Stedelijke regio s Samen Sterk

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stedelijke regio s Samen Sterk"

Transcriptie

1 Stedelijke regio s Samen Sterk De grote steden, provincies en het rijk zetten samen schouders onder concurrentiepositie NL Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) voor de Noordelijke Randstad, Zuidelijke Randstad en Brainport Eindhoven Redeneerlijn voor bestuurlijke bijeenkomst januari 2016 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 1

2 Samenvatting R E O S Noordelijke Randstad: Gemeente Amsterdam, Gemeente Almere, Gemeente Utrecht, provincie Flevoland, provincie Utrecht, provincie Noord-Holland Zuidelijke Randstad: Gemeente Den Haag, Gemeente Rotterdam, Provincie Zuid- Holland Brainport Eindhoven: gemeente Eindhoven, gemeente Tilburg, provincie Noord-Brabant Economische Programmaraad Zuidvleugel, Economic Board Utrecht, Amsterdam Economic Board, Brainport Region Eindhoven de ministeries van I&M, EZ en BZK. uimtelijk conomische ntwikkel trategie Wereldwijd vormen stedelijke agglomeraties de motor van nationale economieën. Dat geldt ook voor de Nederlandse grote steden en de stedelijke regio s (Noordelijke Randstad, Zuidelijke Randstad en Brainport Eindhoven) waarvan zij deel uitmaken. Zij tonen de sociaaleconomische dynamiek en agglomeratiekracht die broodnodig is voor onze positie in de wereldeconomie. Voor behoud en verdere toename van die concurrentiekracht is versterking van de economische positie van de grote steden, de drie stedelijke regio s en de (fysieke en niet-fysieke) netwerken waarin ze met elkaar en het buitenland verbonden zijn, urgent. De Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) is daarop gericht, met de ambitie dat de drie stedelijke regio s afzonderlijk en in combinatie - op economisch terrein tot de top 3 van Europa, en de top 5 van de wereld blijven of gaan behoren. De REOS-partners kunnen het netwerk van de stedelijke regio s daarbij internationaal profileren als een leefbaar, duurzaam, kennisintensief en innovatief metropolitaan netwerk. Verbetering van de concurrentiepositie is een zaak van de markt, van individuele bedrijven en van cross-overs (waarbij verschillende sectoren en bedrijfstakken samenwerken in innovatieve projecten). De overheid heeft eveneens een belangrijke rol; een van de drie hoofddoelen van de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte is vergroting van de concurrentiekracht door het versterken van de ruimtelijk-economische structuur. Daarbij vraagt REOS om een vernieuwende vorm van bestuurlijke samenwerking. De opgaven staan centraal, niet de formele bevoegdheden. Opgaven manifesteren zich immers dwars door ruimtelijke schaalniveaus (lokaal, regionaal, nationaal, internationaal) en overheidslagen heen. De stedelijke regio s 2 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 3

3 hebben elkaar, de provincies en het rijk en andere partijen, zoals Economic Boards, nodig om zich verder te ontwikkelen en sterker te staan in de internationale economische arena. Bestuurders worden uitgenodigd om een gezamenlijke ambitie en strategie te bepalen, af te spreken hoe ze die gaan uitvoeren, en van daaruit keuzes te maken over een zo efficiënt mogelijke inzet van bestaande en toekomstige budgetten en andere instrumenten. Daarbij zijn er drie strategische hoofdvragen voor de bestuurders, die aangrijpen op verschillende ruimtelijke schaalniveaus: Hoe kan de ruimtelijke en economische dynamiek in de drie stedelijke regio s volop benut en gestimuleerd worden, via gerichte maatregelen (bijvoorbeeld internationale toplocaties, first and last mile bereikbaarheid) of generieke maatregelen (aanpassingen in nationale en provinciale regelgeving)? Hoe kunnen (fysieke en niet-fysieke) netwerken van de drie stedelijke regio s versterkt worden, bijvoorbeeld door investeringen in infrastructuur en digitale netwerken binnen de regio s, tussen de regio s en naar het buitenland? Hoe kan het gezamenlijke aanbod van voorzieningen, locaties en instellingen van de drie stedelijke regio s completer en daardoor internationaal nog aansprekender worden? Bij de zoektocht naar een antwoord op deze vragen zijn zes bestuurlijke principes gebruikt: 1) het benutten van de polycentrische structuur van het stedelijk netwerk bij vergroting van de agglomeratiekracht, 2) surfing the waves (het benutten van de energie en creativiteit in de markt), 3) complementariteit (de steden vullen elkaar aan in een netwerk met een compleet aanbod), 4) selectiviteit (onder meer bij het besteden van schaarse middelen), 5) subsidiariteit ( op het niveau van de grootstedelijke regio s wat kan, op nationaal niveau wat moet ) en 6) flexibiliteit (met beleid snel kunnen inspelen op internationale ontwikkelingen). Deze principes zijn vervolgens toegepast bij de uitwerking van acht strategische opgaven, te weten: 1. In alle drie stedelijke regio s is ruimte nodig voor verdichting en economische transformatie, een zaak van zowel de regio s zelf, als van het rijk en de provincies (onder meer het wegnemen van belemmeringen in regelgeving). 2. De (steden in de) drie regio s moeten daarbij uitstekend bereikbaar zijn (inclusief de first and last mile ), en onderling en via internationale netwerken (inclusief datanetwerken) met het buitenland verbonden. 3. De keuze van een beperkt aantal internationale toplocaties (business districts, campussen, logistiek en productie), waar financiële en andere middelen op gericht worden. 4. Verbinding van infrastructuur en ruimte ( Transit Oriented Development ), bijvoorbeeld rond OV-knooppunten, vraagt onder meer om een betere ruimtelijke programmering, ontschotting van budgetten en samenwerking tussen markt en overheid. 5. Vergroening van de economie, waarbij bestuurders onder meer doelen kunnen afspreken voor vergroening en verduurzaming, en vandaar uit afspraken kunnen maken over de bevordering van duurzame energie, circulaire economie, en gezonde verstedelijking. 6. Internationaal aansprekend leefklimaat door een adequaat aanbod van woningen en voorzieningen. 7. Versterking van kennisnetwerken, via het benutten van de reeds aanwezige innovatiekracht en het verbinden en aantrekken van kenniswerkers, bedrijven en kennisinstellingen. 8. Promotie van het REOS profiel in het buitenland. Deze notitie dient als inhoudelijke onderlegger voor het eerste bestuurlijke overleg. Het bevat een redeneerlijn, waarbij opgaven (H4) worden afgeleid uit urgentie (H2) en ambitie, profiel en principes (H3). Hoofdstuk 5 verbindt REOS met andere trajecten; zo 4 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 5

