Leeswijzer. Verificatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leeswijzer. Verificatie"

Transcriptie

1 Jaarbeeld MVO

2 Leeswijzer In dit eerste Jaarbeeld Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2009 licht APG zijn MVO beleid toe. Daarbij nemen we de oprichting van APG als startpunt en rapporteren we dus activiteiten uit 2008 en In de toekomst hanteren we een rapportagecyclus die gelijk loopt met de jaarverslagen. We gaan in dit Jaarbeeld uit van de richtlijnen voor duurzaamheidsverslaggeving van het Global Reporting Initiative (GRI). Op vindt u een gedetailleerde invulling van de prestatie-indicatoren van de GRI-richt lijnen. Verificatie APG wil een zo juist mogelijk beeld schetsen van zijn MVO-activiteiten. In 2010 beraden wij ons nader op een goede manier om deze informatie tegen aanvaardbare kosten te laten verifiëren door een deskundige, onafhankelijke partij. Uw mening Bij APG is het MVO-beleid nog volop in ontwikkeling. Een essentieel element van deze ontwikkeling is de gedachtewisseling met onze stakeholders. Ideeën en/of suggesties over MVO zijn dus welkom. Gebruik hiervoor het adres of neem rechtstreeks contact op met Ernst Peters, manager MVO:

3 APG Jaarbeeld MVO 2009 Voorwoord 5 Profiel 6 Onze visie op MVO 8 Sociale aspecten van de bedrijfsvoering 9 Milieuaspecten van de bedrijfsvoering 11 Verantwoord beleggen 12

4 Voorwoord APG bestaat nu ruim twee jaar en heeft een grote verantwoordelijkheid. Voor onze opdrachtgevende pensioenfondsen beheren we veel geld. Daarmee zijn we voor miljoenen mensen belangrijk in de opbouw en uitbetaling van hun pensioenen en voor hun eventuele aanvullende verzekeringen. En we staan middenin de maatschappelijke discussie over pensioenfondsen en hun beleggingsbeleid. Over beleid en uitvoering leggen we verantwoording af, met name in ons Jaarverslag en in ons Verslag Verantwoord Beleggen. Naast een grote belegger zijn we een bedrijf van vierduizend mensen die hun best doen voor de klanten en dat willen doen op een fatsoenlijke manier. Met name over dit laatste aspect gaat dit MVO-jaarbeeld. We laten er mee zien dat we ook in onze eigen bedrijfsvoering de normen hanteren die we opleggen aan onze leveranciers en die leidend zijn in ons beleggingsbeleid. De thema s waar MVO zich op richt, lenen zich bij uitstek voor grote debatten. Het gaat immers om grote problemen als het klimaatvraagstuk of de economische orde. Wij beperken ons in dit jaarbeeld tot een feitelijk verslag van onze inspanningen. Soms betreft het grote maar meestal veel kleine stappen. Maar wordt niet elke reis - hoe ver dan ook - stap voor stap afgelegd? Dick Sluimers Voorzitter raad van bestuur APG Groep Deze gedrukte versie van ons MVO Jaarbeeld bevat een aantal hoofdzaken. De internetversie bevat bovendien per GRI-element een directe verwijzing naar de vindplaats van de informatie, al dan niet speciaal verzameld voor dit MVO-jaarbeeld. We streven met deze aanpak naar een goed evenwicht tussen leesbaarheid en volledigheid, waarbij ook onnodig papierverbuik wordt vermeden. Met de ervaringen van deze eerste verslaglegging willen we de komende jaren een integratie bereiken van de MVO-verslaglegging met het algemene Jaarverslag en het Verslag Verantwoord Beleggen. 4

5 Wij streven naar een zo klein mogelijke ecologische voetafdruk. Dit doen wij door de milieubelasting, het energiegebruik en de CO2-uitstoot zo veel als mogelijk te reduceren, en waar mogelijk volledig schoon te produceren. APG Jaarbeeld MVO

6 Profiel APG wil bijdragen aan een goed en betaalbaar pensioen, tegen een redelijke vergoeding voor zo veel mogelijk mensen. APG gelooft, met haar opdrachtgevers, in een sterk Nederlands pensioenstelsel dat op collectiviteit en solidariteit is gebaseerd. Het is de ambitie om dit stelsel blijvend met kennis en expertise te steunen. APG wil hiermee een goed en betaalbaar collectief pensioen voor de huidige en komende generaties mede mogelijk maken. APG draagt aan een positieve ontwikkeling van het pensioen stelsel bij door scherp op kosten en opbrengsten te letten, door fiscale, juridische en financiële kennis actief te delen en door zichzelf steeds weer te verbeteren. APG is een maatschappelijk betrokken onderneming. APG blijft zichzelf en de bedrijfsvoering steeds weer aanpassen om uiteindelijk de beste oplossingen voor mens en milieu te realiseren. Door oog voor de samenleving te hebben hoopt APG dat ook toekomstige generaties in een leefbare samenleving kunnen opgroeien. APG Groep NV is op 29 februari 2008 opgericht en heeft zijn wortels in de pensioenwereld. De onderneming heeft vestigingen in Heerlen, Amsterdam, New York en Hong Kong, beheerde eind 2009 ongeveer 240 miljard pensioen vermogen en bedient zo n 3,8 miljoen deelnemers. Hierbij zijn wereldwijd circa medewerkers betrokken. Het logo van APG, een gestileerde levensboom, weerspiegelt de drie levensfasen: de jaren vóór het werkzame leven, het werkzame leven en het leven na pensionering. Het motto van APG is: Morgen is vandaag. Daarmee willen wij tot uiting te brengen dat de pensioenkeuzes van vandaag bepalend zijn voor de pensioensituatie in de toekomst. Hoe eerder we anticiperen op toekomstige voorzieningen, hoe beter dat voor de deelnemers is. APG biedt maatwerk in pensioen- en vermogensbeheer voor pensioenfondsen. Daarnaast bieden we inkomens- vervangende en aanvullende producten met een individueel of (semi-)collectief karakter, gerelateerd aan collectieve pensioenregelingen. APG richt zijn integrale dienstverlening op een optimale ondersteuning van pensioenfondsen, aangesloten werkgevers, actieve deelnemers en gepensioneerden. APG is werkzaam in de sectoren overheid en onderwijs, bouw en woningcorporaties, evenals voor bedrijven in de baksteenindustrie, bitumen, schoonmaak, groothandel in bloemen en planten. Internationaal is de eerste stap gezet door het afsluiten van een contract met Pensplan, een Italiaanse pensioenuitvoerder, waarvoor APG een deel van het vermogensbeheer uitvoert. APG Groep heeft drie dochters: APG, Cordares en Loyalis. APG is specialist in de uitvoering van collectieve pensioenen in de publieke sector en het daarmee samenhangende vermogensbeheer. APG is een 98 procent dochter van APG Groep. Cordares is specialist in de uitvoering van collectieve pensioenen en bedrijfstakeigen regelingen in de private sector. Cordares is een 51 procent dochter van APG Groep. Loyalis is specialist in aanvullende collectieve, semicollectieve en individuele inkomensarrangementen voor werkgevers en werknemers in de sectoren en fondsen die bij APG zijn aangesloten. Deze arrangementen sluiten op de collectieve pensioenregelingen van deze sectoren aan. Loyalis is een 90 procent dochter van APG Groep. APG Groep heeft één aandeelhouder, namelijk de Stichting Pensioenfonds ABP. Daarnaast kent APG Groep op werkmaatschappijniveau de aandeel- en certificaathouders Stichting Sociaal Fonds Bouwnijverheid en Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties. APG Groep heeft ook een aantal indirecte kapitaalbelangen. De volledige structuur blijkt uit de lijst van kapitaalbelangen, zoals opgenomen als onderdeel van de toelichting op de jaarrekening. 6

7 Kerncijfers (bedragen in miljoenen euro s) Overzicht van de prestaties van APG op een aantal GRI indicatoren. Een overzicht van alle indicatoren is op bij het MVO Jaarbeeld weergegeven in een aparte bijlage. Eind 2009 Eind 2008 Groepsvermogen Balanstotaal Verhouding eigen vermogen/balanstotaal 45% 45% pensioenuitvoeringsbedrijf Beleggingen van het verzekeringsbedrijf (incl. vorderingen uit herverzekering) Verplichtingen van het verzekeringsbedrijf Solvabiliteit van het verzekeringsbedrijf 234% 242% Investeringen in materiële vaste activa 21 8 Personeel in personen hele jaar mrt-dec Operationeel resultaat Bedrijfsopbrengsten - pensioenbeheer vermogensbeheer aanvullende producten overige beleggingsresultaten Cijfer eind 2008 gecorrigeerd APG Jaarbeeld MVO

8 Onze visie op MVO Als pensioenuitvoerder hebben we van nature een langetermijnvisie: we werken aan de toekomst van de huidige generatie deelnemers van de opdrachtgevende pensioenfondsen. Voor ons betekent duurzaamheid dat ook de behoeften van toekomstige generaties aan de orde zijn. Om te bereiken dat duurzaamheid leidraad wordt in ons handelen, hebben wij de tien partner uitgangspunten van MVO Nederland tot de onze gemaakt. 1. Bij alle bedrijfsbeslissingen streven wij naar een zorgvuldige balans tussen people, planet en profit. 2. Wij streven naar een zo klein mogelijke ecologische voetafdruk. Dit doen wij door o.a. de milieubelasting, het energiegebruik en de CO2-uitstoot zo veel als mogelijk te reduceren, en waar mogelijk volledig schoon te produceren. 3. Wij bevorderen de vitaliteit, inzetbaarheid en ontwikkeling van onze medewerkers. 4. Wij streven in onze personeelssamenstelling naar diversiteit in geslacht, herkomst, cultuur en leeftijd. 5. Wij creëren kansen voor groepen die het op de arbeidsmarkt moeilijk hebben. 6. Wij letten bij het inkopen van producten en diensten sterk op de sociale en milieu- aspecten die bij de productie, het transport en het gebruik een belangrijke rol spelen en maken daarover afspraken met onze leveranciers en afnemers. 7. Wij zoeken voortdurend naar nieuwe kansen op het gebied van duurzame producten en diensten. 8. Wij staan open voor samenwerking en partnerschappen en zijn bereid kennis en ervaringen actief te delen. 9. Wij leveren een bijdrage aan de leefbaarheid in de plaats of regio waarmee wij zijn verbonden. 10. Wij formuleren periodiek nieuwe MVO-doelen, geven eerlijke en heldere informatie over de vorderingen en zijn bereid hierover te overleggen met belanghebbenden. De MVO-focus van APG ligt momenteel bij de implementatie van de ESG-factoren als onlosmakelijk onderdeel van het beleggingsbeleid. Hiermee streven we naar een zo groot mogelijke duurzaamheid in de beleggingen van APG (zie paragraaf 5). Verder heeft APG maatregelen genomen die moeten verzekeren dat het milieubeleid van de eigen bedrijfsvoering goed wordt uitgevoerd en zo de doelstellingen worden gehaald. Corporate Facility Management - dat hiervoor verantwoordelijk is - meet maandelijks de milieukengetallen en rapporteert deze met regelmaat. APG hecht aan zijn maatschappelijke rol en wil daarin een voorbeeld zijn voor zijn directe omgeving. De ketenverantwoordelijkheid houdt voor het inkoopproces in dat zowel de leveranciers zelf als hun producten en diensten moeten voldoen aan specifieke eisen ten aanzien van de thema s Mens, Milieu en Maatschappij. Deze eisen zijn vastgelegd in een Code of Conduct voor Leveranciers. Sinds november 2008 vragen wij onze leveranciers om deze Code of Conduct voor leveranciers te ondertekenen. APG spant zich in om het bewustzijn van het belang van duurzame ontwikkeling en MVO bij de eigen medewerkers te verhogen. Hiertoe worden regelmatig activiteiten georganiseerd en verschijnt er een periodiek MVO-bulletin. APG verwacht van alle medewerkers dat zij in hun werk rekening houden met MVO aspecten en stimuleert actieve betrokkenheid, onder andere door regelmatig - en met succes - op te roepen tot het indienen van verbetervoorstellen bij de manager MVO. Met de instelling van de gedragscodes voor onze medewerkers en leveranciers, ons milieumanagementsysteem en ons Beleid Verantwoord Beleggen - dat jaarlijks door onze grootste opdrachtgever wordt getoetst - hebben we de belangrijkste MVO-activiteiten van APG geborgd. 8

9 Om tijdens de integratie continuïteit van dienstverlening te waarborgen, is veel energie gestoken in de efficiënte en effectieve inzet van personeel en persoonlijke ontwikkeling van werknemers. APG Jaarbeeld MVO

10 Sociale aspecten van de bedrijfsvoering In 2009 is gewerkt aan het ingrijpende integratieproces van de organisaties en werkprocessen van de bedrijven binnen APG Groep. Het kunnen (blijven) bieden van hoogwaardige en professionele dienstverlening heeft daarbij centraal gestaan. Wat dit betreft zijn de uitgangspunten van de gefaseerde integratie: mens volgt werk en eenieders standplaats zo veel mogelijk respecteren. Met het samengaan van APG, Loyalis en Cordares is ook een harmonisatie van de arbeidsvoorwaarden aan de orde. In 2009 is een zorgvuldig proces gestart dat dit einddoel beoogt. De looptijd van de bestaande CAO s voor APG en Loyalis respectievelijk Cordares is verlengd van 1 april 2009 tot 1 april Door de integratie van APG, Loyalis en Cordares is de interne medezeggenschapsstructuur veranderd. Om de belangen van alle medewerkers van de verschillende werkmaatschappijen te kunnen behartigen, is een Voorlopige Collectieve Ondernemingsraad (VCOR) samengesteld. Dit overkoepelend orgaan heeft in 2009 de items behandeld die APG, Loyalis en Cordares raken. Daarnaast hebben de al bestaande Ondernemingsraden van APG, Loyalis en Cordares onderwerpen behandeld die op de eigen werkmaatschappij betrekking hadden. Om tijdens de integratie de continuïteit van de dienstverlening te waarborgen, is veel energie gestoken in de efficiënte en effectieve inzet van het personeel en de persoonlijke ontwikkeling van de werknemers. Daarbij is onder andere het instrument van de kwalitatieve en kwantitatieve personeelsplanning ingezet. Dit instrument geeft jaarlijks inzicht in de beschikbare en benodigde kwaliteiten en kwantiteiten. In 2009 is ingezet op een verdere upgrading van het zittende personeel en op de instroom van nieuwe medewerkers op HBO- en academisch niveau. Het ziekteverzuim van APG Groep was met gemiddeld 3,6% in 2008 en 3,4% in 2009 aanhoudend laag. In toenemende mate besteden we in de bedrijfsrestaurants aandacht aan gezonde voeding. Zo was er in april 2009 in Heerlen een vegetarische week, waarbij extra aandacht voor vegetarisch voedsel tot meer belangstelling voor deze producten heeft geleid. Bij de renovatie van het hoofdkantoor in Heerlen is een centrale plek ingericht voor het Personeelscentrum, gericht op de ontwikkeling van de kennis en vaardigheden van de medewerkers. Ook Personeelsvereniging De Linde zal er in 2010 onderdak krijgen. In 2009 startte de bouw van een fitnesscentrum vlak bij het hoofdkantoor in Heerlen, met voltooiing in Behalve herstelmogelijkheden voor zieke of geblesseerde medewerkers is er ruimte en tijd voor de fitnesstraining van de overige medewerkers. In 2009 ondertekende APG het charter Talent naar de Top. Dit charter richt zich op het bevorderen van vrouwelijk talent in topfuncties, met het oog op de achterstand van Nederland op dit gebied ten opzichte van de internationale situatie. Met de ondertekening van dit charter schaart APG Groep zich in een groeiende rij bedrijven die zich inspannen voor de participatie en het behoud van vrouwen in topfuncties. Met 7% vrouwelijke managers in de top, het gemiddelde over 2009, is voor APG nog veel te doen. De target ligt op 12% in Dat de human resource -benadering waar APG Groep voor heeft gekozen werkt, blijkt uit een aantal prijzen en eervolle vermeldingen die in 2009 zijn behaald: Top Werkgever Nederland 2009, dat jonge talenten helpt bij het maken van de juiste keuze voor een aansprekende werkgever. Top ICT Werkgever, een keurmerk dat door Corporate Research Foundation (CRF) wordt toegekend. Dit is een specialist op het gebied van internationaal onderzoek naar arbeidsvoorwaarden en opleidings- en ontwikkelmogelijkheden. Alleen bedrijven die aan strenge selectie- 10

11 criteria voldoen, mogen zich een jaar lang met dit exclusieve keurmerk op de arbeidsmarkt profileren. Uit onderzoek blijkt dat vooral jonge, hoogopgeleide professionals dit keurmerk belangrijk vinden bij de keuze voor hun toekomstige werkgever. Frontoffice Pensioenen van Cordares heeft een ITOcertificaat ontvangen voor zijn goede telefonische dienstverlening. Met dit certificaat is Frontoffice Pensioenen het eerste gecertificeerde klantcontactcentrum van een pensioengerelateerd bedrijf in Nederland. APG Investments US is uitgeroepen tot een van de twintig beste middelgrote tot grote bedrijven in New York. De Amerikaanse vestiging van APG Groep hoort daarmee bij de top van de ongeveer twaalfduizend ondernemingen die door de Business Council van de staat New York en door de Society for Human Resource Management onder de loep zijn genomen. Loyalis hoort bij de top drie van de best gewaardeerde levensverzekeraars van Nederland. Dit blijkt uit een recent klanttevredenheidsonderzoek van de onafhankelijke vergelijkingssite Independer.nl. APG ondersteunt diverse leerstoelen, studierichtingen en andere wetenschappelijke activiteiten aan universiteiten, evenals kleinschalige maatschappelijke activiteiten in de regio. Voorbeelden zijn: Netspar, een nationaal netwerk voor onderzoek en opleiding voor pensioenen, ouder worden en loopbaanbeëindiging; de bijzondere leerstoel Arbeidsverhoudingen bij de overheid (Albeda-leerstoel) aan de Universiteit Leiden; bijzondere leerstoelen aan de Universiteiten van Amsterdam (UvA), Maastricht (UM) en Heerlen (OU). APG Jaarbeeld MVO

12 Milieuaspecten van de bedrijfsvoering De afgelopen periode is er veel aandacht besteed aan de milieuaspecten van de eigen bedrijfsvoering. Na een evaluatie en goedkeuring door Lloyd s Register Quality Assurance kreeg het milieumanagementsysteem van het Corporate Facility Management van APG op 16 januari 2009 de ISO 14001:2004 milieumanagementnorm. Deze certificering werd in december 2009 herbevestigd door Lloyd s, samen met de algemene ISO 001:2000 norm. Het milieumanagementsysteem is van toepassing op het beheer van gebouwen en installaties, terreinen, catering, schoonmaakwerkzaamheden, veiligheid, document productie, inkoop en logistiek op het hoofdkantoor van APG te Heerlen. In februari 2009 verichtte SITA, het bedrijf dat het afval van APG verwerkt, een CO2-scan. Met een calculatiemodel ontwikkeld door CE Delft en gebaseerd op gegevens van onder andere SenterNovem, berekende SITA de CO2- emissie bij de verwerking van het bedrijfsafval. Ten opzichte van het toetsingsjaar 1990 (Kyoto-verdrag) bleek een besparing van 1167 ton CO2 per jaar te zijn gerealiseerd. Dit resultaat leidde tot het CO2-certificaat van SITA- Nederland Op 22 december 2009 schreef APG zich in bij het SITA Green Label Premium. Dit betekent dat alle CO2 die vrijkomt bij de inzameling en verwerking van het bedrijfsafval voor 100% wordt geneutraliseerd. Via het Green Label Premium steunt APG het werk van de Climate Neutral Group en CARE Nederland. De Climate Neutral Group financiert gecertificeerde duurzame energieprojecten. CARE Nederland helpt bevolkingsgroepen van wie het bestaan wordt bedreigd door onder andere natuurrampen en andere effecten van klimaatverandering. Per 1 november 2009 is er een contract tussen SITA en APG voor de doelmatige en milieuhygiënische opslag en verwijdering van de afvalstoffen van alle APG-kantoren in Nederland, dus naast het hoofdkantoor in Heerlen ook de kantoren aan de Basisweg en de Zuidas in Amsterdam. Voor de APG-kantoren in Heerlen en aan de Zuidas in Amsterdam wordt uitsluitend groene stroom en groen gas gebruikt. Voor gas betekent dit dat CO2-gebruik wordt gecompenseerd. De groene stroom wordt door waterkracht centrales geleverd. Na afloop in 2012 van het lopende energiecontract voor de Basisweg in Amsterdam kan dit ook voor dit kantoor worden bereikt. Door de renovatie van het hoofdkantoor in Heerlen daalde het overall energieverbruik daar in vergelijking met 2005 met 48%. In december 2009 verleende SenterNovem een subsidie voor de CO2-reductie die met de renovatie is bereikt. Het kantoor WTC Schiphol verhuisde in 2009 naar de Zuidas in Amsterdam. Dit nieuwe kantoor is aanzienlijk energiezuiniger. Over heel 2009 zijn de vliegreizen voor CO2 via Groenbalans BV volgens de VCS-standaard gecompenseerd. In 2009 is bereikt dat alle drukwerk en printpapier FSCgecertificeerd is. Daarbij is voor het kopieerpapier gekozen voor 75 in plaats van 80 grams papier. Dit betekent dat er aanzienlijk minder natuurlijke hulpbronnen zijn gebruikt. Ook zijn de huisstijl-standaards voor onder andere presentaties zo aangepast dat bij afdrukken minder toner wordt gebruikt. Bij de selectie van het schoonmaakbedrijf voor alle panden, Vebego, zijn onder andere een halvering van de frequentie van schoonmaken en de inzet van zoveel mogelijk milieubesparende middelen in de bedrijfsvoering vastgelegd in het contract. 12

13 Verantwoord beleggen Bij APG Asset Management is een team van acht mensen fulltime bezig met vraagstukken op het gebied van milieu, maatschappij en goed ondernemingsbestuur (Environment, Social en Governance, kortweg ESG). Deze specialisten doorgronden samen met de portfolio managers, voor alle beleggingscategorieën de ESG-consequenties voor het beleggen en signaleren financieel aantrekkelijke beleggings kansen in ondernemingen met superieure ESG-prestaties. Zij spreken ondernemingen namens de opdrachtgevers direct aan en gebruiken de invloed van de opdrachtgevers om de ESG-prestaties te helpen verbeteren. Ze zoeken beleggingsmogelijkheden die een directe oplossing bieden voor belangrijke maatschappelijke vraagstukken en milieuproblemen, zoals armoede en klimaatverandering. Voor de analyse van de belangrijkste vraagstukken zijn voor iedere sector nieuwe instrumenten ontwikkeld. De analyse van maatschappelijke en milieuvraagstukken is het afgelopen jaar in alle nieuwe illiquide beleggingen, externe aandelenmandaten en vastrentende mandaten geïntegreerd. APG heeft aan externe partijen eisen gesteld voor wat betreft specifieke ESG-standaarden, waaronder die van de Roundtable on Sustainable Biofuels, de Roundtable on Responsible Soy (sojagewassen) en de richtlijnen voor maatschappelijke en milieuprestaties van de International Finance Corporation (onderdeel van de Wereldbank). Op twee belangrijke terreinen zijn activiteiten gestart, te weten duurzaamheid in vastgoed en ESG in Azië. Verder heeft APG in 2008 en 2009 veel aandacht besteed aan beleggingsprojecten met een duurzaam karakter. Recente voorbeelden zijn beleggingen in een nieuw bedrijf dat Jatropha teelt (een plant bruikbaar voor de productie van olie) en biobrandstoffen in Brazilië produceert en in een private equity-fonds voor particuliere bedrijven in de gezondheidszorg in Sub-Sahara Afrika. Ook zijn er substantiële nieuwe toezeggingen voor microfinanciering gedaan. Daarnaast heeft APG beleggingen gerealiseerd via nieuwe projecten in investeringsfondsen die zich uitsluitend op duurzame oplossingen of algemene infrastructuurfondsen richten. Voorbeelden van dergelijke fondsen zijn het Ampere Equity Fund (wind- en zonneenergie) en FE Clean Energy (infrastructuurprojecten voor schone, duurzame energie in de opkomende markten). APG voert voor opdrachtgevers een uitsluitingenbeleid. Dit houdt in dat we niet in ondernemingen beleggen die direct betrokken zijn bij de fabricage van anti persoonsmijnen, clusterbommen, chemische of biologische wapens of kernwapens die in strijd met het Nuclear Non-Proliferation Treaty worden vervaardigd. De lijst met ondernemingen die op basis van dit beleid worden uitgesloten, staat op de websites van de opdrachtgevers. Naar aanleiding van de VN-klimaattop 2009 in Kopenhagen hebben wij, samen met andere beleggers over de hele wereld, aangedrongen op een voortvarende internationale aanpak van klimaatverandering. APG is actief betrokken geweest bij het opstellen en uitdragen van een verklaring van 190 institutionele beleggers, die samen goed zijn voor een beheerd vermogen van miljard dollar. APG Jaarbeeld MVO

14 De MVO-focus ligt momenteel bij de implemen tatie van de ESG-factoren als onlosmakelijk onderdeel van het beleggingsbeleid. Hiermee streven we naar een zo groot mogelijke duurzaamheid in de beleggingen van APG 14

15 APG verwacht van de bedrijven waarin zij voor opdrachtgevers belegt, dat zij met respect voor de uitgangspunten van de VN Global Compact handelen. Zijn er aanwijzingen dat een onderneming in strijd met deze uitgangspunten handelt, dan gaat APG de dialoog met het bedrijf aan. Als dit niet voldoende effect heeft en de onderneming in strijd met de Global Compact standaarden blijft handelen, kan er voor worden gekozen ons belang in de onderneming te verkopen. In 2009 zijn 18 ondernemingen op gedrag aangesproken dat in strijd met de Global Compact uitgangs punten leek. Met nog eens 58 bedrijven is gesproken over hun duurzaamheidprestaties. Ook is APG voor opdrachtgevers op het gebied van corporate governance actief. APG maakt gebruik van het stemrecht op aandelen om invloed uit te oefenen op zaken als benoemingen, beloningsbeleid en duurzaamheidbeleid. Het stembeleid is te vinden op Waar mogelijk bezoeken we aandeelhoudersvergaderingen en treden we in gesprek met het bestuur van ondernemingen. APG neemt namens de opdrachtgevers actief deel aan discussies, consultaties en beleidsvoorbereiding op nationaal en internationaal niveau en zorgt er voor dat het opdrachtgevende pensioenfonds maximale compensatie ontvangt voor eventuele schade op beleggingen, bijvoorbeeld als gevolg van fraude bij de onderneming waarin is belegd. Voor meer informatie, zie ons Verslag Verantwoord Beleggen APG Jaarbeeld MVO

16

APG GROEP NV JAARBEELD 2010 BEELD

APG GROEP NV JAARBEELD 2010 BEELD APG GROEP NV JAARBEELD BEELD 2 APG GROEP NV JAARBEELD APG GROEP, EEN KENNISMAKING 3 APG GROEP, EEN KENNISMAKING MISSIE EN STRATEGIE APG Groep N.V. (APG Groep) gelooft in een sterk pensioenstelsel waarbij

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG KNVG Maarssen 4 september 2012 Agenda 1) Wie is APG? 2) Ontwikkelingen van vandaag 3) Uitdagingen voor morgen

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Pensioen in uitvoering

Pensioen in uitvoering Pensioen in uitvoering Pensioen in uitvoering Morgen is vandaag Morgen is vandaag is het motto van APG Het verwoordt dat APG zich elke dag opnieuw inzet voor het pensioen van morgen. Het onderstreept dat

Nadere informatie

Pensioen in uitvoering

Pensioen in uitvoering Pensioen in uitvoering Pensioen in uitvoering Morgen is vandaag Morgen is vandaag is het motto van APG Het verwoordt dat APG zich elke dag opnieuw inzet voor het pensioen van morgen. Het onderstreept dat

Nadere informatie

Cordares. 1.1 Zorgvuldig en toegewijd 8 1.2 Segment bedrijfstakregelingen 8 1.3 Segment niet-bedrijfstakregelingen

Cordares. 1.1 Zorgvuldig en toegewijd 8 1.2 Segment bedrijfstakregelingen 8 1.3 Segment niet-bedrijfstakregelingen 1 Cordares 1.1 Zorgvuldig en toegewijd 8 1.2 Segment bedrijfstakregelingen 8 1.3 Segment niet-bedrijfstakregelingen 10 1.4 Opdrachtgevers 11 1.5 Premies en uitkeringen 11 1.6 Cordares op het internet 12

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Henk Brouwer, voorzitter bestuur Amsterdam, 23 mei 2012 2011: een roerig jaar Positief: - positief rendement (8 miljard euro) - meer en beter inzicht in kosten - kostprijs

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden.

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden. MVO meetbaar gemaakt Themabijeenkomst VNO NCW 22 november 2010 MVO-Prestatieladder MVO Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s People Planet Profit MVO kan bijdragen om deze balans te vinden Wat valt

Nadere informatie

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN 23 april 2016 Agenda Doelstelling: het verbinden van de maatschappelijke missie van kerkelijke instellingen met de beleggingen Wat betekent

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

APG wil bijdragen aan een goed en betaalbaar pensioen, tegen een redelijke vergoeding voor zo veel mogelijk mensen.

APG wil bijdragen aan een goed en betaalbaar pensioen, tegen een redelijke vergoeding voor zo veel mogelijk mensen. Jaarbeeld APG wil bijdragen aan een goed en betaalbaar pensioen, tegen een redelijke vergoeding voor zo veel mogelijk mensen. APG heeft vestigingen in Heerlen, Amsterdam, New York en Hong Kong: Heerlen

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Duurzaam en doeltreffend schoonmaken. Ecologisch verantwoord

Duurzaam en doeltreffend schoonmaken. Ecologisch verantwoord Duurzaam en doeltreffend schoonmaken Ecologisch verantwoord Vive, in één keer dubbel schoonmaken: duurzaam en doeltreffend Vive draait om leven. Levenslust. Vitaliteit. Een goed gevoel. Vive is de naam

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Cordares 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8

Cordares 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1 is specialist in pensioenbeheer en inkomensverzekering voor meer dan één miljoen Nederlanders. Met 25 miljard euro vermogen onder beheer, een uitstekend track record en vakkennis opgebouwd sinds 1952,

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 Conform artikel 42 van de Wet betreffende de Aanvullende Pensioenen (WAP) vindt U hierna het jaarlijks verslag dat informatie verstrekt over het door Pensio TL uitgevoerde beheer

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Communicatieplan CO2-Prestatieladder 2016

Communicatieplan CO2-Prestatieladder 2016 Marssteden 66 7547 TD Enschede Postbus 461 7500 AL Enschede Telefoon 053-460 06 00 Fax 053-460 06 24 info@koopmans.nl www.koopmans.nl IBAN NL20ABNA0496344447 BIC ABNANL2A KvK 06028999 BTW NL001401889B01

Nadere informatie

APG Groep Jaarbeeld 2008

APG Groep Jaarbeeld 2008 Jaarbeeld 2008 APG Groep Jaarbeeld 2008 Introductie Organisatie APG Groep N.V. is opgericht op 29 februari 2008 en heeft zijn wortels in de pensioenwereld. APG Groep N.V. (APG Groep) heeft drie dochters:

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Bijlage bij MN MVO Jaarverslag 2014. gri tabel. op basis van de gri Richtlijnen (versie g4.0)

Bijlage bij MN MVO Jaarverslag 2014. gri tabel. op basis van de gri Richtlijnen (versie g4.0) Bijlage bij MN MVO Jaarverslag 14 gri tabel op basis van de gri Richtlijnen (versie g4.0) 14 Strategie en analyse G4-1 Verklaring management over visie en strategie van duurzame ontwikkeling 2 Voorwoord

Nadere informatie

Praktijk Voorbeeld nº 1

Praktijk Voorbeeld nº 1 1. Bedrijfs ID Naam van het bedrijf: Praktijk Voorbeeld nº 1 Van Dorp installaties bv Sector: Technische installaties Core Business / Belangrijkste Brandpreventie, technische ondersteuning, klimaatbeheersing

Nadere informatie

DUFAS Code Vermogensbeheerders. Algemene principes

DUFAS Code Vermogensbeheerders. Algemene principes DUFAS Code Vermogensbeheerders ref. 14_041 Algemene principes 1. Vermogensbeheerders handelen in het belang van hun klanten. 2. Vermogensbeheerders kennen hun klanten. 3. Vermogensbeheerders doen eerlijk

Nadere informatie

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 Duurzaam Ondernemen en DGMR Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 1. Inleiding Deze DuOn-beleidsvisie is het overkoepelende document voor het beleid en de initiatieven van DGMR op het gebied

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014 Dufas Code Vermogensbeheerders Verslag over 2014 Inhoud 1. Over dit verslag 3 2. Algemene principes 4 2.1 Vermogensbeheerders handelen in het belang van hun klanten 4 2.2 Vermogensbeheerders kennen hun

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Visie en Beleid (samenvatting) MVO loont! Duurzaamheid is onontbeerlijk om onze planeet en maatschappij voor nu en op langere termijn leefbaar te houden. Maatschappelijk

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Communicatieplan C02 Prestatieladder 2014

Communicatieplan C02 Prestatieladder 2014 koopmans TBI 1 juli 2015 Versie 2.0 1 van 10 Marssteden 66 7547 TD Enschede Postbus 461 7500 AL Enschede Communicatieplan C02 Prestatieladder 2014 Telefoon 053-460 06 00 Fax 053-460 06 24 1 juli 2015 Versie

Nadere informatie

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Teslin Capital Management BV Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Versie november 2014 2 Onze visie: Een onderneming heeft als doel waarde te creëren op de lange termijn, met inachtneming van de belangen

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Duurzaamheid en Stern juni 2013. Jeffrey Eijking Manager Business Sales Stern4

Duurzaamheid en Stern juni 2013. Jeffrey Eijking Manager Business Sales Stern4 1 Duurzaamheid en Stern juni 2013 Jeffrey Eijking Manager Business Sales Stern4 Agenda Stern in vogelvlucht People Planet Vragen? 2 Stern Groep Retailgroep in automobiliteit 2.000 medewerkers 90 verkooppunten

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN CO 2 PRESTATIELADDER. VERSIE 2, 2015 Attero, afdeling Communicatie

COMMUNICATIEPLAN CO 2 PRESTATIELADDER. VERSIE 2, 2015 Attero, afdeling Communicatie COMMUNICATIEPLAN CO 2 PRESTATIELADDER VERSIE 2, 2015 Attero, afdeling Communicatie Inleiding CO 2 -prestatieladder 1.0 Doel prestatieladder 3 2.0 Transparantie 3 3.0 Organisatie 3 4.0 Communicatiestrategie

Nadere informatie

Waar start je als ondernemer met duurzaamheid

Waar start je als ondernemer met duurzaamheid Waar start je als ondernemer met duurzaamheid www.will2sustain.com SPELREGELS PARTICIPATIEF INTERACTIEF MOBIELTJES GEBRUIK MAKEN VAN KENNIS IN DE GROEP CONCREET TOEPASSEN GEBRUIK MAKEND VAN VRAGEN EN

Nadere informatie

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A.

VERKORT JAARVERSLAG. Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. VERKORT JAARVERSLAG 213 Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. PROFIEL De Onderlinge Levensverzekering-Maatschappij s-gravenhage U.A. stelt zich op grond van haar Reglement ten doel

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

124 De Pensioenwereld in 2015

124 De Pensioenwereld in 2015 13 124 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 125 Meer consistentie nodig in verslaggeving premiepensioeninstellingen Auteurs: Frans Glorie en Kees Voorburg Op 1 januari 2011 is de premiepensioeninstelling

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Zeist, 4 maart 2014 1. Inleiding De verklaring inzake beleggingsbeginselen beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Zorgvuldig uw pensioen opbouwen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering. Misschien wilt u minder werken,

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

Communicatieplan Valmont Nederland B.V.

Communicatieplan Valmont Nederland B.V. VEMS 1-03 Communicatieplan 31-10-13 Vervangt 13-09-13 Communicatieplan Valmont Nederland B.V. CO 2 Prestatieladder 2.1 Valmont Nederland B.V. Den Engelsman 3 6026 RB Maarheeze Postbus 2632 6026 ZG Maarheeze

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014

Hesselink Koffie. Opgemaakt door Daniëlle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 10. Datum: 15 december 2014 1 van 10 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Daniëlle de Bruin Hesselink Koffie Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 15 december 014 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland

Communicatieplan. Conform 3.C.2. 23 juni 2015. Voorbij Prefab. Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland Conform 3.C.2 23 juni 2015 Voorbij Prefab Voorbij Prefab Siciliëweg 61 1045 AX Amsterdam Nederland INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING COMMUNICATIE... 3 1.1 Interne communicatie... 3 1.2 Externe communicatie...

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid DUURZAAM ONDERNEMEN bij NS Strategie Mobiliteit per trein heeft een duurzaam karakter en daarmee NS ook. Door het reizen van deur tot deur voor onze klanten zo aantrekkelijk mogelijk te maken draagt NS

Nadere informatie

Oktober 2015 Ortec Finance. Algemeen pensioenfonds

Oktober 2015 Ortec Finance. Algemeen pensioenfonds Algemeen Pensioenfonds Oktober 2015 Ortec Finance 1 / 7 Wat is een Algemeen Pensioenfonds? Een Algemeen Pensioenfonds (APF) onderscheidt zich van de bestaande pensioenuitvoerders door de mogelijkheid om

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Legrand Nederland B.V.

Legrand Nederland B.V. 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Marieke Megens Legrand Nederland B.V. Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 11 februari 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht

Nadere informatie

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT

Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Amsterdam, 21 januari 1997 Jaarbericht 1996 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 39 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in 1996 gegroeid

Nadere informatie

Verkort jaarverslag PHI 2010

Verkort jaarverslag PHI 2010 Verkort jaarverslag PHI 2010 uitgave van stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de houtverwerkende industrie Voorwoord 2010 was een roerig jaar. Ook voor Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houtverwerkende

Nadere informatie

Pensioenuitvoerder. Anne Mulder, Simmer Advies. Datum: 28-01-2014. request for proposal Kikkoman

Pensioenuitvoerder. Anne Mulder, Simmer Advies. Datum: 28-01-2014. request for proposal Kikkoman Aan: Van: Pensioenuitvoerder Datum: 28-01-2014 Onderwerp: Anne Mulder, Simmer Advies request for proposal Kikkoman Kikkoman Foods Europe B.V. in Nederland is gevestigd te Sappemeer en maakt onderdeel uit

Nadere informatie

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds PROFIELSCHETS NIET UITVOEREND BESTUURDER Stichting Stichting behoort tot de grootste ondernemingspensioenfondsen van Nederland met een belegd vermogen van bijna 18 miljard euro. Het pensioenfonds voert

Nadere informatie

Status: Versie 1.0 Datum opgesteld: 9 januari 2015 Datum gewijzigd: 9 januari 2015 Auteur: M. Bartelink Handtekening:

Status: Versie 1.0 Datum opgesteld: 9 januari 2015 Datum gewijzigd: 9 januari 2015 Auteur: M. Bartelink Handtekening: Ter certificering van de Prestatieladder Status: Versie 1.0 Datum opgesteld: 9 januari 2015 Datum gewijzigd: 9 januari 2015 Auteur: M. Bartelink Handtekening: Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Introductie

Nadere informatie

DUURZAAM? SHS Parkmanagementvereniging Slochteren Hoogezand-Sappemeer. 15 februari 2011. Sietse Vlietstra

DUURZAAM? SHS Parkmanagementvereniging Slochteren Hoogezand-Sappemeer. 15 februari 2011. Sietse Vlietstra 2 DUURZAAM? SHS Parkmanagementvereniging Slochteren Hoogezand-Sappemeer 15 februari 2011 Sietse Vlietstra Adviseur duurzaam ondernemen en innovatie Syntens 3 4 Wat is duurzaam? Het voorzien in de behoeften

Nadere informatie

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen

KENMERK: B/13/7252/HL DATUM: 25 april 2013 ONDERWERP VcTantwoord beleggen -p ENSIOEN EDERATIE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de Staatssecretaris, mevrouw J. Klijnsma Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR

Nadere informatie

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9

Noordlease. Opgemaakt door Danielle de Bruin. Periode: 1 januari t/m 31 december 2014. 1 van 9 1 van 9 Rapportage CO -voetafdruk Opgemaakt door Danielle de Bruin Noordlease Periode: 1 januari t/m 31 december 014 Datum: 7 maart 015 Climate Neutral Group BV Donkerstraat 19a 3511 KB Utrecht T. 030-36175

Nadere informatie