Chapter 8. Nederlandse samenvatting

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Chapter 8. Nederlandse samenvatting"

Transcriptie

1 Chapter 8 Nederlandse samenvatting

2 105 Chapter 8

3 Reumatoïde artritis Reumatoïde artritis (RA) is een auto-immuunziekte, die gekarakteriseerd wordt door ontstoken gewrichten. Dit leidt tot pijnlijke gewrichten en gewrichtsschade. Deze ziekte komt bij ongeveer 0,5 1,0 % van de wereldbevolking voor en het merendeel van de patiënten is vrouw. Aangezien RA momenteel nog steeds niet te genezen is, hebben RA patiënten hun hele leven lang last van de ziekteverschijnselen. De huidige therapieën, zoals ontstekingsremmers en immuun-supressiva, onderdrukken alleen de ziektesymptomen. Bovendien gaan deze therapieën gepaard met bijwerkingen, zoals maagdarmklachten en leverfunctiestoornissen. Daarnaast remmen of onderdrukken ze vrijwel het gehele immuunsysteem, wat een verminderde weerstand geeft tegen infecties. Een van de eigenschappen van RA is de aanwezigheid van autoantilichamen. De meest bekende is reumafactor (RF); deze antilichamen zijn gericht tegen de Fc-staart van immunoglobuline G (IgG). Ook al suggereert de naam het tegenovergestelde, deze antilichamen zijn niet specifiek voor RA, aangezien ze ook detecteerbaar zijn bij andere auto-immuunziekten, zoals systemische lupus erythematosus (SLE) en syndroom van Sjögren. Zelfs in gezonde personsen (in het bijzonder ouderen) kunnen deze autoantilichamen aanwezig zijn. Een aantal jaren geleden is een nieuwe groep van autoantilichamen geïdentificeerd. Dit zijn antilichamen die gericht zijn tegen gecitrullineerde eiwitten. Citrullinatie (een proces waarbij in eiwitten arginine-bouwstenen vervangen worden door citrulline-bouwstenen) is een normaal voorkomend proces in cellen. De exacte functie van citrullinatie is nog niet bekend, maar waarschijnlijk helpt het bij het voorbereiden van de afbraak van eiwitten in een cel tijdens celdood. Ook al is dit proces niet specifiek voor ontsteking of ziekte, de aanwezigheid van antilichamen tegen gecitrullineerde eiwitten lijkt erg specifiek te zijn voor RA (90-97%). Het bijzondere aan antilichamen gericht tegen gecitrullineerde eiwitten (ACPA s) is dat deze aanwezig kunnen zijn jaren vóórdat iemand ziekteverschijnselen vertoont. Hierdoor hebben deze autoantilichamen een voorspelbare waarde voor de ontwikkeling van RA. Vanwege deze voorspelbare waarde is het wellicht nuttig om een vaccin te ontwikkelen dat gebruikt kan worden als behandelingsmethode voor mensen die nog geen RA hebben, maar wel tot de risicogroep voor het ontwikkelen van RA behoren (ACPA-positieve individuen). Het is niet nodig om iedereen te vaccineren tegen RA, maar het kan heilzaam zijn om deze risicogroep in te enten. Hierbij kan men bijvoorbeeld denken aan het testen op de aanwezigheid van ACPA s bij vrouwen van 50 jaar en ouder. Tweederde van de RA patiënten hoort bij deze groep mensen en bovendien worden deze vrouwen ook regelmatig getest op borstkanker (mammografie). Het is daardoor een relatief kleine moeite om tevens het serum van deze vrouwen te testen op de aanwezigheid van ACPA s. Vanwege de voorspellende waarde van de ACPA s en de eventuele interventie mogelijkheden in de toekomst, beschrijft het onderzoek in dit proefschrift studies naar de ontwikkeling van een cellulair vaccin dat artritis in een vroeg stadium kan voorkomen. Collageen-geïnduceerde artritis. Aangezien het onderzoek nauwgezet de mogelijkheden onderzoekt voor een preventieve behandeling tegen RA, zijn we aangewezen op proefdieronderzoek. Hiervoor hebben we gebruik gemaakt van muizen en het experimentele artritis model, collageen-geïnduceerde Nederlandse samenvatting 106