4 is REOS complementair aan de Beleidsverkenning Vestigingsklimaat Nederland (gericht op andere stedelijke netwerken) en de Agenda Stad ( City Deals ), zal zij een aanvullend ruimtelijk-economisch perspectief bieden voor een aantal MIRT-vraagstukken, en zal zij input vormen voor achtereenvolgens de Nationale Omgevingsagenda en de Nationale Omgevingsvisie. Dit hoofdstuk sluit af met het verzoek aan de bestuurders opdracht te verlenen om voor een tweede bijeenkomst elke opgave uit te werken in voorstellen voor concrete maatregelen, inclusief tijdspad en verantwoordelijkheden. 1. Wat is de REOS en wie gaan haar opstellen? Wereldwijd vormen stedelijke agglomeraties de motor van de nationale economie. Dat geldt ook voor de Nederlandse grote steden en de stedelijke regio s waarvan zij deel uitmaken. Zoals Rotterdam - in de woorden van burgemeester Aboutaleb - een broedplaats van sociale en economische vernieuwing is, tonen ook de andere grote steden en hun regio s de sociaaleconomische dynamiek en agglomeratiekracht die broodnodig is voor de versteviging van de concurrentiepositie van ons land in de wereldeconomie. Om het potentieel van de stedelijke regio s optimaal te benutten (de uitdaging in de OESO Territorial Review), moeten betrokken actoren intensiever samenwerken. Dat gebeurt al op het niveau van de stedelijke regio s. De grote steden werken samen met hun omgeving (inclusief Economic Boards) in de Metropoolregio Amsterdam en de regio Utrecht (samen de Noordelijke Randstad), de Metropoolregio Den Haag Rotterdam (Zuidelijke Randstad) en Brainport Eindhoven. De metropoolregio s werken op hun beurt samen met provincies. De volgende stap, op een hoger schaalniveau, is samenwerking van deze regio s met elkaar, met de provincies en het rijk in een Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) voor het netwerk dat deze stedelijke regio s met elkaar vormen. De titel van deze notitie (Stedelijke regio s Samen Sterk Grote steden, provincies en het rijk zetten samen schouders onder concurrentiepositie NL) drukt de uitdaging uit voor de REOS partijen om de energie en potentie van de drie afzonderlijke stedelijke regio s en steden daarbinnen volop te benutten en ruimte te geven. Maar ook om bij de ontwikkeling van die drie regio s oog te hebben voor mogelijkheden om elkaar aan 6 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 7

5 te vullen en zo het netwerk van deze stedelijke regio s als geheel in internationaal perspectief nog krachtiger en daarmee concurrerender te maken. In de MIRT brief aan de Tweede Kamer (2013) heeft de minister van I&M de opdracht voor REOS als volgt verwoord: Door het verbinden van markten, stedelijke regio s en netwerken in binnen- en buitenland kunnen voorzieningen, kennis en faciliteiten gedeeld en geleend worden (dit wordt ook wel borrowed size genoemd). Zo kunnen er meer voordelen van agglomeratiekracht worden gecreëerd. Dit gaat hand in hand met het bieden van een aantrekkelijk vestigingsklimaat met de juiste woonmilieus, een goede bereikbaarheid, een aantrekkelijke werkomgeving en een passend voorzieningenniveau. In de bestuurlijk overleggen MIRT hebben wij daarom met de Noordelijke en Zuidelijke Randstad en de regio Eindhoven afspraken gemaakt over het opstellen van een ruimtelijke ontwikkelstrategie om die functionele relaties in en tussen deze stedelijke regio s te versterken. Dit ook om het infrastructuurnetwerk en de investeringen die wij daar nog gaan doen optimaal te benutten. REOS kent daarbij drie bestuurlijke strategische hoofdvragen, die verbonden zijn met verschillende ruimtelijke schaalniveaus: Hoe kan de ruimtelijke en economische dynamiek in de drie stedelijke regio s volop benut en gestimuleerd worden, via gerichte maatregelen (bijvoorbeeld internationale toplocaties, first and last mile bereikbaarheid) of generieke maatregelen (aanpassingen in nationale en regionale regelgeving)? Hoe kunnen (fysieke en niet-fysieke) netwerken van de drie stedelijke regio s versterkt worden, bijvoorbeeld door investeringen in infrastructuur en digitale netwerken binnen de regio s, tussen de regio s en naar het buitenland? Hoe kan het gezamenlijke aanbod van voorzieningen, locaties en instellingen van de drie stedelijke regio s completer en daardoor internationaal nog aansprekender worden? REOS is vanzelfsprekend een zaak voor de drie stedelijke regio s. Maar ze kunnen het niet alleen, samenwerking met de provincies en het Rijk is onontbeerlijk, juist gezien de verwevenheid van schaalniveaus. Vanuit een gezamenlijke ambitie en strategie kunnen bestuurders afspraken over de uitvoering maken, en keuzes maken over een efficiëntere inzet van bestaande en toekomstige budgetten en andere middelen. Begin 2016 ontmoeten bestuurders elkaar voor de eerste keer om de REOS te bespreken. Ze zullen dan gezamenlijk een antwoord bepalen op fundamentele vragen rond REOS. Delen we de urgentie van de REOS? Wat is het REOS profiel, en vanuit welke ambitie en principes gaan bestuurders met elkaar aan de slag? Wat zijn de strategische opgaven voor de komende tijd? Op basis daarvan kunnen bestuurders het directeurenoverleg / projectteam REOS de opdracht geven om voor een tweede bestuurlijk overleg de strategische opgaven te vertalen in voorstellen voor concrete maatregelen en afspraken, ingebed in een adaptieve agenda. De REOS wordt ontwikkeld in samenhang met een aantal andere trajecten, zie hoofdstuk 5. 8 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 9

6 2. Economische en bestuurlijke urgentie De stedelijke regio s waar REOS zich op richt (Noordelijke Randstad, Zuidelijke Randstad en de regio Eindhoven) vormen tezamen onze internationale troefkaart. Binnen die gebieden wordt 41% van ons BBP verdiend. Wanneer hun internationale concurrentiepositie wordt versterkt, profiteren ook de andere stedelijke regio s in ons land. Anders dan bijvoorbeeld Engeland en Frankrijk kent Nederland geen monocentrische stedelijke structuur, waarbij één grote metropool (London, Parijs) veel groter is dan de andere stedelijke regio s. Ons land kent een metropolitaan, polycentrisch netwerk, dat bestaat uit meerdere stedelijke regio s. Die regio s zijn ieder op zich internationaal gezien tamelijk klein, en er is niet één zeer dominante stad. Londen Parijs REOS Elke stedelijke regio kent haar eigen interne samenhang en dynamiek, in een daily urban system. Daarbij hebben de drie grootste stedelijke regio s ieder hun eigen selling points. Bij de metropoolregio Amsterdam denken we meteen aan internationaal zaken doen, Schiphol, de stad als broed-en testplaats van creatieve ideeën en de aantrekkingskracht op toeristen, de regio Utrecht profileert zich met het Utrecht Science Park op life sciences, duurzaamheid en 10 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 11

7 12 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 13

8 gezondheid, de metropoolregio Den Haag Rotterdam beschikt over de mainport Rotterdamse Haven, een groot aantal internationale instellingen en de Greenport, terwijl technisch hoogwaardige industrie typerend is voor Brainport Eindhoven. Zo vullen hun ruimtelijk-economische profielen elkaar in veel opzichten aan (zie kaart hiernaast). Bovendien raken de drie regio s meer en meer in netwerken op een hoger schaalniveau - met elkaar verbonden door de relaties die inwoners, bedrijven en instellingen met elkaar hebben. Ook internationaal manifesteren economische processen en interacties zich op een steeds hoger ruimtelijk schaalniveau. Onze stedelijke regio s en hun gezamenlijke, verbindende netwerken maken onderdeel uit van de grotere Noordwestelijke regio in Europa. Mondiaal verschuift het economisch zwaartepunt naar nieuwe groeilanden. Zuidoost-Azië, de VS en Rusland investeren veel geld in de stedelijke regio s en harde en zachte infrastructuur. De positie van Europa, en dus Nederland, staat zo onder druk. Zo wijzen diverse onderzoeken erop dat de investeringen in R&D in ons land in internationaal perspectief te laag zijn, en is de mainportpositie van Schiphol niet onbedreigd. Daarbij worden ook uitdagingen op het terrein van klimaat en duurzame energie steeds manifester. Dit weerspiegelt de urgentie van de REOS. Het Nederlands beleid moet zich richten op de succesfactoren die bepalen of internationale bedrijven zich in ons land vestigen. Nationaal beleid is van belang, bijvoorbeeld op het gebied van belastingen, regelgeving en nutsvoorzieningen. Voor REOS zijn vooral de succesfactoren van belang waarmee stedelijke regio s zich kunnen profileren en onderscheiden van concurrerende regio s in het buitenland: de beschikbaarheid van arbeid en talent, aanwezigheid van kennis en technologie, bereikbaarheid via weg, lucht en spoor, kwaliteit van (top)locaties voor vestigingen, en de kwaliteit van het woon- en leefklimaat. 14 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 15

9 Op de meeste Europese lijstjes voor de factoren die de concurrentiekracht bepalen, zijn Nederland en haar grote stedelijke regio s subtoppers. Willen we in de toekomst tot de internationale top behoren, dan moeten onze stedelijke regio s, afzonderlijk en in combinatie, in (kunnen) spelen op nieuwe economische uitdagingen. Daarmee wordt het REOS netwerk nog aantrekkelijker voor innovatieve bedrijven, kenniswerkers, internationale organisaties en culturele instellingen. De urgentie heeft naast een inhoudelijke, ook een bestuurlijke, governance, kant. Verbetering van de concurrentiepositie is allereerst een zaak van de markt en kennisinstellingen, maar ook van de overheid. Een vernieuwende vorm van bestuurlijke samenwerking van de drie regio s met elkaar en met de provincies en het Rijk is nodig om de REOS op te pakken. De stedelijke regio s hebben elkaar en de andere partijen nodig om hun opgaven aan te pakken. Vraagstukken op verschillende schaalniveaus zijn met elkaar verbonden. Het REOS verband biedt bestuurders de mogelijkheid hun krachten te bundelen bij de aanpak van opgaven op basis van een gezamenlijke strategie en met keuzen voor onderzoek, investeringen en instrumenten. Gezamenlijk kunnen ze zo de slagkracht van het economisch kerngebied van Nederland versterken. Coalities met maatschappelijke partijen zullen vaak nodig zijn om concrete initiatieven van de grond te krijgen. 3. Ambitie, profiel en principes De ambitie is om de internationale concurrentiepositie van de drie stedelijke regio s afzonderlijk en in combinatie - en daarmee Nederland te versterken. Concreet: ze moeten op economisch terrein tot de top 3 van Europa, en de top 5 van de wereld gaan of blijven behoren. Een internationaal aansprekend profiel - een leefbaar, duurzaam, kennisintensief en innovatief metropolitaan netwerk - is daarbij het startpunt. Voor de vormgeving van de REOS is een set van zes bestuurlijke principes uitgewerkt. Principe 1. Benut de polycentrische structuur bij vergroting van agglomeratiekracht De internationale concurrentiepositie is sterk verbonden met stedelijke agglomeratiekracht : de voordelen voor consumenten en bedrijven van elkaars nabijheid binnen steden of een stedelijk netwerk. Zo vinden mensen sneller een baan, en bedrijven sneller de werknemer die ze zoeken. Bedrijven profiteren van de aanwezigheid van (specialistische) toeleveranciers. En bedrijven en instellingen kunnen gericht samenwerken, en kennis uitwisselen. Agglomeratiekracht is ook gediend met zo min mogelijk nadelen van stedelijke concentratie, zoals files. Bij het versterken van de agglomeratiekracht koesteren, onderhouden en benutten we de kwaliteiten en kracht van het bestaande polycentrische netwerk: de menselijke maat, de balans tussen steden en de verwevenheid met het landschap, en de internationaal gezien beperkte agglomeratienadelen. 16 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 17

10 Principe 2. Surfing the waves ( go with the flow ) De ontwikkeling van de stedelijke regio s is vooral terug te voeren op de dynamiek van markt en bevolking, en maar beperkt op een sturende overheid. Principe 2 bouwt hierop voort: de energie en de potentie van de markt en de stad worden volop benut, en ontwikkelingen in de vraag van bedrijven en consumenten worden gefaciliteerd. Als stedelijke regio s zo sterker worden, nemen agglomeratievoordelen (van de afzonderlijke regio s en hun verbindende netwerken) vanzelf toe. Overheden hebben een faciliterende rol, door belemmeringen in regelgeving en financieringsarrangementen weg te nemen, en selectief ontwikkelingen een steuntje in de rug te geven. Principe 3. Complementariteit De agglomeratiekracht van het gezamenlijke stedelijke netwerk van REOS is gebaat met een zo compleet mogelijk aanbod van internationaal aansprekende voorzieningen en kwaliteiten. De drie stedelijke regio s zijn te klein om ieder op zich zo n aanbod te kunnen bieden. Omdat de economische profielen van de drie afzonderlijke regio s elkaar in sterke mate aanvullen, kan het REOS netwerk als geheel internationaal toch al een behoorlijk compleet aanbod doen. Als de regio s opgaven aanpakken vanuit een gezamenlijk REOS profiel, wint dit aanbod aan kracht, en wordt onderlinge concurrentie vermeden. We focussen hierbij in eerste instantie op toplocaties. Principe 5. Subsidiariteit Binnen REOS werken overheden, ieder met een eigen instrumentarium en toegevoegde waarde, samen binnen een gezamenlijke ambitie en strategie. Elke REOS opgave vraagt om een specifieke rolverdeling. In het algemeen is het principe: op het niveau van de grootstedelijke regio s wat kan, op nationaal niveau wat moet. Dus ligt het voortouw bij het oppakken van de REOS opgaven bij de drie stedelijke regio s, ieder op eigen kracht en gezamenlijk. Provincies en het Rijk zijn als eerste aan zet bij het ruimtelijk-economische instrumentarium (wegnemen van belemmeringen voor groei van de steden, regelgeving), terwijl het Rijk het voortouw heeft bij investeringen in hoofdinfrastructuur (MIRT). Principe 6. Flexibiliteit Om snel in te kunnen spelen op vaak onvoorspelbare mondiale economische ontwikkelingen, moet de REOS flexibel en wendbaar zijn. Principe 4. Selectiviteit Selectiviteit uit zich in verschillende gedaantes. Zo richt REOS richt zich (vooralsnog) uitsluitend op ruimtelijk-economische opgaven, overigens met oog voor de relaties met sociaaleconomische opgaven (zoals aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt). Selectiviteit betekent ook het maken van duidelijke keuzen, vanuit een gezamenlijk REOS profiel en ambitie: financiële middelen moeten gericht zijn op vergroting van de economische kracht van het netwerk van de drie stedelijke regio s. 18 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 19

