BELEIDSNOTITIE ONDERZOEK NVOG

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BELEIDSNOTITIE ONDERZOEK NVOG"

Transcriptie

1 BELEIDSNOTITIE ONDERZOEK NVOG Mei 2003 ONDERZOEKSBELEID OP HOOFDLIJNEN; OBSTETRIE EN GYNAECOLOGIE IN NEDERLAND

2 Inleiding Ons vakgebied kent veel onderzoeksthema s die alle op verschillende wijze benaderd kunnen worden, van klinische evaluatie tot fysiologie en werkingsmechanismen en tenslotte tot moleculair genetische achtergrond. Binnen een land als het onze is het onmogelijk om op alle gebieden te excelleren en is het beter om tot een onderlinge afspraak tot afstemming van de onderzoeksgebieden te komen. Prioritering stimuleert onderlinge samenwerking, verschaft duidelijkheid naar de subsidiegevers en verhoogt de kans op baanbrekende resultaten. Ten behoeve van een dergelijke profilering van onderzoeksgebieden, heeft de commissie Wetenschap van de NVOG een eerste inventarisatie gemaakt van thema s waarin in ons land, bij voorkeur op meerdere plaatsen, reeds kwalitatief goed onderzoek geschiedt. Bij deze inventarisatie is gebruik gemaakt van gegevens verkregen via het Hooglerarenconvent en van de Disciplineplan van de KNAW. Sterkte-zwakte analyse van onderzoek en aanwijzing van prioriteitsgebieden heeft als risico een verstarring van onderzoek. Toch menen wij dat de voordelen van een dergelijke profilering (concentratie van onderzoek) opwegen tegen de nadelen, mits herijking van de onderzoeksthema s frequent plaatsvindt. Binnen de beroepsgroep zal dan ook iedere twee jaar evaluatie en eventuele bijsturing plaats dienen te vinden. Onderzoek algemeen Traditioneel wordt ons vakgebied ingedeeld in drie subdisciplines, te weten de Obstetrie, de Voortplantingsgeneeskunde en de Gynaecologie. Ook in dit overzicht is deze driedeling gehanteerd, hoewel nadrukkelijk overlap tussen de vakgebieden bestaat en ook binnen de vakgebieden veelal aparte subdisciplines zijn aan te wijzen (zie o.a. algemene gynaecologie en oncologie, en algemene obstetrie en prenatale diagnostiek). In het algemeen valt op dat door het gehele vakgebied heen de klinische evaluatie een sterk onderdeel vormt. Hieronder valt het doelmatigheidsonderzoek maar ook langdurige followup. Deze aspecten zijn in ons land goed ontwikkeld en dienen ook in de toekomst verder gestimuleerd te worden. Met betrekking tot specifieke ziekten en ziektebeelden, zijn per discipline de volgende aandachtsgebieden c.q. trefwoorden aan te geven: - Obstetrie: - prenatale screeningstechnieken - foeto-maternale adaptatie maladaptatie: - maternale cardiovasculaire problemen - fœtale groeivertraging en ontwikkeling zenuwstelsel (gedrag) en circulatie - Voortplantingsgeneeskunde: - in vitro fertilisatie - veroudering en anovulatie - infertiliteit; prognose/beleid pagina 1

3 - Gynaecologie: - translationeel onderzoek - innovatie therapie - women s health Een meer specifieke indeling per subdiscipline en gerubriceerd naar drie kenmerken (klinische evaluatie, fysiologie/werkingsmechanisme en moleculair-genetisch) is bijgevoegd. Obstetrie ALGEMENE OBSTETRIE PRENATALE DIAGNOSTIEK Klinische evaluatie en preventie Fysiologie / werkingsmechanismen Moleculair / genetisch Foetale bewaking Vroegdiagnostiek (screening) en behandeling zw. hypertensie Interactie moeder-foetus (adaptatie-maladaptatie: IUGR, vroeggeboorte, pre-eclampsie) Foetale ontwikkeling (m.n. zenuwstelsel en circulatie) Lange termijn consekwenties verstoorde intra-uteriene ontwikkeling Interactie moeder-ei in vroege zwangerschap (genetische achtergronden, immunologie) Implementatie en acceptatie screeningstechnieken Diagnostiek en behandeling Genetische en metabole achtergronden aangeboren afwijkingen. pagina 2

4 Gynaecologie Klinische evaluatie en preventie Fysiologie / pathogenese ALGEMENE GYNAECOLOGIE - bekkenbodemafwijkingen - HRT - abnormaal uterien bloedverlies - gestoorde jonge zwangerschap - chirurgische technieken en materialen - psychosomatiek 1 - endometrium en endometriose - cardiovasculaire effecten HRT ONCOLOGISCHE GYNAECOLOGIE - serumdiagnostiek - beeldvorming - sentinel node - hyperthermie - immuuntherapie - hormonen en kanker - chirurgische technieken en materialen - kwaliteit van leven 2 - translationeel onderzoek 3 - genetica en kanker - HPV en cervixcarcinoom Moleculair / genetisch - genotypering maligniteiten - immuuntherapie Toelichting: het psychosomatische onderzoek richt zich vooral op pijnsyndromen en seksuele functiestoornissen het kwaliteit-van-leven onderzoek richt zich vooral op psychoseksueel functioneren na behandeling van gynaecologische maligniteiten aandachtsgebieden bij translationeel onderzoek zijn onderzoek van telomerase, oncogenen, immuunrespons en angioneogenese pagina 3

5 Inventarisatie wetenschappelijk onderzoek op het gebied van Voortplanting aan de Nederlandse Universitaire Centra Klinische evaluatie / preventie VOORTPLANTING 1. In vitro fertilisatie 2. Oriënterend fertil. onderzoek FUNCTIESTOORNISSEN 3. Reproductieve veroudering 4. Anovulatie Fysiologie / werkingsmechanismen 5. Endometrium / implantatie 6. Follikelontwikkeling Moleculair genetisch 7. Endometriose 8. Embryo 9. Spermatogenese 10. Polycysteus ovariumsyndr. 11. (premature) Menopauze De belangrijkste 11 thema s van wetenschappelijk onderzoek op het gebeid van de voortplantingsgeneeskunde aan de 8 Nederlandse Universitaire centra worden in het bovenstaande overzicht weergegeven. Hierin kan het overgrote deel van het Nederlands onderzoek worden ondergebracht. Het aandeel van onvruchtbaarheid binnen de voortplanting is relatief groot, vanwege uitstel van kinderwens en daarmee gepaard gaande verminderde natuurlijk vruchtbaarheid, alsmede door het laagdrempelig zorgstelsel in Nederland. Daarnaast maakt de specifiek Nederlandse situatie dat onderzoek en geavanceerde zorg rond de voortplanting gekenmerkt wordt door: sterke internationale oriëntatie, nauwe samenwerkingsverbanden en verwijspatronen binnen regio s, nauwe samenwerkingsverbanden met eerstelijns zorg, nationale richtlijnen die in toenemende mate het klinisch handelen bepalen, toenemende aandacht voor spontane zwangerschapskansen en evidence-based evaluatie van doelmatigheid van interventie en toenemende aandacht voor preventie en veroudering. Enkele (niet eerder genoemde) punten van aandacht in het veld dienen apart vermeld te worden: anticonceptie valt binnen de thema s follikelontwikkeling en endometrium, hormoonsubstitutie en climacterium vallen binnen veroudering, pre-implantatie genetische diagnostiek en screening valt binnen het thema embryo. pagina 4

Inhoud. Voorwoord 1 0

Inhoud. Voorwoord 1 0 Inhoud Voorwoord 1 0 1 Algemeen 1 1 1.1 Speciële anamnese 1 1 1.1.1 Speciële anamnese gynaecologie 1 1 1.1.2 Speciële anamnese obstetrie 1 3 1.1.3 Speciële anamnese voortplantingsgeneeskunde 1 4 1.1.4

Nadere informatie

NOTA ORGANISATIE VAN DE VOORTPLANTINGSGENEESKUNDE. Versie 1.0

NOTA ORGANISATIE VAN DE VOORTPLANTINGSGENEESKUNDE. Versie 1.0 NOTA ORGANISATIE VAN DE VOORTPLANTINGSGENEESKUNDE Versie 1.0 Datum Goedkeuring 15-11-2002 Methodiek Consensus based Discipline Verantwoording Monodisciplinair NVOG Inhoudsopgave Aanleiding...1 Uitgangspunten...2

Nadere informatie

Competentieprofiel van de genetisch consulent

Competentieprofiel van de genetisch consulent Competentieprofiel van de genetisch consulent De genetisch consulent is werkzaam binnen het specialisme klinische genetica. Het specialisme klinische genetica is gericht op zorgvragen van patiënten/ adviesvragers

Nadere informatie

Vrouwelijke (sub)fertiliteit

Vrouwelijke (sub)fertiliteit Vrouwelijke (sub)fertiliteit Annemiek Nap, gynaecoloog Ziekenhuis Rijnstate Arnhem Universitair Medisch Centrum St.Radboud Nijmegen Fysiologie van de voortplanting Het materiaal: Ovarium Endometrium

Nadere informatie

Vruchtbaarheid en kanker

Vruchtbaarheid en kanker Vruchtbaarheid en kanker Deze tekst is gedeeltelijk overgenomen van Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF) Deze folder is bedoeld voor vrouwen die zich zorgen maken over de gevolgen van een behandeling

Nadere informatie

Addendum. Nederlandse Samenvatting

Addendum. Nederlandse Samenvatting Addendum A Nederlandse Samenvatting 164 Addendum Cardiovasculaire ziekten na hypertensieve aandoeningen in de zwangerschap Hypertensieve aandoeningen zijn een veelvoorkomende complicatie tijdens de zwangerschap.

Nadere informatie

Leidraad gynaecologie

Leidraad gynaecologie Leidraad gynaecologie Leidraad gynaecologie R.L.M. Bekkers L. Dukel Bohn Stafleu van Loghum Houten, 2005 2005 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Position Paper. Embryoselectie

Position Paper. Embryoselectie Position Paper Embryoselectie Vastgesteld door de Werkgroep Genetisch Onderzoek (2011/2012) Geaccordeerd door het VSOP bestuur, februari 2012 Achtergrond Allereerst willen we benadrukken dat de VSOP positief

Nadere informatie

Pré-implantatie Genetische Diagnostiek brochure nr. 13

Pré-implantatie Genetische Diagnostiek brochure nr. 13 Pré-implantatie Genetische Diagnostiek brochure nr. 13 Inleiding De wetenschap staat niet stil. Een aantal jaar geleden is er een nieuwe methode ontwikkeld die het mogelijk maakt om ernstige erfelijke

Nadere informatie

H4 REPRODUCTIEVE VRAAGSTUKKEN Uitgangsvraag

H4 REPRODUCTIEVE VRAAGSTUKKEN Uitgangsvraag 682 683 684 685 686 687 688 689 H4 REPRODUCTIEVE VRAAGSTUKKEN Uitgangsvraag Welke counseling en advisering is wenselijk ten aanzien van anticonceptie, kinderwens, zwangerschap en preventie van overdragen

