Van heilige naar veilige huisjes

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van heilige naar veilige huisjes"

Transcriptie

1 Van heilige naar veilige huisjes De rol van de accountant in het financiële systeem van de toekomst Mei 2012

2 Introductie We schrijven In de geschiedenis boeken lezen we dat het al weer vijf jaar geleden is dat de ommekeer werd ingezet. Het financiële systeem is fundamenteel gewijzigd: waardecreatie voor álle belanghebbenden en rentmeesterschap voor toekomstige generaties staan centraal het financieel kapitaal staat weer ten dienste van het waardecreërende vermogen van organisaties. Net zoals werknemers, leveranciers en consumenten, zijn ook management, financiers en toezicht houders zich bewust van hun essentiële, maar niet dominante rol in de keten. De natuurlijke checks and balances werken weer en zijn transparant het evenwicht is hervonden tussen alle spelers in de keten. Beleggers hebben daardoor weer vertrouwen in de echte waarde van ondernemingen, kapitaalmarkten weer in de slagkracht van Europese instituties, banken weer in elkaar en burgers en andere stakeholders in de informatie die zij ontvangen van bedrijven. 2 PwC

3 Hakken uit het zand De geschiedenisboeken draaien er anno 2017 niet omheen. Er zat een aantal zaken fundamenteel fout in onze economische, politieke en maatschappelijke systemen. Het was, om op een gezonde manier weer te kunnen groeien, onontkoombaar dat bedrijven en landen weer zouden functioneren op een niveau dat recht zou doen aan hun onderliggende waarden. Het begon met de erkenning dat er een ingrijpende waardeverschuiving plaatsvond in de samenleving. Aandeelhouderswaarde was niet meer allesoverheersend en moest stakeholderswaarde nadrukkelijk naast zich dulden. Op financieel resultaat alléén kon niet meer gestuurd worden. Materiële zaken dienden meer hand in hand te gaan met maatschappelijke betrokkenheid en duurzaamheid. Schulden konden niet langer vervangen worden door andere schulden. Korte termijn mocht niet langer ten koste gaan van lange termijn. Gewin kreeg weer een geweten. De crisis leidde tot nadenken over hoe we systemen moeten hervormen. Zo ook ons systeem van verantwoordingsinformatie en de controle daarop. We moesten naar een samenleving waar transparantie en relevantie voorop staan. Een systeem waarbij organisaties profit en non-profit beter laten zien hoe ze waarde creëren voor aandeelhouders, klanten en medewerkers, welke risico s ze daarbij lopen, hoe ze die beheersen en wat de impact is van hun handelen op de maatschappij. Zodanig gepresenteerd dat het aan duidelijkheid niets te wensen overlaat, het aansluit bij de specifieke behoeftes van gebruikers, in een taal die de gebruiker verstaat en in een frequentie die ruimte voor bijsturing biedt. Ommekeer De accountant is een essentieel onderdeel van dit systeem zoals het was en anno 2017 is. Hij heeft een doorslaggevende rol gespeeld in de ommekeer. De accountant, spil in het collectief geheugen en het vertrouwen in verantwoordingsinformatie, heeft zijn rol hervonden als vertrouwenspersoon van het maatschappelijk verkeer. Voorop staat de informatiewaarde van corporate reporting die belanghebbenden beter in staat stelt de bestendigheid van het waardecreërende vermogen van organisaties in te schatten en op basis daarvan, ieder vanuit zijn of haar eigen perspectief, de juiste afwegingen te maken over zijn of haar betrokkenheid bij die organisatie. Het beroep is daar weer pal achter gaan staan en heeft zijn professionele organisatie, verdienmodellen en opleidingsprogramma s daarop aangepast. Niet louter méér van hetzelfde, maar ánders in harmonie met de maatschappelijke roep om zelfreflectie, kwaliteit en objectiviteit. Hervormingen Terug naar nu. Ondernemingen, aandeelhouders, financiers, rating agencies, politici, accountants en nog veel meer partijen die onderdeel waren van het systeem zoals we dat kenden, moeten zich de kritiek aantrekken. Het past niemand om naar anderen te wijzen. Het heeft geen zin om afkeurend te reageren op voorgestelde wijzigingen. Wel heeft het zin om met alternatieven te komen en via een constructief maatschappelijk debat te komen tot een nieuwe situatie waarin we de toekomst met vertrouwen tegemoet kunnen zien. Van heilige naar veilige huisjes 3

4 Gezien onze publieke functie en onze rol in dit systeem, past het het accountantsberoep om die handschoen op te pakken. De accountant moet een aantal heilige huisjes omver (durven) schoppen. Leren van het verleden en een visie op de toekomst zijn onontbeerlijk. En er moeten veilige huisjes voor terugkomen. Wij pleiten voor hervormingen op minimaal een vijftal aspecten. De accountant anno 2017: 1. heeft een voortrekkersrol bij het vergroten van de relevantie, de vormen en de begrijpelijkheid van verslaggeving over het waardecreatieproces zodat deze beter aansluit op de behoefte van stakeholders; 2. onderkent andere dan louter monetaire waarden, stimuleert de governance, sturing en communicatie en durft hierbij een duidelijk oordeel te geven; 3. verbetert met behulp van innovaties continu de effectiviteit en efficiëntie van zijn controlewerkzaamheden; 4. is transparant en begrijpelijk over zijn bevindingen en over hoe die tot stand zijn gekomen naar ondernemingen, directe stakeholders en ook naar de bredere samenleving waar het gaat om gemeenschappelijke thema s en issues; en 5. is trots op zijn rol in het financiële systeem, heeft deze daadkrachtig georganiseerd en is transparant over zijn eigen functioneren. Was getekend, 11 mei 2012, te Amsterdam. Deze wijzigingen zullen niet van de ene op de andere dag een feit zijn. Ze vereisen een herbezinning op de eigen rol en mindset, een continue dialoog met cliënten en belanghebbenden, hernieuwde focus in de interne en universitaire opleidingen, investeringen in innovaties en technologie en het loslaten van oude zekerheden en verdienmodellen. Stil staan is geen optie. We moeten vooruit en snel ook! Met deze beschouwing op de rol van de accountant in het financiële systeem van de toekomst doen wij een aftrap. Hiermee willen wij bijdragen aan het maatschappelijke debat. Olof Bik, Arjan Brouwer, Peter Eimers, Erik Roelofsen en Willem Geijtenbeek zijn werkzaam bij PwC. De eerst viergenoemde zijn daarnaast verbonden aan respectievelijk de Universiteit van Groningen, de Universiteit van Amsterdam, de Vrije Universiteit en de Rotterdam School of Management 4 PwC