4 artritis (CIA). CIA is een van de best beschreven en meest gebruikte artritismodellen die gebruikt wordt als model voor RA. De belangrijkste eigenschappen van RA, zoals gezwollen gewrichten, afbraak van synoviaal weefsel, de aanwezigheid van autoantilichamen en de gevoeligheid voor artritis in de context van een bepaalde genetische achtergrond komen ook voor in CIA. Dendritische cellen Dendritische cellen (DC s) zijn professionele antigeen-presenterende cellen (APC s). Deze cellen eten bijvoorbeeld ziekteverwekkers, zoals bacteriën, op en presenteren antigenen (eiwitten van de ziekteverwekker) aan andere cellen van het immuunsysteem, zoals T cellen, B cellen en NKT cellen. Doordat DC s de ziekteverwekkers opeten en delen hiervan presenteren aan andere cellen, zijn het belangrijke cellen voor het initiëren van een immuunreactie. Tevens vereist elke ziekteverwekker een andere immuunreactie om opgeruimd te worden, en daarvoor is de DC een heel wendbaar celtype die andere cellen instrueert om de juiste immuunreactie te veroorzaken. Het type immuunreactie dat opgewekt wordt ligt aan de soort ziekteverwekker, maar ook aan de plaats waar de DC de ziekteverwekker tegenkomt. Bijvoorbeeld in het oog is het niet verstandig om een immuunreactie op te wekken, aangezien de kans bestaat dat het zicht weggenomen wordt door de ontsteking. Evolutionair gezien is zicht erg belangrijk; zien is overleven. Echter in, bijvoorbeeld, de huid kan een andere immuunreactie worden toegelaten omdat dit een groot orgaan is dat belangrijk is als eerste verdediging tegen pathogenen/ziekteverwekkers van buitenaf. Dus, de DC in het oog is eerder geneigd om een immuunreactie te onderdrukken of een ander type immuunreactie op te wekken, terwijl de DC in de huid juist een goede en sterke immuunreactie moet opwekken als deze een ziekteverwekker tegenkomt. Vanwege deze flexibele houding van de DC, is dit cel-type uitermate geschikt om te gebruiken als cellulair vaccin om het immuunsysteem te manipuleren en te voorkomen dat een auto-immuunziekte zich ontwikkeld. Inductie van verschillende T-helper cel populaties door dendritische cellen. DC s staan aan het begin van een immuunreactie. Ze instrueren T-helper cellen wat voor producten (cytokines) ze moeten uitscheiden en hoe ze kunnen helpen een goede reactie tegen een bepaalde ziekteverwekker te verkrijgen (zie ook figuur 3 van de introductie). Bijvoorbeeld T-helper type 1 (Th1) cellen en killer T cellen zijn belangrijk als het lichaam zich moet verdedigen tegen intracellulaire ziekteverwekkers. Virussen en bacteriën kunnen in gastheercellen gaan zitten en van daaruit de gastheer ziek maken. Deze geïnfecteerde gastheercellen moeten opgeruimd worden en dit gebeurd d.m.v. killer T cellen met de hulp van Th1 cellen. Een ander probleem zijn extracellulaire ziekteverwekkers, zoals wormen en protozoa (ééncellige oerdiertjes), deze infecteren geen cellen maar blijven bijvoorbeeld in de bloedbaan of het darmkanaal zitten. Om deze ziekteverwekkers te bestrijden, zijn we uitgerust met T-helper type 2 (Th2) cellen, B cellen en mestcellen; een goede samenwerking tussen deze celtypen resulteert in het opruimen van extracellulaire ziekteverwekkers. Als derde T-helper cel type, hebben we de regulerende T cel. Deze T cel houdt het immuunsysteem onder controle, zodat er geen immuunreactie opgewekt kan worden tegen onder andere auto-antigenen (lichaamseigen stoffen). Het exacte mechanisme van deze regulerende T cellen is nog niet duidelijk, maar het is duidelijk dat ze een grote rol spelen 107 Chapter 8

5 in het voorkomen van de ontwikkeling van auto-immuunziekten. Kort samengevat zijn regulerende T cellen, cellen die veel immuunreacties (vooral reacties gericht tegen het eigen lichaam) onderdrukken. Maar ook Th1 en Th2 cellen kunnen de effecten van elkaar reguleren of remmen. Hierdoor blijkt dat het immuunsysteem een zeer complex, maar goed gestuurd mechanisme is. De kans op falen is klein, maar als dit gebeurt kan het onder andere leiden tot het ontstaan van auto-immuunziekten, zoals RA. Het onderzoek beschreven in dit proefschrift richtte zich op de ontwikkeling van een cellulair vaccin tegen RA onderzocht. Hiervoor hebben we in hoofdstukken 2, 3 en 4 gebruik gemaakt van de DC. Aangezien artritis een auto-immuunziekte is, waarbij Th1 cellen en IgG2a-producerende B cellen de cellen zijn die de ontsteking veroorzaken en/of op gang houden, wilden we deze cellen remmen of onderdrukken. Om dit te bereiken, moeten de DC s die als vaccin gebruikt worden, Th2 cellen of regulerende T cellen stimuleren, omdat deze de ontwikkeling en activatie van Th1 cellen remmen. En als er minder Th1 cellen aanwezig zijn, worden B cellen minder goed geholpen om pathogene IgG2a antilichamen te produceren, met als verwacht resultaat een minder ernstige ontsteking. Samenvatting van de hoofdstukken Hoofdstuk 2: Inhibitie van collageen-geïnduceerde artritis met tumor necrosis factor gestimuleerde dendritische cellen. In dit hoofdstuk hebben we de mogelijkheid onderzocht om gedeeltelijk geactiveerde DC s (m.b.v. TNF (tumor necrosis factor)) te gebruiken als vaccinatie-strategie om artritis te remmen. Het achterliggende idee was om het immuunsysteem zo te manipuleren dat de collageen-specifieke T cellen die geactiveerd worden tijdens het ontstaan van collageengeïnduceerde artritis een Th2-fenotype ontwikkelen i.p.v. de ziekteveroorzakende Th1- fenotype. Vaccinatie met TNF gestimuleerde DC s leidde inderdaad tot een verlaging van de ernst van ziekte, en een aantal muizen ontwikkelden zelfs helemaal geen artritis. Wanneer reacties van de B cel gemeten werden, observeerden we duidelijk een vermindering van collageen-specifieke IgG2a antilichaam productie, hetgeen minder hulp van T cellen met een Th1-fenotype inhoudt. Ook bij de analyse van T cel responsen, zagen we dat collageenspecifieke T cellen gestimuleerd met TNF geactiveerde DC s minder IFN-γ (Th1-fenotype) produceerden en meer IL-5 (Th2-fenotype) in vergelijking met collageen-specifieke T cellen die gestimuleerd waren met volledig geactiveerde controle DC s. Hieruit blijkt dat TNF gestimuleerde DC s inderdaad het immuunsysteem kunnen manipuleren richting een Th2-fenotype, resulterend in minder IFN-γ en collageen-specifieke IgG2a antilichamen en meer IL-5 productie. Nederlandse samenvatting 108