Nadere informatie

KLINISCH-GENETISCHE DIAGNOSTIEK ROND DE TOEPASSING VAN ICSI. Versie 1.0

KLINISCH-GENETISCHE DIAGNOSTIEK ROND DE TOEPASSING VAN ICSI. Versie 1.0 KLINISCH-GENETISCHE DIAGNOSTIEK ROND DE TOEPASSING VAN ICSI Versie 1.0 Datum Goedkeuring 30-03-1996 Methodiek Consensus based Discipline Verantwoording nvog Introductie Op het gebied van de kunstmatige

Nadere informatie

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed

Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Bron: Nederlandse vereniging van Obstetrie en Gynaecologie Inhoud 1. Achtergrond 2. Als u zwanger wilt worden 3. Als u zwanger

Nadere informatie

NOTA SUBSPECIALISATIE OBSTETRISCHE PERINATOLOGIE. Versie 1.0

NOTA SUBSPECIALISATIE OBSTETRISCHE PERINATOLOGIE. Versie 1.0 NOTA SUBSPECIALISATIE OBSTETRISCHE PERINATOLOGIE Versie 1.0 Datum Goedkeuring 17-11-2006 Methodiek Consensus based Discipline Verantwoording Multidisciplinair NVOG Algemeen Achtergrond De obstetrische

Nadere informatie

J.C.M. Dumoulin Hoofd Laboratorium voor Voortplantingsgeneeskunde Maastricht Universitair Medisch Centrum

J.C.M. Dumoulin Hoofd Laboratorium voor Voortplantingsgeneeskunde Maastricht Universitair Medisch Centrum Het melden van ernstige voorvallen, bijwerkingen en calamiteiten bij de toepassing van gameten en/of embryo s tijdens de laboratoriumfase van geassisteerde voortplanting J.C.M. Dumoulin Hoofd Laboratorium

Nadere informatie

NOTA ORGANISATIE 2E EN 3E LIJNS VERLOSKUNDIGE ZORG. Versie 1.0

NOTA ORGANISATIE 2E EN 3E LIJNS VERLOSKUNDIGE ZORG. Versie 1.0 NOTA ORGANISATIE 2E EN 3E LIJNS VERLOSKUNDIGE ZORG Versie 1.0 Datum Goedkeuring 22-03-2006 Methodiek Consensus based Discipline Verantwoording NVOG Algemeen Deze nota is opgesteld door vertegenwoordigers

Nadere informatie

Overzicht van de leereenheid in schema Klinisch redeneren

Overzicht van de leereenheid in schema Klinisch redeneren Klinisch redeneren 1. Introductie klinisch redeneren college 2. Psychosociaal en sociaal college maatschappelijk functioneren 3. Introductie werkboek werkcollege 4. Introductie patiëntbespreking college

Nadere informatie

Omdat PGD voorafgaand aan de zwangerschap plaatsvindt, kan het gezien worden

Omdat PGD voorafgaand aan de zwangerschap plaatsvindt, kan het gezien worden Samenvatting Preïmplantatie genetische diagnostiek Preïmplantatie genetische diagnostiek (PGD) is het onderzoeken van een cel die afgenomen is van een embryo in vitro (of een eicel vóór de bevruchting)

Nadere informatie

Obstetrie en Gynaecologie PGD

Obstetrie en Gynaecologie PGD Obstetrie en Gynaecologie PGD Pre-implantatie Genetische Diagnostiek Inhoud Inleiding 1 Voor wie is de PGD 1 Hoe verloopt een PGD behandeling 2 Wat zijn de kansen 4 Welke aandoeningen kunnen onderzocht

Nadere informatie

Keuzes bij kinderwens onder andere PGD (Preimplantatie Genetische Diagnostiek) Namens de werkgroep PGD azm Congres BVN 18 april 2009

Keuzes bij kinderwens onder andere PGD (Preimplantatie Genetische Diagnostiek) Namens de werkgroep PGD azm Congres BVN 18 april 2009 Keuzes bij kinderwens onder andere PGD (Preimplantatie Genetische Diagnostiek) Dr. Christine de Die-Smulders afdeling Klinische Genetica MUMC+ Namens de werkgroep PGD azm Congres BVN 18 april 2009 Zomer

Nadere informatie

Genetica Gehemeltespleet

Genetica Gehemeltespleet Genetica Gehemeltespleet Palatoschisis Genetica Inleiding Uw kind staat onder behandeling van het schisisteam van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL)

Nadere informatie

Specialismespecifieke Toelichting op de Registratieregels Gynaecologie

Specialismespecifieke Toelichting op de Registratieregels Gynaecologie Specialismespecifieke Toelichting op de Registratieregels Gynaecologie v20110701 Ingangsdatum 1 januari 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Uitzonderingen op de algemene registratieregels... 4 2.1 Sluiten

Nadere informatie

Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed

Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Gebruik van SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Auteur: dr. J.J. Duvekot namens de werkgroep SSRI-medicatie voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed. 2012 NVOG Het

Nadere informatie

Alles over cryopreservatie in de voortplantingsgeneeskunde - waar staan we vandaag?

Alles over cryopreservatie in de voortplantingsgeneeskunde - waar staan we vandaag? Alles over cryopreservatie in de voortplantingsgeneeskunde - waar staan we vandaag? Nij Geertgen Spring Symposium Woensdag 31 mei 2017 Elsendorp - Nederland Onderwerp Biologische lichaamsmaterialen zoals

Nadere informatie

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden?

