OPDRACHT 2: HET BOS DAT HOORT EN ZIET GEHAKTBALLENBOOM

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OPDRACHT 2: HET BOS DAT HOORT EN ZIET GEHAKTBALLENBOOM"

Transcriptie

1 JHERONIMUS BOSCH Jheronimus van Aken werd waarschijnlijk omstreeks 1450 in 's Hertogenbosch geboren. Alleen zijn sterfjaar staat vast: Hij werkte zijn hele leven als schilder in het atelier van zijn familie en signeerde zijn schilderijen met Jheronimus Bosch, waarschijnlijk uit liefde voor de stad s Hertogenbosch. Er is niets bekend over reizen die hij zou hebben gemaakt en dat is tamelijk opvallend voor een schilder van zijn kwaliteiten. Den Bosch was in die dagen geen schildersstad' en geestverwanten zal hij er nauwelijks hebben kunnen ontmoeten. Een heel groot oeuvre heeft Jeroen Bosch niet nagelaten. Heel wat kunstenaars uit latere tijden hebben zich door Jeroen Bosch laten inspireren. Daaruit blijkt dat hij tevens een tijdloze schilder is geweest. Zijn werk kan overigens beter begrepen worden als je meer weet over het leven uit die dagen. Jeroen Bosch sneed thema s aan die de mensheid altijd bezig zullen houden: de angst voor de leegte na de dood, het verlangen naar heftige emoties en belevenissen, de twijfel of je leven eigenlijk wel iets voorstelt en de verleidingen om in zonde te leven. De angsten en gedachten die iedereen op zijn tijd heeft, zijn door Jeroen Bosch op zo n intense manier verbeeld dat je je er maar moeilijk van los kunt maken. Belangrijk is te beseffen dat Bosch taferelen moralistisch zijn bedoeld. HET WOUD DAT HOORT EN ZIET Hiernaast is een bijzondere tekening te zien: een grote holle boom met een uil erin, met vogels op de takken en met een vos tussen de wortels, vergezeld van een haan. De boom staat in een veld met zeven ogen. In het woud achter de boom zie je aan weerskanten twee grote oren. Het is een vreemde combinatie van elementen, die op het eerste gezicht onverenigbaar lijken. Ook de Latijnse tekst bovenaan het blad biedt weinig soelaas: 'Miserrimi quippe est ingenii semper uti inventis et numquam inveniendis.' Dat wil zeggen: Armzalig is de geest die slechts werkt met vondsten van anderen en zelf niets nieuws weet te bedenken. De ontrafeling van de betekenis van deze voorstelling moeten we echter vinden in een houtsnede van een onbekende kunstenaar uit Deze houtsnede toont een zelfde soort voorstelling, maar heeft een begeleidende tekst: Dat Velt heft ogen / dat Wolt heft oren / Ick wil sien / swijghen ende hooren. Dat wat deze tekst beschrijft, is precies wat wij hier zien. Het heeft wellicht te maken met het spreekwoord spreken is zilver, zwijgen is goud. Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 1

2 De middeleeuwers zagen de uil als een kwaad dier, dat niet veel goeds voorspelde. Ook bij Bosch is de uil het beeld van het kwaad dat onschuldig oogt maar de mens in het verderf wil storten. De uil leefde 's nachts en werd daarom geassocieerd met de donkere wereld van de duivel. De vos was het beeld van list en bedrog. Net als de uil was de vos een dier dat de mens tot het kwaad wilde verleiden. Verder zien we een haan die vanwege zijn praalzucht, trotse houding en hoogmoed werd gezien als een dwaas en onkuis dier. Als gevolg van zijn trotse karakter doorzag de haan de listen van de vos niet en werd hij gegrepen. Dat is de moraal van het verhaal. Het werk van Aäron van Erp (1978) ziet er unheimlich uit, totaal anders dan mooie schilderijen. Zijn werk is op alle fronten onaf en ruw geschilderd. Zijn voornaam Aäron is Hebreeuws en de achternaam Erp is afkomstig van een dorpje in Brabant. Aäron en zijn broer Gideon dragen beiden Hebreeuwse namen, die door hun moeder zijn gekozen om twee redenen. Ze vond het ten eerste gewoon mooie namen, maar ze wilde ook solidair zijn met een gekweld volk. AÄRON VAN ERP De Bijbelse Aäron stond bekend als een goed spreker in tegenstelling tot Aäron de schilder die het woord heeft ingeruild voor verf. Ik haat spreken en schrijven, stelt hij in een openingszin van een catalogus. Anders dan veel schilders van zijn generatie is Aärons werk bijna pure verbeelding. Zijn schilderijen zijn niet bedacht maar komen vanuit zijn onderbewustzijn. Aäron is introvert. Tijdens een gesprek zal hij zelden zijn innerlijk blootgeven. Vraag hem naar zijn motieven en je zult geen antwoord krijgen. Aäron wil al helemaal geen lessen voor de mensen meegeven, hij zal bijna iedere betekenis van zijn werken eerder ontkennen. Hij biedt geen antwoorden anders dan zijn schilderijen. De beschouwer moet er maar uithalen wat hij of zij wil! Een bord met spaghetti En daar bovenop Daar lag een gehaktbal, Maar oh, wat een strop! Een bord met spaghetti Ik kroop op m'n knieën Door struiken en gras; Maar zag geen gehaktbal Ik wist niet waar ie was. Want toen ik moest niezen Voor ik 'm verslond, Vloog hij door de luchtdruk Van m'n bord op de grond. Hij rolde steeds verder, De grond die liep schuin, En glipte de deur door Pardoes in de tuin. Maar zeven jaar later Zag ik in die tuin Een grote gehaktboom, Met een bal in z n kruin. Eet rustig spaghetti. Maar wil je geen last, Hou als je moet niezen je gehaktbal dan vast! Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 2

3 WAT ZIJN BOMEN? Bomen zijn eigenlijk grote planten. Een boom heeft wortels, een stam, takken, twijgen, bladeren en vruchten. De wortels zorgen ervoor dat de een boom stevig in de grond staat. De grotere wortels bestaan net als de stam uit hout. De kleinere wortels, waarvan sommige zo dun zijn als een haar, zuigen water uit de bodem op. In dat water zijn voedingsstoffen opgelost. Die voedingsstoffen heeft de boom nodig om in leven te blijven. Het water met het voedsel gaat via de wortels, de stam en de takken naar de bladeren. Uit de wortels groeit de stam. De stam is sterk en buigzaam. Aan de stam zitten takken en twijgen. Daaraan zitten weer bladeren of naalden. De bladeren en naalden hebben zonlicht nodig. Bomen die niet te dicht bij elkaar staan hebben veel zijtakken, omdat het zonlicht gemakkelijk de bladeren kan bereiken. Bomen die te dicht bij elkaar staan, groeien hoog en hebben alleen aan de bovenkant takken met bladeren. Want alleen daar krijgen de bladeren voldoende zonlicht. Diktegroei Afhankelijk van het klimaat kan een boom, al dan niet, groeiringen vormen. In het geval dat een boom ieder jaar één ring vormt, zijn dit dan zogenaamde jaarringen, waaraan dan te schatten is hoe oud de boom is. Het staat echter niet zonder meer vast dat er elk jaar een ring gevormd wordt. Ook schijnjaarringen komen voor. Tak Een tak is een onderdeel van een boom of struik. Op de takken staan de blad-, bloem- en eventueel gemengde (bladeren en bloemen in dezelfde knop) knoppen. De knoppen kunnen tegenover elkaar, in kransen of verspreid staan. Aan het eind van de tak staat een eindknop. Officieel is een tak pas een tak als deze drie jaar oud is. Daarvoor wordt het een twijg genoemd. Een twijg is dus een eenof tweejarige houtige stengel. Blad De meeste bomen hebben bladeren, al zien die er niet altijd uit als bladeren, zoals bij naaldbomen. In gematigde klimaatzones verliezen de meeste loofbomen in de herfst hun bladeren en overwinteren als kale boom. Bij naaldbomen lijken de bladeren op naalden. De meeste naaldbomen zijn altijd groen. Wortel Deze wortel kan diep in de grond doordringen en zorgt voor een belangrijk deel voor de verankering van de boom. Als gevolg van het wegspoelen van de grond kunnen de wortels gedeeltelijk bloot komen te liggen. Sommige boomsoorten maken ook luchtwortels. Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 3

4 Vrucht Bij bomen treedt pas bloei en dragen vruchten als ze volwassen zijn. Dit kan variëren van enkele tot tientallen jaren. WAT DOEN BOMEN? 1. Bomen breken met hun naalden of bladeren de kracht van de regen. 2. Bomen houden met hun wortels de aarde vast. 3. Bomen breken de kracht van de wind. 4. Bomen vangen met hun bladeren stof uit de lucht op. 5. Bomen maken zuurstof. 6. Bomen bieden woonruimte aan verschillende dieren. 7. Bomen geven voedsel aan mens en dier. 8. Bomen bieden recreatie. 9. Bomen leveren hout. 10. Bomen kunnen gebruikt worden als grondstof voor onder meer papier, medicijnen en weefsels. 11. Bomen zorgen voor versiering van en afwisseling in het landschap. 12. Bomen hebben een matigende invloed op het klimaat. 13. Bomen zorgen voor schaduw en vochtige lucht. WAT IS EEN BOS? Bos is een begroeiing die voornamelijk uit bomen bestaat met de daarbij behorende ondergroei van planten en struiken. Nederland bestaat voor ongeveer tien procent uit bos. Meer dan de helft daarvan bestaat uit naaldbomen. Aan de takken van een naaldboom zitten geen bladeren, maar naalden. Voorbeelden van naaldbomen zijn de grove den en de fijnspar. Bomen die in de zomer bladeren hebben, heten loofbomen. De eik, de beuk, de berk, de iep, de es, de kastanje en de linde zijn bekende loofbomen. Oerwoud is er niet meer in Nederland. Er leven geen wilde dieren, zoals tijgers en leeuwen, in de bossen. De meeste bossen zijn aangeplant. Daarvan zijn er verschillende soorten in Nederland. In elk soort bos komen weer andere planten en dieren voor. Je kunt er luieren, wandelen, fietsen, trimmen of in bomen klimmen. Je kunt er verstoppertje spelen of kastanjes zoeken. Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 4

5 Wat moeten de kinderen kunnen en weten? - De kinderen hebben lessen gehad over bomen. - De kinderen kunnen tekenen met grijs potlood. - De kinderen kunnen werken met klei en verven met dunne kwasten. - De kinderen kunnen een boom tekenen. - De kinderen kunnen een boom maken van klei. Waar gaat het over? Opdracht 1: Op een morgen wandelt Jeroen Bosch door het bos. Terwijl hij rustig voortstapt over de paden, blijft hij opeens stokstijf staan. Nee toch dat kan niet! Dat heb ik nog nooit gezien! roept hij uit. Hij loopt een paar stappen naar voren. Ziet hij het echt goed? Ja, het is echt waar. Hij ziet een grote, holle boom, met een uil erin, met vogels op de takken en met een vos tussen de wortels. De boom staat in een veld met zeven ogen. In het bos achter de boom zie je aan weerskanten twee reuzenoren. Wat vreemd, zoiets heeft hij nog nooit gezien. Hier moet hij een tekening van maken! Opdracht 2: Een bord met spaghetti Een bord met spaghetti En daar bovenop Daar lag een gehaktbal, Maar oh, wat een strop! Want toen ik moest niezen Voor ik 'm verslond, Vloog hij door de luchtdruk Van m'n bord op de grond. Hij rolde steeds verder, De grond die liep schuin, En glipte de deur door Pardoes in de tuin. Ik kroop op m'n knieën Door struiken en gras; Maar zag geen gehaktbal Ik wist niet waar ie was. Maar zeven jaar later Zag ik in die tuin Een grote gehaktboom, Met een bal in z n kruin. Eet rustig spaghetti. Maar wil je geen last, Hou als je moet niezen je gehaktbal dan vast! Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 5

6 Wat moeten de kinderen doen? Vooropdracht: De kinderen gaan twee keer een boom tekenen met grijs potlood. - Ze tekenen een boom zonder uitleg. - Ze tekenen een boom met uitleg: Hoe ziet een boom eruit? Opdracht 1: De kinderen tekenen Een bos dat hoort en ziet met Oost-Indische inkt. Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 6

7 Opdracht 2: De kinderen boetseren een gehaktballenboom van klei. Wat kunnen de kinderen gebruiken? Materiaal Vooropdracht: Opdracht 1: Opdracht 2: Tekenpapier (12,5x16 cm), zwart papier. Tekenpapier (16x25 cm), A4 kopieerpapier, grijs potlood, Oost- Indische inkt, tekenpennen, tissues of wc-papier. Klei, kleionderleggers, kleistokjes en satéprikkers. Plakkaatverf rood, geel, blauw en goud voor de gehaktballen, vernis, dunne kwasten. Hoe moeten de kinderen het gaan doen? Vooropdracht: Opdracht 1: De kinderen krijgen de opdracht: Teken een boom met een grijs potlood. En er wordt verder niets uitgelegd over een boom. Na ongeveer 10 minuten moeten allen kinderen hun potlood neerleggen en we gaan met elkaar over bomen praten. Wat is een boom? Hoe ziet een boom eruit? (zie informatie over bomen) Nu krijgen ze weer dezelfde opdracht: Teken een boom De kinderen maken eerst enkele schetsen van: Een bos dat hoort en ziet. Daarna zoeken ze het beste schets eruit en maken de originele tekening eerst met grijs potlood. Als de potloodtekening klaar is mogen ze de tekening overtekenen met Oost-Indische inkt. Als de kinderen hun bomen gaan tekenen moeten ze ook structuren tekenen dit in de vorm van streepjes gebogen lijntjes enz. Maar voor ze aan de tekening beginnen is het beter om eerst op een Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 7

8 oefenpapiertje te tekenen met rechte, gebogen dikke en dunne lijnen, streepjes, rondjes enz. Opdracht 2: De kinderen krijgen een blok klei en maken hun Gehaktballenboom. Als ze klaar zijn mogen ze hun werkstuk laten drogen. Is de Gehaktballenboom niet in één keer klaar dan moet het bewaard worden in een dichtgeknoopte plastic zak en opgeborgen worden in de kleidoos opbergen want dan blijft de klei zacht. De tweede les moeten de kinderen hun werkstuk afmaken. De volgende les kunnen ze hun boom verven. De kinderen mogen de gehaktballen goud verven en als ze helemaal klaar zijn mogen ze de Gehaktballenboom vernissen. Waar moeten de kinderen op letten? Opdracht 1: - Doe niet te veel inkt aan de pen. - Doop de pen in de inkt tot halverwege het gaatje van het pennetje. - Laat de pen niet op de bodem van het inktpotje stuiteren. - Druk bij het tekenen niet hard op de pen. - Zet het inktpotje altijd op een schoteltje. - Gebruik een tissue of een stuk wc-papier om vlekken op te zuigen. Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 8

9 - Als er per ongeluk een vlek op de tekening valt wordt deze bepruikt in de tekening. - Laat pennen na afloop van de les niet onder de kraan afspoelen. De pennetjes gaan beslist roesten. Laat de kinderen gewoon een oud lapje (of toiletpapier) gebruiken. Opdracht 2: Vinden de kinderen kleistokje te dik dan kunnen ze satéprikkers gebruiken om structuur te maken in de klei. Als de kinderen takken en/of gehaktballen aan hun boom maken mogen ze die er niet tegenaan plakken, maar ze moeten uit het blok klei getrokken worden, anders breken ze er af als het werkstuk droogt. De verf moet goed droog zijn om te kunnen vernissen. Tijdsplanning Ongeveer 4 weken. Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 9

10 DOCENTENHANDLEIDING BIJ OPDRACHT: HET BOS DAT HOORT EN ZIET Lesdoel De fantasie wordt ontwikkeld. De kinderen leren kijken. De kinderen leren werken in zwart/wit met Oost-Indische inkt. De kinderen ontdekken beeldende aspecten zoals kleur, Lesverloop Introduceren van het onderwerp en het uitleggen van de vooropdracht. vorm en structuur. Didactische aanwijzingen U print de PowerPoint presentatie (1 t/m 7) uit en geeft de kinderen de afbeeldingen van de bomen of u bekijkt de PowerPoint presentatie samen met de kinderen. Vooropdracht en inleiding: U geeft als inleiding een opdracht zonder uitleg: Teken een boom met een grijs potlood. Na ongeveer 10 minuten moeten alle kinderen hun potlood neerleggen en gaan we met elkaar over bomen praten. Bijvoorbeeld: Wat is een boom? Hoe ziet een boom eruit? Wat is een stam? Wat zijn takken? Wat zijn blaadjes? Wat zijn wortels? Waarom zijn er bomen? (zie informatie over bomen) Na dit gesprek krijgen de kinderen weer de opdracht: Teken een boom. U zult duidelijk het verschil zien tussen de eerste en de tweede tekening. Plak de tekeningen naast elkaar op zwart papier en bespreek het met de kinderen. Introduceren van het onderwerp en het uitleggen van de 1 e opdracht. U print de PowerPoint presentatie (8 t/m 11) uit en geeft de kinderen de afbeeldingen van de bomen of u bekijkt de PowerPoint presentatie met de kinderen. Voor de eerste opdracht evalueert u de vorige opdracht nog even en praat met de kinderen over een bos. Bijvoorbeeld: Wat is een bos? Wat zijn de kleuren van de seizoenen? (zie informatie over bomen) Kort verhaal: Op een morgen wandelt Jeroen Bosch door het bos. Terwijl hij rustig voortstapt over de paden, blijft hij opeens stokstijf staan. Nee toch dat kan niet! Dat heb ik nog nooit gezien! roept hij uit. Hij loopt een paar stappen naar voren. Ziet hij het echt goed? Ja, het is echt waar. Hij ziet een grote, holle boom, met een uil erin, met vogels op de takken en met een vos tussen de wortels. De boom staat in een veld met zeven ogen. In het bos achter de boom zie je aan weerskanten twee Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 10

11 reuzenoren. Wat vreemd, zoiets heeft hij nog nooit gezien. Hier moet hij een tekening van maken! De kinderen gaan aan de slag met opdracht 1 Van te voren zijn de materialen op de tafelgroepen klaargezet. Na de introductie gaan kinderen werken aan hun opdracht. Per les wordt er aan 1 opdracht gewerkt. Dan liggen alle materialen op de tafels in het handvaardigheidlokaal en de kinderen hebben de materialen die ze nodig hebben. De kinderen maken eerst enkele schetsen van Een bos dat hoort en ziet. Daarna zoeken ze het beste schets uit en maken de originele tekening eerst met grijs potlood. Als de potloodtekening klaar is mogen ze de tekening overtekenen met Oost-Indische inkt. Als de kinderen hun bomen gaan tekenen, moeten ze ook structuren tekenen in de vorm van streepjes, gebogen lijntjes enz. Maar voordat ze aan de tekening beginnen is het beter om eerst op een oefenpapiertje te tekenen met rechte, gebogen dikke en dunne lijnen, streepjes, rondjes enz. - Doe niet te veel inkt aan de pen. - Doop de pen in de inkt tot halverwege het gaatje van het pennetje. - Laat de pen niet op de bodem van het inktpotje stuiteren. - Druk bij het tekenen niet hard op de pen. - Zet het inktpotje altijd op een schoteltje. - Gebruik een tissue of een stuk wc papier om vlekken op te zuigen. - Als er per ongeluk een vlek op de tekening valt, wordt deze bepruikt in de tekening. - Laat pennen na afloop van de les niet onder de kraan afspoelen. De pennetjes gaan beslist roesten! Laat de kinderen gewoon een oud lapje (of toiletpapier) gebruiken. Introduceren van het onderwerp en het uitleggen van de 2 e opdracht. U print de PowerPoint presentatie (8 t/m 13) uit en geeft de kinderen de afbeeldingen van de bomen of u bekijkt de PowerPoint presentatie met de kinderen. Voor de tweede opdracht evalueert u de vorige opdrachten nog even en praat er kort met de kinderen over. Lees het gedicht voor en bespreek de opdracht. Een bord met spaghetti Een bord met spaghetti En daar bovenop Daar lag een gehaktbal, Maar oh, wat een strop! Want toen ik moest niezen Voor ik 'm verslond, Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 11

12 Vloog hij door de luchtdruk Van m'n bord op de grond. Hij rolde steeds verder, De grond die liep schuin, En glipte de deur door Pardoes in de tuin. Ik kroop op m'n knieën Door struiken en gras; Maar zag geen gehaktbal Ik wist niet waar ie was. Maar zeven jaar later Zag ik in die tuin Een grote gehaktboom, Met een bal in z n kruin. Eet rustig spaghetti. Maar wil je geen last, Hou als je moet niezen je gehaktbal dan vast! De kinderen gaan aan de slag met opdracht 2 De kinderen krijgen een blok klei en maken hun Gehaktballenboom. Als ze klaar zijn mogen ze hun werkstuk laten drogen. Is de Gehaktballenboom niet in één keer klaar, dan moet deze bewaard worden in een dichtgeknoopte plastic zak en opgeborgen worden in de kleidoos. Zo blijft de klei zacht. Tijdens de tweede les moeten de kinderen hun werkstuk afmaken en kunnen ze hun boom verven. De kinderen mogen de gehaktballen goudkleurig verven. Als ze helemaal klaar zijn, mogen ze de Gehaktballenboom vernissen. Vinden de kinderen kleistokje te dik dan kunnen ze satéprikkers gebruiken om structuur aan te brengen in de klei. Als de kinderen takken en/of gehaktballen aan hun boom maken, mogen ze die er niet tegenaan plakken, maar ze moeten uit het blok klei getrokken worden, om te voorkomen dat ze afbreken bij het drogen van het werkstuk. De verf moet goed droog zijn om te kunnen vernissen. Als variatie kunt u ook De droomboom nemen. De droomboom In onze achtertuin daar staat een hele hoge boom. Die is niet als de andere zo heel gewoon. Want aan het hoogste takje, daar groeit een klein gebakje. Als ik dat zie dan denk ik dat ik droom. Refrein: Heel voorzichtig in mijn droom klim ik langzaam in die boom. Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 12

13 Ben ik boven wat een pret krak boem, naast mijn bed. In onze achtertuin daar staat een hele hoge boom. Die is niet als de andere zo heel gewoon. Want in het hoogste topje Daar groeit wel eens een dropje. Als ik dat zie dan denk ik dat ik droom. Refrein In onze achtertuin daar staat een hele hoge boom. Die is niet als de andere zo heel gewoon. Want naast het hoogste blaadje Groeit een chocolaatje. Als ik dat zie dan denk ik dat ik droom. Refrein Uit: Eigen-wijs, blz 200. Auteusr: F. Haverkort, R. van der Lei & L. Noordam Materiaal Vooropdracht Opdracht 1 Opdracht 2 Informatiehoek Evaluatie Tekenpapier (12,5x16 cm), zwart papier Tekenpapier (16x25 cm), A4 kopieerpapier, grijs potlood, Oost- Indische inkt, tekenpennen, tissues of wc papier. Klei, kleionderleggers, kleistokjes en satéprikkers. Plakkaatverf rood, geel, blauw en goud voor de gehaktballen, vernis, dunne kwasten. In de informatiehoek is het volgende aanwezig: - boeken over bomen - beeldmateriaal met bomen, takken, bladeren, bos enz. - takken, bladeren, stukken schors Evalueer met de kinderen ook tijdens het werken. Bekijk het eindresultaat met de hele groep, kijk wat er goed gegaan is en of er nog verbeterpunten zijn. Bespreek ook de vormgeving en het materiaalgebruik. Docentenhandleiding-achtergrondinformatie Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 13

14 Internetsites: =http://www.natuurfragmenten.nl/natuurdagboek-2007.html&usg= WK2y3ua- Dbail88lR7h2hobnCoo=&h=267&w=400&sz=72&hl=nl&start=36&um=1&t 7CDC2D1A3579CCCB/left/AC CAD0FC46A04/category/allWorks/right/technicalaspects/index.cfm Boek: Informatie mini - Bomen nr. 45 Cadet rama - Het bos Informatie - Bos Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 14

15 BEELDMATERIAAL Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 15

16 Lessen kunsteducatie onderbouw FPO Rijnmond : Bomen 16

OPDRACHT 2: KUNST OP ZIJN KOP GEORG BASELITZ

OPDRACHT 2: KUNST OP ZIJN KOP GEORG BASELITZ Georg Baselitz (1938), schilder, graficus en beeldhouwer en een van de meest vooraanstaande hedendaagse Duitse kunstenaars, werd geboren als Hans-Georg Kern in het plaatsje Baselitz bij Dresden. Hij studeerde

Nadere informatie

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in:

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in: Antwoordenblad Vul hier eerst jullie namen in: 1......................................................................................... 3.........................................................................................

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is... Een boom is een plant, alleen noemen de onderdelen anders. Een boom is namelijk een vaste plant met een houten stam en een kruin. Delen van de boom Laat

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN 3 8 6 10 ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is...... een vaste plant met een houten stam en een kruin, alleen noemen de onderdelen anders dan bij een plant. Delen van de boom Laat de kinderen

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

Knutselen thema herfst

Knutselen thema herfst Knutselen thema herfst Herfst-Schimmenspel Benodigdheden: Groen papier met bos, zwarte viltstift, kopieerapparaat, zwart potlood Teken met zwarte stift twee bomen op een tekenpapier. Kopieer dit voor de

Nadere informatie

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 THEMA 9 blaadjes Dit materiaal is ontwikkeld in opdracht van IVN, in het kader van Gezonde Schoolpleinen. Tekst: Dieuwertje Smolenaars, NME Amsterdam-Noord. Vormgeving

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Lesbrief met enkele suggesties voor creatieve verwerkings- lessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling Le Peintre de

Nadere informatie

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen Project Planten ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Planten Planten eten, ademen en groeien. Sommige planten houden van natte grond. Anderen van droge grond. Sommige planten houden van veel zon en warmte. Anderen

Nadere informatie

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom BOOM de kampioen vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons leven innemen. En in het leven van de dieren. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom ook nog eens familieleden

Nadere informatie

China. Chinese karakters. Vakgebied: Beeldende Vorming. Lesduur: 60 minuten

China. Chinese karakters. Vakgebied: Beeldende Vorming. Lesduur: 60 minuten China Chinese karakters Vakgebied: Beeldende Vorming Lesduur: 60 minuten Pagina 1 Colofon Chinese karakters Les voor groep 7/8 60 minuten Tekenen China - Chinese karakters - Leerkracht - handreiking Inleiding

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

LEER SCHILDEREN ALS EEN MEESTER

LEER SCHILDEREN ALS EEN MEESTER LEER SCHILDEREN ALS EEN MEESTER DE STRUCTUUR VAN BOMEN door Michel van den Einden Tekenoefening Winter is voor landschapschilders een geweldige tijd. Niet alleen vanwege het effect dat de laagstaande zon

Nadere informatie

Werkbladen. Kiezen voor Bomen. voor de leerlingen

Werkbladen. Kiezen voor Bomen. voor de leerlingen en Kiezen voor Bomen voor de leerlingen Kiezen voor bomen (1/2) Bomen zijn belangrijk. Ze geven ons zuurstof en voedsel waardoor we kunnen leven. Ze geven hout waardoor we kunnen bouwen en ze geven ons

Nadere informatie

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8 Bosopdrachten Praktijkopdrachten groep 7/8 Inhoud..1 Determineren.2 Het bos van binnen naar buiten.5 Klimaat en sfeer in het bos 6 1) DOE JE OREN OPEN..6 2) VOEL EN RUIK..6 3) KLIMAAT..6 Boomdikte...7

Nadere informatie

klas 3 beeldende vormgeving buitentekenen

klas 3 beeldende vormgeving buitentekenen ZOEKEN Weet jij wat een zoeker is? Hierboven is er een getekend. Hij wordt gebruikt bij het zoeken naar een geschikt gedeelte om te tekenen. Zo n zoeker heeft brede randen en geeft je als het ware een

Nadere informatie

Informatie reader. Over bomen

Informatie reader. Over bomen Informatie reader Over bomen Bron: een selectie uit folders van de bomenstichting Hoe groeit een boom? blz. 1 t/m 4 Bomen en mensen blz. 5 t/m 7 Bomen en feesten blz. 8 t/m 10 Bomen en medicijnen blz.

Nadere informatie

Handleiding Leskist bomen groep 7

Handleiding Leskist bomen groep 7 Handleiding Leskist bomen groep 7 Inhoud pagina Inleiding 3 1. Doelgroep 4 2. Doelstelling 4 3. Relatie met kerndoelen en natuurmethoden 4 3.1. Kerndoelen 4 3.2. Natuurmethoden 4 4. Het aanbieden van de

Nadere informatie

NME-leerroute Bomen in het Wandelbos

NME-leerroute Bomen in het Wandelbos NME-leerroute Bomen in het Wandelbos 5 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen De oudste, dikste en hoogste levende wezens op aarde zijn bomen. In het Wandelbos gaan we bomen onderzoeken,

Nadere informatie

Basiscursus planten: Bladvormen. Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:..

Basiscursus planten: Bladvormen. Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:.. 2012 Basiscursus planten: Bladvormen Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:.. 2:. Basiscursus planten: Bomen verliezen hun bladeren en sparen zo hun energie om straks na de winter weer helemaal

Nadere informatie

De lente in met foam!

De lente in met foam! De lente in met foam! VOORJAARSONTWERPEN FOAM 2012 Thea van Mierlo - Uil - Sneeuwklokjes - Narcis - Knutsel-zwaan - Haai-schilderij Handig om te weten over het werken met Foam Paint Verven met de foam

Nadere informatie

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark NME-leerroute Kabouters in het Westerpark 1 Groep Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen In het Westerpark woont een kaboutervolk. Dat weten niet zoveel mensen, maar voor deze ene keer hebben

Nadere informatie

Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs

Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs Planten voor de Prins Werkmap Tweede graad Basisonderwijs Tekeningen: Jowan De Saedeleer Inleiding Wil jij Prins Baldewijn helpen om terug in zijn kasteel te gaan wonen? Dan moet je op zoek gaan naar nuttige

Nadere informatie

Nu ben jij aan de beurt!!!!!!!

Nu ben jij aan de beurt!!!!!!! TAAL KAART 1 Maak een woordenspin van de herfst! Als je voor deze kaart kiest ga je een woordenweb maken over de herfst. Nu ben jij aan de beurt!!!!!!! -Neem een kladblad. -Schrijf je woord in het midden.

Nadere informatie

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden BO 6 Tijdsinvestering: Bomen meten Tijdstip: lente, zomer of herfst 1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden Nodig: Materiaal hoogtemeter Meetlint werkbladen potloden

Nadere informatie

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet William van den Akker camouflage opvallend onopvallend Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet op in hun omgeving en worden daarom minder snel gevangen door

Nadere informatie

Herfstwerkboekje van

Herfstwerkboekje van Herfstwerkboekje van Herfst werkboekje groep 5 1 De bladeren aan de bomen worden bruin en rood en vallen naar beneden, het is weer herfst! September wordt herfstmaand genoemd, dit omdat op 22 september

Nadere informatie

in elk seizoen anders uitzien uit de seizoenen geknutselde seizoenshoek

in elk seizoen anders uitzien uit de seizoenen geknutselde seizoenshoek Seizoenen GROEP 3-4 31 80 minuten 1, 51, 54 en 55 De leerling: in elk seizoen anders uitzien uit de seizoenen geknutselde seizoenshoek seizoenen (bijlage) (verschillende kleuren) gekleurd papier bruine

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen.

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen. Lente groep 3/4 inhoud blz Lente 3 1 Langer licht 4 2 Bollen 5 3 Wakker worden 6 4 Frisse blaadjes 7 5 Kikkerdril 8 6 Op reis 9 7 In de wei 10 8 Er op uit! 11 9 Filmpjes 12 Werkblad winter 13 Schrijf je

Nadere informatie

DE BOMEN DOOR HET BOS ZIEN

DE BOMEN DOOR HET BOS ZIEN DE BOMEN DOOR HET BOS ZIEN FSC Forest Kids Achtergrond rond bomen en bos DE BOOM Bomen zijn de grootste leden van het plantenrijk en bestaan in heel wat verschillende soorten, maar vrij typisch voor bomen

Nadere informatie

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Suchmann Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Wanneer: Dinsdagmiddag 6-13-20 & 27 april De kinderen worden in groepjes verdeeld van 3 of 4 kinderen. Ieder groepje krijgt een onderwerp toebedeeld

Nadere informatie

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Doelgroep: Midden- en bovenbouw basisonderwijs: groep 5-8 Jaargetijde: Herfst, winter, lente en een stukje zomer. Plaats:

Nadere informatie

seizoenskleuren Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de

seizoenskleuren Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de Marlies Huijzer seizoenskleuren elk seizoen zijn kleur Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de bloemen, aan het weer, aan de kleren van de kinderen, én aan de kleuren

Nadere informatie

Insecten, lijnenspel in zwart-wit

Insecten, lijnenspel in zwart-wit tekenen en schilderen AVO viltstift, Oost-Indische inkt onderbouw Henk Janssen Insecten, lijnenspel in zwart-wit In deze opdracht hebben leerlingen zich geconcentreerd op de lijnen en structuren die je

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen ontdekt dat er veel water in is en hebben ze onderzocht welke dieren in en bij het water leven. In groep 3 en 4 verdiepen de leerlingen hun kennis over het water in

Nadere informatie

Stads- en dorpsgezichten en landschappen in de gemeente Woerden

Stads- en dorpsgezichten en landschappen in de gemeente Woerden Stads- en dorpsgezichten en landschappen in de gemeente Woerden In samenwerking met de Kunstkring Woerden Van 28 maart tot 28 juni 2015 vindt in het Stadsmuseum in Woerden een expositie plaats van de Kunstkring.

Nadere informatie

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Aftekenlijst 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Werkblad 1 Schematisch

Nadere informatie

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop.

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop. Inhoud. Blz. 1. Blz. 2. Blz. 3. Blz. 4. Blz. 5. Blz. 6. Blz. 7. Blz. 8. Blz. 9. Blz. 10. Blz. 11. Kaft Inhoud Het leven van Escher. Moeilijke jaren. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld

Nadere informatie

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi.

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Hoe ziet de woonkamer in jouw huis eruit? Hebben jullie behang met bloemen, zijn de muren in een mooie kleur geverfd of hebben jullie

Nadere informatie

BOSSEN WERELDWIJD EDUKIT 4

BOSSEN WERELDWIJD EDUKIT 4 3 8 6 10 BOSSEN WERELDWIJD Verschillende soorten bossen In devorige edukit hebben we het gehad over de 2 grote categorieën in bomen, loofbomen en naaldbomen. Nu wordt het uitzicht van een bos niet enkel

Nadere informatie

Brennies CakeHouse. How to Berken stam

Brennies CakeHouse. How to Berken stam Brennies CakeHouse How to Berken stam Benodigdheden: Bruine fondant Witte Fondant 2 Cakedrums 1 Taartje of Dummie, 5 cm kleiner dan de drum Boomschors mold by Brennies CakeHouse Foodpaint bruin en wit

Nadere informatie

WERKBLAD mijn landschap

WERKBLAD mijn landschap WERKBLAD mijn landschap Hoe zie jij het landschap? Wat vind je mooi of belangrijk? Ga alleen of in groepjes aan de slag en maak - een presentatie op papier of digitaal - een gedicht, een verhaal of een

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Kunstzinnige oriëntatie - Beeldende vorming

ZML SO Leerlijn Kunstzinnige oriëntatie - Beeldende vorming ZML SO Leerlijn Kunstzinnige oriëntatie - Beeldende vorming KUNSTZINNIGE ORIËNTATIE BEELDENDE VORMING Kerndoel 1: De leerlingen leren ideeën, ervaringen en gevoelens uitdrukken in een beeldend werkstuk.

Nadere informatie

3-5 uur Techniek Schilderen, tekenen, collage. Beeldende aspect Voorkennis

3-5 uur Techniek Schilderen, tekenen, collage. Beeldende aspect Voorkennis Onderwerp 1 / 2 Deze les wordt u aangeboden door www.pro-kunst.nl Een lessendatabase voor en door kunstdocenten uit het Speciaal- en Praktijk Onderwijs. Dit is een initiatief van: Linda Batenburg, Nita

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Nationaal Park Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-317741 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Fietsen Paardrijden De Dennen Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

Nadere informatie

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Tijdens deze buitenopdracht komen jullie verschillende insecten tegen. Ook vind je andere kleine beestjes, die geen insecten zijn. De route is met een

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos

EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos 1. Kennismaking met het bos 1.1. Verhaal EEN BOOM IS NIET ALLEEN een verhaal over het bos Op een dag in de herfst kwam er een vogel door het bos gevlogen. Het was een erg kleurrijke vogel: een meesje!

Nadere informatie

Er staan een paar zaaibakken in de hoek van de tuin waar een aantal scheuten eerder in gepoot werden.

Er staan een paar zaaibakken in de hoek van de tuin waar een aantal scheuten eerder in gepoot werden. Vertaling Les 8 augustus 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu Geschreven door Isamu Enomoto (officieel lector van de Japanse Satsuki vereniging). Handleiding om Satsuki azalea s te kweken en te vormen in alle

Nadere informatie

beeldende vormgeving Naam:...Klas... Deze periode gaan we ons bezig houden met het menselijk lichaam en met enkele details.

beeldende vormgeving Naam:...Klas... Deze periode gaan we ons bezig houden met het menselijk lichaam en met enkele details. beeldende vormgeving Naam:...Klas... thema 6: De mens Deze periode gaan we ons bezig houden met het menselijk lichaam en met enkele details. Zolang de mens zich bezig gehouden heeft met kunst, heeft hij

Nadere informatie

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 6+ 10 + Wanneer is een bos een bos? Een paar bomen samen vormen pas een bos als ze een oppervlakte van 1/2 hectare beslaan. Je zou dit kunnen vergelijken met een voetbalvel

Nadere informatie

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde.

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. 1 In het begin GENESIS 1:1-25 In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. De aarde is nat en donker. God wil van de aarde iets heel moois maken.

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

B O O M A C T I V I T E I T E N H O E K

B O O M A C T I V I T E I T E N H O E K B O O M A C T I V I T E I T E N H O E K BOOMACTIVITEITENHOEK onderdeel van het programma De Verdwaalde Boom In de periode dat u bezig bent met het lesprogramma kunt u in uw lokaal een activiteitenhoek

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

Er zijn schilders die de zon in een gele vlek veranderen. Er zijn er ook die een gele vlek in de zon veranderen.

Er zijn schilders die de zon in een gele vlek veranderen. Er zijn er ook die een gele vlek in de zon veranderen. Er zijn schilders die de zon in een gele vlek veranderen. Er zijn er ook die een gele vlek in de zon veranderen. Pablo Picasso KUNST MAAK JE MET: BASISSPULLEN DIE JE NODIG HEBT : WITTE LIJM ( of een LIJMSTIFT)

Nadere informatie

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur

7-12 jaar Scharrelavontuur. 7-12 jaar Scharrelavontuur Geluiden Wees 1 minuut helemaal stil. Luister naar de geluiden om je heen. Hoeveel geluiden heb je gehoord? Welke geluiden heb je herkend? Je eigen geur maken Verzamel verschillende soorten blaadjes, mos,

Nadere informatie

Waar is de schaduw? Licht

Waar is de schaduw? Licht Waar is de schaduw? Licht Hgroep 3-4 29 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 23, 32, 42 en 46 lesdoelen De leerling: ontdekt dat licht rechtdoor gaat, totdat het iets tegenkomt weet hoe schaduw ontstaat

Nadere informatie

LEVEN MET BOMEN. Dirk Criel

LEVEN MET BOMEN. Dirk Criel LEVEN MET BOMEN Dirk Criel Wat is een boom? Is dit een boom? Hoe ziet een boom eruit? kroon = het gedeelte van de boom boven de takvrije stam kruin = het geheel van bladeren en twijgen Stamopbouw Het

Nadere informatie

125 jaar. Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder. Vincent van Gogh (1853-1890)

125 jaar. Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder. Vincent van Gogh (1853-1890) 125 jaar Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder Vincent van Gogh (1853-1890) WWW.BNWALLCOVERINGS.COM 125 JAAR GEÏNSPIREERD DOOR DE WERKEN VAN KUNSTSCHILDER VINCENT VAN GOGH De collectie

Nadere informatie

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Nationaal Park Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-317741 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Fietsen Paardrijden De Dennen Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

Nadere informatie

Bos & milieu. Bomen 2013/12

Bos & milieu. Bomen 2013/12 2013/12 Bos & milieu Bomen In een boom speelt zich een aantal levensprocessen af die zorgen voor de groei. Dit verschijnsel heet fysiologie en komt bij alle levende organismen voor. De belangrijkste levensprocessen

Nadere informatie

Ontdekkingstocht duin, bos en strand

Ontdekkingstocht duin, bos en strand Ontdekkingstocht duin, bos en strand Opdracht 1 Het noorden van de kaart Start deze ontdekkingstocht op de parkeerplaats van Ecomare. Om te weten of je goed loopt, is het belangrijk dat je de kaart goed

Nadere informatie

Extra -Laat de kinderen eventueel op internet zoeken naar gezonde en ongezonde bomen

Extra -Laat de kinderen eventueel op internet zoeken naar gezonde en ongezonde bomen Bomen van binnen Lesduur: 60 tot 90 minuten Bestemd voor groep 6 t/m 8 Sluit aan bij kerndoelen: 37, 39, 40, 41 Inleiding Korte omschrijving van de les: Lengtegroei en diktegroei, de lagen van een boom,

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

beeld-je ver-ven plak-ken por-tret stil-le-ven schil-de-rij pa-let mu-se-um ten-toon-stel-ling te-ke-naar fo-to lijst-je et-sen e-zel kun-ste-naar

beeld-je ver-ven plak-ken por-tret stil-le-ven schil-de-rij pa-let mu-se-um ten-toon-stel-ling te-ke-naar fo-to lijst-je et-sen e-zel kun-ste-naar Auditieve oefeningen kunst Hakken en plakken (hak de woorden in stukken, laat de kinderen het hele woord zeggen) beeld-je ver-ven plak-ken por-tret stil-le-ven schil-de-rij pa-let mu-se-um ten-toon-stel-ling

Nadere informatie

Es wil ook wel eens op reis

Es wil ook wel eens op reis door Tjàco La Lau met tekeningen van Wilbert van der Steen 2013 Tjàco La Lau Uitgeverij van Brug, Nijkerk ISBN/EAN: 978-90-6523-352-3 NUR: 200 1 e druk, augustus 2013 Redactie: Nicoline Smoor Illustraties:

Nadere informatie

Vind een plantennaam met elke letter van het alfabet.

Vind een plantennaam met elke letter van het alfabet. Maak een tunnel/knikkerbaan in de zandbak Versier iemand van de groep als een boom met verschillende natuurmaterialen (geen boom en planten pijn doen) Maak een papieren bootje. Zoek een plas water en zet

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. GT-0191-a-13-2-b Tropische regenwouden Lees eerst informatie 1 tot en met 3 en beantwoord dan vraag 41 tot en met

Nadere informatie

grotesk... er prat op gaan...

grotesk... er prat op gaan... SCHOOLJAAR: 2010-2011 NAAM: ONDERWERP: KLAS: 4 E 4C NR.: VAK: Nederlands DATUM: 13/05/2011 LERAAR: R.Carels 3 e TRIM./SEM. Het vat amontillado, verhaalaspecten, zegswijzen, splitsen in lettergrepen, voegwoorden

Nadere informatie

VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6

VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6 VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6 Brieven schrijven Deze activiteit is gebaseerd op de briefwisseling tussen Vincent van Gogh en zijn broer Theo. Voorbereiding: Zorg voor een plaat/foto van een landschap.

Nadere informatie

Het begin van de winter

Het begin van de winter WINTER 21 december WINTER 2 Het begin van de winter Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. De zomer duurt tot 22 of 23 september. Dan zijn de dag en de nacht overal even lang. Met andere woorden:

Nadere informatie

W O O R D E N B O E K V A N D E V L A A M S E D I A L E C T E N

W O O R D E N B O E K V A N D E V L A A M S E D I A L E C T E N W O O R D E N B O E K V A N D E V L A A M S E D I A L E C T E N UNIVERSITEIT GENT Vragenlijst 125 Vakgroep Nederlandse Taalkunde DECEMBER 2000 Blandijnberg 2 9000 Gent PLANTEN 8 Dialect van :..................................................(stad,

Nadere informatie

Waarom moet je altijd een dieet volgen?

Waarom moet je altijd een dieet volgen? Nynke en Zara interviewen kinderarts MDL Frank Kneepkens, 22 juni 2009 Waarom moet je altijd een dieet volgen? Onder het genot van een grote zak M&M s, jawel glutenvrij, nemen Nynke en Zara een interview

Nadere informatie

Fruit eten: Appel, kiwi en banaan Fruit, dat moet je eten. Brood eten:

Fruit eten: Appel, kiwi en banaan Fruit, dat moet je eten. Brood eten: Liedjes Zingen Fruit eten: Appel, kiwi en banaan Fruit, dat moet je eten. Stop het nu maar in je mond Fruit, dat is gezond! En jullie krijgen een bakje fruit Dan worden jullie sterk en stoer Bewegingen

Nadere informatie

Experimenten KIT. werkboekje. Dokter in de wetenschap: Klas:

Experimenten KIT. werkboekje. Dokter in de wetenschap: Klas: Experimenten werkboekje KIT Dokter in de wetenschap: Klas: 1 Licht/zon Zonnebaden in het licht Zonlicht is heel belangrijk voor planten. Als een plant enkele dagen geen of onvoldoende licht krijgt, begint

Nadere informatie

Werkblad Waterrapport 1 - Kleur van het water

Werkblad Waterrapport 1 - Kleur van het water Werkblad Waterrapport - Kleur van het water Water in sloten, plassen, meren en rivieren kan allerlei verschillende kleuren hebben door de stoffen die erin opgelost zijn. Meestal betekent helder en lichtgekleurd

Nadere informatie

Cultuurontmoeting : Schilder in de klas

Cultuurontmoeting : Schilder in de klas Cultuurontmoeting : Schilder in de klas Wat: Tekenles met als thema : de jaren 50-60; kleuren, emoties Wie: Wijk Zuid groepen 1/2 DEEL 1: Uitleg in de kring Wie ben ik? Ik ben Gertie van Nuenen. Ik ben

Nadere informatie

Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving

Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving Doelgroep: Groep 6,7 en 8 Leerstofgebied: Natuur en techniek Werkvorm: Buiten in groepjes van 3 leerlingen Duur: 45 minuten buiten + 30 minuten nabespreken in

Nadere informatie

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder Nachtvlinders Wist je dat er 2 groepen vlinders zijn? De ene groep noemen we dagvlinders, de andere groep noemen we nachtvlinders. Het verschil tussen dag- en nachtvlinders lijkt heel simpel: dagvlinders

Nadere informatie

Kleur op school Nummer 1, jaargang 7 Groep 1-2 Materialen

Kleur op school Nummer 1, jaargang 7 Groep 1-2 Materialen Kleur op school Nummer 1, jaargang 7 Groep 1-2 Materialen 1. Ouderbrief 2. Kleurplaat les 2 3. Scheppingsverhalen Beste Ouders De Kinderboekenweek draait dit jaar om natuur, wetenschap en techniek. In

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag.

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg Beste natuurliefhebber/- ster, Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. Een week geleden zag ik alleen nog maar

Nadere informatie

Opdrachtkaarten heide

Opdrachtkaarten heide Opdrachtkaarten heide OPDRACHT 1: WAT ZIEN WE ONDER DE GROND? Elke grond is anders. Ze kan vochtig of droog zijn. Ze kan korrelig zijn. Of uit piepkleine plakkende deeltjes bestaan. Al deze elementen bepalen

Nadere informatie

1. Geheimen. 2. Zwammen

1. Geheimen. 2. Zwammen 1. Geheimen 'Geen plant en geen dier' Een paddestoel is zeker geen dier, maar een plant is het ook niet. Ze hebben geen groene bladeren om zonlicht op te vangen. Bovendien groeien paddestoelen in het donker.

Nadere informatie

Verjaardagsfeestje. Materiaal: Het nodige materiaal wordt uitgeleend aan de balie van het bosinfocentrum.

Verjaardagsfeestje. Materiaal: Het nodige materiaal wordt uitgeleend aan de balie van het bosinfocentrum. Doel van de activiteit Deze activiteit laat een kleine groep kinderen: buiten spelen de natuur ervaren op speelse wijze knutselen periode Verjaardagsfeestjes zijn mogelijk op woensdagnamiddag en in het

Nadere informatie

Boombiologie. Basiskennis 1. Boomanatomie (1) Boomanatomie (3) Boomanatomie (2) Het samenstel van deze organen vormen samen een organisme: de boom

Boombiologie. Basiskennis 1. Boomanatomie (1) Boomanatomie (3) Boomanatomie (2) Het samenstel van deze organen vormen samen een organisme: de boom Boomanatomie (1) Boombiologie Alle levende organismen hebben dezelfde opbouw: Basis is cellen, weefsels en organen Cellen zijn bouwstenen van structuur Gespecialiseerde structuren heten meristeemweefsel

Nadere informatie

Auditieve oefeningen herfst. Hakken en plakken

Auditieve oefeningen herfst. Hakken en plakken Auditieve oefeningen herfst Hakken en plakken (hak de woorden in stukken, laat de kinderen het hele woord zeggen) eek-hoorn vlie-gen-zwam ka-stan-jes pad-den-stoel ka-bou-ter beu-ken-noot e-gel spin-nen

Nadere informatie

Natuurburen. In samenwerking met Stichting Welzijn Zorgcentra Basisscholen NME Centrum. Doel Saamhorigheid in de wijk versterken Elkaar leren kennen

Natuurburen. In samenwerking met Stichting Welzijn Zorgcentra Basisscholen NME Centrum. Doel Saamhorigheid in de wijk versterken Elkaar leren kennen Natuurburen In samenwerking met Stichting Welzijn Zorgcentra Basisscholen NME Centrum Doel Saamhorigheid in de wijk versterken Elkaar leren kennen Projectbeschrijving Ouderen en jongeren voeren samen activiteiten

Nadere informatie

Ontdek de eekhoorn. Ontdek de eekhoorn!

Ontdek de eekhoorn. Ontdek de eekhoorn! Rode Eekhoorn foto: Maaike Plomp Ontdek de eekhoorn! Ontdek de eekhoorn bestaat uit verschillende onderdelen. Deze zijn ook los van elkaar te gebruiken in de klas, de Buitenschoolse Opvang of elders. De

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht. Bodem en grondstaal

Onderzoeksopdracht. Bodem en grondstaal Onderzoeksopdracht Bodem en grondstaal Gebruik grondboor 1. Duw en draai gelijktijdig, in wijzerzin, de schroefachtige punt (het boorlichaam) in de bodem. Deze schroef verzamelt en houdt de grond vast.

Nadere informatie

Inleiding. Les kalligrafie of sierschrijven met wasknijpers. doel. duur van de les. materialen. groep 5 t/m 8

Inleiding. Les kalligrafie of sierschrijven met wasknijpers. doel. duur van de les. materialen. groep 5 t/m 8 Les kalligrafie of sierschrijven met wasknijpers groep 5 t/m 8 Inleiding Deze werkwijze is grafo-cognitief. Dit houdt in dat de vaardigheid van de kinderen wordt geoefend, in samenhang met hun letterkennis.

Nadere informatie

1. Start. Thema onderw erp. op (datum)

1. Start. Thema onderw erp. op (datum) WO schema niveau 1 en 2 Volg 2014-2015 Thema onderw erp 1. Start kerndoel 1.1.1 Vraagt uit zichzelf om een pleister of een andere medische handeling voor een medeleerling 1.1.2 Geeft bij ziekte aan waar

Nadere informatie