6 Hoofdstuk 3: Verschillende regulerende dendritische cellen kunnen allemaal Th1 cel responsen en artritis remmen, maar via verschillende mechanismen. In dit hoofdstuk hebben we verschillende regulerende DC s zij aan zij vergeleken met betrekking tot de mogelijkheid om artritis te remmen. Gebaseerd op literatuuronderzoek hebben we drie verschillende stimulaties uitgekozen voor de DC s die mogelijk zouden leiden tot de inductie van T cellen met een Th2-fenotype of T cellen met een regulerende functie. De stimulaties waarvoor gekozen is, zijn TNF (zie ook hoofdstuk 2), en activatie van DC s met LPS (lipopolysacharide, een suikerstructuur geproduceerd door bacteriën) in een immuunsuppressieve omgeving, zoals nagebootst door blootstelling aan dexamethasone (een glucocorticoïd) of IL-10 (een anti-ontstekings cytokine). We laten zien dat alle drie regulerende DC-soorten de ernst van artritis konden verminderen in muizen. Tevens waren DC s gestimuleerd in een IL-10 immuunreactie-onderdrukkende omgeving ook doeltreffend als behandeling na de inductie van artritis. Echter, de werkingsmechanismen van deze drie DC-soorten zijn verschillend. Dit hebben we kunnen aantonen op moleculair niveau (expressie van co-stimulatoire moleculen), cytokine productie, antilichaam reactie van geactiveerde B cellen en op T cel niveau. Hoofdstuk 4: Immature dendritische cellen onderdrukken collageengeïnduceerde artritis door inductie of activatie van CD49b+ regulerende T cellen. De DC s die hiervoor gebruikt zijn, zijn gemaakt m.b.v. een ander kweek-protocol. We laten zien dat deze niet-geactiveerde DC s in staat zijn de ontwikkeling van artritis te remmen als muizen met deze DC s ingeënt worden. Het werkingsmechanisme van deze DC s wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de expansie van CD49b+ regulerende T cellen, aangezien transplantatie van deze cellen leidt tot het overdragen van het beschermende effect tegen artritis. Echter, de expansie van deze regulerende T cellen is waarneembaar na elke DCvaccinatie en is daardoor niet specifiek voor vaccinatie met niet-geactiveerde, immature DC s. Echter, CD49b+ regulerende T cellen kunnen het beschermende effect alleen overdragen naar naïeve muizen als zij zijn gestimuleerd door vaccinatie van muizen met niet-geactiveerde DC s. Dit effect wordt mogelijk veroorzaakt doordat deze cellen alleen na vaccinatie met immature DCs IL-10 produceren, wat een ontstekingsremmend cytokine is. Hoofdstuk 5: Doeltreffende behandeling van collageen-geïnduceerde artritis door transplantatie van CD25+ regulerende T cellen. De vraagstelling van dit hoofdstuk is enigszins anders. In plaats van regulerende T cellen te induceren m.b.v. DC s, maken we hier gebruik van de natuurlijk aanwezige regulerende T cellen. Deze regulerende T cellen worden geïsoleerd uit naïeve muizen, vervolgens gezuiverd, geactiveerd en ingespoten in muizen die al artritis hebben. Dit is dus een therapeutische behandelingsmethode. We laten zien dat deze regulerende T cellen de voortgang van artritis kunnen remmen op de plaats waar de ontsteking is, namelijk in het gewricht. 109 Chapter 8

7 Hoofdstuk 6: OxLDL-beladen dendritische cellen: een mogelijke immunotherapie voor atherosclerose. Aangezien we aangetoond hebben dat DC s een belangrijke beschermende rol in artritis kunnen hebben, wilden we onderzoeken of dit ook voor andere systemische, ontstekingsziekten geldt. Daarom hebben we in dit hoofdstuk gebruik gemaakt van een experimenteel muizenmodel voor atherosclerose. Atherosclerose is een ontstekingziekte, die gecorreleerd is met hoge waardes van cholesterol in plasma (bloed). Het cholesterol wordt niet voldoende opgeruimd en hoopt zich op in onder andere bloedvaten. Hierdoor kunnen de bloedvaten dicht slibben en wordt de kans op een hart- en/of herseninfarct verhoogd. De oorzaken van atherosclerose zijn bijvoorbeeld overgewicht, roken en te weinig lichaamsbeweging. Als muizenmodel worden LDLr-/- (LDL-receptor knock-out) muizen gebruikt. Deze muizen kunnen verschillende soorten lipoproteïnen niet opruimen uit het bloed, waardoor er verhoogde concentraties cholesterol ontstaan in het bloed. Normaal gesproken bindt cholesterol aan deze lipoproteïnen en wordt zo opgeruimd door onder andere macrofagen. Tevens krijgen deze muizen een vet-rijk dieet, waardoor de concentratie van cholesterol nog meer verhoogd wordt. Alvorens atherosclerose te induceren in deze muizen, zijn de muizen gevaccineerd met oxldl (geoxideerd low density lipoproteïne) -beladen DC s. In dit hoofdstuk laten we zien dat ook atherosclerose verminderd na DC-vaccinatie in vergelijking met niet-gevaccineerde muizen. Deze observatie ging gepaard met minder grote plaque vorming in de arterie (ophoping van cholesterol en ontstekingscellen), lagere cholesterol concentraties in plasma en productie van oxldl-specifieke antilichamen. Dit suggereert dat DC-vacinatie strategieën gebruikt kunnen worden voor verschillende systemische ontstekingsziekten, mits de correcte stimulus en antigeen gebruikt wordt. Conclusie De inductie van de juiste T-helper cel of infusie van regulerende T cellen kan leiden tot vermindering van artritis. In sommige gevallen leidt dit zelfs tot volledige bescherming tegen artritis. Hieruit blijkt dat deze aanpak een mogelijkheid biedt voor het ontwikkelen van een vaccin tegen RA. Echter, er zijn een aantal factoren waar rekening mee gehouden moet worden. De belangrijkste komt al tot uiting in dit proefschrift, namelijk meerdere tolerogene DC s kunnen bescherming geven tegen artritis, maar deze bescherming werkt via verschillende mechanismen en de éne tolerogene DC is duidelijk beter in het verkrijgen van deze bescherming dan de ander. Dus voordat er een echt vaccin ontwikkeld kan worden, moet het hele werkingsmechanisme van de verschillende, meest interessante, tolerogene DC s onderzocht worden en de voor- en nadelen (effecten en eventuele bijwerkingen) tegen elkaar afgewogen worden. Hierna kan pas bekeken worden welke tolerogene DC een goed alternatief is om te gebruiken als vaccin tegen een bepaalde auto-immuunziekte. Ten tweede zijn alle studies in dit proefschrift uitgevoerd in een experimenteel artritis model. Ook al lijkt dit in bepaalde aspecten op de humane situatie en RA, muizen en mensen zijn niet hetzelfde. Dit geldt zeker ook voor CIA en RA. Daarom moeten de resultaten beschreven in dit proefschrift met enige terughoudendheid geïnterpreteerd worden. In het muizenmodel is tevens bekend dat bepaalde T cellen en B cellen gericht tegen het collageen de artritis-veroorzakers zijn. Bij mensen is nog steeds niet aangetoond wat de oorzaak Nederlandse samenvatting 110

8 van RA is, hetgeen de ontwikkeling van een RA-specifieke behandeling belemmert in de nabije toekomst. 111 Chapter 8

9 Nederlandse samenvatting 112

10 113 Chapter 8

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Introductie Wat zijn T cellen? T cellen zijn witte bloedcellen die een cruciale rol spelen bij het beschermen tegen ziekteverwekkers zoals virussen en bacteriën. Dit doen zij door middel van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Behorende bij het proefschrift: Regulation of T cell responses in atherosclerosis Hart- en vaatziekten zijn ondanks het vele onderzoek en de verschillende cholesterol en bloeddruk

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting EJA van Wanrooij Hart en vaatziekten zijn de meest voorkomende doodsoorzaak in de westerse wereld. De onderliggende oorzaak van infarcten en beroertes

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/47927 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Kerkman, Priscilla F. Title: Identification and characterization of anti-citrullinated

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Inleiding Reuma is een verzamelnaam voor een groot aantal ernstige aandoeningen van het bewegingsapparaat, waarbij gewrichtsklachten een belangrijke rol spelen. Reumatoïde artritis (RA) is een vorm van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting De cellen van het menselijke immuunsysteem kunnen grotendeels worden verdeeld in een aangeboren (innate) en een verworven (adaptieve) tak. De cellen van het aangeboren immuunsysteem vormen een eerste lijn

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 171 172 Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Met vaccinaties kunnen veel ziektes voorkomen worden, zoals de mazelen, de rode hond en de griep. Echter een vaccin voor het voorkomen van kanker

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Samenvatting Niertransplantatie Patiënten met eindstadium nierfalen zijn voor hun overleving afhankelijk van nierfunctievervangende therapie zoals nierdialyse of het ondergaan

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/24378 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Melief, Sara Marie Title: Immunomodulatory properties of human multipotent stromal

Nadere informatie

Op weg naar immuun interventie in MS. Nederlandse samenvatting

Op weg naar immuun interventie in MS. Nederlandse samenvatting Op weg naar immuun interventie in MS Nederlandse samenvatting Multiple sclerosis en de rol van αb-crystalline Multiple sclerosis is een chronische ontstekingsziekte van het centraal zenuwstelsel (CZS),

Nadere informatie

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156

Appendices. Nederlandse samenvatting 148. Dit proefschrift op één pagina 152. Dankwoord 153. About the author 155. List of publications 156 Appendices Nederlandse samenvatting 148 Dit proefschrift op één pagina 152 Dankwoord 153 About the author 155 List of publications 156 148 Nederlandse samenvatting Dendritische cellen en macrofagen in

Nadere informatie

Chapter 6. Nederlandse samenvatting

Chapter 6. Nederlandse samenvatting Chapter 6 Nederlandse samenvatting Chapter 6 122 Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Het immuunsysteem (of afweersysteem) beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde en ziekmakende organismen zoals

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: O Flynn, Joseph Title: Properdin-dependent activation and control of immune-homeostasis

Nadere informatie

Samenvating in het Nederlands

Samenvating in het Nederlands Samenvating in het Nederlands Inleiding Dit proefschrift gaat over de behandeling van solide tumoren met immuuntherapie. Het immuunsysteem herkent en bestrijdt niet alleen schadelijke virussen, bacteriën

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33078 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Daha, Nina Ashira Title: Candidate gene studies in rheumatoid arthritis Issue

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

Appendix. Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden

Appendix. Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden I Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Inleiding Het centraal zenuwstelsel Het centraal zenuwstelsel (CZS) bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg. Het is opgebouwd uit miljarden cellen. Het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Reumatoïde artritis Reumatoïde artritis (RA) is een auto-immuunziekte die gekenmerkt wordt door chronische gewrichtsontstekingen. Door de reactie van het lichaamseigen immuunsysteem

Nadere informatie

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het

DC-SIGN + cellen een rol spelen in de opruiming van dode thymocyten uit de cortex van de humane thymus (Hoofdstuk 2). De co-expressie van het : Hematopoietische antigeen presenterende cellen in de cortex van de humane thymus: Aanwijzingen voor een rol in selectie en verwijdering van apoptotische thymocyten. Het immune systeem van (gewervelde)

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 163 Nederlandse samenvatting Pijn op de borst (angina pectoris), beroerte, aneurysma, trombose, etalagebenen, longembolie, aderverkalking, enz. al deze ziektes vallen onder de

Nadere informatie

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek

Inleiding. Chapter 11. Achtergrond en doel van het onderzoek Chapter 11 Inleiding Achtergrond en doel van het onderzoek Kanker is na hart en vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Per jaar wordt in Nederland bij ongeveer 70.000 mensen kanker vastgesteld

Nadere informatie

Samenvatting. Nederlandse samenvatting

Samenvatting. Nederlandse samenvatting Page 143 Samenvatting Onder normale omstandigheden inhaleert een volwassen menselijke long zo n 11.000 liter lucht per dag. Naast deze normale lucht worden er ook potentieel toxische stoffen en micro-organismen,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Respiratoir syncytieel virus Het respiratoir syncytieel virus (RSV) is een veroorzaker van luchtweginfectiesvan de mens. Het komt bij de mens met name in het winterseizoen voor.

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/45885 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Kersten, K. Title: Pulling the strings on anti-cancer immunity Issue Date: 2017-02-07

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary)

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) Chapter 9 Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) 10 13 14 15 16 17 18 19 20 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 Chapter 9 122 Dutch Summary Nederlandse Samenvatting Reumatoïde artritis

Nadere informatie

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases).

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases). Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 geeft een algemene introductie tot de immuunresponsen die worden opgewekt door helminthen; wormen, waarvan de meeste soorten parasitair zijn. Twee typen zijn te onderscheiden:

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 6 78 Nederlandse samenvatting Colon kanker Colon (dikke darm) kanker is één van de meest voorkomende kankers en is de tweede doodsoorzaak door kanker in geïndustrialiseerde landen. Het voorstadium van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus

Nederlandse samenvatting. Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Nederlandse samenvatting Baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus Baarmoederhalskanker is de op een na meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Elk jaar krijgen wereldwijd ongeveer 500.000

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40898 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Elis, A.S. Title: Identification of therapeutic targets and antisense oligonucleotide

Nadere informatie

Immuunreactie tegen virussen

Immuunreactie tegen virussen Samenvatting Gedurende de laatste eeuwen hebben wereldwijde uitbraken van virussen zoals pokken, influenza en HIV vele levens gekost. Echter, vooral in de westerse wereld zijn de hoge sterftecijfers en

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20933 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Foks, Amanda C. Title: Regulation of immune responses in atherosclerosis Issue

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18692 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Herbert-Fransen, Marieke Fernande Title: Targeting the tumor-draining area : local

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Suwannalai, Parawee Title: ACPA response in evolution of rheumatoid arthritis

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33005 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Vos van Steenwijk, P.J. de Title: Immunology and immunotherapy of high grade cervical

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29019 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Ariotti, Silvia Title: Function and behavior of CD8+ T cells in the skin Issue

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/49549 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dijkgraaf, E.M. Title: Immune-based therapies in ovarian cancer Issue Date: 2017-06-13

Nadere informatie

Cover Page. Author: Sluis, T.C. van der Title: Mechanisms of cancer immunotherapy combinations Issue Date:

Cover Page. Author: Sluis, T.C. van der Title: Mechanisms of cancer immunotherapy combinations Issue Date: Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/43077 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Sluis, T.C. van der Title: Mechanisms of cancer immunotherapy combinations Issue

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/43352 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Velden, D. van der Title: Mast cell-mediated immune modulation in experimental

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Inleiding Aderverkalking (atherosclerose) is een ziekte waarbij gedurende vele jaren verdikking van de vaatwand optreedt door de vorming van atherosclerotische plaques welke tot vernauwing van slagaderen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat is astma? Astma is een aandoening die wordt gekenmerkt door vernauwing van de luchtwegen (oftewel bronchoconstrictie) na inademing van verschillende

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (VIN) is een relatief weinig voorkomende afwijking aan de schaamlippen met vaak een langdurig beloop en recidiverend karakter. VIN is een voorstadium

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Al sinds mensenheugenis is het mensen opgevallen dat infectieziekten bij de ene persoon veel ernstiger verlopen dan bij de andere. Terwijl

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden Het immuun systeem Het immuun systeem is erg complex en vele celtypes dragen bij aan de bescherming tegen virussen en bacteriën. Voor het begrip van dit proefschrift zijn vooral de T cellen van belang.

Nadere informatie

Citation for published version (APA): de Wit, J. (2012). B and T cell crosstalk in anti-bacterial immune responses Amsterdam

Citation for published version (APA): de Wit, J. (2012). B and T cell crosstalk in anti-bacterial immune responses Amsterdam UvA-DARE (Digital Academic Repository) B and T cell crosstalk in anti-bacterial immune responses de Wit, J. Link to publication Citation for published version (APA): de Wit, J. (2012). B and T cell crosstalk

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het menselijke lichaam kan zich op vele manieren goed beschermen tegen binnendringende ziekteverwekkers. Hierbij speelt het immuunsysteem een zeer belangrijke rol. Het immuunsysteem

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37233 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Tummers, Bart Title: Human papillomavirus targets crossroads in immune signaling

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Introductie onderzoeksproject De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer is een neurologische aandoening en is de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

Chapter 9 NEDERLANDSE SAMENVATTING

Chapter 9 NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 9 NEDERLANDSE SAMENVATTING Ondanks de behandeling met cholesterol en bloeddruk verlagende geneesmiddelen, blijven hart- en vaatziekten één van de belangrijkste doodsoorzaken in de wereld. Naast

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Esther Reefman SYSTEMISCHE LUPUS ERYTHEMATODES Mensen met een wolfs ( lupus )-gezicht, zo werden patiënten met systemische lupus erythematodes (SLE) al vanaf

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35155 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hussaarts, Leonie Title: Immune modulation by schistosomes : mechanisms of T helper

Nadere informatie

Appendix. Nederlandse Samenvatting

Appendix. Nederlandse Samenvatting Appendix Nederlandse Samenvatting Nederlandse samenvatting INLEIDING Cooperia oncophora is de voornaamste dunne darm nematode bij runderen in streken met een gematigd klimaat, zoals West Europa. Dieren

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN DE AFWEER TEGEN BACTERIELE ENDOTOXINE: DE ROL HIERIN VAN CD14, LBP EN BPI

NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN DE AFWEER TEGEN BACTERIELE ENDOTOXINE: DE ROL HIERIN VAN CD14, LBP EN BPI NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN DE AFWEER TEGEN BACTERIELE ENDOTOXINE: DE ROL HIERIN VAN CD14, LBP EN BPI Infectie met ziekteverwekkende bacterien, of de verplaatsing van bacterign, zoals

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Hexachloorbenzeen

Nederlandse samenvatting Hexachloorbenzeen Hexachloorbenzeen Hexachloorbenzeen (HCB; C 6 Cl 6 ) is een organochloorverbinding (Figuur 1) die in het verleden werd gebruikt als bestrijdingsmiddel tegen schimmels. Mede door de schadelijke effecten

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 112 NEDERLANDSE SAMENVATTING Immuunsysteem Het immuunsysteem bestaat uit een samenwerkingsverband tussen verschillende cellen in het lichaam die samenwerken om schadelijke cellen en organismen (kankercellen,