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? 21 mei 2011 Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? Drs. Inge Smeets PGD arts en arts-onderzoeker Maastricht Universitair Medisch Centrum Themamiddag Jong en BRCA Borstkankervereniging

Nadere informatie

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Beschikking van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en PG

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Beschikking van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en PG Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Beschikking van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van 20SEP, 2016 houdende vergunningverlening in het kader van de Wet op het bevolkingsonderzoek

Nadere informatie

Samenvatting. Huidig programma en criteria voor screening

Samenvatting. Huidig programma en criteria voor screening Samenvatting Technologische ontwikkelingen maken het in toenemende mate mogelijk om al vroeg in de zwangerschap eventuele afwijkingen bij de foetus op te sporen. Ook zijn nieuwe testen beschikbaar die

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING NVOG Nederlandse Vereniging voor PATIËNTENVOORLICHTING Afwegingen bij de keuze voor ICSI No 16 2001 NVOG/NVU Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze folder berusten bij de Nederlandse Vereniging

Nadere informatie

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat.

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat. Waar komt uw interesse voor de gynaecologie vandaan? Ik ben aanvankelijk geïnteresseerd geraakt in de verloskunde en gynaecologie toen ik geneeskunde studeerde. En dan vooral in het samenspel van de hormonen.

Nadere informatie

zwangerschap en werk op het laboratorium

zwangerschap en werk op het laboratorium zwangerschap en werk op het laboratorium Liesbeth Geenen bedrijfsarts Arbo unie Zwolle 27 januari 2011 1 Reproductie en arbeid op een laboratorium Inleiding Effecten van werkgebonden factoren op de zwangerschap

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED

NVOG Voorlichtingsbrochure GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED NVOG Voorlichtingsbrochure GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1 GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1. Achtergrond 2.

Nadere informatie

gynaecologische echoscopie

gynaecologische echoscopie patiënteninformatie gynaecologische echoscopie Echoscopie is onderzoek van de inwendige organen door middel van geluidsgolven. Door terugkaatsing van uitgezonden geluidsgolven kunnen afbeeldingen worden

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING NVOG Nederlandse Vereniging voor PATIËNTENVOORLICHTING Schildklierafwijkingen en Zwangerschap No 16 2004 NVOG Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze folder berusten bij de Nederlandse Vereniging

Nadere informatie

Afwegingen bij de keuze voor ICSI. Polikliniek Gynaecologie Route 48

Afwegingen bij de keuze voor ICSI. Polikliniek Gynaecologie Route 48 Afwegingen bij de keuze voor ICSI Polikliniek Gynaecologie Route 48 0 De inhoud van deze voorlichtingsfolder is samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze folder

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Gynaecologie / Verloskunde Schildklierafwijkingen en zwangerschap i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Inhoudsopgave In het kort Wat is de schildklier en hoe werkt hij? De ontwikkeling van de schildklier

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten Gynaecologie. Endometriose

Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten Gynaecologie. Endometriose Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Gynaecologie Endometriose Inhoud Endometriose 1 Klachten 4 Onderzoek 6 Behandeling 8 Tot slot 11 1 Endometriose Algemeen Er is

Nadere informatie

PROGRAMMABOEKJE PUBLIEKSDAGEN TER GELEGENHEID VAN HET 125-JARIG BESTAAN VAN DE NVOG IN DE REEHORST TE EDE 24 MAART 29 SEPTEMBER

PROGRAMMABOEKJE PUBLIEKSDAGEN TER GELEGENHEID VAN HET 125-JARIG BESTAAN VAN DE NVOG IN DE REEHORST TE EDE 24 MAART 29 SEPTEMBER PROGRAMMABOEKJE PUBLIEKSDAGEN TER GELEGENHEID VAN HET 125-JARIG BESTAAN VAN DE NVOG IN DE REEHORST TE EDE OP 24 MAART EN 29 SEPTEMBER 2012 Jubileumcommissie NVOG Dr. Herman Oosterbaan, voorzitter Mw.dr.

Nadere informatie

PRENATALE SCREENING OP FOETALE AFWIJKINGEN

PRENATALE SCREENING OP FOETALE AFWIJKINGEN PRENATALE SCREENING OP FOETALE AFWIJKINGEN Versie 1.0 Datum Goedkeuring 01-11-2005 Methodiek Evidence based Discipline Verantwoording NVOG 1. Inleiding Prenatale screening heeft als doel de zwangere vrouw

Nadere informatie

De ontwikkeling van de schildklier bij de baby 3 Schildklierziekten 3 4. Schildklier en zwangerschap 6 8. Tot slot 9

De ontwikkeling van de schildklier bij de baby 3 Schildklierziekten 3 4. Schildklier en zwangerschap 6 8. Tot slot 9 De schildklier is een klein orgaan dat voor de luchtpijp ligt, boven het kuiltje in de hals (figuur 1). Normaal is de schildklier niet te zien of te voelen. De schildklier wordt gestimuleerd door het hormoon

Nadere informatie

Kinderwens en Cardiogenetische aandoeningen Dr. Yvonne Arens, klinisch geneticus Afdeling Klinische Genetica, MUMC+

Kinderwens en Cardiogenetische aandoeningen Dr. Yvonne Arens, klinisch geneticus Afdeling Klinische Genetica, MUMC+ Kinderwens en Dr. Yvonne Arens, klinisch geneticus Afdeling Klinische Genetica, MUMC+ Kinderwens en cardiogenetische aandoeningen : de keuzes Spontaan zwanger worden met het aanvaarden van het risico Spontaan

Nadere informatie

iet-technischesamenvatting

iet-technischesamenvatting iet-technischesamenvatting 1 Algemenegegevens 1.1 Titel van het project Verbetering van dendritische cel functies in anti-kanker therapieen 1.2 Looptijd van het project 1-9-2015-1-9-2020 1.3 Trefwoorden

Nadere informatie

De omschreven werkvelden waarin de genetisch consulent werkzaam is, zijn: - oncogenetica; - cardiogenetica;

