Tot begin vorige eeuw was het hopeloos. Mensen gingen binnen een paar dagen of maanden dood aan diabetes type 1. Nog maar anderhalve eeuw weten we wat diabetes eigenlijk is. En pas sinds 1921 is een succesvolle behandeling mogelijk. Alle doorbraken in de behandeling van diabetes komen voort uit kennis. Door Loop eens door deze tijdsbalk en kijk welke successen het diabetesonderzoek heeft geboekt! Tot 1900: op het goede spoor : de pioniers : explosie van kennis 2001 heden: perspectieven voor de toekomst Tot 1900: op het goede spoor Ca. 250 v. Chr.: De Griekse arts Apollonius van Memphis bedenkt de naam diabetes voor een ziektebeeld dat al in de oudheid overal bekend was maar waarvoor niemand een verklaring, laat staan een behandeling wist. Diabetes betekent letterlijk doorstroming, want het lijkt erop dat patiënten meer vocht verliezen dan ze kunnen drinken. Later wordt de naam uitgebreid tot diabetes mellitus, honingzoete doorstroming, vanwege de zoete smaak van de urine van iemand met diabetes na Chr: De geleerden John Rollo en Claude Bernard ontdekken dat niet alleen in de urine van diabetespatiënten te veel suiker zit, maar ook in hun bloed. En dat diabetes te maken heeft met de glucosehuishouding. Kort daarna beschrijft onderzoeker Traube dat het eten van koolhydraten invloed heeft op de bloedglucosespiegel. 1869: Een Duitse student, Paul Langerhans, ontdekt dat er clusters cellen in de pancreas (alvleesklier) zitten die een stof uitscheiden die anders is dan de spijsverteringsstoffen waar de pancreas ook voor zorgt. Hun functie was op dat moment niet duidelijk. Later bleken dit de groepjes cellen te zijn die het hormoon insuline produceren. De ronde vorm inspireerde tot de term eilandjes, een paar jaar later vernoemd naar hun ontdekker: eilandjes van Langerhans. Insuline is afgeleid van het Latijnse woord voor eiland: insula. 1889: Oskar Minkowski en Joseph von Mering in Frankrijk, ontdekken dat als ze de pancreas van een hond verwijderen, deze dan diabetes krijgt. Voor het eerst is duidelijk dat diabetes een ziekte van de alvleesklier is. Behandeling is niet mogelijk, men zet patiënten op een dieet van zo min mogelijk eten, net genoeg om niet te verhongeren, om glucosepieken in het bloed te vermijden. 1

2 : de pioniers 1921: Insuline wordt ontdekt, door de Canadees Frederick Banting samen met zijn collega s Best, Collip en Macleod. In 1923 ontvingen zij hiervoor de Nobelprijs. In 1922 behandelde Banting voor het eerst een mens met insuline, een 14-jarige jongen met diabetes type 1. Hij leefde nog dertien jaar voor hij stief aan longontsteking. Voor het eerst in de geschiedenis was het mogelijk om diabetes te behandelen, dat wil zeggen: niet genezen, maar voorkomen dat iemand in korte tijd aan diabetes type 1 sterft. Insuline die door Banting werd gebruikt, was aanvankelijk een extract uit een donorpancreas. In feite ontdekte pas in de jaren vijftig de wetenschapper Sanger de exacte samenstelling van insuline. Tot de jaren tachtig gebruikten diabetespatiënten nog insuline van runderen en varkens. Jaren 40: Het verband tussen diabetes en het ontstaan van complicaties (zoals hart- en vaatziekten, nier-, zenuw en oogaandoeningen) wordt ontdekt. 1944: De standaard insuline-injectiespuit wordt ontwikkeld, waarmee een meer gelijke behandeling van diabetes mogelijk is. Inmiddels is de levensverwachting met diabetes in de voorgaande vijftig jaar drastisch gestegen: in 1897 was die voor een tienjarig kind met diabetes type 1 nog ca. 1,3 jaar, in 1944 was dat 45 jaar. Tegenwoordig is de levensverwachting van mensen met diabetes verder gestegen, maar is nog steeds gemiddeld tien jaar korter dan van mensen zonder diabetes. 1950: Medicijnen werden uitgevonden die de eilandjes van Langerhans stimuleren tot het afscheiden van insuline. Dat is belangrijk voor mensen wier pancreas te weinig insuline produceert. Het werkt uiteraard niet bij mensen die wel genoeg produceren maar bij wie het lichaam er niet meer goed op reageert. Het kan ook niet werken bij mensen met diabetes type 1, want die hebben geen eilandjes meer. Het verschil tussen die typen kende men nog niet, wat men wel constateerde was dat het bij de een wel werkte en bij de ander niet. 1955: Bloedglucoseverlagende tabletten worden geïntroduceerd. Voor het eerst bestaat er een middel om diabetes type 2 te behandelen zonder meteen insuline te hoeven spuiten. 1959: Het onderscheid tussen diabetes type 1 en type 2 wordt beschreven. Beide typen worden gekenmerkt door te hoge bloedglucosegehaltes, maar bij type 1 komt dat doordat het lichaam helemaal geen insuline aanmaakt, bij type 2 doordat het lichaam te weinig insuline aanmaakt, of het is ongevoelig geworden voor insuline. In de jaren 90 wordt pas echt duidelijk dat het verschil zelfs nog groter is: diabetes type 2 is veel complexer dan diabetes type 1, er spelen talloze andere stofwisselingsproblemen een rol. Het onderscheid in type 1 en 2 is essentieel omdat de behandeling ervan verschillend is. Ook zwangerschapsdiabetes wordt herkend, als een tijdelijke vorm van diabetes type : in de Verenigde Staten wordt de eerste insulinepomp gemaakt. Hij werd op de rug gedragen en had het formaat van een flinke rugzak. Een belangrijke uitvinding omdat het een veilige therapievorm was voor mensen met diabetes type 1 en ze hoefden niet meer zelf zelf enkele malen per dag insuline te injecteren. De pomp geeft geleidelijk via een naaldje insuline af. Dat benadert beter de natuurlijke manier van insuline afgifte door het lichaam, waardoor er minder schommelingen in de bloedglucosespiegel zijn. Pas begin jaren tachtig was de pomp zover ontwikkeld en getest dat hij standaard als alternatieve therapie bij diabetes type 1 mogelijk is. Nu gebruikt een aanzienlijk deel van mensen met diabetes type 1 een insulinepomp, en heeft hij het formaat van een kleine walkman. 2

3 : explosie van kennis Jaren 60: insuline kan beter worden gezuiverd (het is nog steeds van dieren afkomstig). De Amerikaanse Helen Mae Murray ontwikkelt testjes waarmee mensen thuis zelf de glucosewaarde in hun urine kunnen aflezen met behulp van kleurenstrips. Een hele grove meetmethode, maar mensen kregen daarmee veel meer vrijheid en mogelijkheden om zichzelf te behandelen in plaats van afhankelijk te zijn van arts en een laboratorium. 1966: Eerste pancreastransplantatie wordt uitgevoerd, in Canada. In feite is dit een manier om diabetes type 1 te genezen. Bij dit type diabetes is het probleem immers relatief eenvoudig: de pancreas maakt geen insuline meer aan doordat het eigen afweersysteem de eigen eilandjes van Langerhans heeft vernietigd. Nadeel van de transplantatie is tot op heden dat er zeer zware medicijnen moeten worden geslikt om afstoting van het donororgaan te voorkomen. De bijwerkingen van die middelen zijn vaak erger dan diabetes. Tot op heden zijn er in de wereld meer dan pancreastransplantaties uitgevoerd. Het succes van de operatie ligt inmiddels op 95%. 1978: Manieren zijn beschikbaar om zelf je bloedglucose te kunnen meten en de dagelijkse behandeling met insuline daarop af te stemmen. Belangrijk voor iemands flexibiliteit maar ook voor de kwaliteit van de behandeling. Er werd geadviseerd om een aantal keer per dag te controleren om de hoeveelheid benodigde insuline precies te kunnen bepalen. Jaren 80: onderzoek naar diabetes type 1 en zwangerschap liet zien hoe belangrijk het was dat de zwangere al vanaf het allereerste begin, in feite al vóór de conceptie, een goede instelling had (dus optimale glucosespiegels). Dat verkleint de kans op afwijkingen en vroeggeboorten enorm. Nu daar extra aandacht aan wordt besteed, is het aantal problemen met zwangerschap en baby s aanzienlijk gedaald. Ca. 1980: Doorbraak op het gebied van de diabetische complicatie aan ogen: retinopathie. Bijna alle mensen met diabetes krijgen daar vroeg of laat mee te maken. Het is een beschadiging van het netvlies, door hoge bloedglucosespiegels die de haarvaatjes zwakker maken. Met behulp van een laserstraal kan het netvlies worden geopereerd: coagulatie genoemd. De techniek was al in de jaren vijftig uitgevonden maar moest eerst nog verder worden onderzocht voor hij verantwoord op grote schaal kan worden toegepast. Het verschil in behandeling is spectaculair: voor de invoering van deze techniek werd de helft van de mensen met retinopathie binnen vijf jaar blind. Nu niet meer. Rond dezelfde tijd werd ook een andere soort oogoperatie uitgevonden, waarbij het glasvocht in het oog wordt vervangen, dat vaak troebel is geworden waardoor mensen minder goed zien. Later onderzoek toonde weer aan dat die operatie alleen in uiterste gevallen moet worden uitgevoerd, want er is een risico op bloedingen die de zaak juist erger maken. De kennis die is opgedaan over retinopathie heeft onder andere geleid tot betere richtlijnen voor artsen over regelmatige controle van ogen. Ca. jaren 80: omslag in denken en advies over voeding van mensen met diabetes. Tot die tijd was het advies: suikervrij eten, op hele vaste tijdstippen en in letterlijk afgewogen hoeveelheden. Weinig koolhydraten, veel verzadigd vet. Vanaf de jaren tachtig werd geadviseerd om het aandeel (langzame) koolhydraten zoals uit volkorenbrood uit te breiden, mede in verband met studies die de gezondheidswaarde van koolhydraten en vezels aantoonden. Nog steeds wordt regelmaat en matiging aangeraden, maar speciale dieetproducten zijn niet meer nodig. Begeleiding door een diëtiste werd ook steeds gebruikelijker. 3

4 1982: Drie wetenschappers (onder wie de Nederlander Drexhage) ontdekken dat diabetes type 1 ontstaat door een vergissing van het eigen immuunsysteem. Cellen die tot taak hebben om schadelijke infecties in het lichaam op te ruimen, richten zich opeens tegen de insulineproducerende bètacellen in de eilandjes van Langerhans en vernietigen ze. Dit is een belangrijke schakel voor verder onderzoek naar hoe deze vorm van diabetes ontstaat en hoe je daar wat aan zou kunnen doen. 1983: Eerste synthetische insuline is beschikbaar, mogelijk gemaakt met behulp van DNAtechnieken. Nu was het niet langer nodig om insuline van geslachte dieren te gebruiken. 1985: eerste transplantatie van eilandjes van Langerhans bij een patiënt met diabetes type 1 die vanwege een niertransplantatie toch al anti-afstotingsmedicijnen moest slikken. De persoon had in het eerste jaar 75% minder insuline nodig dan voorheen. Daarna liep dat weer op. Ca. 1985: onderzoekers ontdekken hoe ze de aanloop tot nierschade bij mensen bij diabetes al heel vroeg kunnen zien aankomen. Ze kunnen in de urine van patiënten kleine deeltjes van het eiwit albumine aantonen. Nu kan eerder worden begonnen met behandeling van nierproblemen. Dat is nog moeilijk, maar in de jaren erna wordt hard verder gezocht naar behandelmogelijkheden. In 1987 ontdekt men dat medicijnen tegen hoge bloeddruk helpen om nierproblemen te vertragen. Ook zijn er aanwijzingen dat het beperken van eiwitrijke voeding het proces kan vertragen. 1986: De insulinepen komt op de markt. Hij lijkt op een vulpen met patronen en is veel prettiger en eenvoudiger in het gebruik dan de injectiespuit. Nu kunnen mensen zich makkelijker tussendoor snel injecteren met insuline. 1988: De arts Ricordi ontwikkelt een methode om grotere aantallen eilandjes van Langerhans te halen uit een donorpancreas. De methode wordt sindsdien over de hele wereld gebruikt en wordt ook wel het Edmonton-protocol genoemd. Dankzij deze techniek is het mogelijk om op grotere schaal eilandjestransplantatie mogelijk te maken. Tot op heden is eilandjestransplantatie in een experimenteel stadium en nog niet beschikbaar als reguliere behandeling. 1990: Eilandjes van Langerhans kunnen ook in andere organen worden getransplanteerd dan in de pancreas, zo bleek bij een aantal patiënten die vanwege kanker geen pancreas meer hadden. Zo blijken ze in de lever ook hun insulineproducerende werk te kunnen doen. Vanaf jaren 90: wetenschappers verdiepten zich voor het eerst in de diabetische complicatie neuropathie: stoornissen in de zenuwbanen die kunnen leiden tot gevoelloosheid of juist pijn en orgaanproblemen. Er worden meer soorten neuropathie herkend, waardoor de diagnose beter te stellen is. Dat is belangrijk voor de prognose, sommige vormen kunnen herstellen en andere niet. Met kennis van die verschillende vormen kunnen weer gericht nieuwe medicijnen worden ontwikkeld. Dankzij meer kennis en het opzetten van voetenpoliklinieken is het aantal amputaties nog steeds verder aan het dalen. In de jaren tachtig heeft de Nederlander Bakker veel goed werk verzet om podotherapeuten in te schakelen voor de behandeling van voeten. Veel leed en kosten worden daarmee bespaard. Jaren 90: Er wordt niet alleen naar de ziekte diabetes onderzoek gedaan, maar ook naar de manier waarop patiënten worden behandeld. Het werd duidelijk dat diabetes geen verhaal is van er is wat mis, je gaat naar de dokter, je wordt daar behandeld en je gaat weer weg. 4

5 Nee, mensen met diabetes doen 90% van hun behandeling zelf, en er wordt erkend dat ze wat dat betreft een gelijkwaardige partner zijn voor artsen. 1993: Uit een groot onderzoek blijkt duidelijk dat intensieve behandeling van diabetes (bloedglucose stabiel houden en afstemmen op in idueel eet- en beweegpatroon) het ontstaan van complicaties uitstelt en vertraagt. De kans op complicaties wordt daarmee soms wel 75% kleiner! Het gaat om de Diabetes Control and Complications Trial (DCCT). Ca. 1995: In Nederland wordt dankzij onderzoek naar de medische zorg voor diabetespatiënten officieel geconcludeerd dat diabeteszorg teamwork is. Er worden speciale diabetesverpleegkundigen ingezet, er worden patiënt-volgsystemen ontwikkeld. Dat wordt ook vastgelegd in diabetesrichtlijnen. Nog steeds is het systeem voor verbetering vatbaar, maar er wordt aan gewerkt. Dit type onderzoek is essentieel om dingen te kunnen veranderen in de zorg in Nederland, want beleid en actie komen er pas na tastbare onderzoeksresultaten. 1998: Een groot Engels onderzoek toont aan hoe belangrijk stabiele bloedglucoses maar ook een goede bloeddruk is voor het voorkomen of uitstellen van complicaties bij diabetes type 2. Het is de United Kingdom Prospective Diabetes Study (UKPDS). (Type 2) 1999: Nederlandse onderzoekers tonen een verband aan tussen diabetes en het meer last krijgen van geestelijke achteruitgang bij het ouder worden. Dat komt voornamelijk door beschadiging van kleine bloedvaatjes in de hersenen door de schommelingen in het bloedglucosegehalte. In 2004 borduren buitenlandse onderzoekers op deze gedachte voort, en leggen een verband tussen diabetes, dementie en Alzheimer. De kans op dementie is zelfs twee keer zo groot als je al lang diabetes hebt. Nu dat bekend is, zoekt men naar medicijnen om die achteruitgang van de hersenen door diabetes tegen te gaan. Eind jaren negentig en ca. 2000: De Leidse immunoloog Bart Roep verricht baanbrekend werk op het gebied van het begrijpen van het ontstaan van type 1 diabetes. Deze vorm van diabetes ontstaat doordat het afweersysteem van het lichaam een vergissing maakt en zich opeens keert tegen de eigen eilandjes van Langerhans. De vernietigde eilandjes komen niet vanzelf terug, want het afweersysteem blijft die fout maken zodra er weer een nieuwe cel probeert te groeien. Het is de uitdaging om die fout in het afweersysteem te herstellen. Daar werkt Roep aan. Hij ontdekte dat een bepaald virus een rol kan spelen bij de ontsporing van het afweersysteem. Ook liet hij voor het eerst zien dat het hebben van auto-antilichamen (afweercellen tegen de eigen eilandjes) niet per definitie leidt tot diabetes, en omgekeerd: als ze niet eerst opduiken dan kan toch opeens diabetes ontstaan. Dit zijn internationale doorbraken waarvoor Roep in 2002 de prestigieuze Minkowski-prijs voor diabetesonderzoek krijgt. 2000: Het verschijnsel onbekende diabeet wordt bewezen: Nederlandse onderzoekers onder leiding van prof. Heine presenteren de opzienbarende resultaten van de Hoornstudie : daaruit kwam het statistische bewijs dat van alle mensen in Nederland die diabetes type 2 hebben, de helft het heeft zonder het te merken. Ze lopen er gemiddeld zeven jaar mee rond voor ze door klachten van complicaties (meestal ogen) bij de huisarts belanden. Een andere belangrijke ontdekking in dit onderzoek met grote gevolgen, is dat mensen die last hadden van het zogenoemde metabool syndroom, een combinatie van verhoogde bloedglucosewaarden, overgewicht, ongunstige vetwaarden in het bloed en insulineongevoeligheid, een veel hogere kans op diabetes type 2 hadden dan zij die alleen 5

6 ongevoeliger waren voor insuline. Later bevestigt buitenlands onderzoek deze resultaten. Deze kennis is essentieel om diabetes type 2 beter te kunnen behandelen en misschien zelfs te kunnen voorkomen. Ca. 2000: Cholesterolverlagende middelen (statines) blijken bij iedereen en dus ook bij mensen met diabetes het risico op hart- en vaatziekten met een kwart te verminderen. Dit leidt tot het advies aan artsen om deze middelen voor te schrijven aan mensen met diabetes type 2, die het grootste risico op hart- en vaatziekten hebben heden: perspectieven voor de toekomst Vanaf 2000: Dankzij onderzoek eind jaren negentig naar het psychisch welbevinden van mensen met diabetes, wordt nu erkend dat diabetes een behoorlijke psychische last met zich mee kan brengen. Het blijkt dat patiënten vaker last hebben van angst, stress en depressie dan andere mensen. De Nederlander Snoek draagt veel bij aan onderzoek op dit gebied, hij concludeerde dat er veel mensen met diabetes last hebben van depressie zonder dat dat officieel vastgesteld is. Ook wordt gewerkt aan manieren om mensen met diabetes beter te begeleiden. Dat geldt ook zeker voor tieners met diabetes, die het vaak moeilijk blijken te hebben. 2001: Een studie onder duizenden mensen die al de eerste aanlooptekenen naar diabetes type 2 hebben, toont aan dat gezonder eten en meer lichaamsbeweging hun kansen op diabetes type 2 met de helft kan verkleinen. Deze Diabetes Prevention Study toonde ook aan dat behandeling met het bloedglucoseverlagende middel Metformine het risico bij deze groep ook kon verkleinen, maar minder effect had dan het meer bewegen en gezond eten. 2001: Ontdekking dat embryonale stamcellen kunnen veranderen in eilandjes van Langerhans die insuline produceren. Het gebruik van embryonale cellen is omstreden en daarom wordt het niet toegepast voor de behandeling van diabetespatiënten. Wel leren onderzoekers ervan hoe het werkt en proberen ze hetzelfde te bereiken met stamcellen die uit beenmerg van de patiënt zelf worden gehaald. In 2003 wordt ontdekt dat die beenmergcellen niet zelf kunnen veranderen, maar wellicht andere cellen kunnen helpen om insulineproducerende bètacel te worden. 2003: Naast kortwerkende en middellangwerkende insuline (die in de jaren vijftig was uitgevonden), komt er ook langwerkende insuline beschikbaar voor de behandeling van diabetes. Daarmee wordt het makkelijker om gelijkmatigere bloedglucosespiegels door de dag heen te bereiken, in combinatie met de korter werkende insulinesoorten : het lukt in een aantal studies voor het eerst om diabetes type 1 af te remmen bij kinderen die het pas net hebben. Dat is een enorme winst, want al houden de kinderen diabetes, ze blijven zelf een deel insuline aanmaken. Dat verkleint de kans op schommelingen in de bloedsuiker aanzienlijk. Heden: Onderzoek in uitvoering: Op het moment zoekt men hard naar manieren om diabetes te voorkomen door medicijnen of voeding, of om diabetes te genezen. Wetenschappers zijn ervan overtuigd dat het in de toekomst ooit mogelijk zal zijn om alle kinderen te vaccineren tegen diabetes. Of om diabetes te genezen door ze nieuwe insulineproducerende cellen te geven met behulp van stamcellen. Ook wordt gewerkt aan betere technieken om eilandjes van Langerhans te kunnen 6

7 transplanteren. En is men op zoek naar manieren om afstoting te voorkomen en nog beter, om de afweervergissing die leidt tot diabetes type 1 te herstellen. Ook veel aandacht is er voor het ontstaan en de werking van diabetes type 2, omdat dat als een epidemie aan het oprukken is, zelfs al bij kinderen. Veel onderzoek dat nu gebeurt kun je met recht pionierswerk noemen. Net als ál die jaren geleden Langerhans en Banting ergens in geloofden waar niemand ooit aan had gedacht. Ze konden niet vermoeden waar hun werk toe zou leiden. Geld voor hun onderzoek kregen ze amper, maar met bijlegging van eigen vermogen zetten ze door. Diabetespatiënten van nu mogen hen daarvoor dankbaar zijn. Kennis is de enige manier om oplossingen voor diabetes te vinden. 7

8 Diabetes Mellitus Achtergrondinformatie, behandelmogelijkheden en Praktische inzichten voor EHBO ers Nancy Boks, Diabetesverpleegkundige Westfriesgasthuis 12 en 19 maart 2013

9 Agenda Geschiedenis diabeteszorg in vogelvlucht Achtergrond informatie: 1. Wat is Diabetes Mellitus? 2. Typen diabetes 3. Behandelmogelijkheden 4. Acute complicaties Praktische inzichten voor EHBO ers 1. Diabetes en sport 2. Diabetes en drank 3. Diabetes en drugs 2

10 Geschiedenis diabeteszorg in vogelvlucht Tot 1900: op het goede spoor : de pioniers : explosie van kennis heden: perspectieven voor de toekomst 3

11 Wat is Diabetes Mellitus? Chronische stofwisselingsaandoening waarbij het bloedsuikergehalte ontregeld is. 4

12 5

13 De glucosestofwisseling in relatie tot de insulinehuishouding 6

14 Wat is een goede bloedglucose? 7

15 Aantal diabetespatiënten in Nederland 2007? gediagnostiseerd 2007? nieuwe gevallen per jaar 2007? ± lopen ongediagnostiseerd rond 2025: schatting 1,3 miljoen diabetes patienten Bron: RIVM (meest recente cijfers 2007, gepubliceerd in 2009) 8

16 Typen diabetes Type 1 diabetes; absoluut tekort aan insuline Type 2 diabetes; relatief tekort aan insuline Type 3 diabetes; gestoorde bloedglucoseregulatie tgv medicatie gebruik of andere aandoening Diabetes gravidarum 1-2% van de zwangerschappen 30-50% ontwikkelt later type 2 diabetes! 9

17 Type 1 Diabetes absoluut tekort aan insuline Antistoffen Erfelijkheid speelt kleine rol Honeymoonfase Behandeling: Insuline toediening / leefstijladvies 10

18 Type 2 diabetes relatief tekort aan insuline beta-cellen van de eilandjes van Langerhans uitgeput overgewicht? insulineresistentie erfelijkheid, omgevingsfactoren Gediagnosticeerde diabetes: ± 90% DM 2 Behandeling: leefstijl advies/ tabletten/ insuline 11

19 Behandelmogelijkheden Diabetes type 1: insuline toediening Pensysteem: 4x daags insuline injectie Pomptherapie: elke 3 minuten wordt er een beetje insuline afgegeven Leefstijladvies 12

20 Behandelmogelijkheden Diabetes type 2: Leefstijladvies! Tabletten; makkelijk in gebruik, wel strikter houden aan voedingspatroon Insuline toediening, zie type 1 13

21 Leefstijladviezen 14

22 Medicatie 15

23 Acute complicaties Hypoglycemie Hyperglycemie 1. DM1 Keto-acidose 2. DM2 Hypo osmolair coma 16

24 Herkennen hypoglycemie 17

25 Handelen bij hypoglycemie Meten = weten! Bij echte hypo suikers aanvullen: gram Kh Product Hoeveelheid Gram Kh Limonadesiroop 40 ml 20 Dextro energydrink ó flesje/165 ml 20 Twee-/dubbeldrank 150 ml 20 Glucosetabletten 5-6 tabletten 20 18

26 Handelen bij hypoglycemie Snelle en/of langzame koolhydraten Indien niet aanspreekbaar: hypokit (door familie)/

27 Handelen bij hypoglycemie Meten = weten! Bij echte hypo suikers aanvullen Snelle en/of langzame koolhydraten Indien niet aanspreekbaar: hypokit (door familie)/

28 Herkennen hyperglycemie 21

29 Handelen bij hyperglycemie Meten = weten! DM1: Keto-acidose DM 2: Hypo- oasmolaircoma 22

30 Handelen bij Keto-acidose Bij een tekort aan insuline kan de bloedsuiker heel hoog oplopen. Het lichaam zoekt een andere brandstof en gaat vetten verbranden. Daarbij komen afbraakstoffen vrij: ketonen. Die verzuren letterlijk het bloed: keto-acidose. Symptomen zijn een snelle diepe ademhaling en braken. De adem ruikt naar aceton. Keto-acidose moet snel door een arts worden behandeld, anders kan iemand in coma raken. BEL 112! 23

31 Handelen bij hypo osmolair coma Ontwikkelt zich meestal langzaam waarbij men zich dag na dag zieker begint te voelen. Bloedsuikerspiegel stijgt (kan oplopen tot mmol) Lichaam probeert de glucose 'door te spoelen' via urine. Dit vochtverlies leidt tot dehydratie, waardoor u extreem veel dorst krijgt, uw huid droog aanvoelt en u zich verward kunt gaan voelen. Indien niet behandeld, kan je uiteindelijk in een coma terechtkomen. Door de combinatie van een zeer hoge bloedsuikerspiegel en vochtverlies wordt uw bloed dik en kleverig (viskeus). Dit kan leiden tot het ontstaan van bloedklonters waardoor u risico loopt op een hartaanval of een beroerte. Behandeling door arts!! 24

32 Diabetes en sport Sport: het beoefenen van een sport in of buiten verenigingsverband. Bewegen: lichamelijk aktief bezig zijn, zoals tuinieren, wandelen, boodschappen doen op de fiets, etc. De norm voor voldoende intensiteit van bewegen om een gezondheidsbevorderend effect te hebben, is voor iedereen verschillend, afhankelijk van leeftijd, geslacht en getraindheid. 25

33 Effecten van lichamelijke inspanning bij diabetes mellitus gunstig effect op lichaamsgewicht en vetpercentage gunstig effect op de bloeddruk verbetering lipidenprofiel verbetering van de glucosetolerantie en insulinegevoeligheid gunstig effect op de botdichtheid vermindering van het risico op hart- en vaatziekten. verbetering van psychosociaal functioneren preventief ten aanzien van complicaties 26

34 Voorwaarden voor het veilig beoefenen van sport zijn: Zelfcontrole kunnen toepassen. Hypoglycemieherkenning en preventie. Sport regelmatig (met matige intensiteit) Begin de inspanning niet met te lage bloedglucosewaarden (< ca 5 mmol/l) Bij te hoge bloedglucosewaarden (> ca 16 mmol/l) deze waarden eerst verlagen voor start. 27

35 Voorwaarden voor het veilig beoefenen van sport zijn: Neem glucose of andere snel oplosbare koolhydraten mee tijdens het sporten Draag medische gegevens mee tijdens sportbeoefening ( b.v. SOS-bandje) Goede sportschoenen Laat blessures en verwondingen goed behandelen Informeer huisgenoten over de plaats en het tijdstip van het sporten 28

36 Veilig sporten? Pas medicatie aan! 29

37 Diabetes en alcohol Overmatig alcohol en diabetes: geen goede combinatie. Effect op bloedglucose: eerst, late effect Gevaar: hypoglykemie Bij gebruik van alcohol en hypo kan de lever geen glucose uit zijn reserves kan afgeven. De lever zal eerst de alcohol willen afbreken. Risico versterkt door afwezigheid voedsel. Verschil aangeschoten en hypo moeilijk te zien...30

38 Diabetes en alcohol Interacties Medicijnen en alcohol kunnen elkaars werking versterken of juist verminderen. Het kan (bij een grote hoeveelheid) namelijk de afbraak van de SU-derivaten en mogelijk andere bloedglucose verlagende middelen op de korte termijn vertragen. Dosis medicatie in het bloed wordt dan te hoog. Het middel werkt dan te hard. Risico op een hypo neemt toe. 31

39 Diabetes en alcohol Veilig alcoholgebruik: Drink nooit alcohol zonder daarbij ook te eten en nooit als je aan het vasten bent, Drink met mate, 1 à 2 glazen, en max.2 keer in de week, Drink langzaam, bovengenoemde hoeveelheden verspreiden over 1½ à 2 uur, Vermijd drankjes met grote hoeveelheden suiker (bijv. breezers), Houd, indien mogelijk, insuline en een bloedglucosemeter bij de hand. Meten blds VS! 32

40 Effecten alcohol 33

41 Effecten alcohol 34

42 Alcoholvergiftiging Promillage zo hoog: bewusteloos/ in coma kan raken. Bij jongeren kan dit al bij een promillage van 1.7. Bij volwassen ervaren drinkers kan een alcoholvergiftiging optreden vanaf 4. Bij 5 promille raakt een volwassene in coma. In 2009 werden 2100 jongeren tussen 10 en 24 jaar op SEH behandeld voor een alcohol vergiftiging! 35

43 Diabetes en drugs Als je diabetes hebt, is het gebruik van drugs risicovol en soms zelfs gevaarlijk. Welk effect het gebruik heeft, hangt vooral af van het soort drugs. 1. Stimulerende drugs 2. Cannabisproducten 3. Paddo s 36

44 Diabetes en stimulerende drugs Extra gevaarlijk in combinatie met diabetes. Voorbeelden: XTC, cocaïne en speed Werken direct op de stofwisseling. Lichaam gaat meer verbranden; bloedglucose kan ontregeld raken. Lichaam reageert alsof het een grote lichamelijke inspanning heeft geleverd. 37

45 Diabetes en cannabisproducten Risico minder groot; niet ongevaarlijk. Voorbeelden: Hasj en weed. Werken niet direct op de stofwisseling. Waarneming verandert onder invloed van hasj en weed, waardoor iemand die stoned is hypo s minder goed voelt aankomen of zelfs vergeet te spuiten. Bovendien kun je van het roken van hasj of weed vreetbuien krijgen met als gevolg een hoge bloedglucose. 38

46 Niet ongevaarlijk Diabetes en paddo s Geen invloed op de stofwisseling, maar ze zijn niet ongevaarlijk. Risico: trippen, waardoor het gevoel van tijd en ruimte verandert. Je kunt dan vergeten te spuiten of te meten. 39

47 Diabetes en drugs Conclusie: Voor alle drugs geldt: beter niet. Wil je het echt een keer proberen: niet alleen en blijf meten! Ga niet zo maar op een feestje wat gebruiken en kijken wat er gebeurt. 40

48 41

49 Wat is HbA1c? HbA1c is de afkorting voor geglyceerd hemoglobine. Het ontstaat doordat glucose zich in het bloed bindt aan hemoglobine in rode bloedcellen. Dit proces is onomkeerbaar. Stijgt de concentratie glucose in het bloed, dan wordt er meer HbA1c gevormd. Bij het bloedonderzoek wordt gemeten welk percentage van de totale hoeveelheid hemoglobine (Hb) is veranderd in geglyceerd hemoglobine (HbA1c). Rode bloedcellen hebben een beperkte levensduur, de hoeveelheid HbA1c geeft een beeld van de gemiddelde bloedglucosespiegel over de afgelopen 6-8 weken. 42

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen:

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen: Ketonen en diabetes Wat zijn ketonen? Ketonen zijn een bepaald type zuur. Ketonen blijven over wanneer het lichaam een deel van zijn eigen vet verbrandt, dit gebeurt als er niet genoeg glucose aanwezig

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Er zijn verschillende soorten diabetes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen diabetes type 1 diabetes type 2 zwangerschapsdiabetes.

Diabetes Mellitus. Er zijn verschillende soorten diabetes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen diabetes type 1 diabetes type 2 zwangerschapsdiabetes. Diabetes Mellitus Diabetes Mellitus (in de volksmond suikerziekte genoemd) is een stofwisselingsziekte. Het lichaam is niet meer goed in staat om glucose (= bloedsuiker) uit het bloed te verwerken en op

Nadere informatie

Lichaamsbeweging en sport

Lichaamsbeweging en sport Hoofdstuk 6B Lichaamsbeweging en sport 6b.1 Inleiding Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid. En het zorgt voor ontspanning en plezier. Dit geldt voor iedereen, dus ook voor mensen

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap DIABETES EN ZWANGERSCHAP Bij diabetes mellitus is er te veel glucose in uw bloed: de bloedglucosewaarde is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent, er is dan sprake

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis Diabetes mellitus Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis U hebt te horen gekregen dat u diabetes heeft. Uw internist en diabetesverpleegkundige zullen u veel informatie geven over deze aandoening

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders Kind met diabetes en intensieve therapie Algemene informatie voor kind en ouders KIND MET DIABETES EN INTENSIEVE THERAPIE ALGEMENE INFORMATIE VOOR KIND EN OUDERS INLEIDING Je bent voor de behandeling van

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

Diabetes of suikerziekte

Diabetes of suikerziekte Diabetes of suikerziekte (bron: Weet je voldoende over diabetes - Vlaamse Diabetes Vereniging) SUIKER EN HET MENSELIJK LICHAAM In onze dagelijke voeding zijn tal van koolhydraten (=suikers) aanwezig. Deze

Nadere informatie

Wat is diabetes? Informatiebrochure. Wat is diabetes? Items:

Wat is diabetes? Informatiebrochure. Wat is diabetes? Items: I Informatiebrochure Wat is diabetes? Items: Diabetes type 1 Afweersysteem Vingerprikken Insuline injecteren Diabetes type 2 Andere vormen Wat is diabetes? Eilandjes van Langerhans in de Alvleesklier Er

Nadere informatie

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus Diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een ziekte van de stofwisseling; hierbij zit er te veel glucose in het bloed Dat kan twee oorzaken hebben: bil type 1 diabetes maakt het lichaam niet

Nadere informatie

INFORMATIE OVER DIABETES

INFORMATIE OVER DIABETES INFORMATIE OVER DIABETES 1126 DIABETES MELLITUS In Nederland lijden naar schatting ongeveer 650.000 mensen aan diabetes mellitus (suikerziekte). Van de Nederlandse bevolking heeft 3,9 procent nu of binnenkort

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren

PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND. www.licg.nl over houden van huisdieren l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) BIJ DE HOND www.licg.nl over houden van huisdieren Diabetes mellitus, oftewel

Nadere informatie

Behandeling van diabetes type 2

Behandeling van diabetes type 2 Behandeling van diabetes type 2 Diabetes type 2 is de meest voorkomende vorm van diabetes: ongeveer negentig procent van de mensen heeft diabetes type 2. Hierbij is vaak sprake van een combinatie van factoren.

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap - Marokkaans/Arabisch مرض السكر والحمل

Diabetes en zwangerschap - Marokkaans/Arabisch مرض السكر والحمل Diabetes en zwangerschap - Marokkaans/Arabisch مرض السكر والحمل Diabetes en zwangerschap Bij diabetes mellitus is er te veel glucose in uw bloed: de bloedglucose waarde is te hoog. Diabetes kan al bestaan

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis Zwangerschapsdiabetes Begeleiding in het Refaja ziekenhuis ZWANGERSCHAPSDIABETES BEGELEIDING IN HET REFAJA ZIEKENHUIS INLEIDING waar het ziekenhuis, omdat tijdens heeft ontwikkeld. Zwangerschapsdiabetes

Nadere informatie

DIABETES IN DE WERELD EEN GROEIENDE WELVAARTSEPIDEMIE

DIABETES IN DE WERELD EEN GROEIENDE WELVAARTSEPIDEMIE DIABETES IN DE WERELD EEN GROEIENDE WELVAARTSEPIDEMIE PROGRAMMA Wat is diabetes Wat doet Diabetesvereniging Nederland Internationale contacten Diabetes in de wereld: hoe verder? stofwisseling Lichaam functioneert

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

Gestoorde TGFbèta-BMP signalen bij diabetische hart- en vaatziekten. Beperkte respons op schade na hartinfarct

Gestoorde TGFbèta-BMP signalen bij diabetische hart- en vaatziekten. Beperkte respons op schade na hartinfarct Gestoorde TGFbèta-BMP signalen bij diabetische hart- en vaatziekten. Beperkte respons op schade na hartinfarct Dr. F.A. van Nieuwenhoven. Duur en kosten: 1 jaar, 45.000. Project nr 2003.11.022 Beter herstellen

Nadere informatie

Beweegprogramma diabetes mellitus

Beweegprogramma diabetes mellitus Beweegprogramma diabetes mellitus U heeft het advies gekregen van uw internist, diabetesverpleegkundige of diëtist om een beweegprogramma te volgen bij afdeling fysiotherapie in Gelre ziekenhuizen. Het

Nadere informatie

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes Inhoud 1. Inleiding 3 2. Diabetes bij CF 4 3. Behandeling 4 3.1. Doel van de behandeling

Nadere informatie

Diabetes. Inhoud. In Nederland hebben ongeveer 750.000 mensen diabetes. Van die 750.000 weten 200.000 personen niet dat ze de ziekte hebben.

Diabetes. Inhoud. In Nederland hebben ongeveer 750.000 mensen diabetes. Van die 750.000 weten 200.000 personen niet dat ze de ziekte hebben. Zorg bij diabetes Inhoud Vormen van diabetes 4 Klachten en symptomen 5 Oorzaken 6 Behandeling 7 Leven met diabetes 8 Meer informatie 9 Wat kan Kring-apotheek voor jou betekenen? 10 Diabetes Diabetes is

Nadere informatie

SCHOOLEDUCATIE DIABETES MELLITUS TYPE I. Informatie voor leerkrachten uit onze voorlichtingsavonden.

SCHOOLEDUCATIE DIABETES MELLITUS TYPE I. Informatie voor leerkrachten uit onze voorlichtingsavonden. SCHOOLEDUCATIE DIABETES MELLITUS TYPE I Informatie voor leerkrachten uit onze voorlichtingsavonden. Welkom Een kind met diabetes in de klas/groep Programma Over Diabeter Wat is Diabetes Mellitus type I

Nadere informatie

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Kernboodschappen Uitgave januari 2016 www.diabetes.be Diabetes mellitus Iemand met diabetes heeft een verhoogd bloedsuikergehalte omdat men niet voldoende

Nadere informatie

Diabetes en Hypo- en hyperglycemie

Diabetes en Hypo- en hyperglycemie Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Injecteren 8 Diabetes en Hypo- en hyperglycemie Wat is diabetes Bij diabetes mellitus is de hoeveelheid suiker in het bloed te hoog. Daarom

Nadere informatie

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Afdeling interne geneeskunde Deze informatie is een aanvulling op de folder Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus, die u heeft

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij intensieve therapie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij intensieve therapie Zelfregulatie bij intensieve therapie ZELFREGULATIE BIJ INTENSIEVE THERAPIE INLEIDING Deze folder geeft u algemene richtlijnen over zelfregulatie bij intensieve insulinetherapie. Zelfregulatie is het zelfstandig

Nadere informatie

Informatie sport en bewegen bij diabetes mellitus

Informatie sport en bewegen bij diabetes mellitus FYSIOTHERAPIE Informatie sport en bewegen bij diabetes mellitus ADVIES Informatie sport en bewegen bij diabetes mellitus In deze folder vindt u informatie over het effect van sport en bewegen bij diabetes

Nadere informatie

sportmedische voorlichtingsavond

sportmedische voorlichtingsavond sportmedische voorlichtingsavond kun je met diabetes wel een marathon lopen? Christine Oldenburg, internist 25 april 2016 Meander Medisch Centrum Maar eerst Hoe vaak komt diabetes voor? Is bewegen zo

Nadere informatie

Beweging en diabetes. Informatiebrochure Beweging en Diabetes

Beweging en diabetes. Informatiebrochure Beweging en Diabetes Beweging en diabetes Informatiebrochure Beweging en Diabetes Items: Sporten en lichaam Hypo voorkomen Nog meer opletten Richtlijnen Algemeen Advies Samengevat Fysiogroep I Bewegen en zeker het beoefenen

Nadere informatie

Kinderen met diabetes samen onze zorg! vzw Hippo & Friends

Kinderen met diabetes samen onze zorg! vzw Hippo & Friends Kinderen met diabetes samen onze zorg! vzw Hippo & Friends www.hippoandfriends.com Informatie voor leraren en zorgverleners Leerkrachten en zorgverleners komen waarschijnlijk op een bepaald punt in aanraking

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap Inhoudsopgave In het kort Wat is diabetes? Vormen van diabetes Diabetes type 1 Diabetes type 2 Zwangerschapsdiabetes Onderzoek Glucosedagcurve Glucosetolerantietest HbA1C Behandeling

Nadere informatie

Diabetes. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Diabetes. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Diabetes Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Diabetes 3 Vormen van diabetes 4 Type1 4 Type2 4 Klachten en symptomen 5 Type1 5 Type2 5 Oorzaken 6 Behandeling

Nadere informatie

Diabetes, sport en voeding

Diabetes, sport en voeding Diabetes, sport en voeding Als u diabetes mellitus heeft, dan kan er veel verbeteren door u lichamelijk in te spannen. Hierdoor verbeteren bijvoorbeeld: uw insulinegevoeligheid en daardoor uw glucosewaarden;

Nadere informatie

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands

Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy. Chapter 10. Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Samenvatting in het Nederlands Chapter 10 Peggy Roestenberg - The role of CTGF in diabetic nephropathy DIABETES MELLITUS Diabetes mellitus, in de volksmond beter bekend als suikerziekte of diabetes,

Nadere informatie

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl

SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren. www.dierensuikerziekte.nl SUIKERZIEKTE? Herken de symptomen! Informatie over veelvoorkomende symptomen en risicofactoren Wat is suikerziekte? Suikerziekte - ofwel diabetes mellitus, de medische naam voor suikerziekte - is een aandoening

Nadere informatie

diabetes en zwangerschap

diabetes en zwangerschap diabetes en zwangerschap Inhoud Inleiding 3 1 Wat is diabetes? 3 2 Vormen van diabetes 3 3 Onderzoek 4 4 Behandeling 5 5 Zwangerschap 5 6 Wat betekent diabetes voor uw baby? 6 7 De bevalling 7 8 Na de

Nadere informatie

OMGAAN MET DIABETES MELLITUS OF SUIKERZIEKTE

OMGAAN MET DIABETES MELLITUS OF SUIKERZIEKTE OMGAAN MET DIABETES MELLITUS OF SUIKERZIEKTE Congres Zorgkundigen BEFEZO Ivan Tanghe Docent KTA Brugge DIABETES WERELDWIJD Wereld Het IDF (International Diabetes Federation) schatte het aantal diabetespatiënten

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

Informatie diabetes bij kinderen. Afdeling Kindergeneeskunde

Informatie diabetes bij kinderen. Afdeling Kindergeneeskunde Informatie diabetes bij kinderen Afdeling Kindergeneeskunde Beste lezer, Voor je ligt de informatiefolder van het Kinderdiabetesteam van het Waterlandziekenhuis. Deze folder is gemaakt voor kinderen (en

Nadere informatie

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing 9 november 2015 Gent HarriëtVerkoelen.nl Insuline resistentie Achtergrond van insuline resistentie, de invloed hiervan op de

Nadere informatie

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Diabetes mellitus bij kinderwens. Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Diabetes mellitus bij kinderwens. Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes Patiënteninformatie locatie Blaricum Diabetes mellitus bij kinderwens Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes Inhoudsopgave Bladzijde Welke soorten diabetes zijn er? 4 Is diabetes erfelijk?

Nadere informatie

Wat is diabetes Mellitus

Wat is diabetes Mellitus Diabetes Mellitus Wat is diabetes Mellitus Bij diabetes kan het lichaam de bloedsuiker niet meer goed houden. Normaal regelt het lichaam de bloedsuikerspiegel heel precies, met het hormoon insuline. Mensen

Nadere informatie

1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Ontwikkelen van een eilandjesbron ten behoeve van transplantatie van geëncapsuleerde eilandjes van Langerhans voor behandeling van diabetes 1.2 Looptijd van

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes U bent zwanger en halverwege de zwangerschap krijgt u te horen dat u diabetes heeft. Er komt dan veel op u af. U wilt weten wat zwangerschapsdiabetes precies

Nadere informatie

Ik ben voel ziek me niet lekker

Ik ben voel ziek me niet lekker Diabetesstrip Ik ben voel ziek me niet lekker Ik voel Ik me ben niet ziek lekker. Ik voel me moe, moet vaak plassen en veel drinken, zie wazig en val af. 2 Gluky heeft diabetes Naar het ziekenhuis Naar

Nadere informatie

Voorlichting diabetes type 2

Voorlichting diabetes type 2 Voorlichting diabetes type 2 www.novonordisk.nl P a s s i e v o o r l e v e n Hoe houdt u t leven met diabetes leefbaar? Op geen enkele wijze wil Novo Nordisk Farma B.V. de rol van behandelaar vervullen

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Diabetesverpleegkundigen

Interne Geneeskunde Diabetesverpleegkundigen Zelfregulatie voor mensen die drie keer per dag kortwerkende insuline voor de maaltijd en één keer (middel)langwerkende insuline spuiten en zo nodig bloedglucose verlagende tabletten gebruiken Zelfregulatie

Nadere informatie

CENTRUM VOOR THUISZORG. Diabetes? > u staat er niet alleen voor!

CENTRUM VOOR THUISZORG. Diabetes? > u staat er niet alleen voor! CENTRUM VOOR THUISZORG Diabetes? > u staat er niet alleen voor! Woord vooraf 6% van de bevolking lijdt aan diabetes en men voorspelt een toename met 20 % van het aantal diabetici. Voor België betekent

Nadere informatie

Zorgpad chronische diabeteszorg

Zorgpad chronische diabeteszorg Zorgpad chronische diabeteszorg Zorgpad chronische diabeteszorg U wordt op de polikliniek van het Kennemer Gasthuis begeleid vanwege diabetes mellitus (suikerziekte). Uw internist heeft aangegeven dat

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Wat te doen bij ontregeling van een kind met diabetes mellitus en een insulinepomp

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Wat te doen bij ontregeling van een kind met diabetes mellitus en een insulinepomp Wat te doen bij ontregeling van een kind met diabetes mellitus en een insulinepomp WAT TE DOEN BIJ ONTREGELING VAN EEN KIND MET DIABETES MELLITUS EN EEN INSULINEPOMP INLEIDING Het toedienen van de juiste

Nadere informatie

Hypo- en hyperglycaemie

Hypo- en hyperglycaemie Hoofdstuk 4 Hypo- en hyperglycaemie 4.1 Inleiding Normaal schommelt het bloedglucosegehalte tussen 4 en 8 mmo/l. Bij mensen met diabetes mellitus is een waarde tussen de 4 en de 10 mmol/l acceptabel. Bij

Nadere informatie

Protocol Ontregelde Diabetes Mellitus Patiënt

Protocol Ontregelde Diabetes Mellitus Patiënt Doel: Het op verantwoorde wijze telefonisch heldere afspraken maken over het bijreguleren van diabetespatiënten met een hyperglycemische of hypoglycemische ontregeling. Hyperglycemie: Een episode van een

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Zwangerschapsdiabetes Begeleiding in het Refaja ziekenhuis ZWANGERSCHAPDIABETES BEGELEIDING IN HET REFAJA ZIEKENHUIS INLEIDING Deze folder is voor u bedoeld als u tijdens

Nadere informatie

Changing Diabetes is een geregistreerd handelsmerk. van Novo Nordisk A/S. Etery Sherbinad, diabetes type 2

Changing Diabetes is een geregistreerd handelsmerk. van Novo Nordisk A/S. Etery Sherbinad, diabetes type 2 Novo Nordisk beschouwt het als haar missie om de toekomst van diabetes te veranderen. Om deze visie gestalte te geven hebben wij het Changing Diabetes-programma ontwikkeld. Changing Diabetes omvat diverse

Nadere informatie

Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten

Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten Interne Geneeskunde Diabetes Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Deze folder geeft

Nadere informatie

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013 FoodSteps - diabetes in beweging Wat is diabetes Symptomen Gevolgen Behandeling 5% van de bevolking heeft diabetes (= 1 op 20) Zuid West-Vlaanderen: 15 000 Verwachting komende jaar: x 2 (= 1 op 10) Pancreas

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING NVOG Nederlandse Vereniging voor PATIËNTENVOORLICHTING Diabetes en Zwangerschap No 16 2004 NVOG Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze folder berusten bij de Nederlandse Vereniging voor (NVOG)

Nadere informatie

Wat is diabetes? De twee meest voortkomende types diabetes zijn:

Wat is diabetes? De twee meest voortkomende types diabetes zijn: zorgtraject Wat is diabetes? Diabetes is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door een onvoldoende of afwezige productie van insuline. Insuline is een hormoon dat door de alvleesklier (pancreas)

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Afdeling: Onderwerp: Gynaecologie 1 In het kort Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Eet gezond en gevarieerd Vermijd overgewicht Beweeg voldoende Stop met roken en beperk alcoholgebruik www.diabetescoach.be EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Een gezonde

Nadere informatie

Diabetes en zwanger worden

Diabetes en zwanger worden Diabetes en zwanger worden Inhoudsopgave Inleiding... 1 Meld de (wens tot) zwangerschap aan uw arts... 1 Goede voorbereiding... 1 Foliumzuur... 2 Zelfcontrole... 2 De zwangerschap in vogelvlucht... 2 Medicijngebruik...

Nadere informatie

Diabetes en Hypo- en hyperglycemie

Diabetes en Hypo- en hyperglycemie Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Injecteren 6 Diabetes en Hypo- en hyperglycemie Wat is diabetes Bij diabetes mellitus is de hoeveelheid suiker in het bloed te hoog. Daarom

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Verloskunde/Gynaecologie Diabetes en zwangerschap Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING ACHTERGROND Diabetes mellitus ofwel suikerziekte is een metabole ziekte waarbij de glucosehuishouding in het menselijk lichaam ontregeld raakt, doordat de patiënt onvoldoende insuline

Nadere informatie

Adviezen voor sport en beweging bij diabetes

Adviezen voor sport en beweging bij diabetes Adviezen voor sport en beweging bij diabetes Inleiding Lichaamsbeweging is erg gezond, ook als u diabetes heeft. Wel gelden er bij diabetes een aantal adviezen rond sport en beweging. De diabetesverpleegkundige

Nadere informatie

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Diabetes Zorgwijzer. Zorg die draait om ú

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen. Diabetes Zorgwijzer. Zorg die draait om ú Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen Diabetes Zorgwijzer Zorg die draait om ú 1 Inhoud Samenwerking leidt tot een verbetering van de gezondheid en de kwaliteit van leven van de mens met diabetes.

Nadere informatie

Eerste hulp bij ketonen

Eerste hulp bij ketonen Eerste hulp bij ketonen Wat zijn Ketonen Wat is Keto-Acidose? Bij een tekort aan aanwezige insuline in het lichaam kunnen de koolhydraten of suikers niet in de lichaamscellen. Gevolg is dat het lichaam

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Diabetes en zwangerschap

Patiënteninformatie. Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap Patiënteninformatie Diabetes en zwangerschap Inhoudsopgave: 1 Inleiding 2 Wat is diabetes 3 Vormen van diabetes 4 Onderzoek 5 Behandeling 6 Zwangerschap 7 Wat betekent diabetes

Nadere informatie

Diabetes kan ook erfelijk zijn: MODY

Diabetes kan ook erfelijk zijn: MODY Diabetes kan ook erfelijk zijn: MODY Verzekeren en erfelijkheid 1 Veel mensen denken dat er maar twee soorten diabetes zijn: diabetes type 1 en 2. Dit klopt niet. Er bestaan ook nog enkele zeldzamere vormen

Nadere informatie

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus Zeker als u ons nodig heeft THUISZORG De Friese Wouden JEUGDGEZONDHEIDSZORG KRAAMZORG VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus In deze folder vindt

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie 3 Voorkomen van hypoglycemie bij lichamelijke

Nadere informatie

zwangerschapsdiabetes

zwangerschapsdiabetes zwangerschapsdiabetes Wat is zwangerschapsdiabetes? Zwangerschapsdiabetes betekent dat we tijdens uw zwangerschap abnormaal hoge bloedsuikerwaarden vaststellen. Hoe ontstaat zwangerschapsdiabetes? Tijdens

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team maandag, 24 januari 2011 22:02 - Laatst aangepast dinsdag, 15 november 2011 16:17

Geschreven door Diernet Team maandag, 24 januari 2011 22:02 - Laatst aangepast dinsdag, 15 november 2011 16:17 Omschrijving Oorzaken Risicofactoren Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Hyperglycemie (verhoogd suiker gehalte in het bloed) bij diabetes mellitus (suikerziekte) is het gevolg van een

Nadere informatie

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus

DIABETOgen Test. Diabetes mellitus Typ II. Risico s in kaart. Diabetes Mellitus DIABETOgen Test Diabetes mellitus Typ II Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De DIABETOgen test biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op diabetes mellitus type

Nadere informatie

Bij type 1 diabetes verbetert. Lichaamsbeweging draagt bij aan goede regulatie type 2 diabetes

Bij type 1 diabetes verbetert. Lichaamsbeweging draagt bij aan goede regulatie type 2 diabetes L THEMA DIABETESZORG OP MAAT Lichaamsbeweging draagt bij aan goede regulatie type 2 diabetes J.E. Heeg, internist Isala Klinieken, Zwolle Lichaamsbeweging draagt bij aan een goede regulatie van diabetes

Nadere informatie

Voorlichting diabetes type 1

Voorlichting diabetes type 1 Voorlichting diabetes type 1 www.novonordisk.nl P a s s i e v o o r l e v e n Hoe houdt u t leven met diabetes leefbaar? Op geen enkele wijze wil Novo Nordisk Farma B.V. de rol van behandelaar vervullen

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose. 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie? 3 Bijstel-schema hypoglycemie 4 Voorkomen

Nadere informatie

Suikerziekte type 2 (diabetes type 2)

Suikerziekte type 2 (diabetes type 2) Uw fysiotherapeut is kwaliteitspartner van Fys Optima. Fys Optima is een landelijk netwerk van fysiotherapiepraktijken, dat alle vormen van fysiotherapie en een diversiteit aan beweegprogramma s die functioneel

Nadere informatie

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL Diabetes mellitus WAT IS DIABETES MELLITUS BEHANDELING: MEDICIJNEN EN DIEET WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VUUR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN OP RECEPT VRAAG

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Gynaecologie Diabetes en zwangerschap www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is diabetes?... 3 Vormen van diabetes... 4 Diabetes type 1... 4 Diabetes type 2... 4 Zwangerschapsdiabetes... 4 Onderzoek...

Nadere informatie

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage)

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage) Hoofdstuk 5 Medicatie Diabetes mellitus wordt altijd met een dieet behandeld, maar ook met tabletten en/of insuline. Uw arts kiest, in overleg met u, de behandeling die bij u past. Bij niet of niet goed

Nadere informatie

24-06-12. Sporten en diabetes type 2 Van 15 minuten per dag bewegen tot de marathon, maar eerst een fietsproef. Sport is goed voor elk?

24-06-12. Sporten en diabetes type 2 Van 15 minuten per dag bewegen tot de marathon, maar eerst een fietsproef. Sport is goed voor elk? Sporten en diabetes type 2 Van 15 minuten per dag bewegen tot de marathon, maar eerst een fietsproef Jan Evert Heeg, internist, Isala Klinieken, Zwolle 1 Lichaamsbeweging is goed Voor DM type 2: Betere

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Kindergeneeskunde. Keto-acidose

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Kindergeneeskunde. Keto-acidose Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Kindergeneeskunde Keto-acidose 1 Keto-acidose Onze lichaamscellen gebruiken glucose als brandstof. Als er in het lichaam een

Nadere informatie

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen Diabetes en uw apotheek Als bij u diabetes is vastgesteld, dan kunt u natuurlijk terecht bij uw apotheek. Het apotheekteam zorgt ervoor dat u: Op tijd het juiste medicijn krijgt. Medicijnen krijgt die

Nadere informatie

Heb je na het lezen van het boekje nog vragen? Stel die vragen dan aan je ouders, de kinderarts of de kinderdiabetesverpleegkundige.

Heb je na het lezen van het boekje nog vragen? Stel die vragen dan aan je ouders, de kinderarts of de kinderdiabetesverpleegkundige. Wat moet je doen bij een hypo of hyper? Deze folder is geschreven voor kinderen met diabetes en hun ouders/ verzorgers. Als je diabetes hebt, dan zijn er een aantal belangrijke regels waar je naar moet

Nadere informatie

Domino-effect. Gevolgen van diabetes

Domino-effect. Gevolgen van diabetes Domino-effect Het gevaar van complicaties is dat ze pas na jaren optreden. Bovendien heeft diabetes een domino-effect. Vanaf dat je één aandoening hebt, zijn deze een trigger voor meerdere aandoeningen.

Nadere informatie

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen 1 Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen Nu u weet dat u aan diabetes lijdt, moet u zich plots geen grote zorgen maken. Waarschijnlijk lijdt u al gedurende lange tijd aan diabetes, mogelijks gedurende

Nadere informatie

Inhoud. Diabetes Mellitus Informatie

Inhoud. Diabetes Mellitus Informatie Inhoud Diabetes Mellitis Informatie... 1 Wat is diabetes mellitus?... 2 Glucose... 2 Insuline... 2 Hoe ontstaat diabetes?... 2 Wat zijn de verschijnselen?... 2 Adviezen... 2 Medicijnen... 2 Iets meer over

Nadere informatie

Medicatiewijzer Diabetes mellitus type 2

Medicatiewijzer Diabetes mellitus type 2 Medicatiewijzer Diabetes mellitus type 2 Ze vindt hem zo schattig, maar ze weet niet dat m n medicijnen er inzitten Sylvia, 34 jaar Deze medicatiewijzer Diabetes Mellitus is voor mensen met Diabetes Mellitus

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose. 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie? 3 Bijregel-schema hypoglycemie 4

Nadere informatie

Samen diabetes de baas

Samen diabetes de baas Samen diabetes de baas Samen voor ú Inhoudsopgave Samen diabetes de baas 3 Wat is diabetes 3 Verschil tussen type 2 en type 1 diabetes 4 Samen met u 5 Jaarschema diabeteszorg eerste jaar 8 Leefstijl 8

Nadere informatie

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Injecteren 19

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Injecteren 19 Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Injecteren 8 Diabetes Mellitus Bij mensen met diabetes mellitus is de hoeveelheid suiker in het bloed te hoog. Vroeger sprak men ook wel van

Nadere informatie