11 4. Acht opgaven Aan de hand van de analyse van de bepalende factoren voor de concurrentiekracht van stedelijke regio s en de bestuurlijke principes zijn acht opgaven voor REOS geïdentificeerd. Opgave 1. Transformatie en verdichting in steden Versterking van de (agglomeratie)kracht van stedelijke regio s is van groot belang voor de internationale concurrentiepositie van Nederland. Daartoe moeten wonen, werken en voorzieningen ruimtelijk zo veel mogelijk en dat verschilt per stedelijke regio - bij elkaar worden gebracht en gehouden. Dat vraagt om een betere benutting van bestaand stedelijk gebied. Ruimtelijke nabijheid en functiemenging dragen bij aan de ontwikkeling van nieuwe (en vernieuwing van) economische activiteiten; denk aan transformatiegebieden zoals bijvoorbeeld ZoHo in Rotterdam en Strijp S in Eindhoven. Die markeren ook de transitie naar een kennisintensieve en duurzame economie. Smart Cities maken volop gebruik van digitale mogelijkheden en van de innovatiekracht van bedrijven en burgers. De opgave vraagt om maatwerk van elke stedelijke regio. Daarnaast zullen alle stedelijke regio s profijt hebben van het wegnemen van belemmeringen in provinciale en nationale Opgave 2. Verbeteren van de bereikbaarheid: stad, netwerk en over de grens Een uitstekende bereikbaarheid is een concurrentiefactor van belang, en draagt sterk bij aan agglomeratiekracht. Hoe korter de reistijden, hoe sneller mensen en bedrijven elkaar opzoeken en zaken met 20 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 21

12 elkaar doen. Dit vraagt om snelle, betrouwbare en comfortabele verbindingen, met zo min mogelijk vertragingen en congestie. En wel op drie schaalniveaus. Allereerst de bereikbaarheid van de afzonderlijke grote steden en stedelijke regio s, inclusief de first and last mile, de verbindingen tussen de hoofdinfrastructuur en de stedelijke centra, inclusief realisatie van hoogwaardig OV door de regio s (zoals Utrecht Science Park, High Tech Campus Eindhoven). Vervolgens gaat het om de verbindingen tussen de drie stedelijke regio s binnen Nederland. Tot slot is de internationale connectiviteit essentieel, omdat onze stedelijke regio s via handel, kennis en investeringen verknoopt zijn met Duitse en Vlaamse regio s. Een optimale aansluiting van de drie stedelijke regio s op het internationale HSL netwerk, vooral Duitsland (zoals Düsseldorf) en België, liefst met innovatieve transportsystemen, is van groot belang. Op een nog hoger internationaal speelveld zijn onze mainports actief, en ook de versterking van de capaciteit en robuustheid van netwerken voor data en IT (inclusief hubs, 5G) - essentieel voor economische vernieuwing - is een opgave met een internationale dimensie. Opgave 3. Versterking van beperkt aantal toplocaties De aanwezigheid van toplocaties is een internationaal erkende pull factor voor buitenlandse bedrijven en werknemers. In het REOS netwerk vinden we uiteenlopende locaties in en bij steden: business districts (CBD), logistieke en productie centra en campussen. Bestuurders van rijk en regio moeten gezamenlijk bepalen welke locaties als internationale toplocaties beschouwd worden, om juist daarop investeringen te richten. De inhoudelijke aanpak verschilt per type toplocatie, zoals het verbeteren van hun first and last mile bereikbaarheid (CBD en campussen), multifunctionaliteit (CBD), verbeteren van ruimtelijke kwaliteit (campussen) en transitie en vergroening (logistiek, productie). Opgave 4. Verbinding van infrastructuur en ruimte: Transit Oriented Development Waar infrastructuur en ruimtelijke ontwikkeling nog wel eens via afzonderlijke processen tot stand komen, gaan die juist hand in hand bij gebiedsontwikkeling op basis van Transit Oriented Development (TOD). TOD kan sterk bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving, en aan de agglomeratiekracht van stedelijke regio s, afzonderlijk en in combinatie. Multifunctionele gebieden kunnen zo vorm krijgen op OV knooppunten, bij toplocaties en in stedelijke centra. Dit vraagt om samenwerking van publieke (rijk en regio) en private partijen vanuit een gezamenlijke visie en programmering. Investeringen in infrastructuur, openbare ruimte en in stedelijke (her)ontwikkeling worden samengebracht, qua visie, locatie en timing. Innovatieve financiële arrangementen zullen vaak noodzakelijk zijn. Opgave 5. Vergroening van de economie Stedelijke regio s die als eerste in staat zijn hun economie te verduurzamen en vergroenen, nemen in de internationale concurrentiestrijd een voorsprong. De stedelijke regio s in het REOS netwerk hebben een prima uitgangspositie om de Next Economy vorm te geven, vooral door de aanwezigheid van klassieke en nieuwe groene economische clusters, zware en fijnmazige infrastructuur en hun sterke stedelijke cultuur. Binnen REOS kunnen bestuurders doelstellingen afspreken op het gebied van vergroening en verduurzaming. Die doelen vertalen zich in de maatregelen om verduurzaming van productieketens, duurzame energie, circulaire economie en gezonde verstedelijking te bevorderen. 22 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 23

13 Opgave 6. Internationaal aansprekend aanbod van woningen en voorzieningen Binnen het REOS profiel past een nationaal en internationaal aansprekend woon-en leefklimaat. Daarvoor zijn goed functionerende woningmarkten, in kwalitatief en kwantitatief opzicht, in de drie stedelijke regio s nodig. Zo moet elke stedelijke regio inspelen op de vraag naar voldoende woningen en diversiteit in woonmilieus, bijvoorbeeld voldoende huurwoningen in het middensegment. Ook moeten ze woonmilieus en recreatieve en culturele voorzieningen aanbieden, waar bijvoorbeeld internationale kenniswerkers om vragen. Het polynucleaire stedelijk netwerk van ons land biedt goede kansen voor recreatieve voorzieningen in de nabijheid van de steden. Opgave 8. Promotie van het REOS profiel in het buitenland Met een gerichte communicatiestrategie kan het REOS profiel over de grens ingezet worden om de gezamenlijke kwaliteiten van de drie stedelijke regio s beter in de markt te zetten ( branding ), en zo bedrijven, instellingen, voorzieningen en specialistische werknemers aan te trekken. De (samenwerkende) Economic Boards kunnen hierbij een belangrijke rol spelen. In onderstaand beeld zijn de opgaven verbonden met ruimtelijke schaalniveaus. Opgave 7. Versterking van kennisnetwerken Kennis is een cruciale factor voor economische vernieuwing. Dat vraagt om versterking van kennisnetwerken in de drie regio s afzonderlijk en gezamenlijk. Clusters binnen Topsectoren die verspreid zijn over de stedelijke regio s kunnen verbonden worden binnen één groter netwerk. Bedrijven en kennis- instellingen kunnen van elkaar leren en gezamenlijk kennis ontwikkelen. Het REOS netwerk kan zich ontwikkelen tot een living lab voor innovatieve concepten. Allianties van overheden met marktpartijen en instellingen voor onderwijs en onderzoek (zoals universiteiten) passen in deze opgave. Het doel daarbij is telkens enerzijds het benutten van de reeds aanwezige innovatiekracht en anderzijds het aantrekken van kenniswerkers, bedrijven en kennisinstellingen ter verdere versterking van de kennisnetwerken. 24 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 25

14 S C H A A L N I V E A U S O P G A V E N Noord-west Europa Nederland 1) transformatie en verdichting steden 2) verbeteren bereikbaarheid: stad, regio en over de grens REOS 3) versterken van een beperkt aantal 4) verbinding van infrastructuur en ruimte: TOD ) vergroening van de economie Zuidelijke Randstad Noordelijke Randstad Brainport Eindhoven 6) internationaal aansprekend aanbod van woningen en voorzieningen 7) versterken van kennisnetwerken 8) gezamenlijke promotie van REOS succesfactoren in het buitenland 26 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 27

15 5. Tot slot Versterking van de internationale concurrentiepositie van de drie stedelijke regio s ieder apart en in combinatie vraagt om bestuurlijke keuzes voor vraagstukken op verschillende schaalniveaus, die veelal ook nog eens met elkaar verbonden zijn. Zo zijn aanpassingen in regionale en nationale regelgeving gewenst om de grote steden en hun regio s meer speelruimte voor groei en transformatie te geven. Dat komt niet alleen die steden en regio s zelf ten goede, maar geeft ook een impuls aan de agglomeratiekracht van het gezamenlijke stedelijke netwerk, bestaande uit knopen en verbindingen op tal van gebieden (zoals infrastructuur, data, en kennis). En de stedelijke regio s kunnen ieder zich richten op een goed werkende markt voor woningen en voorzieningen, ook om gezamenlijk een internationaal aansprekende propositie te kunnen doen. Juist die verwevenheid van schaalniveaus én de wetenschap dat bestuurders van steden, stedelijke regio s, provincies en het rijk elkaar nodig hebben, onderstreept de noodzaak van krachtenbundeling en coalities in een gezamenlijke REOS. En evenzeer maakt de verwevenheid van schaalniveaus en wederzijdse afhankelijkheid, dat bij de uitwerking van de gezamenlijk bepaalde opgaven vaak behoefte zal zijn van een vernieuwende vorm van samenwerking, waarbij niet alleen de formele verantwoordelijkheden van de overheidslagen bepalend zijn. De taakverdeling van de REOS partijen zal verschillen per opgave, met oog voor toegevoegde waarde en mogelijkheden om elkaar aan te vullen. Bovendien zal sprake zijn van samenwerking in allianties met markt en kennisnetwerken. De bestuurders wordt gevraagd opdracht te geven om voor een tweede REOS bijeenkomst voor elke nu benoemde opgave een concreet pakket aan maatregelen uit te werken. 28 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 29

16 Daarvoor zijn vier aanknopingspunten: 1. Maatregelen moeten een duidelijke invulling van de REOS opgave zijn, met dus een meerwaarde voor de concurrentiepositie van de drie stedelijke regio s, afzonderlijk en in combinatie, en bijdragen aan het internationale REOS profiel. 2. Per maatregel wordt aangegeven wie verantwoordelijk zijn voor de uitvoering en financiering, en welke partijen en allianties er invulling aan zullen geven. 3. Niet alles kan en hoeft in één keer, een adaptieve agenda is gewenst. Zo n agenda laat zien welke maatregelen eerst opgepakt worden en welke later. Per maatregel wordt het tijdpad getoond, inclusief de noodzaak om extra kennis te verwerven die nodig is voor een definitief besluit. 4. Niet elke ruimtelijk-economische opgave hoeft in het kader van REOS worden opgepakt. Als een andere tafel een opgave efficiënter kan oppakken, is die aan zet. Samenhang van REOS en andere trajecten In de Beleidsverkenning Vestigingsklimaat Nederland (BVNL) is de versterking van de internationale concurrentiepositie van de regio s Zuid-Limburg, Venlo en omgeving, west- en midden- Brabant, Arnhem-Nijmegen-Wageningen-Ede, Twente en Groningen verkend. Er zijn ruimtelijke strategieën ter versterking van het vestigingsklimaat ontwikkeld via een serie onderzoeken en de verbinding met regionale kennis. Daarbij is de samenhang tussen regio s en topsectoren onder de loep genomen. Inhoudelijke bouwstenen en bestuurlijke afspraken vanuit REOS en BVNL zullen worden verankerd in de Nationale Omgevingsagenda (2016) en uiteindelijke in de Nationale Omgevingsvisie (2018). REOS is complementair aan de City Deals die momenteel door steden worden ontwikkeld in het kader van Agenda Stad. City Deals zijn nieuwe vormen van samenwerking op concrete, stedelijke opgaven zoals digitalisering, stedelijke bereikbaarheid, energietransitie en sociale tweedeling. De Nederlandse inzet op de Urban Agenda van de EU wordt verrijkt met een gezamenlijke internationale strategie op verweving, de internationale branding en de profilering van het Nederlandse stedennetwerk in Europa en daarbuiten. Vanuit dit perspectief zal ook het economisch beleid van impulsen worden voorzien, bijvoorbeeld rond het samenspel van topsectoren en stedelijke ontwikkeling. REOS biedt een aanvullend ruimtelijk-economisch perspectief op een aantal MIRT-vraagstukken. Relevante MIRT-opgaven en hun nationaal en internationaal belang worden in het perspectief van de REOS geplaatst. 30 Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS) 31

17 Colofon Deze notitie is vastgesteld in het directeurenoverleg REOS op 25 november Aan REOS nemen vertegenwoordigers deel van de volgende instanties: Noordelijke Randstad: Gemeente Amsterdam, Gemeente Almere, Gemeente Utrecht, Provincie Flevoland, Provincie Utrecht, Provincie Noord-Holland Zuidelijke Randstad: Gemeente Den Haag, Gemeente Rotterdam, Provincie Zuid-Holland Brainport Eindhoven: Gemeente Eindhoven, Gemeente Tilburg, Provincie Noord-Brabant Economische Programmaraad Zuidvleugel, Economic Board Utrecht, Amsterdam Economic Board, Brainport Region Eindhoven de ministeries van I&M, EZ en BZK. Opdrachtgever: Hans Tijl (directeur Ruimtelijke Ontwikkeling, Ministerie I&M) Opdrachtnemer: Harry van Huut (projectmanager REOS, Ministerie I&M) Tekst: Michiel van Pelt Ruimtelijk Advies en Management, mede op basis van een verslag van een werkbijeenkomst van de projectgroep REOS van Linda Bruin (RHDHV) en enkele onderzoeken die voor REOS zijn uitgevoerd (van Buck Consult International en Atlas der Gemeenten/PBL). Den Haag, december Bestuurlijke notitie Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS)

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Platform31 De concurrentiepositie van Nederlandse steden. Nieuwe inzichten voor de Utrechtse economie en voor intergemeentelijke samenwerking Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling

Nadere informatie

Position Paper: Sterke regio s voor een veerkrachtig Nederland

Position Paper: Sterke regio s voor een veerkrachtig Nederland Position Paper: Sterke regio s voor een veerkrachtig Nederland Nederland maakt een transitie door naar een nieuwe economie. Een economie waarin technologische innovaties elkaar steeds sneller opvolgen

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Trendbreuk? Netto kwantitatieve opgave 2023. Wonen 1.800 7.100. Bedrijventerreinen 18 (+30) ha 156 ha. (gemeentelijk + privaat) 248.000-323.

Trendbreuk? Netto kwantitatieve opgave 2023. Wonen 1.800 7.100. Bedrijventerreinen 18 (+30) ha 156 ha. (gemeentelijk + privaat) 248.000-323. Maastricht Maastricht 120.000 inwoners, stabilisatie Centrum van de regio (600.000-550.000) Universiteit Meer dan 20 miljoen bezoekers waarvan 2/3 uit Nederland, winkelen belangrijkste bezoekmotief Compacte

Nadere informatie

Agglomeratiekracht -! kunnen we het maken?

Agglomeratiekracht -! kunnen we het maken? Agglomeratiekracht - kunnen we het maken? Op 23 april 2014 vond een eerste verkennend debat plaats in het kader van REOS: een Ruimtelijk-Economische Ontwikkelstrategie voor de Noordvleugel en Zuidvleugel

Nadere informatie

Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Marion Stein secretaris/algemeen directeur Stadsgewest Haaglanden m.stein@haaglanden.nl

Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Marion Stein secretaris/algemeen directeur Stadsgewest Haaglanden m.stein@haaglanden.nl Metropoolregio Rotterdam Den Haag Marion Stein secretaris/algemeen directeur Stadsgewest Haaglanden m.stein@haaglanden.nl 2 3 Metropoolregio by night feb 2012 4 Aanleiding voor Metropoolregio RDH [1] Randstad

Nadere informatie

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Aanleiding voor Metropoolregio RDH [1] Randstad 2040 (Structuurvisie Rijk, 2008/09) Herwaardering belang steden voor economie Randstad geen samenhangende metropool

Nadere informatie

De metropool Amsterdam voor iedereen

De metropool Amsterdam voor iedereen De metropool Amsterdam voor iedereen Een propositie van de MRA voor Agenda Stad Inleiding Nederland werkt aan een Agenda Stad. Terecht, want steden groeien en ondergaan fundamentele, economische en sociale

Nadere informatie

Investeringsstrategie MRDH

Investeringsstrategie MRDH Investeringsstrategie MRDH Aanleiding De economische ontwikkeling van de MRDH blijft achter bij die van Amsterdam en Eindhoven en zeker bij die van andere Europese metropolitane regio s Agenda Economisch

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 Circulaire gebiedsontwikkeling Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 Circulaire werkmilieus

Nadere informatie

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering Berry Roelofs Principal Consultant Utrecht, 17 december 2015 Goede uitgangssituatie, maar Nederland doet het goed 16 e economie van

Nadere informatie

Metropoolregio Rotterdam Den Haag en Holland Rijnland

Metropoolregio Rotterdam Den Haag en Holland Rijnland Metropoolregio Rotterdam Den Haag en Holland Rijnland De aanleiding Metropoolregio by night feb 2012 Aanleiding voor Metropoolregio RDH [1] Randstad 2040 (Structuurvisie Rijk, 2008/09) Herwaardering

Nadere informatie

Brabant 6. Visie Hoofdopgaven Gebieden met concentratie van opgaven van nationaal belang Overige gebiedsopgaven Kaarten Project- en programmabladen

Brabant 6. Visie Hoofdopgaven Gebieden met concentratie van opgaven van nationaal belang Overige gebiedsopgaven Kaarten Project- en programmabladen Brabant 6 Visie Hoofdopgaven Gebieden met concentratie van opgaven van nationaal belang Overige gebiedsopgaven Kaarten Project- en programmabladen Visie Het MIRT-gebied Brabant omvat de provincie Noord-Brabant.

Nadere informatie

Kwaliteit en duurzaamheid. Sleutelinvesteringen in Overijssel zijn nodig voor de toekomst van Nederland

Kwaliteit en duurzaamheid. Sleutelinvesteringen in Overijssel zijn nodig voor de toekomst van Nederland Kwaliteit en duurzaamheid Sleutelinvesteringen in Overijssel zijn nodig voor de toekomst van Nederland Kwaliteit en duurzaamheid Het realiseren van een innovatieve en concurrerende economie en een duurzame

Nadere informatie

25 jaar bewegen rond de luchthaven

25 jaar bewegen rond de luchthaven 25 jaar bewegen rond de luchthaven Peter Joustra Senior Projectleider 13 november 2015 @peter_joustra #SADC_NL Outline 1. SADC : organisatie en scope. 2. Van 1987 tot heden: de ontwikkeling van luchthaven

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Hengelo, Hart van Zuid

Hengelo, Hart van Zuid Hengelo, Hart van Zuid Nota Ruimte budget 14,5 miljoen euro Planoppervlak 50 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer ROC van Twente Internationale potentie

Nadere informatie

Bereikbaarheidsagenda Zuid-Oost Brabant:

Bereikbaarheidsagenda Zuid-Oost Brabant: BEREIKBAARHEIDSAGENDA ZUID OOST BRABANT BEREIKBAARHEIDSAKKOORD ZUID OOST BRABANT Bereikbaarheidsagenda Zuid-Oost Brabant: Bereikbaarheidsagenda als basis voor een bereikbaarheidsakkoord De directe aanleiding

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Woon- en leefklimaat Zuid-Holland vanuit bedrijfsoptiek

Woon- en leefklimaat Zuid-Holland vanuit bedrijfsoptiek Woon- en leefklimaat Zuid-Holland vanuit bedrijfsoptiek Den Haag, 1 juni 2015 Agenda 1 Kader: relatie wonen-werken 2 Opzet onderzoek 3 Werkgelegenheid 4 Waardering woon- en leefklimaat 5 Rol woon- en leefklimaat

Nadere informatie

DUURZAME INFRASTRUCTUUR

DUURZAME INFRASTRUCTUUR DUURZAME INFRASTRUCTUUR wisselwerking van stad, spoor, snelweg en fietspad TON VENHOEVEN VENHOEVENCS architecture+urbanism Krimp werkgelegenheid Percentage 65+ Woon-werkverkeer Grondprijzen 2007, Toegevoegde

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom:

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom: Verzoek VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District De A16 is voor de Metropoolregio en de Randstad een belangrijke verbinding met Antwerpen,

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Geachte heer Van Aartsen en heer Aboutaleb

Geachte heer Van Aartsen en heer Aboutaleb Aan de voorzitter van de stadsregio Rotterdam en de voorzitter van het stadsgewest Haaglanden Potsbus 12600 2500 DJ DEN HAAG Datum: Ons kenmerk: Afdeling: Contactpersoon: Uw brief van: Onderwerp: 4-09-2012

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

Het stedelijk netwerk en Agenda Stad

Het stedelijk netwerk en Agenda Stad Het stedelijk netwerk en Agenda Stad Propositie van de Provincie Zuid-Holland 1 juli 2015 1. Inleiding Met Agenda Stad heeft het Rijk de stad in de schijnwerpers gezet. Steden en stedelijke regio s zijn

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie Structuurvisie Noord-Holland Achtergrondinformatie Structuurvisie: waarom en wat? - Inwerkingtreding Wro 1 juli 2008 - elke overheidslaag stelt eigen structuurvisie op (thema of gebied) - structuurvisies

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

De internationale concurrentiekracht van Nederlandse (top)sectoren en de rol van bereikbaarheid. Frank van Oort Utrecht, 21 november 2011

De internationale concurrentiekracht van Nederlandse (top)sectoren en de rol van bereikbaarheid. Frank van Oort Utrecht, 21 november 2011 De internationale concurrentiekracht van Nederlandse (top)sectoren en de rol van bereikbaarheid Frank van Oort Utrecht, 21 november 2011 (PBL-onderzoek samen met Mark Thissen, Arjan Ruijs & Dario Diodato)

Nadere informatie

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Jean van Zeeland Senior beleidsadviseur Programmamanager j.vanzeeland@sre.nl 0652065753 Naar een gemeenschappelijk ruimtelijk beeld

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Zuid-Holland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Zuid-Holland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Zuid-Holland Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE

DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE Hoofdlijnen van de strategische economische agenda 11 november 2014 2 ONDERNEMERS ZIJN DE ECONOMISCHE MOTOR VAN EEN STAD. OOK IN ALMERE. VOORWOORD Als getogen Almeerder

Nadere informatie

Kader Stedelijke Ontwikkeling

Kader Stedelijke Ontwikkeling Presentatie Hans Beekman MCD Open College Gemeenten Kader Stedelijke Ontwikkeling De prospectus van de stad 11 juni 2013 Aanleiding Eerdere opdracht nieuwe nota Grondbeleid (rekenkamerrapport Grond voor

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid Slim Maasterras Drechtsteden Zakelijk Kansen voor Duurzaamheid Dynamisch Voorbeeld van hoogwaardig functioneel groen in stedelijke context Boston Children s Museum Plaza, Boston Michael van Valkenburg

Nadere informatie

Duurzame energie. Recreatie en toerisme. Behoud landschap en groenblauwe kwaliteit. VANG (Van Afval Naar Grondstof)

Duurzame energie. Recreatie en toerisme. Behoud landschap en groenblauwe kwaliteit. VANG (Van Afval Naar Grondstof) RSA Speerpunten V oor u ligt een samenvatting van de Regionale Samenwerkingsagenda (RSA) voor Gooi en Vechtstreek. Deze agenda voor intergemeentelijke samenwerking kent een bijzondere geschiedenis, want

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Noord-Brabant. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Noord-Brabant. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Noord-Brabant Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Friesland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Friesland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Friesland Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

MIRT onderzoek Noordwestkant Amsterdam. Regiomarkt

MIRT onderzoek Noordwestkant Amsterdam. Regiomarkt MIRT onderzoek Noordwestkant Amsterdam Regiomarkt 10-3-2016 1 Brede Aanpak Aanleiding Eerder onderzoek: knelpunten A9 Achterliggende ontwikkelingen: toenemende verstedelijking, vergrijzing, technologische

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag - Colleges van Gedeputeerde Staten van de provincies Flevoland, Noord-Holland en Utrecht - Colleges van Burgemeester en Wethouders van de inliggende gemeenten

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Utrecht. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Utrecht. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Utrecht Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

Topsectoren, regio s en vestigingsplaatsfactoren: een multivariate regressieanalyse

Topsectoren, regio s en vestigingsplaatsfactoren: een multivariate regressieanalyse Topsectoren, regio s en vestigingsplaatsfactoren: een multivariate regressieanalyse RSAN voorjaarsmiddag Antwerpen 24/04/2014 Frank van Dongen, Olaf Jonkeren & Otto Raspe 1 Agenda Motivatie Onderzoeksvraag

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 A Vaststelling van de begrotingsstaat van het Infrastructuurfonds voor het jaar 2016 Nr. 16 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN

Nadere informatie

HINDERNISSEN bedrijfsleven Zuidvleugel. Presentatie Bert Mooren, directeur VNO-NCW West Economische Programmaraad Zuidvleugel 24 februari 2014

HINDERNISSEN bedrijfsleven Zuidvleugel. Presentatie Bert Mooren, directeur VNO-NCW West Economische Programmaraad Zuidvleugel 24 februari 2014 Presentatie Bert Mooren, directeur VNO-NCW West Economische Programmaraad Zuidvleugel 24 februari 2014 Fundamentals Onvoldoende innovatiekracht MKB Zuidvleugel Triple helix samenwerking op bestuurlijk

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Regionale opgaven Zaanstreek/Waterland

Regionale opgaven Zaanstreek/Waterland Regionale opgaven Zaanstreek/Waterland 3 juli 2015 prof. mr. Friso de Zeeuw, praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft directeur Nieuwe Markten BPD Ontwikkeling 1. ruimtelijk-economische positie

Nadere informatie

Thema Rotterdam <i>rotterdam in de metropoolregio<i> Marloes Hoogerbrugge TU Delft en Platform31 <i>m.m.hoogerbrugge@tudelft.nl<i>

Thema Rotterdam <i>rotterdam in de metropoolregio<i> Marloes Hoogerbrugge TU Delft en Platform31 <i>m.m.hoogerbrugge@tudelft.nl<i> Thema Rotterdam rotterdam in de metropoolregio Marloes Hoogerbrugge TU Delft en Platform31 m.m.hoogerbrugge@tudelft.nl Evert Meijers TU Delft e.j.meijers@tudelft.nl Martijn Burger Erasmus

Nadere informatie

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Presentatie ALV NDL 20/11/2014 Agenda 1. Topsector logistiek 2. Organisatie en uitgangspunten 3. Cross-overs 4. Logistiek Koffertje en lonkend perspectief

Nadere informatie

MIRT Onderzoek FoodValley

MIRT Onderzoek FoodValley MIRT Onderzoek FoodValley Dutch Food to the European Top Management Samenvatting 15 oktober 2013 Status: Definitief Datum: 15 oktober 2013 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Klein Amerika 18

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Overijssel. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Overijssel. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Overijssel Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 Vier Trends rond Regio Zwolle Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 1. Waar verdienen we ons geld? In de Stad (maar ga niet te makkelijk uit van trends) Aan de ene kant Dynamiek

Nadere informatie

Hart van Zuid. PPS bij gebiedsontwikkeling. De Rotterdamse aanpak. presentatie DO SO. Hans van Rossum 27 augustus 2013

Hart van Zuid. PPS bij gebiedsontwikkeling. De Rotterdamse aanpak. presentatie DO SO. Hans van Rossum 27 augustus 2013 Hans van Rossum 27 augustus 2013 Hart van Zuid presentatie DO SO PPS bij gebiedsontwikkeling De Rotterdamse aanpak 1 Agenda 1. Wie het weet mag het zeggen 2. 3 voorbeelden in de praktijk Rotterdam Central

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Gelderland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Gelderland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Gelderland Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke investeringsagenda

Nadere informatie

Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven

Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse bedrijven 1 Aanleiding Sinds jaren '90 sterke toename van investeringen door buitenlandse bedrijven (FDI) Door open en sterk internationaal georiënteerde

Nadere informatie

Gangmakers voor Bussum!

Gangmakers voor Bussum! Met de fusie tussen Bussum, Naarden en Muiden in het vizier en de op handen zijnde Raadsverkiezingen in maart 2014 geeft de Bussumse Ondernemers Vereniging (BOV) met dit pamflet haar visie op de economische

Nadere informatie

Alternatieve locaties Hoeksche

Alternatieve locaties Hoeksche Alternatieve locaties Hoeksche Waard Nieuw Reijerwaard / Westelijke Dordtse Oever Nota Ruimte budget 25 miljoen euro (11 miljoen euro voor Nieuw Reijerwaard en 14 miljoen euro voor Westelijke Dordtse Oever)

Nadere informatie

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Enschede, 26 januari 2012 Gido ten Dolle Programmadirecteur Ruimtelijk economische strategie en arbeidsmarktbeleid

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Kempen broedplaats voor grensoverschrijdende samenwerking Meer dan 250 ondernemers, bestuurders en intermediairs uit Nederland en België waren aanwezig

Nadere informatie

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND Deel II Ambities en prioriteiten Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Juni 2003 0 In onze naam, Cultuurconvenant Zuid-Nederland (CZN), staat het woord

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Aan de bestuurlijke trekkers van de MRA-agenda. t.a.v. dhr. T. Bossink Postbus 123 2000 MD Haarlem

Aan de bestuurlijke trekkers van de MRA-agenda. t.a.v. dhr. T. Bossink Postbus 123 2000 MD Haarlem 29 september 2015 15.0007747 Marc Maassen 06 52 55 06 15 16 november 2015 Aan de bestuurlijke trekkers van de MRA-agenda t.a.v. dhr. T. Bossink Postbus 123 2000 MD Haarlem Reactie op MRA-agenda Ruimte

Nadere informatie

28-05-2009 1 Meegeven van een richting OPLEGNOTITIE. Onderwerp: Ruimtelijk Economische Visie Schipholregio 2009-2030

28-05-2009 1 Meegeven van een richting OPLEGNOTITIE. Onderwerp: Ruimtelijk Economische Visie Schipholregio 2009-2030 OPLEGNOTITIE Onderwerp: Ruimtelijk Economische Visie Schipholregio 2009-2030 stellen gemeentelijke structuurvisie. 2. De lijn van het advies van de Commissie Selectief Vestigingsbeleid Schipholregio te

Nadere informatie

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad De stad als bevolkingsmagneet Koos van Dijken functie 29 januari 2013 1 Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Wat maakt de stad aantrekkelijk

Nadere informatie

Nederland in Europese systemen en netwerken Internationale Concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad

Nederland in Europese systemen en netwerken Internationale Concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad Nederland in Europese systemen en netwerken Internationale Concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad Mark Thissen Aanleiding: Verzoek EZ De vernieuwende ruimtelijk-economische visie op de

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

dit* doorpakken in topsectoren

dit* doorpakken in topsectoren dit* doorpakken in topsectoren dit*doorpakken in topsectoren dit* is een prioriteitenprogramma. dit* zijn de maatregelen die nodig zijn om de groei van de Brabants-Zeeuwse economie te stimuleren, als voortrekker

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Privaat-publiek samenwerkingsverband voor economische structuurversterking. Welkom bij de Provada!

Clean Tech Delta. Privaat-publiek samenwerkingsverband voor economische structuurversterking. Welkom bij de Provada! Clean Tech Delta Privaat-publiek samenwerkingsverband voor economische structuurversterking Welkom bij de Provada! Wij van Clean Tech Delta, thuishaven voor cleantech innovaties in de regio Delft-Rotterdam-Drechtsteden,

Nadere informatie

Almere en Amsterdam Hyperbereikbaar via de Hollandse Brug. Samenvatting van een onderzoek naar de regionale OV-bereikbaarheid van Almere

Almere en Amsterdam Hyperbereikbaar via de Hollandse Brug. Samenvatting van een onderzoek naar de regionale OV-bereikbaarheid van Almere Pagina 1 Almere en Amsterdam Hyperbereikbaar via de Hollandse Brug Samenvatting van een onderzoek naar de regionale OV-bereikbaarheid van Almere Milieufederatie Flevoland Milieufederatie Noord- Holland

Nadere informatie

Presentatie Actieplan FoodValley

Presentatie Actieplan FoodValley Presentatie Actieplan FoodValley Doorontwikkeling FoodValley Ambitie 26 oktober 2012 FoodValley: kristallisatiepunt voor innovaties in agrofoodsector (1) Sense of urgency: wereldvoedselproblematiek en

Nadere informatie

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote

Nadere informatie

Almere Weerwaterzone 45

Almere Weerwaterzone 45 Almere Weerwaterzone 45 Nota Ruimte budget 88,6 miljoen euro Planoppervlak hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Schaalsprong Almere, waar Almere Weerwaterzone

Nadere informatie

Brainport 2020 wordt Brainport Network

Brainport 2020 wordt Brainport Network Een soepel draaiende arbeidsmarkt waar overheden, bedrijfsleven, werknemers en onderwijs moeiteloos hun weg kunnen vinden en constant beschikken over de meest actuele informatie, om de afstand tussen vraag

Nadere informatie

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Aanleiding Agenda van Brabant Topregio kennis en innovatie Leef- en vestigingsklimaat

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie