jaaroverzicht bna 13

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "jaaroverzicht bna 13"

Transcriptie

1 jaaroverzicht bna 13

2 inhoud Voorwoord Voorwoord 3 1. DE RESULTATEN 4 2. TRANSITIE, TRANSFORMATIE EN DE TOEKOMSt 8 3. VERSTERKEN BUREAUS KANSRIJKE MARKTEN MEERWAARDE VAN ARCHITECTENBUREAUS VERENIGING EN COMMUNicatie DE BNA-LEDEN IN BEELd 30 colofon 33 1 De crisis maakte duidelijk dat transitie van de branche noodzakelijk was. En deze transitie leert dat verbinden en samenwerken het nieuwe spel is. Juist nu moeten we elkaars vakmanschap gebruiken. En niet volgtijdelijk, als de afnemers van elkaars diensten, maar integraal. Het vraagt om vakmensen die oprecht geïnteresseerd zijn in elkaars kennis en bovendien communicatief vaardig zijn. Het vraagt om vertrouwen en het nemen van risico s en het dragen van verantwoordelijkheid. Slimme samenwerking door zowel jonge als gevestigde bureaus biedt een veel breder spectrum aan inzichten voor de gehele sector. Het afgelopen jaar kende twee gezichten, waarbij we voorzichtig durven zeggen dat het dieptepunt lijkt te zijn bereikt. Het tweede kwartaal had de branche nog een recordaantal faillissementen te verduren, maar in het derde kwartaal nam de totale bouwsom van door architecten ontvangen nieuwe ontwerpopdrachten fors toe. Sinds de tweede helft van 2013 gloort er dus hoop. Architecten hebben de afgelopen jaren geleerd om te gaan met de nieuwe realiteit door een dienstbare houding aan te nemen. Dienstbaarheid als offensief middel. Daarbij voortdurend zoekend naar een manier om in ruimtelijke vraagstukken van toegevoegde waarde te zijn voor opdrachtgever én maatschappij. Doordat architecten elkaars expertise beter benutten, bieden ze bovendien meer kwaliteit en staan ze er weer als strategisch partner. Conceptuele vaardigheid, verbeeldend vermogen en vooral verbindend vermogen. Ons metier biedt fantastisch gereedschap om maatschappelijke kansen te ontwikkelen. Of dat nu gebeurt door een schematische analyse die alle partijen dezelfde richting op laat bewegen of door en spectaculair beeld dat partijen overtuigt van de potentie van een plek. Architecten zijn dus steeds minder benauwd om onderling openheid te geven, om te inspireren en energie te genereren. Maar, veel partijen in de bouwsector stellen zich nog onvoldoende open voor optimale uitwisseling van kennis en vakmanschap en gaan de discussie daarover uit de weg. In de zoektocht naar nieuwe kwaliteit, is het zaak elkaars vakmanschap integraal te gebruiken. Die mening verkondigt de BNA veelvuldig en dat zal in 2014 niet anders zijn. Zo is het afgelopen jaar steeds weer de kracht van de architectuur over het voetlicht gebracht. En is het adagium van samen sterker uitgedragen. Via de media, met de prijsvraag Gebouw van het Jaar, via onze video De Kracht van het Collectief en bijvoorbeeld door de kansen te grijpen die private kwaliteitsborging biedt. Meer samenwerking leidt tot meer toegevoegde waarde van architectuur en daar staat de BNA voor, zoals in dit jaaroverzicht ook tot uitdrukking komt. Laten we elkaar ook in 2014 regelmatig spreken over de ontwikkeling van onze branche! Willem Hein Schenk Voorzitter Reacties? Mail naar 2 2 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 3

3 1 DE RESULTATEN De BNA gaat als branchevereniging voor belangenbehartiging, bureauondersteuning en brancheontwikkeling en boekte op deze drie gebieden mooie resultaten in Deze mijlpalen bereiken we niet alleen, dat doen we met elkaar. Met de leden, voor en door de branche. De resultaten komen verderop in het Jaaroverzicht uitgebreider aan bod. 3 4 BTW-VERLAGING Na intensieve lobby van de BNA besloot staatssecretaris van Financiën Weekers in februari dat de tijdelijke btw-verlaging uit het Woonakkoord van minister Blok ook voor architectenwerkzaamheden kan worden toegepast. Inmiddels is de regeling verlengd tot eind Het is een serieus signaal, de toegevoegde waarde van het werk van architecten krijgt hiermee erkenning, zegt BNA-directeur Fred Schoorl. De btw-verlaging vooraan in de keten heeft een positieve impuls: ieder plan dat een architect maakt, levert werk op voor anderen in de keten, denk aan aannemers, bouwvakkers, installateurs en woninginrichters, aldus Schoorl. HANDELSMISSIE NAAR DUITSLAND Voor ons is de deelname geslaagd, we hebben meerdere opdrachten in Duitsland binnengehaald, zegt Arie van der Neut van Studioninedots. Van 3 tot 6 juni waren meer dan honderd Nederlandse ondernemers op handelsmissie naar de Duitse deelstaten Hessen en Baden-Württemberg. Het over het voetlicht brengen van de toegevoegde waarde van de Nederlandse architectuur als exportproduct stond centraal. Dankzij de handelsmissie hebben we de Duitse markt kunnen verkennen, vertelt BNA-architect Alex Letteboer van Atelier PRO. De missie stond onder leiding van minister voor Buitenlandse Handel Lilianne Ploumen (PvdA), koning Willem-Alexander en koningin Máxima. NIEUWE, SOBERE TWEEJARIGE CAO De BNA heeft met de vakbonden FNV, CNV en De Unie een nieuwe, sobere tweejarige cao afgesloten voor de architectenbranche. Dit resultaat is bereikt na een intensief en constructief onderhandelingstraject. De nieuwe cao kent een beperkte loonontwikkeling. De cao biedt duidelijkheid en, heel belangrijk, een gelijk speelveld voor alle architectenbureaus. Bovendien is er meer flexibiliteit in de uitvoering, zegt BNA-voorzitter Willem Hein Schenk. Dit is een verdienste van de onderhandelingsdelegaties. INSTALLATIE AANBESTEDINGSOMBUDSMAN De BNA heeft jarenlang gelobbyd voor een Aanbestedingsombudsman die anders dan de rechter ook naar de doelmatigheid van aanbestedingen kijkt. De Commissie van Aanbestedingsexperts is inmiddels een feit. De commissie is vanaf nu de instantie die u kunt benaderen met uw klachten over aanbestedingen. MARKTKAARTEN MET VERDIEPINGSBIJEENKOMSTEN Met de Marktkaarten kunnen leden een actueel beeld krijgen van algemene trends en prognoses over negen sectoren. Deze factsheets geven inzicht in macro-economische trends, sector trends, internationale ontwikkelingen, de productvraag, tips, allianties en opdrachtgevers. Deze Marktkaarten zijn een hulpmiddel om architecten dichter op de markt te krijgen door middel van feiten en kennis, zegt Fred Schoorl. Waar gebeurt wat? Wat gebeurt er? Het doel is om te inspireren, een handreiking te geven met als streven dat bureaus het verder kunnen oppakken. De regiocoördinatoren gaven een vervolg aan de Marktkaarten, door enkele goed bezochte bijeenkomsten te organiseren rond de thema s kantorenleegstand en zorgvastgoed. DRAAGVLAK PARITAIRE VOORWAARDEN Gezamenlijk evenwichtige afspraken maken, dat is de enige weg vooruit. Ook voor opdrachtgevers, zegt Fred Schoorl over het traject van de Stuurgroep Contracteren van BNA en NLingenieurs. BNA en NLingenieurs zijn nu de voorhoede, maar deze beweging zal zeker groeien. Beide verenigingen willen tot paritaire voorwaarden komen: voorwaarden die gedragen worden door zowel architecten en ingenieurs, als opdrachtgevers. Er is een andere, moderne cultuur van samenwerken en opdrachtgeverschap nodig, en dankzij de inzet van BNA en NLingenieurs groeit het draagvlak hiervoor. MILJOEN UITGEKEERD BNA VERZEKERINGEN De BNA spant zich op allerlei terreinen in om de architectenbureaus door de crisis te helpen. Zo bood de BNA een extra korting aan alle deelnemers van het Ziektewet Zekerheidsplan van Centraal Beheer Achmea. In totaal heeft de BNA één miljoen euro korting gegeven aan de deelnemers van het contract. Door deze totale korting van 75% op de marktconforme premie in 2013 verdienen de meeste deelnemers aan het contract hun bureaubijdrage aan de BNA ruimschoots terug. LANCERING URENINDICATOR Met de Urenindicator die de BNA vorig jaar lanceerde, kunt u voor een nieuw project uw eigen inschatting van het benodigde aantal uren vergelijken met het gemiddelde bij vergelijkbare projecten. De Urenindicator geeft inzicht in het aantal uren dat een project gemiddeld kost. Hoofdvariabelen zijn de omvang en de complexiteit van een project. De Urenindicator is gebaseerd op 120 referentieprojecten van BNA-leden. PRIVATE KWALITEITSBORGING De bouwsector moet van de overheid klip en 4 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 5

4 6 5 klaar gaan instaan voor de kwaliteit van de bouwwerken die zij levert. Voor architecten betekent dat potentieel meer verantwoordelijkheid en (soms) aansprakelijkheid. In het stelsel dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken voor ogen heeft, kunnen architecten vanaf 1 januari 2015, onder bepaalde voorwaarden, zelf aantonen dat hun ontwerp aan het Bouwbesluit en andere bouwregelgeving voldoet. De BNA pakt de handschoen op die het ministerie van BZK heeft neergeworpen, en bekijkt onder meer welke voorwaarden dat zouden moeten zijn. Adviesbureau Brink Groep adviseert de BNA daarbij. Volgens Brink is de BNA een van de eerste branches die structureel bekijkt hoe het beste op de plannen in te springen. WERKBEZOEK MINISTER BLOK Er is een wereld voor mij opengegaan, was de spontane reactie van minister Blok voor Wonen en Rijksdienst na zijn werkbezoek bij de BNA. De minister ging met de BNA en enkele brancheleden op pad in Rotterdam om van gedachten te wisselen over de rol die architecten kunnen spelen in het realiseren van een hoogwaardig woon- en werkklimaat. Het werd Blok al snel duidelijk dat die rol vaak veel verder gaat dan een schetsje. Ook is er gesproken over de toegevoegde waarde van architecten bij het oplossen van maatschappelijke opgaven zoals duurzaamheid en herbestemming en het creëren van een concurrerende economie op internationale schaal. Blok ontving het BNA Manifest Architectuur als Maatschappelijke Kracht. Hierin roept de BNA de minister op architectenwerkzaamheden een duidelijker plek te geven in maatregelen op het gebied van o.a. duurzaamheid, woningbouw en een nieuwe economie. 6 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 7

5 2 7 TRANSITIE, TRANSFORMATIE EN TOEKOMST Was 2013 het dieptepunt voor de branche in, zeg, de laatste 25 jaar? Ik denk van wel. Als de eerste heel voorzichtige indicatoren de goeie kant op wijzen zitten we in het diepst van het dal. En kunnen we, vanuit de diepte (De Profundis), weer aan andere dingen denken. De BNA heeft het afgelopen jaar scherpe keuzes gemaakt. Het begon al met onze keuze voor het afschudden van de beroepsvereniging en kiezen voor een helder profiel als branchevereniging: voor bedrijven, werkgevers en ten dienste van de branche als geheel. Onze missie - sterke bureaus, kansrijke markten, toegevoegde waarde - draagt die passie uit. En in onze drie werkvelden bureauondersteuning, brancheontwikkeling en belangenbehartiging wordt het concreet was een verrekte moeilijk jaar voor de bureaus. En voor de BNA. Maar we hebben niet stilgezeten. Er zijn mooie, concrete resultaten geboekt. En we hebben ze voor het eerst ook op een YouTubefilmpje gezet. De major dish is dat 2013 behalve het jaar van krimp en noodzakelijke verandering het jaar was van nog meer verandering. De discussies met bestuur en ledenraad, de regiorondes met onze leden en tal van andere gesprekken met interne en externe partijen want verbinden&samenwerken is cruciaal heeft een nieuw beleidsplan Veerkracht opgeleverd. Geen amechtig proza, maar een stuk met een stimulerend betoog en concrete plannen voor de periode We gaan keihard werken aan een versterking van de branche via Ontwerpend NL. Samen met NLIngenieurs en andere ruimtelijk relevante designbranches willen we één stem, één agenda en één programma ontwikkelen. Samen sterk, naar politiek en opdrachtgevers. Verder willen we de vereniging klaar maken voor de 21-ste eeuw. We willen een op de samenleving en markt gerichte branche zijn. Die leden helpt sterker te worden op die markt. Met gerichte dienstenpakketten. Samen sterker. Met een nieuw soort houding, die uitgaat van een vernieuwde visie op de meerwaarde van de architect. De architect moet meester zijn in zijn vak, in het samenwerken. Samen slimmer worden is iets van deze tijd. Een branchevereniging 3.0. faciliteert dat. En leden voelen dat. Wij hopen dat u dat voelt, of nog beter gaat voelen. Er zijn genoeg goede dingen die daar baat bij hebben. Fred Schoorl, directeur BNA 9 8 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 9

6 3 Versterken bureaus De BNA werkt aan het versterken van architectenbureaus, die op kansrijke markten toegevoegde waarde leveren aan opdrachtgevers en samenleving. Onder meer door middel van onderzoek naar nieuwe businessmodellen, de nieuwe cao en het juridisch spreekuur draagt de BNA bij aan het versterken van bureaus. DE NIEUWE ARCHITECT De BNA heeft de turbulente marktontwikkelingen als gevolg van de financieel-economische crisis in kaart gebracht en ze proberen te duiden. Samen met de leden werkte de BNA aan een visie op de nieuwe architect, die zich met nieuwe businessmodellen en innovaties richt op toekomstige ontwerp- en bouwopgaven. In navolging hierop stond ook de Architectendag in het teken van de nieuwe architect. Key note sprekers waren Angela Brady, voorzitter van de Royal Institute of British Architects, en Lidewij Edelkoort, vooraanstaand internationaal trendwatcher. Vragen die centraal stonden waren: voor welke uitdagingen staat een architectenbureau? Wat kan de branche beter en anders doen? Is er perspectief in deze diepe crisis in de architectenbranche? Het opvallend grote aantal positieve reacties maakte dat de conclusie van de Architectendag niet anders kon zijn dan dat er ondanks de crisis wel degelijk kansen zijn voor een veranderende architectuurpraktijk, bijvoorbeeld op nieuwe markten en met nieuwe diensten. De ontwerpkracht en het verbindend vermogen van architecten zijn de belangrijkste onderscheidende, sterke kenmerken van architecten, was de conclusie. Ook het meerjarige onderzoek FuturA bestudeert toekomstige business en organisatiemodellen van architectenbureaus. De TU Delft, de Radboud Universiteit, de BNA en consortiumpartners zijn het onderzoek in 2013 gestart. En via het netwerk CLICK/Built Environment heeft de BNA zich ingespannen om te bevorderen dat er innovatie plaatsvindt door kennisoverdracht tussen kennisinstellingen, overheid en architectenbureaus. De toekomst van het architectenbureau en de branche kwamen ook in de regio s uitgebreid aan bod. In diverse (netwerk)bijeenkomsten is aan kennisdeling gedaan. Het BNA Blad wijdde themanummers aan de nieuwe architect. Zo stelde een nummer de opdrachtgever centraal, met onder meer een interview met Jan Dronkers van Rijkswaterstaat. Een andere editie ging volledig over de impact van de crisis op architectenbureaus, en omvatte onder meer een interview met twee experts op het gebied van imago en beeldvorming. Er was een themanummer over duurzaamheid en het laatste nummer van de BNA behandelde de toegevoegde waarde van de diensten en producten van de BNA. Onder meer Architectuur Lokaal werd geïnterviewd, de Benchmark van de BNA kreeg aandacht, en een van de deelnemers van BNA International vertelde over de internationale activiteiten van de BNA. MONITOREN BRANCHECIJFERS Architectenbureaus hebben de afgelopen jaren noodzakelijke maatregelen moeten nemen, zo bleek uit de jaarlijkse Benchmark. Maar, de gemiddelde stemming werd in de loop van 2013 iets minder negatief. Sinds het topjaar 2008 is er een voor het eerst een voorzichtige kentering zichtbaar in de architectenbranche. De architectenbranche als de bekende kanarie in de kolenmijn zingt nog niet, maar prevelt wel voorzichtig, reageerde BNA-directeur Fred Schoorl. Waar de eerste conjunctuurmeting in het voorjaar een verdere krimp aangaf, toonde de tweede conjunctuurmeting in het najaar dat de gemiddelde werkvoorraad niet meer verder afneemt. Tijdens drie drukbezochte netwerkbijeenkomsten over goed bureaumanagement ging de BNA in op de vraag hoe architectenbureaus deze branchecijfers kunnen benutten en wat de impact is van de crisis op de branche en individuele bureaus. Dat leidde tot stevige discussies. De Benchmark leidt tot nieuwe inzichten, bijvoorbeeld over waar opdrachten te halen zijn. Maar, er is wel behoefte aan een verfijning van het onderzoek. Over de uitkomsten van de conjunctuurmeting en het verdiepingsonderzoek zijn naar aanleiding van persberichten artikelen in de media verschenen en zijn leden via de website en de nieuwsbrief geïnformeerd. De benchmarkonderzoeken hebben geresulteerd in een tweetal interviews met Fred Schoorl op BNR nieuwsradio, een interview in de Financiële Telegraaf en een groot interview in het Financieele Dagblad. Ook vrijwel alle vakmedia pikten de berichtgeving op. Evenals de regionale media en het ANP. De benchmark heeft ook tot een groot artikel geleid in de Volkskrant over de omzet van bureaus in het buitenland. Inmiddels wordt de BNA gezien als de partij die kan optreden als woordvoerder van de architectenbranche en het verhaal over de situatie in de branche kan vertellen. Naast de eigen branchecijfers, brengt de BNA samen met Bouwend Nederland, NLingenieurs en UNETO-VNI bovendien twee keer de Monitor Bouwketen uit. Ook die monitor liet in het najaar lichtpuntjes zien. Van een opleving was nadrukkelijk nog geen sprake, maar de verschuiving in de verwachting van ondernemers gaf aan het einde van het jaar aanleiding tot een voorzichtig optimisme BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 11

7 Sandra Beekmans, programmamanager BNA Academie Wat ik erg leuk vond afgelopen jaar, is dat steeds meer architectenbureaus aanbieden de cursussen bij hen op kantoor te houden. In ruil hiervoor mag een van de medewerkers gratis deelnemen aan de cursus. Een prettige samenwerking, die we wat ons betreft met meer architectenbureaus aangaan. ONDERSTEUNEN ONDERNEMERSCHAP Ondernemerschap is in de veranderde wereld van de architect belangrijk. Opdrachtgevers worden steeds kritischer, het verkrijgen van een opdracht is lastiger. De BNA Academie is hier in 2013 op ingesprongen. Om architectenbureaus in hun ondernemerschap te ondersteunen, stonden de cursussen Strategische acquisitie, Bepaal de koers van het architectenbureau, Ondernemen voor startende architecten en de masterclass Kansdenken op het programma. De cursusgroepen waren klein van opzet, waardoor er veel aandacht was voor de persoonlijke situaties van de deelnemers. De BNA Academie gaf ook invulling aan de mogelijkheid om buiten de kaders van het architectenvak te ondernemen. Populaire cursussen in dit kader waren Projectontwikkeling voor architecten, Duurzaamheid als architectonische opgave, Energieneutraal renoveren van woningen, Herbestemmen van bestaand vastgoed en Rekenen aan herbestemmen en transformatie. Architecten die meer specialistische kennis wilden opdoen, bezochten in grote getale de cursussen met betrekking tot het Bouwbesluit Welke kansen de markt nog meer biedt voor architectenbureaus, en welke risico s hierbij komen kijken, zijn onderzocht door opdrachtgevers en architecten te interviewen. De uitkomsten vormen de basis voor een nog te ontwikkelen cursus Risicomanagement voor Architecten NIEUWE CAO In het eerste kwartaal hebben de BNA en de vakbonden een nieuwe sobere tweejarige cao afgesloten. Deze is door de overheid algemeen verbindend verklaard voor alle bureaus, dus ook voor niet-bna-leden. De BNA en de vakbonden zijn daarnaast een paritair visietraject paraplufunctie cao gestart, waarbij vooral wordt gekeken wat de gevolgen zijn van de toename van het aantal zzp-bureaus. URENINDICATOR Het prototype van de Urenindicator is verschenen en geëvalueerd. BNA leden gaven aan het een nuttig instrument te vinden, dat - afhankelijk van de dan geldende prioriteiten - verder verfijnd zou kunnen worden over enkele jaren. JURIDISCH SPREEKUUR Architectenbureaus hebben voortdurend te maken met juridische zaken. Een groot deel daarvan kunnen bureaus zelf goed afhandelen. Soms moet er een advocaat ingeschakeld worden. Maar het komt ook voor dat een bureau met een kleine vraag zit, of twijfelt of er nou wel of niet een expert moet worden ingeschakeld. Voor die gevallen ontwikkelde de BNA het juridisch spreekuur. De advocatenkantoren Kennedy Van der Laan, Benthem Gratama, Geelkerken Linskens en Holla beantwoorden kosteloos vragen van leden mits die vragen voor de advocaten snel en eenvoudig zijn te beantwoorden. Leden die afgelopen jaar gebruik maakten van dit spreekuur, zijn enthousiast over de wijze waarop ze geholpen werden. PRIVATE KWALITEITSBORGING De bouwsector moet van de overheid gaan instaan voor de kwaliteit van de bouwwerken die zij levert. Voor architecten betekent dat potentieel meer verantwoordelijkheid en (soms) aansprakelijkheid. De BNA is in 2013 als een van de eerste partijen aan de slag gegaan met een plan van aanpak voor zijn leden. De stelselwijziging die het ministerie van Binnenlandse Zaken voorbereidt binnen de Omgevingwetgeving, maakt het mogelijk vanaf 2015 bouwplannen niet meer vooraf door de gemeente op conformiteit met het Bouwbesluit te hoeven laten controleren. Private partijen kunnen onder voorwaarden deze rol op zich nemen. Het ministerie wil de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid van de betrokken partijen beter regelen en zodoende de positie van woonconsumenten en andere gebruikers van gebouwen verbeteren als het gerede gebouw niet aan de afgesproken en vereiste (bouwtechnische) kwaliteit voldoet. Beide trajecten samen vormen de zogenoemde private kwaliteitsborging. In opdracht van de BNA heeft Brink Groep een adviesrapport geschreven met een analyse van de gevolgen van private kwaliteitsborging voor architecten en een advies over welke stappen het meest voor de hand liggen om dit op brancheniveau voor architecten te regelen. De belangrijkste conclusie uit het rapport is dat de ophanden zijnde stelselwijziging architecten veel kansen kan bieden als zij bij bepaalde categorieën bouwprojecten de rol als private kwaliteitsborger relatief eenvoudig en met beperkte middelen kunnen invullen. Naar aanleiding van het rapport en een gesprek met de ambtelijke top van het ministerie van BZK heeft het bestuur besloten om de mogelijkheden van een erkenningsregeling voor architecten te onderzoeken en zo mogelijk te ontwikkelen. Hierbij is conformiteit met de nog te ontwikkelen randvoorwaarden voor goedkeuring van de erkenningsregeling door het ministerie het belangrijkste uitgangspunt samen met een goede verhouding tussen de inspanning die bureaus voor erkenning moeten leveren en de verwachte opbrengst en meerwaarde die erkenning bureaus kan opleveren. Vooruitlopend op de Nieuwe Omgevingswet, die in 2018 in werking treedt, organiseerde de BNA Academie in het najaar twee voorlichtingsbijeenkomsten. Tijdens de bijeenkomsten is ook aandacht besteed aan de Private Kwaliteitsborging. De belangstelling hiervoor was verassend groot. 12 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 13

8 4 Kansrijke markten De afgelopen jaren is het van het grootste belang geweest die markten te vinden, die kansrijk zijn. De BNA ondersteunt zijn bureaus hierin door middel van marktstudies, ondersteuning bij internationaal ondernemen en internationale missies, via de praktijkstudies van BNA Onderzoek. 15 Deelnemers aan de missie maakten kennis met de Duitse situatie, en ontmoetten potentiële opdrachtgevers en mogelijke partnerarchitecten. Tijdens seminars en projectbezoeken, maar ook bij netwerklunches met zusterorganisaties van de BNA, en tijdens recepties. Bij de netwerklunches was minister Bussemaker aanwezig, de recepties werden bezocht door alle missiedeelnemers, inclusief koning Willem-Alexander en koningin Máxima. de Duitse markt namen in december deel aan de workshop Contemporary Urgencies, met Duitse opdrachtgevers en architecten in Frankfurt. BNA International organiseerde de bijeenkomst samen met de Architekten- und Stadtplanerkammer Hessen en Duitse stakeholders. De Nederlandse en Duitse architectenbureaus kregen de gelegenheid zich te presenteren. In internationale teams ontwikkelden de bureaus visies voor twee actuele opgaven op specifieke locaties. s Avonds was er een presentatie en netwerkdiner. Na de workshop is de tweede uitgave gepresenteerd in de reeks van marktscans met actuele opgaven. De publicatie van Contemporary Urgencies geeft concrete voorbeelden van actuele opgaven in de economisch sterkste Duitse deelstaten, Hessen en Baden-Württemberg. Deze actuele opgaven zijn bovendien gekoppeld aan de unique selling points van Nederlandse architecten. De publicatie is gratis te downloaden via MARKTKAARTEN De BNA ontwikkelde in 2013 negen Marktkaarten, die bureaus een beeld geven van actuele trends en prognoses over verschillende sectoren. Hiermee speelde de branche in op de groeiende behoefte van de leden om beter inzicht te krijgen in kansrijke markten, discussies los te weken en de dialoog met andere partijen aan te gaan. De Marktkaarten belichten de sectoren Wonen, Kantoren, Winkels, Onderwijs, Gezondheidszorg, Industrie en Landbouw, Sport, Recreatie en Cultuur, Stedenbouw en Gemengde Projecten. Leden kunnen de Marktkaarten downloaden op en dat is vorig jaar zo n 700 keer gebeurd. De Marktkaarten zijn actief ingezet en nader toegelicht tijdens themabijeenkomsten in de drie regio s. Elke editie is een specifiek marktsegment onder de loep genomen. De kantorenmarkt kwam aan bod via het thema leegstand en de zorgsector vanuit de veranderende regelgeving en de gevolgen voor het vastgoed. Er is nadrukkelijk aandacht besteed aan de rol die architecten kunnen spelen bij deze thema s. De bijeenkomsten zijn steeds bezocht door een goede mix van architecten en andere disciplines, waardoor de aanwezigen de onderwerpen vanuit verschillende invalshoeken konden bespreken. DIENSTENKAARTEN Als nadere invulling van de nieuwe architect en als vervolg op de Marktkaarten is de BNA in 2013 gestart met de ontwikkeling van meerdere Dienstenkaarten. Deze infographics behandelen mogelijke nieuwe rollen van bureaus en geven een staalkaart van de mogelijkheden, competenties, verdienmodellen en risico s die daarbij horen. De Dienstenkaarten bieden bureaus een handvat om nieuwe diensten en rollen verkennen. MISSIE NAAR DUITSLAND In opdracht van Agentschap NL organiseerde de BNA voor de missie naar Zuid-Duitsland begin juni het programma voor de architectuursector. De missie stond onder leiding van het koninklijk paar en de ministers Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel) en Jet Bussemaker (OCW). De Nederlandse deelnemers aan de missie kregen dankzij de BNA de kans rechtstreeks in contact te komen met opdrachtgevers die bij hun profiel pasten. Er waren meer dan 50 individuele gesprekken met potentiële opdrachtgevers, individuele matchmaking-sessies en presentaties in Pecha Kucha-vorm. Een internationale, eendaagse workshop met twee mogelijke, Duitse opdrachtgevers en Duitse architecten over twee concrete Contemporary Urgencies in Stuttgart en Heidelberg sloot het programma van de succesvolle economische missie af. Online is de voor leden beschikbare kennis over de focuslanden verder uitgebreid. Enige maanden voor de missie kwamen er ter voorbereiding al een aantal Duitse en Nederlandse architecten en Duitse opdrachtgevers bij elkaar. Ze spraken over internationale samenwerking en de meerwaarde van het werken met Nederlandse architecten. MARKTSCANS DUITSLAND Duitsland is de economische motor van de EU en dat biedt kansen. Architecten met interesse in COMMUNITIES OF PRACTICE Om beter te kunnen aansluiten bij vraagstukken die breder zijn dan de architectenbranche heeft BNA Onderzoek communities of practice opgestart (infrastructuur, woningbouw, onderwijs, zorg en hergebruik). Experts uit verschillende disciplines nemen deel aan deze communities. Zij helpen actuele onderwerpen te agenderen, en helpen de studies inhoudelijk af te stemmen op urgente vragen vanuit de markt. Mathias Lehner, programmamanager BNA International BNA International trekt een groeiend aantal deelnemers en helpt architecten aantoonbaar op weg op buitenlandse markten. Dat blijkt uit de eerste evaluatie sinds de start van het programma twee jaar geleden en dat is natuurlijk een mooie opsteker. 14 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 15

9 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 17

10 5 Meerwaarde van Architectenbureaus Architectuur en het oplossend, innoverend vermogen van architecten kunnen een bijdrage leveren aan onder meer het oplossen van maatschappelijke en economische opgaven, zoals krimp en zorghuisvesting. Ook (leegstaand) vastgoed kan een waardeimpuls krijgen als er een architectenbureau bij wordt betrokken. Deze meerwaarde van architecten brengt de BNA voortdurend over het voetlicht, bij overheden en opdrachtgevers. 20 LOBBY BTW-VERLAGING Het btw-tarief op renovatie en onderhoud inclusief architectenwerkzaamheden is door het Kabinet verlaagd tot 6%. Deze regeling is in de loop van 2013 verlengd tot eind Daarmee is de stevige lobby van de BNA dubbel uitbetaald, zegt BNA-directeur Fred Schoorl. Het is een serieus signaal, de toegevoegde waarde van het werk van architecten krijgt hiermee erkenning. De verlaging van het btw-tarief is ook wel gezien als één van de oorzaken van het voorzichtige optimisme dat uit de diverse branchemonitoren bleek. De kabinetsmaatregelen lijken een zetje in de goede richting te geven, de markt lijkt op het dieptepunt, maar uiteindelijk moeten bureaus en hun opdrachtgevers het zelf doen, reageert Fred Schoorl. WERKBEZOEK MINISTER BLOK In april ging de Minister voor Wonen en Rijksdienst, Stef Blok, op werkbezoek met de BNA in Rotterdam. BNA-architecten informeerden de minister over de meerwaarde van architectuur en de betekenis voor de politiek-bestuurlijke agenda. Blok ontving het BNA Manifest Architectuur als Maatschappelijke Kracht. Hierin roept de BNA de minister op architectenwerkzaamheden een duidelijker plek te geven in maatregelen op het gebied van o.a. duurzaamheid, woningbouw en een nieuwe economie. Er is een wereld voor mij opengegaan, zei Blok na afloop. LOBBY AANBESTEDEN De jarenlange lobbyinspanningen van de BNA op aanbestedingsgebied werden eindelijk beloond: Proportionaliteit werd met de inwerkingtreding van de nieuwe aanbestedingswet (maart 2013) een wettelijk beginsel; De gids proportionaliteit (flankerend beleid bij de aanbestedingswet) breekt een lans voor de belangen van architecten (o.a. geen onbeperkte aansprakelijkheid, een redelijke vergoeding voor prestaties, evenwichtige voorwaarden, geen identieke referenties); De commissie van aanbestedingsexperts (aanbestedingsombudsman) toetst ook de doelmatigheid van procedures; De verruiming van de referentietermijn in de nieuwe Europese concept-aanbestedingsrichtlijn is ongeschonden door de Europese Commissie en het Europees parlement heen gekomen. AANBESTEDINGSOMBUDSMAN Aanbesteden leek inmiddels verworden tot het domein van gespecialiseerde aanbestedingsrechtjuristen. Maar dankzij de Commissie van Aanbestedingsexperts krijgt aanbesteden weer de notie van gewoon gezond verstand. Deze Aanbestedingsombudsman heeft inmiddels diverse adviezen gegeven, die bij de BNA in goede aarde vielen. De problemen die spelen in de aanbestedingspraktijk worden helder en duidelijk bij de naam genoemd. De adviezen zijn niet stijf en formalistisch, maar juist van vlees en bloed. En van die praktische benadering van de zaken - die na gunning gepubliceerd worden - zal de aanbestedingspraktijk uiteindelijk beter worden. Nelleke van Thiel, beleidsmedewerker juridische zaken Gezond verstand krijgt eindelijk weer een rol in aanbestedingen, dankzij de Commissie van Aanbestedingexperts. REFERENTIETERMIJN Na de inwerkingtreding van de nieuwe aanbestedingswet (maart 2013), werd de driejarige referentietermijn strikter gehanteerd dan daarvoor. BNA en Architectuur Lokaal luidden daarover samen de noodklok, en dit signaal werd goed opgepakt door media en opdrachtgevers. Referentietermijn nekt architectenbranche werd er gekopt. In Cobouw volgde een opiniestuk, waarin de schrijvers de BNA gelijk 18 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 19

11 21 gaven in zijn pleidooi voor een ruimere referentietermijn. En de gemeente Rotterdam schreef samen met de BNA en met Architectuur Lokaal een artikel in de TenderNieuwsbrief. Daarin is bepleit dat het opdrachtgevers wel degelijk is toegestaan een ruimere termijn te hanteren dan drie jaar. LOBBY PRIVATE KWALITEITSBORGING In november was op uitnodiging van het bestuur de ambtelijke top van de directie bouwkwaliteit van het ministerie van BZK aanwezig bij de bestuursvergadering over private kwaliteitsborging. Naar aanleiding van een presentatie van de plannen van het ministerie op dit gebied is het bestuur in gesprek gegaan met de ambtelijke top. De input van de bestuursleden is verwerkt in de brief die minister Blok over private kwaliteitsborging naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. LOBBY IN DE MEDIA De resultaten van de lobby-inspanningen zijn actief ingezet in de communicatie en persbenadering. Zo hebben diverse media aandacht besteed aan de numerus fixus voor bouwkunde-opleidingen (mediawaarde ). Ook het woonakkoord en de tijdelijke btw-verlaging konden op veel aandacht rekenen (mediawaarde ). Over de paritaire voorwaarden is eveneens actief gecommuniceerd en is de pers benaderd, wat heeft geresulteerd in berichtgeving in de Cobouw (mediawaarde 7.176); en andere vakmedia. Over het werkbezoek van Minister Blok Rotterdam is ingezet op een fotoreportage en een twitterverslag. Ook is er aandacht besteed aan de Aanbestedingsombudsman (gepubliceerd in Cobouw en andere vakmedia), de verlenging van het lagere btw-tarief, de nieuwe cao en de potentiële rol van architecten bij de private kwaliteitsborging. PROMOTIE ONDER OPDRACHTGEVERS Om de toegevoegde waarde van architecten over het voetlicht te brengen, is een actieve persbenadering toegepast. In 2013 resulteerde dit in een interview/spread in de Volkskrant over de expertise van Nederlandse architecten in het buitenland. De inzet van opiniestukken over de toegevoegde waarde van architectuur leidde tot publicaties in het FD, het Eindhovens Dagblad, Architectenweb en de Metro (mediawaarde 6.718). Er was in 2013 een algemene tendens te zien dat er een toename is voor aandacht aan architecten in de media. De BNA is in die gevallen ook in beeld geweest. Zo waren er publicaties in de Margriet en het FD met een mediawaarde van Gebouw van het Jaar is in 2013 uitgevoerd in iets andere opzet (3 regio s, 2 rondes publieksprijs) met 257 inzendingen door 189 bureaus, in totaal 275 gasten op de prijsuitreikingen en stemmen voor de publieksprijs. De persbenadering tijdens Gebouw van het Jaar kreeg de insteek meerwaarde van architectuur en leidde tot een totale mediawaarde van in print, plus exposure over de nominaties op radio 1. GOED PLAN? ARCHITECT! Het aantal volgers van de Facebookpagina Goed Plan Architect, die zich richt op particuliere opdrachtgevers, groeide met 20%. Het bereik is vergroot met 150%, dankzij de toename van interactie en likes. De particuliere opdrachtgevers zijn bovendien bereikt dankzij een kosteloze bijdrage in tekst en beeld in de Architectuurguide. In de Bouwsociëteit Groningen is een bijeenkomst geweest over de meerwaarde van architecten en over de BNA. De Dag van de Architectuur was een groot succes, met 250 evenementen in 60 steden kreeg het evenement bezoeken. Hieraan gekoppeld was een mediaoffensief met items op onder meer NOS op 3, NOS radio en Omroep West. Radio 538 besteedde aandacht aan de Dag van de Architectuur via een interview met de BNA. Vrijwel alle landelijke dagbladen schreven over de Dag van de Architectuur. Willem Hein Schenk is op Radio 1 geïnterviewd over de Dag naar aanleiding van opiniestuk Kwaliteit en crisistijd. Hiernaast is actief campagne gevoerd op Twitter en Facebook, met inzet van een fotowedstrijd. INTERNATIONALE OPDRACHTGEVERS De internationale portfoliosite van BNA International, is in 2013 verder verbeterd. De usability is aangepakt, zodat potentiële opdrachtgevers dankzij de verbeterde structuur en de zoekfunctie beter hun weg kunnen vinden op de website. De website is bovendien gereed gemaakt voor een aantal vertalingen, zodat het ook goed kan dienen als acquisitiemiddel in de nieuwe focuslanden en andere relevante markten. BNA ONDERZOEK BNA Onderzoek, het praktijklab van de BNA, heeft ook in 2013 weer aangetoond dat architecten een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan het debat over de toekomst van het vakgebied architectuur, en de vraagstukken die er spelen in de dagelijkse beroepspraktijk. BNA-leden werkten hier actief aan mee en ontwikkelden relevante kennis voor de stakeholders en beroepsgroep. Voor opdrachtgevers, overheden en als het even kan voor de samenleving biedt BNA Onderzoek een bron van inspiratie die toont hoe de verbeeldende en oplossende kracht van architecten benut kan worden. Publicaties: Oplossingen voor krimpende scholen in het Noorderland Jonge architecten verkennen nieuwe opgaven (Schooldomein, januari 2013); Scholen voor het Noorderland (maart 2013); Nestelen in de stad (april 2013); Hoe bouwt de particuliere opdrachtgever? i.s.m. NAI010 (mei 2013); Impact ontwerpinstrument (juni 2013); Er is meer tussen binnen en buiten - De openluchtschool revisited (Schooldomein, juni 2013); Engelse versie Freestyle #02 Seoulutions, gepresenteerd op Biennale Shenzen (december 2013). Evenementen (anders dan boekpresentaties): Woningtypologie en energie-eisen, studie naar de invloed van energielabels op de woningplattegronden in verschillende Europese klimaatzones. In een reeks van 3 20 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 21

12 workshops zijn verschillende woningtypologieën verkend, de uitkomsten worden 2014 gepubliceerd; BNA Onderzoekdag (mei 2013); Conferentie Duurzaamheid met een twist i.s.m. BNA International (16 september 2013, Hamburg); Conferentie Van niets naar iets, herbestemming als kans het bouwproces anders te organiseren (november 2013); Ontwerpstudie Designing TOD-kansen voor de Zaancorridor. Geïnitieerd door de Community of practice Infrastructuur en in december 2013 opgestart. In 2014 maken interdisciplinaire ontwerpteams voor 5 stationslocaties in Noord-Holland schetsontwerpen. Zij gaan uit van de principes van Transit Oriented Development. SAMENWERKINGSVERBANDEN De BNA werkte met de Federatie Dutch Creative Industries aan het verder organiseren en versterken van een competitieve, professionele en ook in internationaal opzicht toonaangevende creatieve industrie. Dit past binnen het topsectorenbeleid van het Kabinet. In het kader van Cencobouw werkte de BNA met Bouwend Nederland, NVTB, NLingenieurs, Uneto-VNI, Neprom, Hibin, Fosag-NOA, Aedes aan de uitwerking van de voorstellen uit het rapport De bouw in actie(s)! gericht op de verdere ontwikkeling en vernieuwing van de woning- en utiliteitsbouw. Daarnaast tekende de BNA het convenant de Stroomversnelling, dat zich ten doel stelt dat huurders geen energierekening meer betalen. De BNA ondersteunde dit initiatief, dat duidelijk benadrukt dat verduurzaming naast een technische- ook een ontwerpingreep is. Via MKB NL/VNO NCW is actief aandacht gevraagd voor beter aanbesteden, een flexibeler arbeidsmarkt en toekomstbestendige pensioenen. GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN Met twaalf gemeenten voerde de BNA gesprekken over diverse actuele, branchegerelateerde onderwerpen. Veelal is daarbij het lokale lobbymanifest onder de aandacht gebracht. Dat laatste heeft concreet geleid tot participatie van een kringbestuur in twee gemeentelijke stuurgroepen. Daarnaast is input geleverd voor verkiezingsprogramma s van deelnemende partijen in de G40-gemeenten voor de gemeenteraadsverkiezingen Het regionaal lobbymanifest Meer waarde met architectuur is als bijlage meegezonden. BIM In 2013 zijn alle technologieclusters over BIM van het Branche-innovatiecontract (BIC) met TNO afgerond. In samenspraak met de overige partners van het BIC (Bouwend Nederland, Nlingenieurs en UnetoVNI) is besloten de resultaten in 2014 via een seminar te delen met leden van de deelnemende brancheorganisaties. Sinds 2013 is de BNA lid van de Bouw Informatie Raad (BIR). De BIR is het belangrijkste strategische overleg- en uitvoeringsorgaan dat de technische en maatschappelijke barrières bij de toepassing van BIM in de bouw, waar mogelijk, wegneemt en de nodige acties hiervoor coördineert. Een middelgroot en een groot BNA-bureau met ruime BIM-ervaring zijn lid van de BIR. Daarnaast neemt de BNA deel aan het programmabureau van de BIR dat al het BIM-beleid van de BIR technisch inhoudelijk voorbereidt. Hierdoor is het onderwerp van juridische randvoorwaarden en voor architecten nuttige BIMprotocollen op de agenda van de BIR gekomen waardoor het draagvlak voor het regelen hiervan is toegenomen. Om het alle architectenbureaus mogelijk te maken met BIM te werken, heeft de BNA Academie sinds het najaar van 2013 een uitgebreid cursusaanbod op het gebied van BIM. De cursussen gaan over het werken met BIMsoftware, het efficiënt implementeren van BIM, het toepassen van BIM in projecten en hoe architecten invulling kunnen geven aan de rol van BIM-regisseur. Deelnemers kunnen tijdens deze cursussen met de eigen casuïstiek aan de slag. De BNA Academie voorziet met deze cursussen duidelijk in een behoefte, de BIM cursussen zijn altijd vol. DNR De DNR (een co-productie van BNA en NLingenieurs) is afgelopen jaar aangepast aan de nieuwe betalingstermijnenwet. Het was geen grote, maar wel een noodzakelijke wijziging. De nieuwe betalingstermijnenwet beschermt ondernemers namelijk tegen de onredelijk lange betalingstermijnen die bepaalde opdrachtgevers soms eisen. Wet en DNR stellen daaraan nu paal en perk; opdrachtgevers kunnen zich niet alles meer permitteren. De DNR is nog steeds een breed gedragen standaard. Maar, het wordt steeds gangbaarder dat opdrachtgevers hun eigen versie van de DNR maken. In 2013 lanceerden Aedes en NEPROM hun eigen contractmodel gebaseerd op de DNR. En de Rijksgebouwendienst presenteerde de concept ABAA DNR Beide sets voorwaarden zijn in de ogen van BNA en NLingenieurs onevenwichtig. En het doel van het contract - een gezamenlijk project - is volledig uit het zicht verdwenen. BNA en NLingenieurs willen die trend keren. Daarom zetten beide verenigingen zich nu in voor paritaire voorwaarden, dat wil zeggen voorwaarden die gedragen worden door zowel opdrachtnemers als opdrachtgevers. 22 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 23

13 6 Vereniging en communicatie VERENIGING Voor een zittingsperiode van drie jaar is een nieuwe ledenraad aangetreden. De 24 ledenraadsleden zijn door de stemgerechtigde leden gekozen uit 31 kandidaten, verdeeld over representatieve categorieën naar bureaugrootte en regio. Om in te spelen op veranderingen in de beroepsuitoefening van architecten, zoals het samenwerken in multidisciplinaire bureaus, zijn door een wijziging van de statuten de mogelijkheden om via de uitzonderingsprocedure bureaulid te worden verruimd. Zo kunnen ook bureaus van interieurarchitecten, stedenbouwkundigen en tuin- en landschapsarchitecten zich aansluiten bij de BNA. Het bestuur heeft uit zijn midden Ronald Schleurholts benoemd tot vice-voorzitter van de BNA, als opvolger van Rob Hendriks. BEZUINIGINGEN De barre tijden dwongen de BNA ook in 2013 om de ambities te verbinden aan noodzakelijke bezuinigingsmaatregelen. De BNA is de afgelopen jaren al met tientallen procenten gekrompen en voor 2014 en verder bleken opnieuw budgettaire en personele maatregelen nodig. We moeten anders werken, anders communiceren, ondernemender zijn met minder middelen. Net als in 2012 is bezuinigd op out-of-pocket kosten, en moest de BNA helaas afscheid nemen van drie collega s. Een aantal maatregelen op een rij: Een gerichte krimp van het BNA-bureau (inmiddels ca. 40%); Themagerichte kennis- en expertise- netwerken (samen slimmer) in plaats van regioservice; Van papieren naar digitale communicatie (van BNA Blad naar nieuwe online middelen); Minder gratis bijeenkomsten en evenementen, meer externe, marktgerichte promotie van de branche. Willem Hein Schenk en Fred Schoorl gingen tijdens de regioronde in gesprek met de leden over het beleidsplan en de bezuinigingen. BEILEIDSPLAN VEERKRACHT Met de nieuwe visie en het beleidsplan Veerkracht! wil de BNA de branche een nieuw perspectief bieden. Het komt er nu op aan positief vooruit te denken, op zoek naar nieuwe kansen voor het ondernemerschap op kansrijke markten. De BNA wil met het plan het adaptatievermogen en de veerkracht in de branche verder versterken. Wat wij onze leden vragen, moeten we ook zelf doen: verregaande samenwerking, nieuwe richtingen en focus op innovatie en vernieuwing van ons collectieve en individuele ondernemerschap. Bijdragen aan die branche, met de brancheorganisatie, zouden alle architectenbureaus van Nederland moeten willen. Wie een sterkere positie claimt, moet die willen waarmaken. Dat geldt voor bureaus en voor de vereniging. De BNA wil actief bijdragen aan een betere branche en daarbij expliciet een leiderschapsrol vervullen, zowel naar binnen als naar buiten. Uitgangspunten Een scherpere focus op ondernemerschap en markten, in plaats van culturele doelstellingen; Vernieuwing en een meer maatschappelijke oriëntatie van de architectuur; De transformatie naar een branchevereniging, met duidelijk economische oriëntatie; Een oriëntatie op de brede groep opdrachtgevers, in plaats van vooral op de overheid. Kernpunten Accepteer de transitie naar een nieuwe markt en ondersteun de leden door adaptatie en veerkracht in hun ondernemerschap verder te stimuleren; Voorop lopen in promotie van maatschappelijke waarden van bouw en architectuur (in de keten); Naar een moderne branchevereniging met Ontwerpend Nederland als ambitie voor verdere samenwerking met andere branches en disciplines, met markt en overheid; Naar nieuw elan in de branche, met slim samenwerken en netwerken als strategie; Waarmaken: lidmaatschap BNA biedt waarborgen voor opdrachtgever; Moderne branchevereniging 3.0 met nieuwe diensten voor het collectief én voor individuele bureaus. NETWERKEN De BNA organiseert bijeenkomsten en faciliteert diverse netwerken. Zo is binnen elke regio een netwerk van bureaumanagers actief. Zij wisselden in 2013 kennis uit over onderwerpen als toekomstdenken, strategie, en de veranderende praktijk. Verder zijn binnen de regio s specifiek voor kleine bureaus bijeenkomsten georganiseerd. Hier spraken architecten met elkaar over invloedvaardigheden, BIM, samenwerken, LEAN en het imago van de architect. Regio West heeft een netwerk voor personeelsadviseurs en netwerken voor kostendeskundigen en bestekschrijvers. In 2013 is naar aanleiding van de BNA Marktkaarten in alle regio s tweemaal een bijeenkomst georganiseerd waarin een specifiek marktsegment de aandacht kreeg. De ontwikkelingen op de thema s leegstand en zorg zijn geduid en er vond een dialoog plaats met professionals uit andere disciplines over kansen die dit biedt voor architectenbureaus. Met enige regelmaat vonden binnen alle regio s bouwrechtgerelateerde bijeenkomsten plaats waar onderwerpen als geïntegreerde contracten, aanbesteden en faillissement aan bod kwamen. Het kosteloze juridisch spreekuur is gecontinueerd en uitgebreid. De dienstverlening voor leden heeft daarmee een extra impuls gekregen. COMMUNICATIE PERS/MEDIAWAARDE De BNA zet waar mogelijk in op free publicity in de Nederlandse media. Journalisten en media worden per onderwerp actief benaderd. De verslechterende marktpositie van architecten als gevolg van de crisis kwam aan bod, maar de BNA vestigde ook media-aandacht op de hoopgevende markt- en CBS-cijfers van eind BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 25

14 28 De meerwaarde van architecten is in de media veelvuldig over het voetlicht gebracht, onder meer de Volkskrant, Trouw en Radio 1 (Lunch!) besteedden hier aandacht aan. Hiervoor zijn onder meer de resultaten van BNA Onderzoek en de BNA Benchmark actief ingezet. het jaar - elke maand gestegen, terwijl het bouncepercentage is gedaald. Dat betekent dat zowel de kwantiteit als de kwaliteit van het bezoek vooruit is gegaan. Vooral de aandacht op Twitter voor nieuws en actualiteiten van de BNA heeft geleid tot hogere bezoekersaantallen. In totaal zijn 53 persberichten verspreid. De mediawaarde is in vergelijking met 2012 gestegen. De mediawaarde is in 2013 met een totaal van met 30% toegenomen in vergelijking met Er is een mooie verdeling van publicaties in algemene media en vakmedia. Print publicaties verschijnen vooral in algemene media zoals Volkskrant en FD. Online publicaties verschijnen vooral op vakwebsites. Het pers- en social mediabeleid is herijkt in Het aantal volgers op Twitter is in 2013 verdrievoudigd. Ook de interactie is toegenomen. De toename van het aantal mentions en retweets duidt erop dat mensen online meer binding voelen met de BNA en dat ze het waarderen wat de BNA te melden heeft. De hashtags die de BNA inzet en die passen bij de missie van de BNA worden steeds vaker opgepikt: #MeerwaardeArchitectuur, #SterkeBureaus, #KansrijkeMarkt. COMMUNICATIEADVIES In 2013 is er een reputatieprogramma opgesteld om de positionering en profilering van de BNA te versterken. Dit plan zal in 2014 worden uitgevoerd. Ook is er eind 2013 gewerkt aan een vernieuwde formule voor Gebouw van het Jaar, een marketingplan voor BNA International en is het plan opgeleverd voor de promotie van de toegevoegde waarde onder opdrachtgevers. Ook zijn vier video s (over beleidsplan en resultaten) geproduceerd voor YouTube, het hardst groeiende sociale medium en dus een goed platform voor het verder uitdragen van de boodschap van de BNA. ONLINE Bezoekersaantallen van en de bezoekduur zijn - na een dip aan het begin van 26 Er is gestart met de ontwikkeling van een nieuw bna.nl, omdat de huidige site niet meer voldoet. Hiervoor is in december een online strategie opgesteld, die in 2014 zal worden uitgewerkt. Zie voor meer het Online Jaaroverzicht op de pagina hiernaast. BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 27

15 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 29

16 AANTAL WERKZAME PERSONEN OP BNA-BUREAUS PER 1 JANUARI Bij de BNA waren in bureaus aangesloten, met een gemiddelde bureaubezetting van 4,3 personen (op basis van opgave per januari 2013). Door de economische crisis is het aantal medewerkers inmiddels verder afgenomen personen personen personen personen personen > personen verdeling aantal bureaus naar grootte De BNA-leden in beeld Ontwikkeling ledenaantallen Zoals de economische situatie al deed verwachten, daalde het aantal leden naar 1266 architectenbureaus. De meeste leden zegden op om economische redenen aantal bureaus personen personen personen groter dan of gelijk aan 21 personen 30 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 31

17 bna 13 COLOFON Beeldverantwoording Jaaroverzicht 2013 Foto omslag: Genomineerde Regio Noord/Oost Sigmax, Architectenbureau Paul de Ruiter, Beeld: Pieter Kers Pagina 2 1 Genomineerde Regio Zuid Woonhuis L, Grosveld van der Velde, Beeld: René de Wit Pagina 3 2 BNA-voorzitter Willem Hein Schenk, Beeld: Ineke Oostveen Pagina 5 3 Mathias Lehner tijdens de missie in Duitsland 4 Minister Stef Blok en BNAvoorzitter Willem Hein Schenk Pagina 6 5 Genomineerde Regio Zuid Fontys Sporthogeschool, Mecanoo, Beeld: Christian Richters Pagina 7 6 Eervolle vermelding Regio Zuid Metaforum TU Eindhoven, Ector Hoogstad Architecten, Beeld: Norbert van Onna Pagina 8 7 BNA-directeur Fred Schoorl, Beeld: Ineke Oostveen Pagina 9 8 Genomineerde Regio West Hofbad, Venhoeven CS, Beeld: Ronald Tilleman 9 Eervolle vermelding Regio Noord/Oost Drents Archief, Zecc Architecten, Beeld: Cornbread Works Pagina BNA Architectendag 11 Fred Schoorl interviewt Angela Brady tijdens de Architectendag 12 Vier edities BNA Blad 2013 Pagina 12 en 13 13en 14 BNA Academie Pagina Winnaar Regio Noord/Oost Cultureel Kwartier De Nieuwe Kolk, De Zwarte Hond, Beeld: Gerard van Beek 17 Winnaar Regio Zuid Proyecto Roble, Équipe, Beeld: René de Wit Pagina Genomineerde Regio West Elandshof, Bastiaan Jongerius Architecten, Beeld: Milad Pallesh 19 Genomineerde Regio West Dutch Mountain, denieuwegeneratie, Beeld: John Lewis Marshall Pagina Winnaar Regio West St. Nicolaaslyceum, DP6, Beeld: Jeroen Musch Pagina Eervolle vermelding Regio Noord/Oost Bedrijfspand Zwartsluis, B+O Architecten, Beeld: René de Wit Pagina Eervolle vermelding Regio West Spoorhuis Santpoort, Zecc Architecten, Beeld: Cornbread Works 23 Winnaar Regio Noord/Oost Cultureel Kwartier De Nieuwe Kolk, De Zwarte Hond, Beeld: Gerard van Beek Pagina Winnaar Regio Zuid Proyecto Roble, Équipe, Beeld: René de Wit 25 Eervolle vermelding Regio Zuid Metaforum TU Eindhoven, Ector Hoogstad Architecten, Beeld: Norbert van Onna Pagina Genomineerde Regio Zuid Suytkade Helmond, Bedaux de Brouwer, Beeld: Stan Wagter Pagina Genomineerde Regio Noord/ Oost Sigmax, Architectenbureau Paul de Ruiter, Beeld: Pieter Kers Pagina 27 Online Jaaroverzicht, Vormgeving: Sylvia van Schie Pagina 28 en Winnaar Publieksprijs De Karel Doorman, Ibelings van Tilburg Architecten, Beeld: Ossip van Duivenbode 30 Eervolle vermelding Regio West Melkwegbrug, NEXT architects, Beeld: Jeroen Musch 31 en 32 Winnaar Gebouw van het Jaar 2014 Ketelhuis Ceres, diederendirrix, Beeld: Arthur Bagen 2014 Dit is een uitgave van de BNA Samenstelling en redactie BNA, Amsterdam Vormgeving Petunia De uitgave wordt alleen digitaal verspreid BNA, branchevereniging van Nederlandse architectenbureaus Postbus GP Amsterdam Pagina Het koninklijk paar en de ministers Ploumen en Bussemaker tijdens de missie in Duitsland Pagina Genomineerde Regio West Dutch Mountain, denieuwegeneratie, Beeld: John Lewis Marshall 32 BNAJAAROVERZICHT 13 BNAJAAROVERZICHT 13 33

18 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Postbus GP Amsterdam T

Wat bespreken we vandaag?

Wat bespreken we vandaag? Wat bespreken we vandaag? Kennismaking met de BNA Waarom is er een beroepservaringsperiode? Hoe is de beroepservaringsperiode geregeld? De nieuwe realiteit in de architectenbranche Hoe slaan we ons er

Nadere informatie

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger.

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger. Voorwoord De Nederlandse advies- en ingenieursbranche levert innovatieve en duurzame oplossingen voor de Nederlandse en internationale samenleving. De branche is bepalend geweest voor het ontstaan van

Nadere informatie

Evaluatie bedrijfsbezoeken vakgroep Dak- en Gevelbegroeners

Evaluatie bedrijfsbezoeken vakgroep Dak- en Gevelbegroeners Evaluatie bedrijfsbezoeken vakgroep Dak- en Gevelbegroeners Begin 2014 zijn de vakgroepleden Dak- en Gevelbegroeners door het bestuur bezocht. De inhoud van deze ledenbezoeken is als volgt samen te vatten:

Nadere informatie

Nu met themasponsoring! Dagelijks contact met uw doelgroep! Partnermogelijkheden 2013. ontmoeten inspireren co-creëren

Nu met themasponsoring! Dagelijks contact met uw doelgroep! Partnermogelijkheden 2013. ontmoeten inspireren co-creëren Nu met themasponsoring! Dagelijks contact met uw doelgroep! Partnermogelijkheden 2013 ontmoeten inspireren co-creëren Dagelijks contact met voorschrijvers en opdrachtgevers Materia brengt u in contact

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

Workshop House of Tomorrow Today

Workshop House of Tomorrow Today Workshop House of Tomorrow Today Ontsnap eens uit het peloton! 1. Teken uw keten(s) eens uit, vanaf grondstoffen (aanbod) t/m eindgebruiker (vraag). 2. Genereer probleem-klant combinaties. 3. Selecteer

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD master city developer Ontwikkel een eigen visie Werk je in stedelijke gebiedsontwikkeling of herstructurering dan is de MCD opleiding voor jou een

Nadere informatie

De transformatie van de BNA tot brancheorganisatie Zestien vragen en antwoorden

De transformatie van de BNA tot brancheorganisatie Zestien vragen en antwoorden De transformatie van de BNA tot brancheorganisatie Zestien vragen en antwoorden 1 Waarom moet de BNA uitgerekend tijdens een ongekende crisis in de branche zijn structuur veranderen? De nieuwe realiteit

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

Expertisecentrum Plato VAN WERK-NAAR-WERK EN LOOPBAANCOACHING

Expertisecentrum Plato VAN WERK-NAAR-WERK EN LOOPBAANCOACHING Expertisecentrum Plato VAN WERK-NAAR-WERK EN LOOPBAANCOACHING INHOUD WIJ MAKEN ER WERK VAN! 04 PROCEDURE VAN EEN VAN WERK- NAAR-WERKTRAJECT 09 LOOPBAANORIËNTATIE EN LOOPBAANCOACHING 05 OVER EXPERTISECENTRUM

Nadere informatie

LinkedIn is het meest gebruikte platform van Nederlandse bedrijven, gevolgd door Facebook en Twitter

LinkedIn is het meest gebruikte platform van Nederlandse bedrijven, gevolgd door Facebook en Twitter 1 Huidig gebruik van social media LinkedIn is het meest gebruikte platform van Nederlandse bedrijven, gevolgd door Facebook en Twitter Huidig gebruik van social media % van respondenten, meerdere antwoorden

Nadere informatie

Beleidsplan Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (NVR) Positionering en profilering 2016-2018

Beleidsplan Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (NVR) Positionering en profilering 2016-2018 Beleidsplan Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (NVR) Positionering en profilering 2016-2018 Juni 2013 Pagina 2 Inhoudsopgave 1 Introduction... 3 1.1 Veranderende marktsituatie... 3 1.2 Gevolgen voor

Nadere informatie

stichting Er Zijn Inhoudsopgave: ANBI verantwoording 2013

stichting Er Zijn Inhoudsopgave: ANBI verantwoording 2013 stichting Er Zijn ANBI verantwoording 2013 Inhoudsopgave: 1 De naam 2 2 RSIN/fiscaal nummer 2 3 Contactgegevens 2 4 Bestuurssamenstelling en namen bestuursleden 2 5 De doelstelling 2 6 Het beleidsplan

Nadere informatie

IPC VOOR ARCHITECTEN - PROCESINNOVATIE DOOR WERKEN MET BIM Innoveren op architectenbureaus met behulp van IPC- subsidie

IPC VOOR ARCHITECTEN - PROCESINNOVATIE DOOR WERKEN MET BIM Innoveren op architectenbureaus met behulp van IPC- subsidie IPC VOOR ARCHITECTEN - PROCESINNOVATIE DOOR WERKEN MET BIM Innoveren op architectenbureaus met behulp van IPC- subsidie Tot 20 juni 2013 kan er opnieuw worden ingeschreven voor de IPC- regeling. Deze subsidieregeling

Nadere informatie

Certificatie in de bouw, Energiebespaarlening, energielabel woningen, kwaliteitsborging, eigenbouw, Stad van de toekomst

Certificatie in de bouw, Energiebespaarlening, energielabel woningen, kwaliteitsborging, eigenbouw, Stad van de toekomst Rienks, Diane Van: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties Verzonden: woensdag 29 april 2015 17:09 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp:

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Dit is MKB-Nederland. Aanbod lokaal partners

Dit is MKB-Nederland. Aanbod lokaal partners Dit is MKB-Nederland Aanbod lokaal partners Samen haar lokaal partners werkt MKB- Nederland aan krachtige en effectieve lobby op lokaal niveau. Dit document legt uit wat het lokaal partnerschap precies

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Een Training Die Een Stap Verder Gaat. Donderdag 16 januari 2014, Utrecht

Een Training Die Een Stap Verder Gaat. Donderdag 16 januari 2014, Utrecht Donderdag 16 januari 2014, Utrecht Intensieve Training Sociale Media voor marketing-en communicatie professionals in het onderwijs Met 2 interessante praktijkpresentaties van: Ingmar Volmer : Sociale Media

Nadere informatie

Expertisecentrum Plato. van werk-naar-werk en loopbaancoaching. Voor medewerkers

Expertisecentrum Plato. van werk-naar-werk en loopbaancoaching. Voor medewerkers Expertisecentrum Plato van werk-naar-werk en loopbaancoaching Voor medewerkers inhoud wij maken er werk van! 04 Onze dienstverlening voor jou 09 Loopbaanoriëntatie en Loopbaancoaching 05 over expertisecentrum

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Voorjaar 2015 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

GILDE ALS KWALITEITSBUNDEL VAN LED-SPECIALISTEN

GILDE ALS KWALITEITSBUNDEL VAN LED-SPECIALISTEN GILDE ALS KWALITEITSBUNDEL VAN LED-SPECIALISTEN Innovatieve oplossingen Stichting Knooppunt Innovatie Elektrotechniek Nederland, kortweg KIEN, is in 2011 opgericht om innovatie in de elektrotechniek te

Nadere informatie

Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam

Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam 30 Oktober 2015 Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam De Partijen: - De gemeente Rotterdam (Rotterdam) - Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M/ DGMI) Overwegende

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Dutch PR Award 2012. Martin Bobeldijk, oprichter-eigenaar

Dutch PR Award 2012. Martin Bobeldijk, oprichter-eigenaar Dutch PR Award 2012 Martin Bobeldijk, oprichter-eigenaar Een florerende economie door vrede en veiligheid, dankzij: onze mannen en vrouwen die zich in het belang van alle Nederlanders 24/7/365 inzetten

Nadere informatie

bna 12 jaaroverzicht

bna 12 jaaroverzicht bna 12 jaaroverzicht inhoud Voorwoord 3 1. Lobby 4 2. Het bouwproces 6 3. Leveringsvoorwaarden en contracten 8 4. Meerwaarde van de architect 10 5. BNA InternationaL 14 6. BNA Onderzoek 16 7. BNA Academie

Nadere informatie

Ook Coevorden. Een overkoepelend platform voor alle @Coevordenaren. Project Datum Versie Status. Opzet platform Ook Coevorden 2 april 2015 0.

Ook Coevorden. Een overkoepelend platform voor alle @Coevordenaren. Project Datum Versie Status. Opzet platform Ook Coevorden 2 april 2015 0. Ook Coevorden Een overkoepelend platform voor alle @Coevordenaren Project Datum Versie Status Opzet platform Ook Coevorden 2 april 2015 0.4 Concept 1. Visie Achtergrond: van twitter via verbinding naar

Nadere informatie

Actieplan Vernieuwend Verbinden in het kort

Actieplan Vernieuwend Verbinden in het kort Actieplan Vernieuwend Verbinden in het kort Inleiding De bouwsector staat al té lang onder té zware druk. Dat laat zich ook in onze vereniging voelen. U bent kritisch: op de kosten, maar ook op de inhoud

Nadere informatie

Monitor: wat zijn de effecten van de tijdelijke BTW-verlaging voor de bouw en installatie? Belangrijkste resultaten Meting 1

Monitor: wat zijn de effecten van de tijdelijke BTW-verlaging voor de bouw en installatie? Belangrijkste resultaten Meting 1 Monitor: wat zijn de effecten van de tijdelijke BTW-verlaging voor de bouw en installatie? Belangrijkste resultaten Meting 1 T.b.v. openbare publicatie Henri Busker Woensdag 10 juli 2013 Inleiding Dit

Nadere informatie

Het Jaar van de Ruimte

Het Jaar van de Ruimte meets Het Jaar van de Ruimte Het Vastgoedsymposium Informatiebrochure Vrijdag 4 december 2015 Utrecht, Nederland Voorwoord Stichting Hèt Vastgoedsymposium is een samenwerkingsverband tussen de drie academische

Nadere informatie

Jaargang 2015, Nummer 64, 22 december 2015

Jaargang 2015, Nummer 64, 22 december 2015 Update P-Direkt Jaargang 2015, Nummer 64, 22 december 2015 P-Direkt is het rijksbrede shared service organisatie (SSO) voor personeelszaken van de rijksambtenaar. Deze nieuwsbrief is opgesteld voor stakeholders

Nadere informatie

Wordt de nieuwsbrief in de mail niet goed getoond? Bekijk deze in uw browser. Raadsledencongres 'Tranformatie Sociaal Domein'

Wordt de nieuwsbrief in de mail niet goed getoond? Bekijk deze in uw browser. Raadsledencongres 'Tranformatie Sociaal Domein' Page 1 of 5 Hoen, Eline 't Van: namens 1 Postbus Griffie OZ Onderwerp: FW: VNG Raadsledennieuwsbrief - juni 2015 Van: VNG [mailto:noreply=vng.nl@mail16.atl111.rsgsv.net] Namens VNG Verzonden: donderdag

Nadere informatie

www.bouwformatie.nl Bouwformatie

www.bouwformatie.nl Bouwformatie www.bouwformatie.nl Bouwformatie Tarieven voor kennis, inspiratie en communicatie 2014 Tarieven voor kennis, inspiratie en communicatie 2014 Architectuur 3 Bouwtechniek 4 Bouwdetails 5 Bouwkosten 6 Communicatie

Nadere informatie

KETELHUIS TU EINDHOVEN NU ONDERKOMEN TOPINSTITUUT

KETELHUIS TU EINDHOVEN NU ONDERKOMEN TOPINSTITUUT KETELHUIS TU EINDHOVEN NU ONDERKOMEN TOPINSTITUUT Architectenbureau diederendirrix veranderde een voormalig ketelhuis in kantoren met royaal binnenstromend daglicht. De grootse en inspirerende herbestemming

Nadere informatie

Medezeggenschap van Vrijwilligers

Medezeggenschap van Vrijwilligers Terugkoppeling netwerkbijeenkomst 1 december 2014 Medezeggenschap van Vrijwilligers In deze derde en laatste bijeenkomst keken we opnieuw naar verschillende mogelijkheden om meedenken en meepraten van

Nadere informatie

wijkontwikkelingsvisie ubach over worms

wijkontwikkelingsvisie ubach over worms wijkontwikkelingsvisie ubach over worms presentatie Inhoud - Voorstellen, wie zijn wij? - Plan van aanpak ahv (Deel)Producten en communicatie - Stappenplan - Vragen wie zijn wij Vissers & Roelands architecten

Nadere informatie

Tips voor de organisatie van een evenement. 1. Evenementen Solar Days

Tips voor de organisatie van een evenement. 1. Evenementen Solar Days Tips voor de organisatie van een evenement In dit document: 1. Evenementen van Solar Days 2. Tips voor de organisatie van uw evenement 3. Planning 4. Contact gegevens Solar Days 2013 1. Evenementen Solar

Nadere informatie

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH Roadmap Institute for Positive Health April 2016 Stichting IPH INTRODUCTIE VAN DE IPH ROADMAP De IPH roadmap schetst de resultaten die IPH de komende jaren wil realiseren. De weg naar de resultaten toe

Nadere informatie

MEERJARENBELEIDSPLAN 2013-2016

MEERJARENBELEIDSPLAN 2013-2016 MEERJARENBELEIDSPLAN 2013-2016 Verenigd bekwaam Vereniging van Ziekenhuisinstrumentatietechnici Beleidsplan VZI versie 1.0 1 Inhoudsopgave Voorwoord pagina 3 Inleiding pagina 4 Analyse pagina 4 Strategie

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Plan van aanpak Het plan van aanpak voor dit project bestaat uit drie fasen:

Plan van aanpak Het plan van aanpak voor dit project bestaat uit drie fasen: Samenvatting tussenrapport Toekomstvisie FNV KIEM Testen van de geformuleerde visies op de vakbond van de toekomst aan de huidige behoeften van leden en potentiële leden. Aanleiding Project FNV KIEM in

Nadere informatie

Leeswijzer Aedes Neprom Model Basisopdracht Adviseurs

Leeswijzer Aedes Neprom Model Basisopdracht Adviseurs 1.1 Aedes en Neprom hebben in samenwerking met bedrijfsjuristen binnen de Neprom, de Werkgroep Bedrijfsjuristen van Aedes en VBTM Advocaten een Aedes Neprom model basisopdracht met bijbehorende voorwaarden

Nadere informatie

ONTWERPER IN UITVOERING Kansen voor middelgrote architectenbureaus in de rol van bouwend architect

ONTWERPER IN UITVOERING Kansen voor middelgrote architectenbureaus in de rol van bouwend architect Kansen voor middelgrote architectenbureaus in de rol van bouwend architect Uitkomsten enquête het profiel van de 'bouwende architect' binnen middelgrote architectenbureaus in Nederland Uitgevoerd door:

Nadere informatie

De klok tikt! U heeft nog een jaar voor Kwaliteitsborging

De klok tikt! U heeft nog een jaar voor Kwaliteitsborging De klok tikt! U heeft nog een jaar voor Kwaliteitsborging Inleiding Kansen? Inleiding Een zegen of last? Inleiding Kwaliteit Een moetje? Inleiding 1. Kader 2. Wat is het doel van de wet 3. Hoe werkt het

Nadere informatie

De weg naar vernieuwing in de bouw

De weg naar vernieuwing in de bouw De weg naar vernieuwing in de bouw De gebruiker centraal Ruimte voor innovatie Efficiënter bouwproces Toekomstbestendige gebouwen Flexibele huisvesting Bijdrage aan duurzame leefomgeving Meer rendement

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

doen Anders denken én De bouwsector is in transitie. We laten keuzes en paradigma s uit het verleden achter ons.

doen Anders denken én De bouwsector is in transitie. We laten keuzes en paradigma s uit het verleden achter ons. Anders denken én doen De bouwsector is in transitie. We laten keuzes en paradigma s uit het verleden achter ons. Sneller, beter, goedkoper en duurzamer werken, met oog voor de eindgebruiker, dat is het

Nadere informatie

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake Kijkt u eens om u heen, zit u ook met een computer, mobiele telefoon, misschien wel twee en mogelijk ook nog andere type computer zoals

Nadere informatie

NET WERK ABONNE MENT

NET WERK ABONNE MENT NET WERK ABONNE MENT NETWERK- ABONNEMENT Als u op zoek bent naar een nieuwe baan, dan wordt er regelmatig tegen u gezegd dat u moet netwerken. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. 50 Company is een

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

Dit is MKB-Nederland. Aanbod Lokale Partners

Dit is MKB-Nederland. Aanbod Lokale Partners Dit is MKB-Nederland Aanbod Lokale Partners Samen haar lokale partners werkt MKB- Nederland aan krachtige en effectieve lobby op lokaal niveau. Dit document legt uit wat het Lokaal Partnerschap precies

Nadere informatie

CASE INTERMAX THOUGHT LEADERSHIP

CASE INTERMAX THOUGHT LEADERSHIP CASE INTERMAX THOUGHT LEADERSHIP INHOUD 1 INLEIDING 1.1 DE CASUS 1.2 MISSIE INTERMAX 2. STRATEGIE 2.1 DOEL VAN DE PR CAMPAGNE 3. UITVOERING 3.1 EEN VOORBEELD 3.2 VERDERE VERSPREIDING 4. KENNISAUTORITEIT

Nadere informatie

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN EEN NIEUW SOORT ONDERNEMERSCHAP RESULTAAT KOERS VISIE PERSOONLIJK LEIDERSCHAP MEERWAARDE & RENDEMENT WAARDEN BEWUST WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN ANNO 2013 Waarden Bewust Ondernemen

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer Monitor Bouwketen Najaar 2015 Jerzy Straatmeijer 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 7 1.1 Recente ontwikkelingen 7 1.2 Conjunctuur bouwketen 10 2 Architectenbureaus 12 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Communicatieplan FICE NL

Communicatieplan FICE NL Communicatieplan FICE NL In dit communicatieplan wordt voor verschillende doelgroepen de doelen, middelen en communicatiemomenten besproken. In de communicatie zijn de volgende doelgroepen te onderscheiden:

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Beleidsadviseur Sociaal Domein

Beleidsadviseur Sociaal Domein Kennis van de Overheid Beleidsadviseur Sociaal Domein Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Het jaarplan is opgebouwd aan de hand van een aantal onderdelen: Een reflectie op de activiteiten in 2014; De visie en doelstellingen binnen het jaarplan voor 2015;

Nadere informatie

Volgens Nederland. Analyse van de nieuwe corporate campagne van Achmea. 15 november 2012. Sanne Gaastra Mirjam Lasthuizen Sonja Utz

Volgens Nederland. Analyse van de nieuwe corporate campagne van Achmea. 15 november 2012. Sanne Gaastra Mirjam Lasthuizen Sonja Utz Volgens Nederland Analyse van de nieuwe corporate campagne van Achmea 15 november 2012 Sanne Gaastra Mirjam Lasthuizen Sonja Utz Achtergrond Volgens Nederland Nederland kent een aantal belangrijke maatschappelijke

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Inzicht en acties naar aanleiding van de enquête.

Inzicht en acties naar aanleiding van de enquête. Inzicht en acties naar aanleiding van de enquête. Bureau Architectenregister heeft in het voorjaar van 2015 een onderzoek onder de ingeschrevenen in het register laten uitvoeren. Aan alle bij Bureau Architectenregister

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Masterclass Best Practices in Social Media voor communicatiemedewerkers t.b.v. Building Business

Masterclass Best Practices in Social Media voor communicatiemedewerkers t.b.v. Building Business Masterclass Best Practices in Social Media voor communicatiemedewerkers t.b.v. Building Business Juni 2012 Ronald Provoost Inzet soort Social Media Anders 7% 7% 7% 7% 7% 7% 2% 4% 56% 41% 56% 50% 59% 72%

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

HAACS - JAARGANG 2 - #04

HAACS - JAARGANG 2 - #04 18 HAACS - JAARGANG 2 - #04 t e k s t Berit Piepgras b e e l d Christian van der Kooy 19 'LEAN AND MEAN' OF 'LESS IS LESS' Lean and mean of less is less Het XS-architectenbureau, kans of knelpunt? Change

Nadere informatie

Reputatie en social media

Reputatie en social media Reputatie en social media Themadag Communicatie Pensioenfederatie Zeist 11 december 2012 1 Actualiteit Online reacties op berichtgeving rond de nieuwe pensioenregeling Speciale pagina op de website: 30.000

Nadere informatie

Design Pressure Cooker. motor voor innovatie

Design Pressure Cooker. motor voor innovatie Design Pressure Cooker motor voor innovatie Design Pressure Cooker motor voor innovatie Inhoud: 2. Voorwoord 3. Onderzoek naar werking DPC 4. Wat is een Design Pressure Cooker 5. Design als motor voor

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Van. Communicatie Uitgaande van deze context zal communicatie zich bij Heijmans in 2011 richten op:

Van. Communicatie Uitgaande van deze context zal communicatie zich bij Heijmans in 2011 richten op: Memo Datum 20 december 2010 Onderwerp Communicatieplan Infra 2011 Van Marc Lucassen Telefoon +31 73 543 53 14 Fax +31 73 543 59 01 E-mail mlucassen@heijmans.nl Aan Vooraf Het afgelopen jaar was voor Heijmans

Nadere informatie

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding Roadmap BIM Loket Versie 7, 1 december 2015 1.1 Inleiding Eind april 2015 is de Stichting BIM Loket opgericht. Afgelopen maanden is de organisatie ingericht en opgestart. Mede op verzoek vanuit de BIR

Nadere informatie

Aedes bepleit, samenvattend, de door de Minister voorgestelde wettelijke regelingen die leiden tot de

Aedes bepleit, samenvattend, de door de Minister voorgestelde wettelijke regelingen die leiden tot de Datum 15 mei 2015 Kenmerk BBPZ/MCal/MGeo/15-063 Tweede Kamer der Staten-Generaal T.a.v. Algemene Commissie voor Wonen en Rijksdienst Koningin Julianaplein 10 2595 AA Den Haag Postbus 93121 2509 AC Den

Nadere informatie

Innoveren = Marktgericht communiceren

Innoveren = Marktgericht communiceren Innoveren = Marktgericht communiceren Inleiding Adviseurs bij Syntens constateren bij bedrijven vaak een gebrek aan aandacht voor de markt. Veel ondernemingen hebben een verstoorde marktdynamiek. Door

Nadere informatie

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS www.herbestemmingnoord.nl Kenniscentrum Herbestemming Noord Het doel van Kenniscentrum Herbestemming Noord is een duurzame herbestemming tot stand te brengen met

Nadere informatie

Datum 03 juli 2014 Betreft Beantwoording vragen over regeldruk in de kappersbranche en andere bedrijven in de ambachtseconomie

Datum 03 juli 2014 Betreft Beantwoording vragen over regeldruk in de kappersbranche en andere bedrijven in de ambachtseconomie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Brancheontwikkeling. Activiteiten 2016

Brancheontwikkeling. Activiteiten 2016 1 Brancheontwikkeling Activiteiten 2016 Platform Zeer Energiezuinige Nieuwbouw - ZEN Waarom: Vanaf 1 jan. 2020 gaat de EPC naar 0,0 Platform: 55 leden van Bouwend Nederland, Neprom, NVB en Aedes werken

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 WERKGEVERS KIEZEN STEEDS VAKER VOOR FLEXWERKERS 5 FLEXWERKERS ZIJN IN ALLE REGIO S IN TREK 6 OMZET FREELANCERS

Nadere informatie

Branche Innovatie Agenda: Eindresultaat. Contact: Terry Heemskerk, Uneto-VNI Bart Luiten, TNO Jaap Kolk, Syntens

Branche Innovatie Agenda: Eindresultaat. Contact: Terry Heemskerk, Uneto-VNI Bart Luiten, TNO Jaap Kolk, Syntens Branche Innovatie Agenda: Eindresultaat Contact: Terry Heemskerk, Uneto-VNI Bart Luiten, TNO Jaap Kolk, Syntens Uneto-VNI BIA traject Doel: Branche Innovatie Agenda s voor thema s uit Radar 2020 Vijf technische

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Stageverslag Danique Beeks

Stageverslag Danique Beeks Stageverslag Danique Beeks Waarom deze stage en hoe zag de stage eruit? Ik heb via Mirthe informatie gekregen over deze stage. Haar achterneef is een van de eigenaren van dat bedrijf. Ze heeft mij deze

Nadere informatie

Masterclass Aan de slag met zorgverzekeraars: hoe organiseer ik dat? Voorjaar/zomer 2013

Masterclass Aan de slag met zorgverzekeraars: hoe organiseer ik dat? Voorjaar/zomer 2013 Uitnodiging Masterclass Aan de slag met zorgverzekeraars: hoe organiseer ik dat? Voorjaar/zomer 2013 Voor de burger is het straks van belang dat gemeenten en zorgverzekeraars tot een goede afstemming van

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

JAAROVERZICHT BNA 14

JAAROVERZICHT BNA 14 JAAROVERZICHT BNA 14 INHOUD VOORWOORD VOORWOORD 3 1. DE RESULTATEN 4 2. VOORZICHTIG HERSTEL IN DE BRANCHE 8 3. VERSTERKEN BUREAUS 10 4. KANSRIJKE MARKTEN 16 5. LOBBY EN PROMOTIE 20 6. VERENIGING EN COMMUNICATIE

Nadere informatie

De weg naar vernieuwing in de bouw

De weg naar vernieuwing in de bouw De weg naar vernieuwing in de bouw De gebruiker centraal Ruimte voor innovatie Efficiënter bouwproces Toekomstbestendige gebouwen Flexibele huisvesting Bijdrage aan duurzame leefomgeving Meer rendement

Nadere informatie

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden.

KENNISNEMEN VAN Onze gemeentelijke inzet ter stimulering van de economische ontwikkeling en herinvulling of transformatie van kantoorpanden. RAADSINFORMATIEBRIEF Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4375297 Aan : Gemeenteraad Datum : 1 juli 2013 Wethouder P. van den Berg Wethouder G.J. van der Werff Programma : 10. Economie en wonen Portefeuillehouder

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie