Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman"

Transcriptie

1 Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Esther Reefman

2 SYSTEMISCHE LUPUS ERYTHEMATODES Mensen met een wolfs ( lupus )-gezicht, zo werden patiënten met systemische lupus erythematodes (SLE) al vanaf 1200 na Christus beschreven. Men verwijst hier naar de vlinder-vormige rode ( erytheem ) uitslag in het gezicht welke bij SLE patiënten kan voorkomen. Pas rond 1950 werd duidelijk dat het hier om een zogeheten autoimmuunziekte gaat. Het afweer(immuun)systeem is onder normale omstandigheden verantwoordelijk voor het verwijderen van indringers, zoals bacteriën en virussen. Autoimmuunziekte wil niets anders zeggen dan dat het afweersysteem bij deze patiënten ook het eigen lichaam als niet-eigen herkent. Dit kan in het hele lichaam, ook wel systemisch genoemd, problemen geven. Bij SLE patiënten resulteert dit in een scala van ziekteverschijnselen, van moeheid en rode huiduitslag tot ernstige schade aan organen als nieren, hart of longen, soms leidend tot de dood. Hoe SLE ontstaat is nog grotendeels onduidelijk. Het onderzoek dat in dit proefschrift staat beschreven laat echter zien dat dode (apoptotische) cellen een belangrijke rol spelen in deze ziekte. Elke minuut gaan miljoenen cellen in ons lichaam dood om te kunnen worden vervangen. Dit is van belang voor het functioneren en herstel van veel organen, zoals de darmen en de huid. De natuur heeft daarvoor een georganiseerde manier van doodgaan ontwikkeld: apoptose. Vrij vertaald uit het grieks betekent apoptose het vallen van bladeren en verwijst naar de natuurlijke vorm van afsterven zoals dat gebeurt in de herfst. Bij deze vorm van celdood krimpen cellen en komt de inhoud van de cel niet vrij. Zoals de bladeren in de herfst moeten ook deze apoptotische cellen snel opgeruimd worden, voor de inhoud van de cel vrijkomt. Dat laaste proces wordt ook wel secondaire necrose genoemd. Apoptotische cellen die deze fase van necrose bereiken zijn instaat lokaal te zorgen voor ontsteking. Bij SLE lijkt vooral hier het knelpunt te zitten. De aantallen apoptotische cellen die bij SLE patiënten worden gevonden in bv bloed zijn hoger dan bij gezonde mensen. Verder hebben eerdere experimenten uitgewezen dat als je grote hoeveelheden apoptotische cellen in een muis of rat spuit deze spontaan SLE-achtige symptomen ontwikkelen. Het is nog onduidelijk hoe het komt dat het aantal apoptotische cellen verhoogd is bij SLE patiënten. Het kan ontstaan door een verhoogde productie van deze cellen maar zou ook kunnen komen door een vertraagde opruiming, waardoor ophoping ontstaat. Ook is nog niet bekend wat voor rol apoptotische cellen spelen in het ziektebeloop. In deze samenvatting hopen we hierover het een en ander op te helderen. Allereerst moet een cel in apoptose gaan. Er zijn veel apoptotische prikkels die een cel kan ontvangen. Wij hebben in dit proefschrift hiervoor vooral gebruik gemaakt van ultraviolet (UV) licht, een belangrijk bestanddeel van het zonlicht. SLE patiënten kunnen huiduitslag ontwikkelen nadat ze een periode aan zonlicht zijn blootgesteld en kunnen vervolgens erg ziek worden. De huid is makkelijk toegankelijk voor ons onderzoek. We hebben daarom de huid bij SLE patiënten en gezonde mensen belicht m.b.v. een UV lamp om vervolgens nader onderzoek naar de effecten daarvan te kunnen uitvoeren. 158

3 Nederlandse samenvatting APOPTOSE ONTWIKKELING IN SLE In hoofdstuk 3 hebben we allereerst gekeken hoe gevoelig SLE patiënten en controles zijn voor een enkele UV belichting. Dit bepalen we door te kijken bij welke hoeveelheid (dosis) licht na 1 dag een lichte roodheid op de huid te zien is. Bij patiënten ontstond de roodheid bij een lagere dosis UV licht dan bij controles, wat betekent dat ze gevoeliger zijn voor UV licht. De patiënten die het gevoeligst waren hadden allen in het verleden een vlindervormige uitslag in het gezicht gehad. Dit suggereert dat de hogere gevoeligheid voor een enkele UV belichting patiënten meer bevattelijk maakt voor het ontwikkelen van een vlindervormige uitslag. Vervolgens hebben we kleine stukjes huid, zogenaamde biopten, weggehaald. Hierin hebben we m.b.v. een microscoop de apoptotische cellen geteld welke ontstaan na UV belichting. Bij SLE patiënten en gezonde mensen waren evenveel apoptotische cellen aanwezig, wat doet vermoeden dat de apoptose ontwikkeling niet afwijkt in SLE patiënten (hoofdstuk 3). OPRUIMINGSSNELHEID VAN APOPTOTISCHE CELLEN IN SLE In gezonde personen worden apoptotische cellen opgeruimd door zogeheten fagocyten. Een van de meest belangrijke fagocyten is de macrofaag, wat zoveel wil zeggen als veelvraat. Deze cellen kunnen apoptotische cellen herkennen m.b.v. herkenningeiwitten, receptoren genoemd, welke op hun oppervlak aanwezig zijn. Vervolgens kan de macrofaag apoptotische cellen letterlijk opeten door een instulping te vormen in het celoppervlak welke om de apoptotische cel heen gaat en uiteindelijk de apoptotische cel omsluit (Figuur 1). In de fagocyt wordt de apoptotische cel vervolgens snel afgebroken, zonder dat daarbij ontstekingsfactoren vrijkomen. In hoofdstuk 4 hebben we onderzocht hoe snel apoptotische cellen na belichting uit de huid zijn verdwenen, door niet alleen 1 dag na belichting maar ook na 3 en 10 dagen een biopt van de huid te nemen. Tellen van de apoptotische cellen, zoals hierboven beschreven, wees uit dat na 10 dagen vrijwel alle apoptotische cellen waren verdwenen. Dit gebeurde even snel in SLE patiënten als gezonde mensen. Een groot deel van de apoptotische cellen bleek te worden afgevoerd door vervelling van de huid en maar een klein deel ook door opname in fagocyten. De opruimingssnelheid van apoptotische cellen in de huid is dus niet ernstig gestoord in SLE patiënten. Wel ontstonden bij een deel van de patiënten ontstekingen in de huid, hier zullen we hieronder op terugkomen. Naast experimenten in belichte huid hebben we ook in het laboratorium onderzocht welke factoren de opname van apoptotische cellen kunnen beïnvloeden. Daarvoor hebben we in hoofdstuk 8 gekeken of macrofagen, die uit het bloed van SLE patiënten zijn verkregen, even efficiënt apoptotische cellen kunnen opnemen als macrofagen van gezonde mensen. Macrofagen van SLE patiënten en gezonden mensen hadden inderdaad even veel apoptotische cellen opgenomen, wat er op wijst dat er geen innerlijk defect aanwezig is in de macrofagen van SLE patiënten. Tijdens het apoptotische proces veranderen cellen van uiterlijk. Dit houdt in dat bepaalde moleculen zichtbaar worden op het celoppervlak welke niet aanwezig zijn in 159

4 membranen van levende cellen (zie figuur 1). Deze moleculen worden herkend door een aantal specifieke eiwitten die in het bloed en weefsel voorkomen, welke vervolgens aan apoptotische cellen binden. Complement factoren zijn een groep van eiwitten die deze eigenschap hebben. Van complement factoren is bekend dat ze aan bacteriën binden en zo hun opname door fagocyten bevorderen. In SLE, vooral tijdens perioden dat patiënten zich ziek voelen, zijn de hoeveelheden van deze complement factoren vaak verlaagd. We hebben in hoofdstuk 8 gekeken naar opname van apoptotische cellen in aanwezigheid van serum van gezonde mensen of van SLE patiënten, al dan niet in een actieve fase van de ziekte. Hieruit bleek dat als patiënten verlaagde hoeveelheden complement factoren hebben, de opname van apoptotische cellen ook verlaagd is. Dit suggereert dat bij SLE patiënten, vooral tijdens actieve fase van de ziekte, apoptotische cellen kunnen ophopen in bloed en weefsels. Een andere groep van eiwitten welke mogelijk aan apoptotische cellen kunnen binden zijn autoantistoffen. Gezonde mensen maken ook antistoffen maar deze herkennen alleen ziekte verwekkers, zoals bacteriën en virussen. Autoantistoffen zijn antistoffen die lichaamseigen moleculen kunnen herkennen. Op het celoppervlak van apoptotische cellen zijn ook moleculen aanwezig die normaal alleen in de kern van cellen aanwezig zijn. Deze kunnen worden herkend door autoantistoffen van SLE patiënten, de zogenaamde anti-nucleaire (kern) antistoffen (ANA). Negenennegentig procent van de SLE patiënten hebben deze antistoffen die daardoor een van de belangrijkste kenmerken van de ziekte zijn. In hoofdstuk 9 hebben we antistoffen uit het bloed van 26 SLE patiënten en 15 gezonde mensen gehaald. Vervolgens hebben we laten zien dat alleen antistoffen van SLE patiënten aan apoptotische cellen kunnen binden. Apoptotische cellen welke deze antistoffen hadden gebonden werden echter minder goed opgeruimd door macrofagen. Dit effect was afhankelijk van het contact van de antistoffen met hun receptor op de macrofaag (figuur 1), de zogenaamde Fcγ receptor (FcγR). Dit was een erg verrassende bevinding. Van antistoffen die bacteriën binden is namelijk bekend dat ze opname van dezelfde bacteriën bevorderen. Voor SLE zou dit kunnen betekenen dat autoantistoffen bijdragen aan de ophoping van apoptotische cellen. MANIER VAN OPRUIMEN VAN APOPTOTISCHE CELLEN IN SLE Onder normale omstandigheden ruimt een fagocyt apoptotische cellen op zonder dat er lokaal ontsteking ontstaat. Na UV-belichting ontstonden echter bij 30 procent van de SLE patiënten ontstekingsinfiltraten in de huid. Bij deze patiënten hadden een deel van deze cellen duidelijk apoptotische cellen opgegeten. Daarnaast was soms de opperhuid beschadigd maar dan alleen in de buurt van groepjes apoptotische cellen (hoofdstuk 4). Deze observaties kunnen een indicatie zijn dat de opruiming van apoptotische cellen bij SLE patiënten gepaard gaat met productie van ontstekingsfactoren. Deze ontstekingsfactoren zorgen er o.a. voor dat de cellen die de bloedvaten bekleden in de huid adhesie(plak)-moleculen op het oppervlak tot expressie brengen. Deze adhesie moleculen zorgen ervoor dat ontstekingscellen in het bloed naar dat deel van de huid worden geleid en hier uit de bloedbaan treden. Verder onderzoek beschreven in hoofdstuk 6 laat zien dat de ontstekingsfactor interferon-α (IFNα) waarschijnlijk verantwoordelijk is voor de expressie van adhesiemoleculen, E- 160

5 Nederlandse samenvatting selectine en ICAM-1. Daarnaast hangt ook het ontstaan van de ontstekingsinfiltraten in de huid samen met de aanwezigheid van deze ontstekingsfactor. Verder weten we dat deze ontstekingscellen bij deze patiënten vaak gelokaliseerd zijn in de buurt van apoptotische cellen (hoofdstuk 4). Samen suggereren deze resultaten dat opruiming van apoptotische cellen in de huid bij SLE gepaard gaat met de productie van ontstekingsfactoren, welke resulteren in de ontwikkeling van een ontsteking. CONCLUSIE EN DISCUSSIE Het onderzoek beschreven in dit proefschrift laat zien dat de manier waarop apoptotische cellen geklaard worden is veranderd in SLE. We weten niet waarom sommige mensen SLE ontwikkelen en andere niet. Maar het is wel duidelijker geworden dat apoptotische cellen in patiënten die SLE hebben een belangrijke rol lijken te spelen in het ontstaan van ontstekingen, welke leiden tot actieve ziekte. Met deze kennis kunnen misschien nieuwe therapieën worden ontwikkeld die de apoptose ontwikkeling, opruimingssnelheid of manier van opruiming van apoptotische cellen kunnen beïnvloeden Het proces van apoptose ontwikkeling in de huid kan eenvoudig door patiënten zelf worden beïnvloed door de zon te vermijden en/of zichzelf goed te beschermen. 161

6 Figuur 1: Overzicht van de processen betrokken bij SLE welke in dit proefschrift beschreven zijn. Centraal staan apoptotische cellen. Deze cellen zijn verhoogd aanwezig bij SLE patiënten. Dit kan het gevolg zijn van een verhoogde apoptose ontwikkeling. SLE patiënten bleken niet gevoeliger voor de apoptose prikkel UV-licht. Wel kan het zijn dat er meer apoptose prikkels in SLE patiënten zijn. Een andere mogelijkheid is dat de opruimingssnelheid van apoptotische cellen verlaagd is bij SLE patiënten, waardoor apoptotische cellen gaan ophopen. In de huid is de opruimingssnelheid niet verlaagd omdat het grootste deel van de apoptotische cellen door vervelling verloren gaat. Maar in andere organen en bloed kan de opruimingssnelheid verlaagd door de aanwezigheid van autoantistoffen en een verlaagde hoeveelheid complement factoren. Er zijn echter geen innerlijke defecten in macrofagen van SLE patiënten aanwezig. Naast ophoping door de verlaagde opruimingssnelheid, worden apoptotische cellen ook nog op een andere manier opgeruimd. Waarschijnlijk door contact tussen receptoren op de fagocyt en de autoantistoffen welke aan apoptotische cellen binden. Hierdoor gaan fagocyten ontstekingsfactoren produceren, o.a. veel Interferon-α. Deze ontstekingsfactoren zorgen vervolgens voor de rekrutering van ontstekingscellen naar het orgaan waar apoptotische cellen aanwezig zijn, resulterend in de voor SLE typische ontstekingshaarden. 162

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

MCTD (mixed connective tissue disease)

MCTD (mixed connective tissue disease) MCTD (mixed connective tissue disease) Wat is MCTD? MCTD is een zeldzame systemische auto-immuunziekte. Ons afweersysteem (= immuunsysteem) beschermt ons tegen lichaamsvreemde indringers, zoals o.a. bacteriën

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

Samenvatting 149. Samenvatting

Samenvatting 149. Samenvatting Samenvatting Samenvatting 149 Samenvatting Constitutioneel eczeem is een chronische ontstekingsziekte van de huid gekenmerkt door rode, schilferende en bovenal jeukende huidafwijkingen. Onder de microscoop

Nadere informatie

huidlupus chronische discoïde lupus erythematodes (CDLE) subacute cutane lupus erythematodes (SCLE)

huidlupus chronische discoïde lupus erythematodes (CDLE) subacute cutane lupus erythematodes (SCLE) huidlupus chronische discoïde lupus erythematodes (CDLE) en subacute cutane lupus erythematodes (SCLE) Wat is lupus? Lupus is een auto-immuunziekte, dat wil zeggen een ontregeling van het eigen afweersysteem,

Nadere informatie

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Multiple sclerose (MS) is een ziekte van het centrale zenuwstelsel (CZS). Het CZS bestaat uit onze hersenen,

Nadere informatie

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het : Hematopoietische antigeen presenterende cellen in de cortex van de humane thymus: Aanwijzingen voor een rol in selectie en verwijdering van apoptotische thymocyten. Het immune systeem van (gewervelde)

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: O Flynn, Joseph Title: Properdin-dependent activation and control of immune-homeostasis

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38737 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Goeij, Bart E.C.G. de Title: Antibody-drug conjugates in cancer Issue Date: 2016-04-13

Nadere informatie

Appendix. Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden

Appendix. Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden I Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Inleiding Het centraal zenuwstelsel Het centraal zenuwstelsel (CZS) bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg. Het is opgebouwd uit miljarden cellen. Het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het menselijke lichaam kan zich op vele manieren goed beschermen tegen binnendringende ziekteverwekkers. Hierbij speelt het immuunsysteem een zeer belangrijke rol. Het immuunsysteem

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Hexachloorbenzeen

Nederlandse samenvatting Hexachloorbenzeen Hexachloorbenzeen Hexachloorbenzeen (HCB; C 6 Cl 6 ) is een organochloorverbinding (Figuur 1) die in het verleden werd gebruikt als bestrijdingsmiddel tegen schimmels. Mede door de schadelijke effecten

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 149 150 Nederlandse Samenvatting Het immuunsysteem beschermt ons lichaam tegen de invasie van lichaamsvreemde eiwiten en schadelijke indringers, zoals bijvoorbeeld bacteriën. Celen die de bacteriën opruimen

Nadere informatie

Appendix Nederlandse samenvatting Resum en Català Curriculum vitae List of publications Acknowledgments

Appendix Nederlandse samenvatting Resum en Català Curriculum vitae List of publications Acknowledgments Appendix Resum en Català Curriculum vitae List of publications Acknowledgments Appendix Het menselijk lichaam, dat bestaat uit biljoenen cellen, wordt dagelijks blootgesteld aan gevaarlijke stoffen die

Nadere informatie

Chapter 6. Nederlandse samenvatting

Chapter 6. Nederlandse samenvatting Chapter 6 Nederlandse samenvatting Chapter 6 122 Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Het immuunsysteem (of afweersysteem) beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde en ziekmakende organismen zoals

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological

Nadere informatie

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Introductie onderzoeksproject De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer is een neurologische aandoening en is de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting Aderverkalking is een ziekte die bij bijna iedereen voorkomt, in bepaalde grote bloedvaten door het hele lichaam. Het verloop van de ziekte kan versneld worden door bijvoorbeeld genetische

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Introductie Zoals de titel aangeeft, gaat dit proefschrift over het bestuderen van T cel differentiatie door middel van genetische barcoding. Ik ben mij er terdege van bewust dat alleen al deze titel als

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Introductie Wat zijn T cellen? T cellen zijn witte bloedcellen die een cruciale rol spelen bij het beschermen tegen ziekteverwekkers zoals virussen en bacteriën. Dit doen zij door middel van

Nadere informatie

systemische lupus erythematodes (SLE)

systemische lupus erythematodes (SLE) systemische lupus erythematodes (SLE) Wat is lupus? Lupus Erythematodes (of kortweg lupus) is een auto-immuunziekte, dat wil zeggen een ontregeling van het eigen afweersysteem, waarbij het afweersysteem

Nadere informatie

Samenvatting 95 SAMENVATTING

Samenvatting 95 SAMENVATTING Samenvatting Samenvatting 95 SAMENVATTING Tijdens de ontwikkeling en groei van een solide tumor, staan de tumorcellen bloot aan een gebrek aan zuurstof (hypoxie). Dit is het gevolg van de snelle groei

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Hart- en vaatziekten, zoals hartinfarct of beroerte, hebben meestal atherosclerose, ook wel aderverkalking genoemd, als oorzaak. Atherosclerose is een vaak progressieve verdikking

Nadere informatie

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156 Appendices Nederlandse samenvatting 148 Dit proefschrift op één pagina 152 Dankwoord 153 About the author 155 List of publications 156 148 Nederlandse samenvatting Dendritische cellen en macrofagen in

Nadere informatie

Samenvatting. Nederlandse samenvatting

Samenvatting. Nederlandse samenvatting Page 143 Samenvatting Onder normale omstandigheden inhaleert een volwassen menselijke long zo n 11.000 liter lucht per dag. Naast deze normale lucht worden er ook potentieel toxische stoffen en micro-organismen,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting De cellen van het menselijke immuunsysteem kunnen grotendeels worden verdeeld in een aangeboren (innate) en een verworven (adaptieve) tak. De cellen van het aangeboren immuunsysteem vormen een eerste lijn

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting en discussie

Nederlandse samenvatting en discussie 9. Nederlandse samenvatting en discussie Chapter 9 In dit proefschrift is het onderzoek beschreven naar de hartfunctie tijdens sepsis en de invloed van beademing op het hart als de werking van het hart

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker Nederlandse samenvatting Methodes van antilichaam therapie voor kanker Methodes van antilichaam therapie voor kanker 151 INTRODUCTIE TOT HET IMMUUNSYSTEEM Dagelijks wordt de mens blootgesteld aan een uitgebreid

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting voor niet-ingewijden Wayel H. Abdulahad

Nederlandse Samenvatting voor niet-ingewijden Wayel H. Abdulahad CHAPTER 9 Nederlandse Samenvatting voor niet-ingewijden Wayel H. Abdulahad Chapter 9 De ziekte van Wegener: De ziekte van Wegener is een aandoening waarbij om onbekende redenen ontstekingen van kleine

Nadere informatie

157 De ontdekking van de natuurlijke aanwezigheid van antisense oligonucleotiden in eukaryote cellen, die de expressie van specifieke eiwitten kunnen reguleren, heeft in de afgelopen tientallen jaren gezorgd

Nadere informatie

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS?

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Moleculen 1. Basenparing In het DNA vindt basenparing plaats. Welke verbinding brengt een basenpaar tot stand? A. Peptidebinding B. Covalente binding C. Zwavelbrug

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Het acute hartinfarct Hart- en vaat ziekten zijn een van de grootste doodsoorzaken wereldwijd. In Nederland sterven er gemiddeld 107 mensen per dag aan hart- en vaatziekten, waaronder

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 hoofdstuk 5 Samenvatting Samenvatting De lever heeft een aantal belangrijke functies, waaronder het produceren van gal en het verwerken en afbreken van schadelijke verbindingen. Zij bestaat uit verschillende soorten

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 171 172 Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Met vaccinaties kunnen veel ziektes voorkomen worden, zoals de mazelen, de rode hond en de griep. Echter een vaccin voor het voorkomen van kanker

Nadere informatie

Nederlandse Samenva ing

Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn de meest voorkomende vormen van chronische ontstekingen van het maag-darm-kanaal. In het engels wordt deze groep

Nadere informatie

Polymyositis/ dermatomyositis. informatie voor patiënten

Polymyositis/ dermatomyositis. informatie voor patiënten Polymyositis/ dermatomyositis informatie voor patiënten INLEIDING Deze informatiefolder licht toe wat polymyositis of dermatomyositis is, wat de symptomen zijn en hoe de behandeling verloopt. Omdat het

Nadere informatie

Wat is een basaalcelcarcinoom? Hoe krijgt u een basaalcelcarcinoom?

Wat is een basaalcelcarcinoom? Hoe krijgt u een basaalcelcarcinoom? Basaalcelcarcinoom Wat is een basaalcelcarcinoom? Het basaalcelcarcinoom (of basocellulair carcinoom of basalioom) is de meest voorkomende vorm van huidkanker. Ongeveer 1 op de 6 Nederlanders krijgt een

Nadere informatie

vasculitis vasculitis vasculitis vasculitis vasculitis vasculitis bij meningitis

vasculitis vasculitis vasculitis vasculitis vasculitis vasculitis bij meningitis VASCULITIS WAT IS VASCULITIS? Vasculitis is een ontsteking van de bloedvaten. Bij allerlei ziekten en aandoeningen kunnen de bloedvaten ontstoken raken. Zowel grote als kleine slagaderen kunnen worden

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Respiratoir syncytieel virus Het respiratoir syncytieel virus (RSV) is een veroorzaker van luchtweginfectiesvan de mens. Het komt bij de mens met name in het winterseizoen voor.

Nadere informatie

Activation, apoptosis and clearance of neutrophils in Wegener's granulomatosis Rossum, Aart Pieter van

Activation, apoptosis and clearance of neutrophils in Wegener's granulomatosis Rossum, Aart Pieter van Activation, apoptosis and clearance of neutrophils in Wegener's granulomatosis Rossum, Aart Pieter van IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 10 TOLL-LIKE RECEPTOREN IN HET CENTRALE ZENUWSTELSEL: REGELAARS VAN ONTSTEKINGEN, BESCHERMING, ONTWIKKELING EN HERSTEL NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 Multipele sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/26164 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Martin Ramirez, Javier Title: The cell-type specific regulatory role of FcγRIIb

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Schistosomen en het immuunsysteem van de gastheer De parasieten van de schistosoma familie zoals Schistosoma mansoni en Schistosoma haematobium veroorzaken de ziekte schistosomiasis, ook wel

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het centraal zenuwstelsel (CZS) die zich vooral openbaart bij jong volwassenen (20-40 jaar).

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Nederlandse samenvatting Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Baarmoederhalskanker is de op een na meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Elk jaar krijgen wereldwijd ongeveer 500.000

Nadere informatie

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een ingrijpende aandoening van het centraal zenuwstelsel en de meest voorkomende oorzaak van niet-trauma gerelateerde invaliditeit

Nadere informatie

Bloed, Afweer en Infectieziekten

Bloed, Afweer en Infectieziekten Bloed, Afweer en Infectieziekten Functies Vervoer van stoffen O 2 van longen naar cellen CO 2 van cellen naar longen Voedingstoffen van de dunne darm naar cellen Ureum van de lever naar de nieren Hormonen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Klinische en experimentele studies met pneumococcen- en Haemophilus influenzae type b-conjugaatvaccins Pneumococcen (Streptococcus pneumoniae) en Haemophilus

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN DE AFWEER TEGEN BACTERIELE ENDOTOXINE: DE ROL HIERIN VAN CD14, LBP EN BPI

NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN DE AFWEER TEGEN BACTERIELE ENDOTOXINE: DE ROL HIERIN VAN CD14, LBP EN BPI NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN DE AFWEER TEGEN BACTERIELE ENDOTOXINE: DE ROL HIERIN VAN CD14, LBP EN BPI Infectie met ziekteverwekkende bacterien, of de verplaatsing van bacterign, zoals

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 6 78 Nederlandse samenvatting Colon kanker Colon (dikke darm) kanker is één van de meest voorkomende kankers en is de tweede doodsoorzaak door kanker in geïndustrialiseerde landen. Het voorstadium van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Chapter 9 Inleiding Het dengue virus (DENV) en het West Nijl virus (WNV) behoren tot de Flaviviridae, een familie van kleine sferische virussen met een positief-strengs RNA genoom.

Nadere informatie

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van Samenvatting Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van pathogenen, waaronder bacteriën, virussen en parasieten.

Nadere informatie

hematoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen uur bereikbaar via de polikliniek Interne geneeskunde, tel. (078)

hematoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen uur bereikbaar via de polikliniek Interne geneeskunde, tel. (078) ITP Uw hoofdbehandelaar is: hematoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen 08.30 17.00 uur bereikbaar via de polikliniek Interne geneeskunde, tel. (078) 654 64 64. 1 Inleiding U heeft van de specialist

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 112 NEDERLANDSE SAMENVATTING Immuunsysteem Het immuunsysteem bestaat uit een samenwerkingsverband tussen verschillende cellen in het lichaam die samenwerken om schadelijke cellen en organismen (kankercellen,

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting: De microvasculaire endotheelcel in shock

Chapter 9. Nederlandse samenvatting: De microvasculaire endotheelcel in shock Nederlandse samenvatting: De microvasculaire endotheelcel in shock Nederlandse samenvatting Op intensive care s worden patiënten behandeld die zonder inzet van intensieve zorg door verpleegkundigen en

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Suwannalai, Parawee Title: ACPA response in evolution of rheumatoid arthritis

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/47927 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Kerkman, Priscilla F. Title: Identification and characterization of anti-citrullinated

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18692 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Herbert-Fransen, Marieke Fernande Title: Targeting the tumor-draining area : local

Nadere informatie

Doel van deze studie

Doel van deze studie 141 Achtergrond Cholesterol is nodig voor de opbouw en instandhouding van de wand van de cel, het celmembraan, en voor de produktie van hormonen. In het bloed wordt cholesterol vervoerd in kleine bolletjes,

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran ) bij dermatologische aandoeningen

Azathioprine (Imuran ) bij dermatologische aandoeningen Azathioprine (Imuran ) bij dermatologische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel azathioprine te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Chronische ontsteking zet de medische wereld op zijn kop

Chronische ontsteking zet de medische wereld op zijn kop Chronische ontsteking zet de medische wereld op zijn kop Zo luidde de kop van het tijdschrift Health Matters in 2004. De Time verwoordde het op de voorpagina als volgt: 'Verstopte moordenaar, de verrassende

Nadere informatie

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS Allergisch astma Allergisch astma is een veel voorkomende ziekte waarbij mensen benauwd worden wanneer ze de stof inademen waar ze allergisch voor zijn geworden. Daarnaast

Nadere informatie

Samenvating in het Nederlands

Samenvating in het Nederlands Samenvating in het Nederlands Inleiding Dit proefschrift gaat over de behandeling van solide tumoren met immuuntherapie. Het immuunsysteem herkent en bestrijdt niet alleen schadelijke virussen, bacteriën

Nadere informatie

Azathioprine Imuran, Azafalk

Azathioprine Imuran, Azafalk Azathioprine Imuran, Azafalk Ziekenhuis Gelderse Vallei Het doel van deze folder is u praktische informatie te geven over het nieuwe medicijn dat u gaat gebruiken: azathioprine. Hoe werkt azathioprine?

Nadere informatie

Wat is de ziekte van Bowen? Hoe krijgt u de ziekte van Bowen? Welke klachten geeft de ziekte van Bowen en hoe ziet de ziekte van Bowen eruit?

Wat is de ziekte van Bowen? Hoe krijgt u de ziekte van Bowen? Welke klachten geeft de ziekte van Bowen en hoe ziet de ziekte van Bowen eruit? De ziekte van Bowen Wat is de ziekte van Bowen? Bij de ziekte van Bowen (andere namen morbus Bowen of plaveiselcelcarcinoom in situ) zijn kwaadaardige huidcellen te vinden alleen in de bovenste laag van

Nadere informatie

Algemene samenvatting

Algemene samenvatting Algemene samenvatting 9 Chapter 9 172 Algemene samenvatting ALGEMENE SAMENVATTING Dit proefschrift beschrijft enige aspecten van heterogeniteit tussen osteoclasten die aanwezig zijn in verschillend gelokaliseerde

Nadere informatie

MPA - Microscopische PolyAngiitis

MPA - Microscopische PolyAngiitis Informatie uit deze brochure mag vrijelijk worden overgenomen onder de voorwaarde dat als bronvermelding duidelijk wordt aangegeven: -. INHOUD INLEIDING... 2 SYMPTOMEN... 2 LUCHTWEGEN... 2 LONGEN... 2

Nadere informatie

Chapter 8. Nederlandse samenvatting

Chapter 8. Nederlandse samenvatting Chapter 8 Nederlandse samenvatting 105 Chapter 8 Reumatoïde artritis Reumatoïde artritis (RA) is een auto-immuunziekte, die gekarakteriseerd wordt door ontstoken gewrichten. Dit leidt tot pijnlijke gewrichten

Nadere informatie

Sepsis en MOF. Powerpointpresentatie gemaakt door Rob Zeegers

Sepsis en MOF. Powerpointpresentatie gemaakt door Rob Zeegers Sepsis en MOF Powerpointpresentatie gemaakt door Rob Zeegers Doel Presentatie Bestaande kennis over sepsis en mof herhalen en of verder uitdiepen. De lastige materie op een begrijpelijke korte manier weergeven.

Nadere informatie

Algemene Samenvatting

Algemene Samenvatting Algemene Samenvatting e vitamine metaboliet 1,25-dihydroxyvitamine ( ) speelt een sleutelrol bij het handhaven van de calcium homeostase door middel van effecten op de darm, het bot en de nier. e metaboliet

Nadere informatie

Chapter 8. Samenvatting. Endoplasmatisch reticulum-stress en eiwit aggregatie in de ziekte van Parkinson: de rol van weefsel transglutaminase

Chapter 8. Samenvatting. Endoplasmatisch reticulum-stress en eiwit aggregatie in de ziekte van Parkinson: de rol van weefsel transglutaminase Chapter 8 Samenvatting Endoplasmatisch reticulum-stress en eiwit aggregatie in de ziekte van Parkinson: de rol van weefsel transglutaminase De ziekte van Parkinson (zvp) is een slopende neurodegeneratieve

Nadere informatie

Samenvatting 161 NEDERLANDSTALIGE SAMENVATTING

Samenvatting 161 NEDERLANDSTALIGE SAMENVATTING Samenvatting 161 NEDERLANDSTALIGE SAMENVATTING 162 Samenvatting NEDERLANDSTALIGE SAMENVATTING Diabetes mellitus, of suikerziekte, is een groep stofwisselingsziekten. De kenmerkende eigenschap van deze

Nadere informatie

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge LEKENSAMENVATTING Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er geen duidelijke medische verklaring

Nadere informatie

Chapter 8 -RKDQ &UX\II 182

Chapter 8 -RKDQ &UX\II 182 Chapter 8 182 Samenvatting 183 Chapter 9 Vasculitis betekent letterlijk vaatontsteking. Een vaatontsteking kan in principe overal in het lichaam voorkomen en heeft als gevolg dat het orgaan waarin het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Reumatoïde artritis Reumatoïde artritis (RA) is een auto-immuunziekte die gekenmerkt wordt door chronische gewrichtsontstekingen. Door de reactie van het lichaamseigen immuunsysteem

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Een karakteristieke eigenschap van astma is ontsteking van de luchtwegen. Deze ontsteking wordt gekenmerkt door een toename van ontstekingscellen in het longweefsel. De overgrote meerderheid

Nadere informatie

Hoofdstuk 9. Nederlandse samenvatting. Normale versus hypertrofe wondgenezing Beïnvloedt de vroege inflammatie het uiteindelijke litteken?

Hoofdstuk 9. Nederlandse samenvatting. Normale versus hypertrofe wondgenezing Beïnvloedt de vroege inflammatie het uiteindelijke litteken? Hoofdstuk 9 Nederlandse samenvatting Normale versus hypertrofe wondgenezing Beïnvloedt de vroege inflammatie het uiteindelijke litteken? Nederlandse samenvatting Inleiding en doelstellingen Hypertrofe

Nadere informatie

Chapter IX. Samenvatting

Chapter IX. Samenvatting Chapter IX Samenvatting Chapter 9 Inleiding Multiple Organ Dysfunction Syndrome (MODS) is een ernstige complicatie bij zwaar gewonde patiënten. MODS gaat gepaard met een hoog sterftecijfer (40 tot 60 %)

Nadere informatie

Nanogam. Immunoglobulinen

Nanogam. Immunoglobulinen Nanogam Immunoglobulinen Inhoudsopgave Wanneer wordt het gebruikt en hoe werkt het? 3 Hoe wordt het gebruikt? 3 Bijwerkingen 4 Zwangerschap en vruchtbaarheid 4 Andere geneesmiddelen 5 Autorijden 5 Vaccinaties

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting 159

Nederlandse Samenvatting 159 Nederlandse Samenvatting 159 NEDERLANDSE SAMENVATTING (voor de leek) In het dagelijkse leven worden wij als mensen steeds geconfronteerd met keuzes. ij de meeste keuzes staan we niet eens meer stil. Je

Nadere informatie

Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar

Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar ASPECIFIEKE AFWEER Primaire / Externe bescherming (fysieke barrière) (AANGEBOREN) Secundaire / Interne bescherming (cellulaire / biochemische barrière) SPECIFIEKE AFWEER

Nadere informatie

Dermatologie. Lyme-borreliose / Ziekte van Lyme

Dermatologie. Lyme-borreliose / Ziekte van Lyme Dermatologie Lyme-borreliose / Ziekte van Lyme 1 Wat is Lyme-borreliose? Lyme-borreliose is een infectieziekte, die wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burgdorferi. Deze bacterie wordt op de mens

Nadere informatie

Appendices. Nederlandse samenvatting

Appendices. Nederlandse samenvatting Appendices Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR LEKEN Met behulp van de toenemende kennis in de biotechnologie en moleculaire biologie van de laatste jaren zijn

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Tumoren in de dikke darm en de endeldarm, ook wel colorectal tumoren genoemd, zijn één van de meest voorkomende gezwellen bij mannen en vrouwen in Westerse landen. Wereldwijd worden

Nadere informatie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie Behandelingen bij longkanker inclusief klinische studie immuuntherapie 1 Longkanker Longkanker is niet één ziekte: er bestaan meerdere vormen van longkanker. In deze brochure bespreken we de twee meest

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21025 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Louwe, Maria Cornelia (Mieke) Title: Inflammatory mediators in diet-induced cardiac

Nadere informatie

Van mutatie naar ziekte

Van mutatie naar ziekte Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Een nieuw antilichaam onthult toxische delen van het huntingtine

Nadere informatie

Local gene therapy and the identification of therapeutic targets in Sjögren s syndrome Roescher, N.

Local gene therapy and the identification of therapeutic targets in Sjögren s syndrome Roescher, N. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Local gene therapy and the identification of therapeutic targets in Sjögren s syndrome Roescher, N. Link to publication Citation for published version (APA): Roescher,

Nadere informatie

Mycofenolaatmofetil Mycofenolaat mofetil, CellCept, Myfenax

Mycofenolaatmofetil Mycofenolaat mofetil, CellCept, Myfenax Mycofenolaatmofetil Mycofenolaat mofetil, CellCept, Myfenax Ziekenhuis Gelderse Vallei Het doel van deze folder is u praktische informatie te geven over het nieuwe medicijn dat u gaat gebruiken: mycofenolaatmofetil

Nadere informatie

Met MRI kijken naar neuropsychiatrische SLE

Met MRI kijken naar neuropsychiatrische SLE Prof. dr. Tom Huizinga (l) en prof dr. Mark van Buchem leiden al jaren het onderzoek naar NPSLE Martijn Steenwijk, Bsc; prof. dr. Mark van Buchem, neuroradioloog; drs. Margreet Steup-Beekman, internist-reumatoloog;

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting N EDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 8 Nederlandse samenvatting 87 C HAPTER 8 In de prehistorie, toen er nog werd gejaagd met mes en speer, hing het leven af van een snelle reactie op eventuele verwondingen.

Nadere informatie

Gewichtsafname bij de ZvH

Gewichtsafname bij de ZvH Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Niet alleen in je hoofd: spijsvertering problemen bij ZvH ZvH model

Nadere informatie

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken)

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) 13_Smakman.indd 173 10-02-2006 11:30:37 Het menselijk lichaam bestaat uit een groot aantal organen en weefsels die zijn opgebouwd uit miljarden cellen.

Nadere informatie

Zwangerschap en rhesusfactoren Informatie over bloedgroepen en antistoffen

Zwangerschap en rhesusfactoren Informatie over bloedgroepen en antistoffen Zwangerschap en rhesusfactoren Informatie over bloedgroepen en antistoffen Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. 1 Inleiding Uit bloedonderzoek is gebleken dat u bloedgroep

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Leeuw, K. D. (2008). Premature atherosclerosis in systemic autoimmune diseases s.n.

Citation for published version (APA): Leeuw, K. D. (2008). Premature atherosclerosis in systemic autoimmune diseases s.n. University of Groningen Premature atherosclerosis in systemic autoimmune diseases de Leeuw, Karina IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Al sinds mensenheugenis is het mensen opgevallen dat infectieziekten bij de ene persoon veel ernstiger verlopen dan bij de andere. Terwijl

Nadere informatie