De omschreven werkvelden waarin de genetisch consulent werkzaam is, zijn: - oncogenetica; - cardiogenetica; De opleiding tot genetisch consulent De context Het specialisme Klinische Genetica is gericht op zorgvragen van adviesvragers die samenhangen met erfelijke en aangeboren aandoeningen. Adviesvragers kunnen

Nadere informatie

STRUCTUREEL ECHOSCOPISCH ONDERZOEK (SEO) Versie 1.1

STRUCTUREEL ECHOSCOPISCH ONDERZOEK (SEO) Versie 1.1 STRUCTUREEL ECHOSCOPISCH ONDERZOEK (SEO) Versie 1.1 Datum Goedkeuring 01-11-2005 Methodiek Consensus based Discipline Multidisciplinair Verantwoording NVOG 1 Eisen te stellen aan de echoscopist Naar dit

Nadere informatie

Algemeen... 3 Wat is endometriose?... 3 Bij wie komt het voor?... 4 Hoe ontstaat endometriose?... 4

Algemeen... 3 Wat is endometriose?... 3 Bij wie komt het voor?... 4 Hoe ontstaat endometriose?... 4 Endometriose Inhoudsopgave Algemeen... 3 Wat is endometriose?... 3 Bij wie komt het voor?... 4 Hoe ontstaat endometriose?... 4 Welke klachten kunnen passen bij endometriose?... 5 Pijn... 6 Klachten bij

Nadere informatie

Endometriose. Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op

Endometriose. Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op Endometriose Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Algemeen Endometriose is een ziektebeeld waarbij baarmoederslijmvlies buiten de holte van de baarmoeder voorkomt. Endometriose

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie GYNAECOLOGIE ECHOSCOPIE. Versie 2.4. Datum Goedkeuring Verantwoording

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie GYNAECOLOGIE ECHOSCOPIE. Versie 2.4. Datum Goedkeuring Verantwoording Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie GYNAECOLOGIE ECHOSCOPIE Versie 2.4 Datum Goedkeuring 17-03-2007 Verantwoording NVOG Inhoudsopgave In het kort...1 Wat is echoscopie?...2 Waarom een

Nadere informatie

Invriezen van embryo's na IVF/ICSI

Invriezen van embryo's na IVF/ICSI Invriezen van embryo's na IVF/ICSI Deze tekst is gedeeltelijk overgenomen van Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF) De behandeling van kanker kan schadelijk zijn voor de vruchtbaarheid. Er zijn

Nadere informatie

Beleidsadvies Onverwachte bevindingen bij het SEO opgesteld door de Werkgroep Foetale Echoscopie

Beleidsadvies Onverwachte bevindingen bij het SEO opgesteld door de Werkgroep Foetale Echoscopie Prenatale screening Downsyndroom en SEO Beleidsadvies Onverwachte bevindingen bij het SEO opgesteld door de Werkgroep Foetale Echoscopie Inleiding Bij de voorlichting aan het begin van de zwangerschap,

Nadere informatie

Gezond omgaan met de menopauze. 20 vragen, 20 antwoorden over hormoongebruik

Gezond omgaan met de menopauze. 20 vragen, 20 antwoorden over hormoongebruik Gezond omgaan met de menopauze 20 vragen, 20 antwoorden over hormoongebruik In deze brochure leest u antwoorden op de meest gestelde vragen over hormoongebruik tijdens de menopauze. Als voorbereiding op

Nadere informatie

Maatschap Gynaecologie

Maatschap Gynaecologie Gynaecologie / Verloskunde Maatschap Gynaecologie Algemene informatie Gynaecologie Dr. J.J. van Beek D. Boskamp P. Bourdrez A.H.D.M. Dam A.M. van Wijck Dr. I. van Gestel Dr. J.E. Sollie E.J. Wijnen - Duvekot

Nadere informatie

PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom)

PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom) PCOS (Poly Cysteus Ovarium Syndroom) Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is PCOS? 1 De normale cyclus 1 Wat gebeurt er bij PCOS? 2 Verhoogde risico's 3 Genetica 3 Behandelmethodes

Nadere informatie

BACHELORJAAR 1 OPLEIDINGSONDERDEEL Leerlijn 1 : Medische kennis. Biologie: basis van het leven 6. De cel: biomoleculen en metabolisme 10

BACHELORJAAR 1 OPLEIDINGSONDERDEEL Leerlijn 1 : Medische kennis. Biologie: basis van het leven 6. De cel: biomoleculen en metabolisme 10 BACHELORJAAR 1 Biologie: basis van het leven 6 De cel: biomoleculen en metabolisme 10 De cel: structuur en functie 6 De cel: moleculaire biologie en signaaltransductie 6 De cel: van cel naar weefsel 7

Nadere informatie

Premature ovarian failure

Premature ovarian failure 11 e Post O.N.S. Meeting Premature ovarian failure Onvruchtbaarheid en impact voor overlevers van kanker Britt van Merrienboer MANP Verpleegkundig specialist GE/GYN-oncologie Jeroen Bosch Ziekenhuis, den

Nadere informatie

Voorwoord 13. Hoofdstuk 1 Fysiologisch en anatomisch rappel 15

Voorwoord 13. Hoofdstuk 1 Fysiologisch en anatomisch rappel 15 Inhoudstafel Voorwoord 13 Hoofdstuk 1 Fysiologisch en anatomisch rappel 15 1.1 Menstruele cyclus 15 1.1.1 Ovulatie 15 1.1.2 Menstruele cyclus ter hoogte van het endometrium 17 1.2 Gametogenese 18 1.3 De

Nadere informatie

Inleiding Wat is endometriose?

Inleiding Wat is endometriose? Inleiding Aan de binnenkant van de baarmoeder zit een laagje slijmvlies. Soms komen stukjes van dit slijmvlies buiten de baarmoeder terecht. Dit noemt men endometriose. De meeste vrouwen merken hier niets

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project Niet-technische samenvatting 2015245 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project De rol van Nucleaire Hormoon Receptoren in de regulatie van het glucose- en lipidemetabolisme en de ontwikkeling van type

Nadere informatie

Groene, rode en oranje bolletjes. Rood bolletje, wat is er aan de hand?

Groene, rode en oranje bolletjes. Rood bolletje, wat is er aan de hand? Groene, rode en oranje bolletjes U ziet enkele groene en mogelijk ook rode of oranje bolletjes staan voor de genoemde oorzaken van verminderde vruchtbaarheid. Een groen bolletje betekent dat dit zeer waarschijnlijk

Nadere informatie

intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI)

intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI) patiënteninformatie intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI) ICSI is een afkorting van intracytoplasmatische sperma-injectie. ICSI is een vorm van reageerbuisbevruchting. Bij een ICSI-behandeling brengt

Nadere informatie

Endometriose. Gynaecologie. mca.nl

Endometriose. Gynaecologie. mca.nl Endometriose Gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat is endometriose? 3 Bij wie komt endometriose voor? 4 Hoe ontstaat endometriose? 5 Welke klachten geeft endometriose? 5 Hoe wordt endometriose vastgesteld?

Nadere informatie

STRUCTUREEL ECHOSCOPISCH ONDERZOEK (SEO) Versie 2.0

STRUCTUREEL ECHOSCOPISCH ONDERZOEK (SEO) Versie 2.0 STRUCTUREEL ECHOSCOPISCH ONDERZOEK (SEO) Versie 2.0 Datum Goedkeuring 07-03-2012 Methodiek Consensus based Discipline Monodisciplinair Verantwoording NVOG Voorwaarden en uitvoering Naar dit modelprotocol

Nadere informatie

Endometriose. Algemeen

Endometriose. Algemeen Endometriose Algemeen Endometriose is de situatie waarbij baarmoederslijmvlies buiten de holte van de baarmoeder voorkomt. Endometriose kan pijn tijdens de menstruatie veroorzaken, of chronische pijn onder

Nadere informatie

Overzicht maximale vergoedingen Verloskunde 2017

Overzicht maximale vergoedingen Verloskunde 2017 Overzicht maximale vergoedingen Verloskunde 2017 Omschrijving s Volledige verloskundige zorg achterstandswijken Verzekerden achterstandswijken 1001 1011 1.310,75 1.612,23 Deelprestaties verloskundige zorg

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure ENDOMETRIOSE

NVOG Voorlichtingsbrochure ENDOMETRIOSE NVOG Voorlichtingsbrochure ENDOMETRIOSE ENDOMETRIOSE 1. In het kort 2. Wat is endometriose? 3. Bij wie komt endometriose voor? 4. Hoe ontstaat endometriose? 5. Welke klachten kunnen passen bij endometriose?

Nadere informatie

buiten 4. Bij wie komt endometriose voor? 5. Hoe ontstaat endometriose?

buiten 4. Bij wie komt endometriose voor? 5. Hoe ontstaat endometriose? ENDOMETRIOSE 1. In het kort 2. Wat is endometriose? 3. Bij wie komt endometriose voor? 4. Hoe ontstaat endometriose? 5. Welke klachten kunnen passen bij endometriose? 6. Welk onderzoek kan bij endometriose

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 officieuze coördinatie 1. CYTOGENETISCHE ONDERZOEKEN

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 officieuze coördinatie 1. CYTOGENETISCHE ONDERZOEKEN GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33 pag. 1 "K.B. 22.7.1988" (in werking 1.8.1988) "AFDELING II. Genetische onderzoeken." "Art. 33. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde

Nadere informatie

Endometriose. het lichaam terechtkomen, maar dat gebeurt bijna nooit. Het slijmvlies zit aan de buitenkant van de organen, of is er diep in gegroeid.

Endometriose. het lichaam terechtkomen, maar dat gebeurt bijna nooit. Het slijmvlies zit aan de buitenkant van de organen, of is er diep in gegroeid. Endometriose 1. In het kort 2. Wat is endometriose? 3. Bij wie komt endometriose voor? 4. Hoe ontstaat endometriose? 5. Welke klachten kunnen passen bij endometriose? 6. Welk onderzoek kan bij endometriose

Nadere informatie

Endometriose. Poli Gynaecologie

Endometriose. Poli Gynaecologie 00 Endometriose Poli Gynaecologie De inhoud van deze voorlichtingsfolder is mede samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze folder is zeer volledig en uitgebreid

Nadere informatie

Endometriose Informatie over oorzaken, klachten en mogelijke behandelingen.

Endometriose Informatie over oorzaken, klachten en mogelijke behandelingen. Patiënteninformatie Endometriose Informatie over oorzaken, klachten en mogelijke behandelingen. Inhoudsopgave Pagina Wat is endometriose? 4 Wat doet het baarmoederslijmvlies? 5 Bij wie komt endometriose

Nadere informatie

1. Algemeen 4 1.1 Wat is endometriose 4 1.2 Bij wie komt het voor 5 1.3 Hoe ontstaat endometriose 5

1. Algemeen 4 1.1 Wat is endometriose 4 1.2 Bij wie komt het voor 5 1.3 Hoe ontstaat endometriose 5 endometriose 2 Inhoud 1. Algemeen 4 1.1 Wat is endometriose 4 1.2 Bij wie komt het voor 5 1.3 Hoe ontstaat endometriose 5 2. Welke klachten kunnen passen bij endometriose 5 2.1 Pijn 6 2.2 Klachten bij

Nadere informatie

Obstetrie & Gynaecologie Verloskunde De 20-weken echo

Obstetrie & Gynaecologie Verloskunde De 20-weken echo Obstetrie & Gynaecologie Verloskunde De 20-weken echo Prenatale diagnostiek Obstetrie & Gynaecologie Verloskunde Inleiding In deze folder leest u meer over de 20-weken echo. De informatie is bedoeld voor

Nadere informatie

Genetica Lip-kaak-gehemeltespleet

Genetica Lip-kaak-gehemeltespleet Genetica Lip-kaak-gehemeltespleet Cheilo-gnato-palato-schisis Genetica Inleiding Uw kind staat onder behandeling van het schisisteam van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), het Medisch

Nadere informatie

Gynaecologie. Schildklierafwijkingen en zwangerschap. Afdeling: Onderwerp:

Gynaecologie. Schildklierafwijkingen en zwangerschap. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Gynaecologie In het kort De schildklier kan te snel werken (hyperthyreoïdie) of te langzaam (hypothyreoïdie). In beide gevallenmoeten voor en tijdens de zwangerschap de schildklierhormonen

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Gynaecologie Schildklierafwijkingen en zwangerschap www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is de schildklier en hoe werkt hij?... 3 De ontwikkeling van de schildklier bij de baby... 3 Schildklierziekten...

Nadere informatie

Beleidsadvies onverwachte bevindingen bij het SEO opgesteld door de Werkgroep Foetale Echoscopie

Beleidsadvies onverwachte bevindingen bij het SEO opgesteld door de Werkgroep Foetale Echoscopie Beleidsadvies onverwachte bevindingen bij het SEO opgesteld door de Werkgroep Foetale Echoscopie Inleiding Bij de voorlichting aan het begin van de zwangerschap, dient de zwangere vrouw die informatie

Nadere informatie

vruchtbaarheidssparende behandeling

vruchtbaarheidssparende behandeling Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie vruchtbaarheidssparende behandeling Invriezen Invriezen van van embryo s eicellena IVF informatie voor vrouwelijke patiënten vruchtbaarheidssparende behandeling

Nadere informatie

Overeenkomst Regionaal Centrum Prenatale Screening en praktijk voor counseling

Overeenkomst Regionaal Centrum Prenatale Screening en praktijk voor counseling Overeenkomst Regionaal Centrum Prenatale Screening en praktijk voor counseling Partijen, Het Regionaal Centrum prenatale screening (naam) WBO vergunninghouder in het kader van landelijke organisatie van

Nadere informatie

AFWEGINGEN BIJ DE KEUZE VOOR INTRACYTOPLASMATISCHE SPERMA- INJECTIE (ICSI)

AFWEGINGEN BIJ DE KEUZE VOOR INTRACYTOPLASMATISCHE SPERMA- INJECTIE (ICSI) AFWEGINGEN BIJ DE KEUZE VOOR INTRACYTOPLASMATISCHE SPERMA- INJECTIE (ICSI) 666 Inleiding ICSI is de afkorting van intracytoplasmatische sperma-injectie. Men brengt hierbij in het laboratorium één zaadcel

Nadere informatie

ICSI, INTRACYTOPLASMATISCHE SPERMA-INJECTIE

ICSI, INTRACYTOPLASMATISCHE SPERMA-INJECTIE ICSI, INTRACYTOPLASMATISCHE SPERMA-INJECTIE Versie 1.0 Datum Goedkeuring 10-05-2006 Verantwoording NVOG Inleiding ICSI is de afkorting van intracytoplasmatische sperma-injectie. Men brengt hierbij in het

Nadere informatie

Richtlijn voor richtlijnen in het ONCOLINE format

Richtlijn voor richtlijnen in het ONCOLINE format Richtlijn voor richtlijnen in het ONCOLINE format Tumorwerkgroep: Datum vaststellen: Datum revisie: ALGEMEEN Twee tot drie korte zinnen over epidemiologie en behandeling. Voor de landelijke richtlijnen

Nadere informatie

Echoscopie. in Gynaecologie en verloskunde. Gynaecologie

Echoscopie. in Gynaecologie en verloskunde. Gynaecologie Echoscopie in Gynaecologie en verloskunde Gynaecologie Inhoudsopgave In het kort... 4 Wat is echoscopie?... 5 Waarom een echo?... 5 Echoscopie in de gynaecologie... 6 Echoscopie bij onderzoek naar vruchtbaarheid...

Nadere informatie

VSV Preventie groep B streptokokken ziekte neonaat september 2011

VSV Preventie groep B streptokokken ziekte neonaat september 2011 VSV Preventie groep B streptokokken ziekte neonaat september 2011 1.0 EPIDEMIOLOGIE In Nederland is circa 20% van alle zwangeren draagster van GBS. Naar schatting zal gemiddeld 50% van alle kinderen, van

Nadere informatie

Schildklierafwijkingen en zwangerschap

Schildklierafwijkingen en zwangerschap Patiënteninformatie Schildklierafwijkingen en zwangerschap Informatie over onderzoek en behandeling van schildklierafwijkingen tijdens de zwangerschap Inhoudsopgave Pagina Wat is de schildklier en hoe

Nadere informatie

Aangeboren hartafwijkingen, een prenatale diagnose. Lieke Rozendaal Kindercardioloog LUMC 20-01-2015

Aangeboren hartafwijkingen, een prenatale diagnose. Lieke Rozendaal Kindercardioloog LUMC 20-01-2015 Aangeboren hartafwijkingen, een prenatale diagnose Lieke Rozendaal Kindercardioloog LUMC 20-01-2015 20 januari 2015 Aangeboren hartafwijkingen (AHA) Zeldzaam: 6-8 op 1000 pasgeborenen Complexe hartafwijkingen:

Nadere informatie

ICSI Intracytoplasmatische sperma-injectie

ICSI Intracytoplasmatische sperma-injectie ICSI Intracytoplasmatische sperma-injectie Inhoudsopgave Algemeen Voor wie is ICSI? Hoe verloopt een ICSI-behandeling? Welk onderzoek is nodig voor een ICSI-behandeling? De kans op zwangerschap na een

Nadere informatie

Kwaliteit vanuit patiëntenperspectief

Kwaliteit vanuit patiëntenperspectief Kwaliteit vanuit patiëntenperspectief SONCOS-symposium 28 september 2016 Irene Dingemans Projectleider kwaliteit van zorg Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties disclosure Geen andere belangen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 138 Uitstel van ouderschap De positie van de vrouw in de westerse maatschappij is de laatste tientallen jaren fundamenteel veranderd. Vrouwen zijn hoger opgeleid dan vroeger en werken vaker buitenshuis.