5 Relevante en begrijpelijke verslaggeving die beter aansluit bij de informatiebehoeften van belanghebbenden Publieke verslaglegging over de prestaties van de organisaties staat bloot aan kritiek. Rapporten zijn lang, gefragmenteerd, complex en ontoegankelijk. Ze geven bovendien onvoldoende inzicht in het proces en de bestendigheid van de waardecreatie van organisaties. Ze komen daarmee onvoldoende tegemoet aan de informatiebehoefte van investeerders en andere belanghebbenden. De kritiek richt zich daarnaast op het sterke compliance-karakter van publieke verslaggeving. Het knijpt de ziel van de organisatie uit de verslaggeving. Het houdt te weinig rekening met het gedrag van mensen, de cultuur en processen binnen de organisatie, wat ze in de toekomst waard zijn en bijdragen, en wat de sociale- en milieueffecten ervan zijn. Het richt zich momenteel vooral op financiële prestaties. Het is hoog tijd voor een nieuw stelsel van verslaggeving. Een stelsel waarin ondernemingen veel actiever hun stakeholders betrekken en informeren. Het is hoogtijd voor een nieuw verslaggevingstelsel waarin ondernemingen actiever hun stakeholders betrekken en informeren. De organisatie moet weer begrijpen hoe stakeholders de informatie van ondernemingen gebruiken om beslissingen te nemen. Een organisatie mag nooit terugvallen op droge informatieverstrekking, maar zal in dialoog met stakeholders betekenis moeten geven aan die informatie. Scherpe keuzes De invulling van dat model vraagt scherpe keuzes. Ten eerste moet verslaggeving duidelijker worden afgebakend voor verschillende groepen gebruikers. Er zijn stakeholders die een directe bijdrage aan de onderneming leveren in de vorm van geld, arbeid of natuurlijke hulpbronnen. En er zijn stakeholders met een meer indirect maatschappelijk belang. Voor wie is het verslag nu bedoeld? De mate van diepgang en gedetailleerdheid van informatie dienen afgestemd te worden op het belang van de specifieke stakeholder. De organisatie moet over deze keuzes transparant zijn zodat dit voor alle stakeholders duidelijk is en er een debat over kan plaatsvinden. Ten tweede moet verslaggeving een beter onderscheid maken tussen informatie over het verleden en informatie over de toekomst. Onderscheid dus tussen inzicht in reeds geleverde prestaties en de mogelijkheid om de bestendigheid van het waardecreërende vermogen in te schatten. Van heilige naar veilige huisjes 5

6 Publieke verslaggeving anno 2017 bakent relevante stakeholders duidelijk af, maakt informatie voor verschillende groepen gebruikers toegankelijk en maakt onderscheid tussen informatie over verleden en toekomst. De accountant ondersteunt en stimuleert organisaties om hun communicatie beter te laten aansluiten op de informatiewensen van investeerders en andere stakeholders. Hij stimuleert de integratie van verschillende rapportages. Dat verhoogt het vertrouwen van beleggers en andere belanghebbenden in organisaties. Beide zijn van belang voor het bepalen van de organisatiewaarde, zowel in financiële als in maatschappelijke termen. Wij pleiten voor een helder onderscheid tussen verantwoordingsinformatie over verleden en informatie over risicoprofiel, strategie en toekomstverwachtingen. Dat laatste betreft informatie die van belang is voor stakeholders om te weten met wie zij zaken willen doen. Tot slot moet verslaggeving toegankelijker worden. Kappen in het woud van toelichtingvereisten is daarbij onontkoombaar. Een gebruiker moet in tien minuten de essentiële informatie uit een jaarverslag kunnen halen. Dat betekent dat een jaarverslag begint met de meest relevante informatie en afdaalt naar het verhaal achter de cijfers, toekomstverwachtingen en bijlagen. Het bevat een 10-minuten overzicht, met daarin ondernemingsdoelstellingen, het verdienmodel, key financiële indicatoren waar ook het management op stuurt, het risicoprofiel, milieu- en sociale zaken en cultuur en gedrag. Datzelfde jaarverslag moet ook voldoende detail geven aan analisten met een diepgaandere informatiewens, maar dat kan in de vorm van bijlagen. Ook kunnen extra details worden verschaft via de website van de onderneming en andere media. Digitale standaarden kunnen deze gelaagdheid faciliteren en tegelijkertijd het woud van toelichtingvereisten beheersbaar maken. Geïntegreerd beeld van ondernemingswaarde Uiteindelijk is een onderneming daardoor beter in staat een geïntegreerd beeld te geven van de waarde en het waardecreërende vermogen van de onderneming op basis van de strategische waardebepalende factoren, inclusief de impact op en toegevoegde waarde aan maatschappelijke doelstellingen en resources. Deze benadering draagt er aan bij dat bijvoorbeeld beleggers niet langer hun vertrouwen (blind) baseren op het systeem van regulering, controle en toezicht dat de verantwoordelijkheid voor de interactie en relatie tussen de organisatie en haar stakeholders bij anderen neerlegt dan bij de betrokken partijen zelf. Het is gericht op de relatie tussen de organisatie en haar stakeholders. Dat heeft een voordeel voor de organisatie. Het maakt de organisatie minder kwetsbaar voor het verlies van vertrouwen als gevolg van incidenten die elders plaatsvinden. Het heeft ook een voordeel voor de maatschappij. Het maakt de economie minder kwetsbaar voor een systeemcrisis: iedere organisatie wordt op zijn eigen geloften beoordeeld. Deze manier van verslaggeving brengt grote veranderingen en vraagstukken met zich mee. Want hoe vertaal je de strategie naar relevante prestatiemaatstaven? Hoe moeten niet-financiële prestatiemaatstaven gewaardeerd en weergegeven worden? Hoe zorg je ervoor dat deze betrouwbaar zijn? En hoe komen we tot nieuwe standaarden die nodig zijn voor het vergelijken van dergelijke rapportages? Regelgevers moeten integrated reporting mogelijk maken. Het bedrijfsleven moet het omarmen. Maar de accountant zal zijn nek moeten durven uitsteken en oplossingen voor deze vragen moeten aanreiken. Het compliance-karakter knijpt de ziel van de onderneming uit de verslaggeving. 6 PwC

7 Andere waarden dan louter monetaire Maatschappelijke ontwikkelingen vragen dat de reikwijdte van het betrouwbaarheidsoordeel de komende vijf jaar toeneemt. Denk naast het oordeel over een jaarrekening, ook aan de controle van jaarverslag, tussentijdse cijfers en andere rapportages waarin verantwoording wordt afgelegd, zoals een milieuverslag, de werking van een risicobeheersingsysteem of de kwaliteitcijfers van een ziekenhuis. Dat vraagt van een accountant andere dan louter financiële kennis. Laten we, om het concreet te maken, er een op het eerste gezicht minder voor de hand liggend voorbeeld uitlichten: de toenemende behoefte aan inzicht in en zekerheid over gedrag en cultuur in de organisatie. Organisatiecultuur en gedrag zijn fundamentele drivers van het waardecreatieproces. Cultuur en gedrag als waardedrijver enerzijds, waarin strategie en merkbelofte worden waargemaakt. Anderzijds als onderdeel van integriteit en beheerste bedrijfsvoering: de effectiviteit van aansturing en beheersing wordt immers gedragen door een goede mix van harde en zachte controlemaatregelen. Organisaties moeten maar laten zien dat ze hun missie, strategie, kernwaarden en governance-doelstellingen echt waarmaken. Eigenheidswaarde Er zijn talloze voorbeelden van organisaties waarin cultuur en gedrag doorslaggevend zijn voor hopeloos falen of duurzaam succes. Logisch dat in navolging van de crisis men van organisaties in toenemende mate verwacht dat ze meer verslag doen van de overeenstemming tussen hun gewenste en werkelijke cultuur. Van de walk en de talk. Dat zou je eigenheidswaarde of organisatiekapitaal kunnen noemen. Maar het mag vooral niet bij mooie woorden blijven. Organisaties moeten maar laten zien - van de bestuurskamer tot aan de jongste bedienden - dat hun missie, strategie, kernwaarden en governance-doelstellingen worden doorleefd en zijn verankerd in hun processen, systemen en dagelijks handelen. In tegenstelling tot de heersende opvatting is organisatiecultuur voor een belangrijk deel observeerbaar, meetbaar en valideerbaar. Het komt tot uitdrukking in voorbeeldgedrag van management en medewerkers, beslissingen die genomen worden waar het gaat om tijd, geld of andere schaarse middelen, gedragscodes, beloningssystemen en interne controlemaatregelen. Maar ook in strategische resultaten zoals medewerkersbetrokkenheid, reputatie of merkwaarde. Inzicht hierin verhoogt vertrouwen en betrokkenheid van belanghebbenden en verlaagt maatschappelijke kosten. Van heilige naar veilige huisjes 7

8 8 PwC De eenzijdige focus op winst heeft in 2017 plaatsgemaakt voor een benadering waarin ook strategische waarden als goed bestuur, klanttevredenheid, cultuur en gedrag een rol spelen. Een accountant anno 2017 is toegerust om die waarden te herkennen en te valideren.

9 Een relevantere accountant door digitalisering en innovatieve controletechnieken In 2017 hebben wij afscheid genomen van het papieren jaarverslag als primair verantwoordingsdocument. extensible Business Reporting Language (XBRL) is de belangrijkste standaard geworden voor het uitwisselen van gegevens. Een wereldwijde open internetstandaard waarmee in Nederland nu al de meeste financiële- en administratieve gegevensdefinities zijn gedigitaliseerd. Het koppelt altijd terug naar de brongegevens, waardoor de kwaliteit van uitgewisselde informatie gewaarborgd blijft. Het maakt vernieuwende communicatievormen mogelijk die continu met de tijd en behoeften van belanghebbenden meebewegen. Deze ontwikkeling betekent het einde van de jaarrekening met controleverklaring zoals we die nu kennen, en het begin van een onmiddellijke beschikbaarheid via elektronische kanalen van digitale verantwoordingsinformatie. Deze innovatie zal leiden tot continuous monitoring: een continue digitale Innovatieve data-analysetechnieken leiden tot efficiëntere en effectievere controles. beschikbaarheid van (geverifieerde) verantwoordingsinformatie. In een digitale rapportage wordt inhoud en presentatie bepaald door de specifieke gebruiker die de informatie opvraagt. Dat sluit aan op de groeiende wens van op maat gesneden informatie. Nieuwe controletechnieken Daarnaast maken accountants anno 2017 veel meer gebruik van geavanceerde wiskundige methoden en dataanalysetechnieken, om bedrijfsdata te verzamelen, continu te monitoren en te verifiëren. Deze technieken sporen potentieel meer fraude op en beantwoorden aan de maatschappelijke verwachting, waarbij men inmiddels weet dat ook de accountant te bedonderen is door een kwaadwillende. Deze technieken vereisen een investering van de accountant, maar zullen uiteindelijk leiden tot efficiëntere en effectievere controles waarin de accountant meer toegevoegde waarde kan leveren waar het de kwaliteit en betrouwbaarheid van informatieverschaffing aan stakeholders betreft. Van heilige naar veilige huisjes 9

10 XBRL betekent het einde van de jaarrekening met controleverklaring zoals we die nu kennen. Accountants maken in 2017 optimaal gebruik van innovatieve methoden en technieken. Nieuwe data-analysetechnieken leiden tot een efficiëntere én effectievere controle. Door digitalisering van gegevens, (werk)processen en informatieverschaffing worden interpretatieverschillen en fouten tot een minimum beperkt en is verantwoordingsinformatie continu elektronisch beschikbaar. 10 PwC

11 Transparant en duidelijk rapporteren over bevindingen De maatschappij eist dat organisaties transparanter communiceren over bevindingen van de accountant. Het kan niet langer zo zijn dat organisaties enerzijds een beroep doen op de samenleving - door aandeelhouders te vragen in hen te investeren of andere belanghebbenden zich in te zetten voor de onderneming - en dat ze anderzijds bevindingen van de accountant niet publiekelijk maken. Wetgeving moet zodanig worden aangepast dat de gecontroleerde organisatie de belangrijkste bevindingen van de accountant, zoals gerapporteerd aan de raad van commissarissen of raad van toezicht, publiek moeten maken. Accountants hebben daarnaast ook een taak om hun observaties publiekelijk te delen als ze voor de maatschappij van belang zijn. Dat kan en gebeurt al via publieke managementletters. Daarin worden de belangrijkste risico s op sectorniveau gesignaleerd. Op die manier wordt de collectieve kennis van accountants ingezet om publiekelijk vroegtijdig risico s te signaleren in maatschappelijke sectoren. Niet alleen ten behoeve van ondernemingen of instellingen zelf, maar ook ten behoeve van publieke toezichthouders, inspecties, ministeries en aan accountants in de sector. Informatievere controleverklaring De huidige controleverklaring van de accountant heeft intussen zijn langste tijd gehad. Waar vroeger de handtekening van de accountant voldoende was voor het vertrouwen ( akkoord en goed bevonden ), is de huidige controleverklaring verworden tot een weergave van standaardbewoordingen. De informatiewaarde moet omhoog. Het bevat te weinig informatie en meldingen die significant zijn voor de governance van de gecontroleerde organisatie. De accountant kan dus nog zo goed controleren, als hij niet in staat is om hierover te communiceren, dan is de perceptie van zijn kwaliteit negatief. De essentie van een controleverklaring is namelijk simpel: de gebruiker moet weten in welke context de accountant zijn werkzaamheden heeft uitgevoerd (hoe breed of smal was zijn Accountants hebben een taak om hun observaties publiekelijk te delen als ze voor de maatschappij van belang zijn. Van heilige naar veilige huisjes 11

12 De controleverklaring bevat te weinig informatie en meldingen die significant zijn voor de governance van de gecontroleerde organisatie. opdracht) en wat deze op basis van zijn werkzaamheden te melden heeft. Maar wel in een taal die de lezer aanspreekt en begrijpt. Bijvoorbeeld: Ik heb u als lezer nog een aantal zaken te melden, waarvan ik vind dat u ze moet weten omdat u behoefte heeft aan een al dan niet bevestigend signaal van de accountant. De setting van de controleopdracht en voornaamste controleprocedures zijn voor de liefhebbers leesbaar op een website. Net zoals een gebruiksaanwijzing voor elk ander product: die lees je als je er behoefte aan hebt. Maar gaat de accountant dan niet op de stoel van de bestuurder van een onderneming of instelling zitten? Neen. Het is de bestuurder die verantwoording aflegt en de accountant die daar een conclusie aan verbindt. Maar wel een conclusie die maar op één manier uitlegbaar is en in een taal die ook door niet-accountants begrepen wordt. De belangrijkste bevindingen van de accountant aan de raad van commissarissen of raad van toezicht worden publiekelijk gemaakt door de gecontroleerde organisatie. Accountants publiceren daarnaast zelf publieke managementletters (alerts) over sectoren en delen in sterk gereguleerde sectoren hun zorgen en bevindingen met (financiële) toezichthouders. De controleverklaring van de accountant bevat relevante informatie en meldingen die significant zijn voor de governance van de gecontroleerde organisatie. De tekst van de verklaring is heldere taal. 12 PwC

13 De accountant staat voor zijn vak en zijn prestaties De accountant helpt met zijn kennis ondernemingen hun communicatie beter te laten aansluiten op informatiewensen van betrokken stakeholders en eist dit ook van ze. Stakeholders willen immers zien wat de waardebepalende factoren zijn van een onderneming en hoe een onderneming komt van strategie naar resultaat. Hij doet dit niet alleen om de verslaggeving van individuele ondernemingen op een hoger niveau te brengen, maar vervult zijn maatschappelijke rol ook door op sectorniveau een actieve rol te spelen en continu in gesprek te zijn met ondernemingen, toezichthouders en stakeholders. Hij moet proactief zijn in het signaleren van en communiceren over risico s en issues die relevant zijn voor de maatschappij. Het accountantsoordeel moet aan duidelijkheid, transparantie en reikwijdte winnen en mag geen misverstanden meer oproepen. De rol van de accountant is in deze meer stakeholder gerichte verslaggeving en controle onontbeerlijk. Hij begrijpt wat deze ontwikkeling betekent voor de verantwoordingsinformatie van ondernemingen. Hij dringt bij regelgevers aan op regels die op principes zijn gestoeld, zodat er ruimte komt voor toegespitste (digitale) verslaggeving. Een accountant die zijn aandacht uitsluitend heeft gericht op de strikt wettelijke taak van de accountant zoals bepaald in de wet, mist mogelijk de afslag bij een onderneming die zijn activiteiten en processen vernieuwt en haar verslaggeving hierop aanpast. Dat betekent dat accountants zich moet bevrijden uit het veronderstelde keurslijf van huidige (beroeps)regels. Bijdragen aan vertrouwen Dat vraagt ook om een andere houding en rol van de accountant. Hij kan zich niet beperken tot alleen controle van jaarcijfers van een bedrijf, maar moet ook een oordeel geven over de getrouwheid van cijfers over bijvoorbeeld integriteit, beloning en sociale- en milieuaspecten. Niet alleen controle van de financiële gezondheid van een ziekenhuis, maar ook van het aantal geslaagde én mislukte operaties. Zijn controlewerkzaamheden moeten leiden tot vertrouwen in rapportages, en daarmee bijdragen aan een efficiënte kapitaalmarkt of bijvoorbeeld aan beter inzicht in de kwaliteit van ziekenhuizen. Maar bijvoorbeeld ook aan het burgervertrouwen in hoe organisaties omgegaan met privacygevoelige informatie. Denk aan elektronische patiëntendossiers, internetbankieren, mailverkeer, en rekeningrijden. Zaken waar de burger, terecht of onterecht, nu argwanend tegenover staat. Het accountantsoordeel moet aan duidelijkheid, transparantie en reikwijdte winnen en mag geen misverstanden meer oproepen. Meer vooruitlopend op de toekomst en toegesneden op en in de taal van de gebruiker vormt de veranderrichting. Met innovaties zoals XBRL en data-analyse Van heilige naar veilige huisjes 13

14 De accountant heeft een stevige blik in de spiegel geworpen, geholpen door de maatschappelijke roep om zelfreflectie. Hij heeft zich herbezonnen op zijn rol in het financiële systeem en de beroepsorganisatie en de verdienmodellen daarop aangepast. De opleiding van de accountant is hierop aangepast en heeft geleid tot een accountant die beter geëquipeerd is om in de nieuwe en complexe wereld de verwachtingen van het maatschappelijk verkeer te begrijpen, te bespreken en waar te maken. En bovendien is de accountant volkomen transparant over zichzelf en de kwaliteit van zijn controles. moeten controlewerkzaamheden en -verklaringen beter worden afgestemd op de verwachtingen van de maatschappij zodat de rol van de accountant niet per se groter wordt, maar wel relevanter. Herziening accountantsopleiding De samenleving eist van de accountant dat hij de belangen behartigt van diezelfde samenleving. Niet alleen vanuit de reguliere jaarrekeningcontrole mag verwacht worden dat hij zinnige observaties kan delen over bijvoorbeeld managementcultuur. Zijn positie als onafhankelijke buitenstaander, die diepgaand onderzoek uitvoert binnen de organisatie, doet een breder beroep op zijn verantwoordelijkheid. Dat vraagt om een bredere accountant die andere waarden dan louter monetaire waarden herkent. Thans is de accountant daar nog niet volledig op toegerust. Een herziening van onze accountantsopleidingen is dus noodzakelijk. Gezien de hiervoor geschetste ontwikkelingen, is het evident dat die opleiding gebaat is bij een gestructureerde Herziening van accountantsopleidingen is noodzakelijk. en fundamentele interactie tussen praktijk en wetenschap. Dit alles doet de accountant vanuit een unieke positie waarbij hij opereert ten behoeve van de maatschappij, maar ook een goede relatie met de onderneming van belang is om hem in staat te stellen zijn rol goed te vervullen. Juist in dit natuurlijke spanningsveld tussen de directe belangen van organisaties en verantwoordelijkheid naar de bredere groep van stakeholders heeft de accountant zijn rol als zekerheidsverschaffer te vervullen. Dat vereist, naast de verwachte rechte rug en een robuuste dialoog tussen belanghebbenden, ook dat hij zelf maximaal transparant is over zijn eigen prestaties en toegevoegde waarde in die rol. Practice what you preach - alleen op die manier ben je geloofwaardig. Kwaliteit en onafhankelijkheid Dus als we het hebben over transparant rapporteren van bevindingen dient de accountant zelf uiteraard voorop te lopen. Kwaliteit en onafhankelijkheid moeten buiten elke twijfel zijn verheven. Geen geheimen hierover dus. Volledige transparantie over onze interne kwaliteitsmaatregelen, bevindingen op basis van intern onderzoek en van onderzoek door de toezichthouder. Niets mag onder de pet blijven. Als we alles consistent en transparant rapporteren dan is het ook heel eenvoudig om de perceptie over de door ons geleverde kwaliteit te verbeteren: simpelweg door hoge kwaliteit te leveren. Al met al zorgt dit ervoor dat de opdracht van de accountant niet groter wordt, maar wel relevanter. En zo is de accountant anno 2017 beter in staat zijn werkzaamheden en verklaringen af te stemmen op de verwachtingen van de maatschappij. 14 PwC

15 Epiloog: De argusogen zijn op ons gericht Het vertrouwen heeft tijdens de kredietcrisis, de eurocrisis en diverse bedrijfschandalen een forse deuk opgelopen. Om op een gezonde manier te kunnen groeien moeten bedrijven weer functioneren én rapporteren op een niveau dat recht doet aan hun onderliggende waarden en waardecreërende vermogen. De samenleving moet er zeker van kunnen zijn dat informatie ook klopt. Het is een voorwaarde voor vertrouwen. In dit document schetsen wij een ambitie voor de rol van de accountant in de toekomst. Maar de weg naar verandering is nog vol obstakels. We noemen er vier: 1. Stakeholders stellen zich nog te passief op om betere verslaggeving te bewerkstelligen. Terwijl het toch echt om het publieke, dus hún belang gaat. Een voorbeeld: van de veertig leden in de International Integrated Reporting Council is er maar één belegger. Dat zouden er veel meer moeten zijn, maar komen ze in actie? 2. Bestuurders laten hun persoonlijke belang om verslaggeving vaag te houden vaak prevaleren boven brede ondernemingsbelangen. Ze zijn wellicht bang om afgerekend te worden op concrete doelstellingen. Hier ligt een rol voor commissarissen. Zij zijn er niet om de reputatie van het bestuur te bewaken, maar om de belangen van bestuurders af te wegen tegen de belangen van stakeholders. Die balans moet beter, maar pakken commissarissen dit op? 3. De wet van de remmende voorsprong kan betere verslaggeving in de weg staan. Nu willen ondernemingen niet het voortouw nemen. Men wil niet per se het beste jongetje van de klas zijn, maar wacht op elkaar. Bovendien zijn de implementatiekosten voor met name beursgenoteerde bedrijven significant. Er is een katalysator nodig. Maar wie zorgt er voor die (financiële) prikkel? 4. En wij accountants? Wij zijn van nature technocratisch, gefocust op vaktechniek en op de onderneming. We zouden vaker rechtstreeks met stakeholders moeten spreken. Critici vragen zich bovendien af of wij in staat zijn om barrières ten aanzien van niet-financiële verslaggeving te slechten. Hebben wij wel de kennis en de juiste instelling om dat gesprek te kunnen voeren? En zijn onze opleidingen daartoe geëquipeerd? Wij pleiten niet per se voor een grotere rol van de accountant. Wel pleiten wij voor hernieuwde relevantie van de accountant in de keten van gemeenschappelijke waardecreatie en rentmeesterschap voor toekomstige generaties in de maatschappij. Dezelfde maatschappij die een kritisch, onafhankelijk, helder, geïntegreerd oordeel over strategie, kwaliteit, bestendige waardecreatie, risico s, governance, gedrag en cultuur eist. Traditioneel hét terrein van accountants. Vrijblijvend is die taak echter niet: de argusogen zijn op ons gericht. Investeringen in de robuuste maatschappelijke dialoog, in technologie, in opleiding en bovenal in een wijziging in mindset moeten snel plaatsvinden om ervoor te zorgen dat we vooruitgaan richting een oplossing in plaats van te blijven hangen in discussies over politiek onbegrip. Van heilige naar veilige huisjes 15

Naar mijn stellige overtuiging is dit een van de belangrijkste oorzaken van de verwachtingskloof.

Naar mijn stellige overtuiging is dit een van de belangrijkste oorzaken van de verwachtingskloof. Alleen uitgesproken tekst geldt Bijdrage van drs. P.J. van Mierlo RA, voorzitter PwC Accountants N.V. aan Rondetafelgesprek Accountancy op maandag 10 juni 2013. 1. Graag wil ik de PvdA hartelijk bedanken

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders In gesprek met stakeholders Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma Rients Abma (l.) is directeur bij Eumedion, platform voor institutionele beleggers. Arjan Brouwer (r.) is partner bij PwC en was lid

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Integrated Reporting in het MKB: Theorie, toepassing en de rol van de accountant.

Integrated Reporting in het MKB: Theorie, toepassing en de rol van de accountant. Integrated Reporting in het MKB: Theorie, toepassing en de rol van de accountant. Agenda Integrated Reporting: Theorie Integrated Reporting: Toepassing De accountant: Actualiteiten De accountant: Geschiedenis

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

DE STAKEHOLDERS IN DE OMGEVING

DE STAKEHOLDERS IN DE OMGEVING DE STAKEHOLDERS IN DE OMGEVING ( uit boek Reputatie onder Druk van Frank Peters) Stakeholders zijn personen of instituties die een belang hebben bij de organisatie en omgekeerd. Het bouwen van relaties

Nadere informatie

ONVZ past dit principe toe. Het principe is uitgewerkt in het reglement van de raad van bestuur.

ONVZ past dit principe toe. Het principe is uitgewerkt in het reglement van de raad van bestuur. Raad van bestuur Samenstelling en deskundigheid Samenstelling 3.1.1. De raad van bestuur is zodanig samengesteld, dat hij zijn taak naar behoren kan vervullen. Complementariteit, collegiaal bestuur en

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

Nieuwe controleverklaring voor oob s. Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant

Nieuwe controleverklaring voor oob s. Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant Nieuwe controleverklaring voor oob s Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant Versie oktober 2014 2014 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Contouren van morgen. Proces van materialiteitsanalyse

Contouren van morgen. Proces van materialiteitsanalyse Contouren van morgen Proces van materialiteitsanalyse Definitie en context Definitie Wat is echt materieel voor een goed begrip van de waardecreatie door een onderneming? Te onderzoeken aan de hand van:

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Concept NBA-handreiking 17 april 2015 Consultatieperiode loopt tot 29 mei 2015 Concept NBA-handreiking NBA-handreiking Van toepassing op: xx Onderwerp xx Datum:

Nadere informatie

Implementatie Code Banken

Implementatie Code Banken Implementatie Code Banken Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag, KvK-nummer

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Beursgenoteerde ondernemingen en geïntegreerde verslaggeving. Toezicht Financiële Verslaggeving

Beursgenoteerde ondernemingen en geïntegreerde verslaggeving. Toezicht Financiële Verslaggeving Beursgenoteerde ondernemingen en geïntegreerde verslaggeving Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 7 3 Belangrijkste

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code De Nederlandse Corporate Governance Code ( Code ) is van toepassing op alle Nederlandse beursgenoteerde

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Spotlight Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Robert van der Glas - Statutaire compliance, Tax Reporting & Strategy De NBA heeft onlangs de herziene standaard uitgebracht

Nadere informatie

Helderheid over duurzaamheid

Helderheid over duurzaamheid Helderheid over duurzaamheid Nieuwe initiatieven van de bankensector ter vergroting van transparantie 29 september 2015 Helderheid over duurzaamheid 2 Inhoud 1 Inleiding 4 2 Initiatieven per thema 6 2.1

Nadere informatie

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014 1. Heeft u specifieke vragen of opmerkingen bij de aangepaste vertalingen van Standaarden 200-810 en 3402 (voor de nieuwe of herziene Standaarden zijn aparte vragen in hoofdstuk 2)? nee. 2. Kunt u zich

Nadere informatie

het bevorderen van de kwaliteit van DVN, door realisering van de doelen van DVN, juiste besteding van middelen en efficiënte bedrijfsvoering;

het bevorderen van de kwaliteit van DVN, door realisering van de doelen van DVN, juiste besteding van middelen en efficiënte bedrijfsvoering; Code Goed Bestuur DVN vastgesteld in de Ledenraad van 6 oktober 2012 Vooraf DVN heeft een aantal kernwaarden vastgelegd rondom de houding, gedragingen en cultuur van de vereniging DVN. Deze zijn uitgewerkt

Nadere informatie

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Stakeholderdialoog VNCI Pieterstraat 11 3512 JT Utrecht T +31 (0) 30 234 00 31 info@vbdo.nl www.vbdo.nl Samenvatting Op 14 oktober 2013 heeft de Vereniging van de Nederlandse

Nadere informatie

Gedrag en cultuur als voorspeller. Jildau Piena en Melanie de Waal De Nederlandsche Bank

Gedrag en cultuur als voorspeller. Jildau Piena en Melanie de Waal De Nederlandsche Bank Gedrag en cultuur als voorspeller Jildau Piena en Melanie de Waal De Nederlandsche Bank 22 april 2014 Waarom Gericht op één van de oorzaken van de crisis: niet zozeer inadequate governance structuren,

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

Effectief toezicht op cultuur en gedrag

Effectief toezicht op cultuur en gedrag Spotlight Effectief toezicht op cultuur en gedrag Steven van Agt - Risk & Compliance, Advisory Joukje Janssen - Sustainability & Responsible Governance, Assurance Laura de Kruijs - Risk & Compliance, Advisory

Nadere informatie

Nieuwe regels voor transparantere verslaglegging in Nederland

Nieuwe regels voor transparantere verslaglegging in Nederland Nieuwe regels voor transparantere verslaglegging in Nederland Arjan Brouwer en Jos de Groot, Assurance Met de Transparantierichtlijn, die binnenkort in Nederland in werking treedt, wil de EU bereiken dat

Nadere informatie

Betreft: Reactie PricewaterhouseCoopers op consultatie ontwerp Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties

Betreft: Reactie PricewaterhouseCoopers op consultatie ontwerp Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties T.a.v. de heer ir. J.R.V.A. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag 10 augustus 2015 Betreft: Reactie PricewaterhouseCoopers op consultatie ontwerp Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties

Nadere informatie

HOEBERT HULSHOF & ROEST

HOEBERT HULSHOF & ROEST Inleiding Artikel 1 Deze standaard voor aan assurance verwante opdrachten heeft ten doel grondslagen en werkzaamheden vast te stellen en aanwijzingen te geven omtrent de vaktechnische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Gedragscode. Inleiding

Gedragscode. Inleiding Gedragscode Inleiding Deze gedragscode is van toepassing op alle werknemers (inclusief de directeurs) die voor een of meer van de entiteiten werken die tot de VastNed Groep behoren (VastNed Retail N.V.,

Nadere informatie

VERSLAG KPN STAKEHOLDERDIALOOG. Datum: 28 oktober 2010 Plaats: KPN Network Operations Center, Hilversum

VERSLAG KPN STAKEHOLDERDIALOOG. Datum: 28 oktober 2010 Plaats: KPN Network Operations Center, Hilversum VERSLAG KPN STAKEHOLDERDIALOOG Datum: 28 oktober 2010 Plaats: KPN Network Operations Center, Hilversum Op 28 oktober 2010 ging KPN voor de derde keer in gesprek met verschillende stakeholders. De belangrijkste

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

www.pwc.nl Spotlight Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 19-2012 uitgave 3

www.pwc.nl Spotlight Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 19-2012 uitgave 3 www.pwc.nl Spotlight Vaktechnisch bulletin van PwC Accountants Jaargang 19-2012 uitgave 3 Bij PwC in Nederland werken ruim 4.600 mensen met elkaar samen vanuit 12 vestigingen en drie verschillende invalshoeken:

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

UW BEDRIJF FINANCIEREN

UW BEDRIJF FINANCIEREN UW BEDRIJF FINANCIEREN BEDRIJFSFINANCIERING Zonder financiering kan een onderneming niet bestaan. Of het nu gaat om de omvang van het eigen vermogen of de ontwikkeling van uw werkkapitaal: de wijze waarop

Nadere informatie

Profiel Raad van Toezicht. Stichting de Woonmensen/ KWZA

Profiel Raad van Toezicht. Stichting de Woonmensen/ KWZA Profiel Raad van Toezicht Stichting de Woonmensen/ KWZA KP 14 november 2012 1 Inleiding Uitgangspunt voor de bezetting van de Raad van Toezicht is, dat deze bestaat uit generalisten die gezamenlijk een

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

De wettelijk verankerde regels van goede corporate governance en de Governance Code Verzekeraars;

De wettelijk verankerde regels van goede corporate governance en de Governance Code Verzekeraars; Algemene profielschets Raad van Bestuur Menzis maart 2014 1. Algemeen De Coöperatie Menzis U.A. (Menzis) omvat onder andere de drie zorgverzekeraars Menzis, Anderzorg en Azivo, en het Zorgkantoor dat in

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

De juiste route naar meer klantwaarde. E-book

De juiste route naar meer klantwaarde. E-book De juiste route naar meer klantwaarde E-book Inleiding Klantwaarde Onze verbazing Het ene na het andere onderzoek wordt uitgevoerd. U wordt overladen met informatie. Toch leidt dit niet altijd tot betere

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: Deskundigheid Noorderpoort Lid Raad van Toezicht Sociale domein 1. ORGANISATIE Noorderpoort Noorderpoort bereidt jongeren en volwassenen voor op hun rol in de

Nadere informatie

Intern Toezicht Het team en de spelers

Intern Toezicht Het team en de spelers Intern Toezicht Het team en de spelers CRITERIA voor goed intern toezicht in woningcorporaties 2009 Aanleiding De VTW brengt in deze notitie de belangrijkste criteria voor een goed intern toezichthoudend

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

Profielschets. Voorzitter Raad van Commissarissen. Beter Wonen Almelo. ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs.

Profielschets. Voorzitter Raad van Commissarissen. Beter Wonen Almelo. ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs. Profielschets Voorzitter Raad van Commissarissen Beter Wonen Almelo ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs. Lilian Vos Beter Wonen Beter Wonen is een maatschappelijk gedreven en

Nadere informatie

Gemeente Doetinchem. Clientserviceplan voor het boekjaar 2013

Gemeente Doetinchem. Clientserviceplan voor het boekjaar 2013 Clientserviceplan voor het boekjaar 2013 oktober 2013 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Controleopdracht 4 2.1 Opdracht 4 2.2 Materialiteit en tolerantie 5 2.3 Fraude 6 3. Planning 6 3.1 Inleiding 6 3.2 Algemene

Nadere informatie

5 Richtlijn 400 annex Handreiking van de Raad van de Jaarverslaggeving

5 Richtlijn 400 annex Handreiking van de Raad van de Jaarverslaggeving 5 Richtlijn 400 annex Handreiking van de Raad van de Jaarverslaggeving 5.1 Beschrijving en toelichting Wat is de Raad van de Jaarverslaggeving (RJ)? De in 1981 opgerichte Stichting voor de Jaarverslaggeving

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe Directiestatuut Waterleidingmaatschappij Drenthe Inhoud Directiestatuut van de NV Waterleidingmaatschappij Drenthe Artikel 1 Definities 3 Artikel 2 Inleiding 3 Artikel 3 Taken van de directie 3 Artikel

Nadere informatie

Strategische Issues in Dienstverlening

Strategische Issues in Dienstverlening Strategische Issues in Dienstverlening Strategisch omgaan met maatschappelijke issues Elke organisatie heeft issues. Een definitie van de term issue is: een verschil tussen de verwachting van concrete

Nadere informatie

22 Kwaliteit en kwaliteitszorg 23

22 Kwaliteit en kwaliteitszorg 23 22 Kwaliteit en kwaliteitszorg 23 Waarom aandacht voor kwaliteit? Verhoudingen in de non-profit sector worden steeds zakelijker, ook bij organisaties die met vrijwilligers werken. De klant wil kwaliteit.

Nadere informatie

Algemene Beleidsuitgangspunten

Algemene Beleidsuitgangspunten Shell International B.V. 2010 Deze publicatie, of onderdelen daarvan, mogen niet worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt zonder toestemming van Shell International B.V. Deze toestemming zal onder normale

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting

Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting www.pwc.nl SBR Programma Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting Amersfoort, Inhoud 1. Introductie en disclaimer 2. Rol binnen het SBR programma 3. Samenwerken of concurreren? 4. Bijzondere

Nadere informatie

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V.

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V. Verantwoording stemgedrag eerste half jaar 2015 Stemgedrag op vergaderingen van aandeelhouders en genomen aandeelhoudersbesluiten buiten vergadering 1. Inleiding NLFI onderschrijft het belang van de Nederlandse

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

samenwerking regie verbonden partijen

samenwerking regie verbonden partijen Geacht raadslid, U bepaalt de hoofdlijnen van het beleid. U controleert het college. U vertegenwoordigt daarin de inwoners van Delft. Geen gemakkelijke taak. Vraagstukken zijn vaak niet binnen de eigen

Nadere informatie

www.pwc.nl/realestate Interactiever, sneller en het huis op orde Trendonderzoek informatiemanagement vastgoedorganisaties

www.pwc.nl/realestate Interactiever, sneller en het huis op orde Trendonderzoek informatiemanagement vastgoedorganisaties www.pwc.nl/realestate Interactiever, sneller en het huis op orde Trendonderzoek informatiemanagement vastgoedorganisaties 2011 2011 Voorwoord De vastgoedsector klimt langzaam uit het economische dal. Nieuwe

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed Compliance Charter Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed September 2008 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 1 2 Definitie en reikwijdte 2 3

Nadere informatie

Global Economic Crime Survey

Global Economic Crime Survey www.pwc.nl Global Economic Crime Survey Update Financial Sector Juni 2012 In samenwerking met de VU Amsterdam en de Martin Luther Universiteit Halle Bij PwC in Nederland werken ruim 4.600 mensen met elkaar

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012

STICHTING BEWAARDER COMMODITY DISCOVERY FUND. (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) AMERSFOORT JAARREKENING 2012 (Voorheen Stichting Bewaarder Gold & Discovery Fund) JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Bestuursverslag Balans Winst- en verliesrekening Toelichting behorende tot de jaarrekening Overige gegevens Controleverklaring

Nadere informatie

HR Performance Management

HR Performance Management HR Performance Management Door: Bernadette van de Laak Inleiding Bij Performance Management (PM) gaat het erom dat menselijk kapitaal binnen een organisatie dusdanig wordt georganiseerd, dat stijging van

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van Pension Fund Governance

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

In de bijlage treft u onze beantwoording van de concrete vragen aan, alsmede ons commentaar op het concept van de herziene criteria.

In de bijlage treft u onze beantwoording van de concrete vragen aan, alsmede ons commentaar op het concept van de herziene criteria. Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie T.a.v. mevrouw M.Verreck-Stam Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV DEN HAAG Verstuurd per e-mail Betreft: Consultatiedocument criteria Transparantiebenchmark

Nadere informatie

Delo Itte. Deloitte Accountants B.V. Orfyplein 10 1043 DP Amsterdam Postbus 58110 1040 HC Amsterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9739 www.deloitte.ni Controleverkiaring van de onafhankelijke

Nadere informatie

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014 Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 PROFIEL RAAD VAN COMMISSARISSEN 1. Kerntaken van de raad van commissarissen

Nadere informatie

de verwachting van de klant centraal.*

de verwachting van de klant centraal.* de verwachting van de klant centraal.* The road ahead for public service delivery Groeiende verwachtingen van klanten, bezuinigingen en demografische ontwikkelingen zijn mondiale trends die de omgeving

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie 27 november 2008 Martine Willems Programma Ontwikkelingen in MVO De Duurzaamheid Strategie Scan (DSS) vernieuwd Een tweede maal de DSS

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. Per email: j.scheffe@nba.nl. Geachte heer Scheffe,

NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. Per email: j.scheffe@nba.nl. Geachte heer Scheffe, NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM Per email: j.scheffe@nba.nl Den Haag 3 december 2012 Referentie: 2012078 GK / DT Betreft: Reactie VEB op Discussierapport NBA Het

Nadere informatie

governance code kinderopvang preambule

governance code kinderopvang preambule governance code kinderopvang preambule Commissie Governance Kinderopvang in opdracht van NVTK en bdko Utrecht, oktober 2009 11 PREAMBULE Achtergrond Kinderopvangorganisaties zijn private ondernemingen

Nadere informatie

Voorbeeld van een opdrachtbevestiging voor een samenstellingsopdracht volgens Standaard 4410H

Voorbeeld van een opdrachtbevestiging voor een samenstellingsopdracht volgens Standaard 4410H Let op: dit is een voorbeeldtekst! 0-1 Opdrachtbevestigingen Voorbeeld van een opdrachtbevestiging voor een samenstellingsopdracht volgens Standaard 4410H NB: Dit voorbeeld van een opdrachtbevestiging

Nadere informatie

Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie

Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie - Dames en heren, welkom bij het ochtendgedeelte van het DNB pensioenseminar. Dit is voor mij de eerste keer dat ik mag spreken

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN Dit reglement is op 11 mei 2012 vastgesteld door de raad van commissarissen van Koninklijke FrieslandCampina N.V. (de "Vennootschap"). Artikel

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1118 Het optreden van de accountant in de algemene vergadering van aandeelhouders Reactietermijn tot 16 december 2011

Concept Praktijkhandreiking 1118 Het optreden van de accountant in de algemene vergadering van aandeelhouders Reactietermijn tot 16 december 2011 Concept Praktijkhandreiking 1118 Het optreden van de accountant in de algemene vergadering van aandeelhouders Reactietermijn tot 16 december 2011 NIVRA en NOvAA gebruiken de merknaam NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie

Nadere informatie