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications Chapter 9 Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications Nederlandse samenvatting Bij orgaan transplantatie patiënten is een goede onderdrukking van de immunologische reactie tegen het

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 146 Klinische en immunologische aspecten van pretransplantatie bloedtransfusies Inleiding Bloedtransfusies worden in de meeste gevallen gegeven aan patiënten die een tekort hebben

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor leken

Nederlandse samenvatting voor leken Nederlandse samenvatting voor leken Effecten van siaalzuur op immuniteit Het immuunsysteem bestaat uit een complex netwerk van cellen die als doel hebben het lichaam te verdedigen tegen aanvallen van binnendringende

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden

Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden De rol van dendritische cellen in de afweerreactie tegen infecties Het immuunsysteem is in de loop van de evolutie

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Introductie tot atherosclerose Cardiovasculaire aandoeningen zijn nog steeds de meest voorkomende als alle vormen van cardiovasculaire aandoeningen konden worden verholpen bekendste

Nadere informatie

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS

SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS SAMENVATTING IN HET NEDERLANDS Allergisch astma Allergisch astma is een veel voorkomende ziekte waarbij mensen benauwd worden wanneer ze de stof inademen waar ze allergisch voor zijn geworden. Daarnaast

Nadere informatie

Chapter 12. Nederlandse samenvatting

Chapter 12. Nederlandse samenvatting Chapter 12 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Introductie Ontstekingen en bloedvergiftiging, ook wel sepsis genaamd, vormen een groot probleem voor de gezondheidszorg, omdat deze aandoeningen

Nadere informatie

BEHANDELING VAN PSORIASIS MET BIOLOGICALS

BEHANDELING VAN PSORIASIS MET BIOLOGICALS BEHANDELING VAN PSORIASIS MET BIOLOGICALS WAT ZIJN BIOLOGICALS / BIOLOGICS? Biologicals of biologics zijn kunstmatig gemaakte eiwitten, die dezelfde structuur hebben als eiwitten die natuurlijk in ons

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting: De microvasculaire endotheelcel in shock

Chapter 9. Nederlandse samenvatting: De microvasculaire endotheelcel in shock Nederlandse samenvatting: De microvasculaire endotheelcel in shock Nederlandse samenvatting Op intensive care s worden patiënten behandeld die zonder inzet van intensieve zorg door verpleegkundigen en

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Achtergrond Het immuunsysteem beschermt ons tegen gevaarlijke virussen en bacteriën en is in staat om bedreigende veranderingen in het lichaam te detecteren.

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38737 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Goeij, Bart E.C.G. de Title: Antibody-drug conjugates in cancer Issue Date: 2016-04-13

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting

Chapter 10. Samenvatting Chapter 10 Samenvatting 123 Samenvatting Samenvatting De term atopische dermatitis (AD) is voor de kat in 1982 geïntroduceerd door Reedy, die bij een groep katten met recidiverende jeuk en huidproblemen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In het menselijk lichaam heeft het maagdarmstelsel de belangrijke taak om het voedsel te verteren en voedingsstoffen tot zich te nemen. Om deze functie uit te voeren bestaat het

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Allergie, astma, mycobacteriën en Nramp1. Astma is een een chronische ziekte die gekenmerkt wordt door een chronische ontsteking van de luchtwegen en door overgevoeligheid van de luchtwegen

Nadere informatie

Nederlandse Samenva ing

Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing Nederlandse Samenva ing De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn de meest voorkomende vormen van chronische ontstekingen van het maag-darm-kanaal. In het engels wordt deze groep

Nadere informatie

Rheumatoid arthritis : of mice and men : towards the development of innovative therapies for rheumatoid arthritis Gerlag, D.M.

Rheumatoid arthritis : of mice and men : towards the development of innovative therapies for rheumatoid arthritis Gerlag, D.M. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Rheumatoid arthritis : of mice and men : towards the development of innovative therapies for rheumatoid arthritis Gerlag, D.M. Link to publication Citation for published

Nadere informatie

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS?

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Moleculen 1. Basenparing In het DNA vindt basenparing plaats. Welke verbinding brengt een basenpaar tot stand? A. Peptidebinding B. Covalente binding C. Zwavelbrug

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40905 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Ateba Ngoa, U. Title: The effect of parasitic co-infections on immune responses

Nadere informatie

MYCOBACTERIËLE FACTOREN BETROKKEN BIJ GRANULOOMVORMING

MYCOBACTERIËLE FACTOREN BETROKKEN BIJ GRANULOOMVORMING Nederlandse samenvatting MYCOBACTERIËLE FACTOREN BETROKKEN BIJ GRANULOOMVORMING Tuberculose Tuberculose (TBC) is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium tuberculosis. Infectie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Chapter 8 Niertransplantatie is de optimale therapie voor patiënten met chronische nierinsufficiëntie. Niertransplantatie kan echter leiden tot zowel acute als chronische complicaties

Nadere informatie

Samenvatting proefschrift Thijs K. Hendrikx

Samenvatting proefschrift Thijs K. Hendrikx Samenvatting proefschrift Thijs K. Hendrikx The Role of Regulatory T cells in Kidney Transplantation Promotie: 17 december 2009 Erasmus Universiteit Rotterdam Promotor: Promotor: Prof. dr. W. Weimar Co-promotor:

Nadere informatie

Samenvatting 95 SAMENVATTING

Samenvatting 95 SAMENVATTING Samenvatting Samenvatting 95 SAMENVATTING Tijdens de ontwikkeling en groei van een solide tumor, staan de tumorcellen bloot aan een gebrek aan zuurstof (hypoxie). Dit is het gevolg van de snelle groei

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker

Nederlandse samenvatting. Methodes van antilichaam therapie voor kanker Nederlandse samenvatting Methodes van antilichaam therapie voor kanker Methodes van antilichaam therapie voor kanker 151 INTRODUCTIE TOT HET IMMUUNSYSTEEM Dagelijks wordt de mens blootgesteld aan een uitgebreid

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

Immune activation and lineage fate decisions: Inducing a shift of program Libregts, Sten

Immune activation and lineage fate decisions: Inducing a shift of program Libregts, Sten UvA-DARE (Digital Academic Repository) Immune activation and lineage fate decisions: Inducing a shift of program Libregts, Sten Link to publication Citation for published version (APA): Libregts, S. F.

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Schistosomen en het immuunsysteem van de gastheer De parasieten van de schistosoma familie zoals Schistosoma mansoni en Schistosoma haematobium veroorzaken de ziekte schistosomiasis, ook wel

Nadere informatie

Chapter. Nederlandse samenvatting

Chapter. Nederlandse samenvatting Chapter Nederlandse samenvatting 10 Allergische ziekten van de luchtwegen, zoals hooikoorts (allergische rhinoconjunctivitis) en allergisch astma zijn chronische ontstekingsziekten met klachten zoals tranende

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19981 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19981 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19981 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hambach, Lothar Wolfgang Heinrich Title: The human minor histocompatibility antigen

Nadere informatie

Chapter 9. Samenvatting

Chapter 9. Samenvatting Samenvatting Reumatoïde artritis (RA) wordt gekenmerkt door een chronische gewrichtsontsteking met gewrichtsbeschadiging. Ongeveer 1 % van de westerse bevolking krijgt ooit RA waarbij driemaal zoveel vrouwen

Nadere informatie

Chapter IX. Samenvatting

Chapter IX. Samenvatting Chapter IX Samenvatting Chapter 9 Inleiding Multiple Organ Dysfunction Syndrome (MODS) is een ernstige complicatie bij zwaar gewonde patiënten. MODS gaat gepaard met een hoog sterftecijfer (40 tot 60 %)

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Introductie Zoals de titel aangeeft, gaat dit proefschrift over het bestuderen van T cel differentiatie door middel van genetische barcoding. Ik ben mij er terdege van bewust dat alleen al deze titel als

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) NEDERLANDE AMENVATTING (DUTCH UMMARY) 189 Nederlandse amenvatting (Dutch ummary) trekking van proefschrift Patiënten met een chronische gewrichtsontsteking, waaronder reumatoïde artritis (RA), de ziekte

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het centraal zenuwstelsel (CZS) die zich vooral openbaart bij jong volwassenen (20-40 jaar).

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse samenvatting Hematopoiesis Een volwassen mens heeft ongeveer vijf liter bloed waarin zich miljarden cellen bevinden. Deze cellen zijn onder te verdelen op basis van

Nadere informatie

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Multiple sclerose (MS) is een ziekte van het centrale zenuwstelsel (CZS). Het CZS bestaat uit onze hersenen,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Hart- en vaatziekten zijn één van de meest voorkomende doodsoorzaken in Nederland en andere westerse landen. Een belangrijke oorzaak van hart- en vaatziekten

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Hart- en vaatziekten, zoals hartinfarct of beroerte, hebben meestal atherosclerose, ook wel aderverkalking genoemd, als oorzaak. Atherosclerose is een vaak progressieve verdikking

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological

Nadere informatie

I Want To Live Forever

I Want To Live Forever I want to live forever... I Want To Live Forever 2c. Organen en organenstelsels Je bent onderzoeker in het LifeSpan project. Net als alle andere leerlingen in de klas doe je onderzoek naar veroudering.

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/46137 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Mulder, P.C.A. Title: The contribution of metabolic and adipose tissue inflammation

Nadere informatie

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van

Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van Samenvatting Eén van de taken van het immuunsysteem is het organisme (mens en dier) te beschermen tegen de ongewenste effecten van het binnendringen van pathogenen, waaronder bacteriën, virussen en parasieten.

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Proteasomen en aminopeptidases zijn verantwoordelijk voor de afbraak van intracellulaire eiwitten die verkeerd gevouwen, beschadigd of overbodig zijn. Deze eiwitten kunnen vervolgens

Nadere informatie