Nadere informatie

Preïmplantatie Genetische Diagnostiek: ongekende mogelijkheden

Preïmplantatie Genetische Diagnostiek: ongekende mogelijkheden Oratie Prof. dr. Christine E.M. de Die-Smulders Faculty of Health, Medicine and Life Sciences Preïmplantatie Genetische Diagnostiek: ongekende mogelijkheden Preimplantatie Genetische Diagnostiek: ongekende

Nadere informatie

FOETALE ECHOSCOPIE. Versie 2.0

FOETALE ECHOSCOPIE. Versie 2.0 FOETALE ECHOSCOPIE Versie 2.0 Datum Goedkeuring 13-11-2009 Methodiek Evidence based Discipline Monodisciplinair Verantwoording NVOG Begripsbepaling Met echoscopisch onderzoek wordt in deze kwaliteitsnorm

Nadere informatie

Endometriose. Gynaecologie. alle aandacht

Endometriose. Gynaecologie. alle aandacht Endometriose Gynaecologie alle aandacht Bron: NVOG Endiometrose 1. In het kort 2. Wat is endometriose? 3. Bij wie komt endometriose voor? 4. Hoe ontstaat endometriose? 5. Welke klachten kunnen passen bij

Nadere informatie

Gebruik van SSRI-medicatie Voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie

Gebruik van SSRI-medicatie Voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie 00 Gebruik van SSRI-medicatie Voor en tijdens de zwangerschap en in het kraambed Poli Gynaecologie 1 Uw huisarts of psychiater heeft u een SSRI voorgeschreven. SSRI staat voor selectieve serotonine heropname-remmer.

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE AFWEGINGEN BIJ DE ICSI

PATIËNTENINFORMATIE AFWEGINGEN BIJ DE ICSI PATIËNTENINFORMATIE AFWEGINGEN BIJ DE ICSI 2 Inhoudsopgave Wat zijn redenen voor ICSI... 4 Hoe gebeurt ICSI... 4 Gezondheidsrisico s voor de vrouw bij ICSI... 5 Gezondheidsrisico s voor kinderen die na

Nadere informatie

Urologie/ Gynaecologie ICSI. IntroCytoplasmatische Sperma-Injectie

Urologie/ Gynaecologie ICSI. IntroCytoplasmatische Sperma-Injectie Urologie/ Gynaecologie ICSI IntroCytoplasmatische Sperma-Injectie Inhoudsopgave Inleiding...4 Wat zijn redenen voor ICSI?...4 Hoe gebeurt ICSI?...4 Gezondheidsrisico s voor de vrouw bij ICSI...5 Gezondheidsrisico

Nadere informatie

Planningsbesluit klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering

Planningsbesluit klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering VWS Planningsbesluit klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering 14 januari 2003/nr. IBE/I/2304946 De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Gezien de adviezen van de Gezondheidsraad

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1. - Toepassingsgebied en definities

HOOFDSTUK 1. - Toepassingsgebied en definities 23 MEI 2017. - Ministerieel besluit tot vaststelling van de bijzondere criteria voor de erkenning van arts-specialisten, stagemeesters en stagediensten klinische genetica BS 31/05/2017 1 HOOFDSTUK 1. -

Nadere informatie

Samenvatting. Het gehele menselijk genoom in kaart. Genoombrede diagnostiek

Samenvatting. Het gehele menselijk genoom in kaart. Genoombrede diagnostiek Samenvatting Naar verwachting zal het binnen enkele jaren mogelijk zijn om het volledige genoom van individuen voor een relatief laag bedrag ( duizend dollar ) te sequencen. Sequencen is het bepalen van

Nadere informatie

Invriezen van eicellen

Invriezen van eicellen Invriezen van eicellen Deze tekst is geheel overgenomen van Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF) De behandeling van kanker kan schadelijk zijn voor de vruchtbaarheid. Er zijn verschillende

Nadere informatie

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik.

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik. Samenvatting In Nederland gebruikt ongeveer 80% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd alcoholhoudende drank. Veel vrouwen staken het alcoholgebruik zodra ze zwanger zijn of eerder al, als ze zwanger

Nadere informatie

Obesitas. Oktober. Zorgpad Low risk B en High risk A

Obesitas. Oktober. Zorgpad Low risk B en High risk A Obesitas Zorgpad Low risk B en High risk A Oktober Dit document bevat mogelijk vertrouwelijke informatie van JIJWIJ. Het kopiëren en/of verspreiden van dit document zonder voorafgaande schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Snelle en uitstekende fertiliteitspreservatie

Snelle en uitstekende fertiliteitspreservatie Snelle en uitstekende fertiliteitspreservatie Aan vrouwelijke patiënten 40 jaar met een oncologische aandoening Regio zuidwest Nederland Datum 22 mei 2015 Auteur Prof. dr. J.S.E. Laven, Erasmus MC Dr.

Nadere informatie