De wereld door les 2 Groningen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De wereld door les 2 Groningen"

Transcriptie

1 1.1 geschiedenis 1. Dit is Groningen De noordelijkste provincie van Nederland heeft een lange geschiedenis: tot ongeveer 1500 was Groningen een deel van Friesland, rond 1560 heette het Stad en Lande, in de Franse tijd (rond 1810) heette het Oostereems. Vanaf 1815 wordt de naam Groningen gebruikt. De provincie heeft veel verschillende landschappen. De waddeneilanden Rottumeroog en Rottumerplaat horen ook bij Groningen. Lauwersmeer esterkwartier esterkwartier Rottumerplaat Rottumeroog addenzee Hoge Land Eems Delfzijl Appingedam Eemskanaal Groningen inschoterdiep Hoogezand-Sappemeer Veendam Dollard In de provincie Groningen liggen maar weinig grote steden. Dat is al eeuwen zo. Dat komt omdat andere plaatsen van de stad Groningen niet mochten groeien. Alleen in Groningen mocht bijvoorbeeld markt gehouden worden. Toen Appingedam stadsrechten probeerde te krijgen werden de inwoners van de stad Groningen, de "stadjers", zo boos dat ze een oorlog tegen Appingedam begonnen. Groningen won, Appingedam bleef dorp. Stadskanaal 2. Het esterkwartier 2.1 plek Het gebied ten westen van de stad Groningen heet het esterkwartier. (Kwartier betekent hier geen 15 minuten, maar is hier een ander woord voor plek of plaats.) Als je hier rondfietst zie je veel landbouwgrond en grasland. Af en toe een klein dorpje. Je kunt hier ver kijken in dit vlakke land. 3. Het Hoge Land 3.1 terpen Ten noorden van het esterkwartier ligt een gebied dat het Hoge Land genoemd wordt. In dit gebied vind je heel veel terpen. Het gebied stroomde in vroegere eeuwen regelmatig onder: de zee zorgde op die manier voor vruchtbare zeeklei. De mensen die daar woonden begrepen dat die klei vruchtbaar genoeg was om er graan of bieten op te verbouwen. Om hun huis en de stallen droog te houden, bouwden ze van aarde verhogingen. Daar werd dan de boerderij op gebouwd. Als er boerderijen bij kwamen, werden de Terp terpen verbonden met dijken. Zo ontstonden hele terpdorpen. Als het land overstroomde konden ook de dieren op het land naar die hoogten worden gehaald. Terpen worden ook wel wierden genoemd. Tegenwoordig vind je in het Hoge Land, naast landbouw en veeteelt, mogelijkheden voor recreatie, vooral rond het Lauwersmeer. 4. Zuidoost-Groningen 4.1 veenkoloniën Als je vanaf de stad Groningen naar het zuidoosten rijdt, kom je in het gebied 12

2 van de veenkoloniën. Omdat in dit gebied veel veen in de grond zat, zijn veel mensen daar gaan wonen in koloniën (dorpen), om het veen daar weg te halen. 4.2 veen Duizenden jaren geleden was Nederland bedekt met bos. (De naam Holland komt van Holtland = houtland.) Het klimaat veranderde, de zeespiegel steeg en de bossen overstroomden. Er kwam zand en klei over te liggen. Daar waar deze plantenresten erg in elkaar gedrukt werden, ontstond steenkool. In Groningen lag het veen bijna aan de oppervlakte: alleen een dun laagje aarde (40-50 cm) met heide (plag) lag er overheen. De mensen ontdekten dat veen dat je uitsteekt en laat drogen, heel goed als brandstof kan dienen, in plaats van hout. Het gedroogde veen werd turf genoemd. 4.3 kanalen Er werden kanalen gegraven, zoals het inschoterdiep en het Stadskanaal. Aan die kanalen ontstonden dorpen, de veenkoloniën. Kijk maar eens op de kaart hoe langgerekt het stadje Stadskanaal is. Vanaf 1600 tot ongeveer 1900 werd het veen uitgestoken, gedroogd en weggevoerd. Kanaal in Veendam 4.4 dalgrond De gebieden waar het veen afgegraven was werden geschikt gemaakt voor landbouw. Dat ging zo: de schepen die de turf naar de stad vervoerden namen stadsafval mee terug. De bovenste laag plaggen (de bolster), die voor het turfsteken opzij was gelegd, werd nu met het afval en de ondergrond vermengd. Zo ontstond een vruchtbare grondsoort, dalgrond genoemd. 5. Gas 5.1 aardgas In 1959 werd in dit gebied een nieuwe brandstof gevonden: aardgas. Diep onder de grond, in zandlagen, zit dit gas. e gebruiken in heel Nederland dit gas nog steeds, om op te koken en om elektriciteit mee op te wekken, en het is voorlopig nog niet op. 5.2 andere energie Voorlopig nog niet, maar het ráákt een keer op. Daarom probeert Nederland ook aan andere manieren van energie te komen, zoals bijvoorbeeld windmolens: wind raakt niet op! Alleen: een land vol molens: willen we dat? Een ander nadeel van het winnen van aardgas is dat de bodem van Groningen daardoor langzaam zakt. Dat lijkt niet zo erg, maar in de zeehaven Delfzijl moeten de kaden al verhoogd worden, omdat ze te vaak overstromen. 6. Recreatie De haven van Delfzijl 6.1 vakantie Op vakantie naar Groningen? Er is keus genoeg! aterrecreatie, zoals zeilen en surfen kan op het Lauwersmeer, maar ook op het Zuidlaardermeer en het Paterswoldse Meer. Oude steden bezoeken kan ook: Groningen natuurlijk, maar ook Bourtange, Oudeschans (een oude vesting met kanonnen), Uithuizen met de Menkemaborg (een kasteelboerderij), Pieterburen (zeehondencrèche), inschoten (stoommuseum), Veendam 13

3 (veenkoloniaal museum) en Ter Apel (klooster). 7. De stad Groningen 7.1 Martinus 7.2 Ome Loeks Delen van de provincies Friesland, Drente en Groningen vormden rond 1350 een gebied dat Oversticht werd genoemd. Het hoorde bij Utrecht. De beschermheilige van Utrecht was Martinus, en toen er een grote nieuwe kerk in Groningen gebouwd werd noemde men die kerk de Martinikerk. Deze kerk met zijn beroemde toren staat nog steeds in het hartje van de stad. De kerk staat aan de Grote Markt, waaraan ook het stadhuis is gebouwd. In de buurt van het Groninger station staat een indrukwekkend, modern gebouw: het Groninger Museum, waar o.a. schilderijen, oosters en Chinees aardewerk en oude Groningse voorwerpen te zien zijn. Steek je de gracht over dan zie je voor het station een wit stenen paard staan, 't peerd van Ome Loeks! Groningse kinderen kennen er een liedje over, op de wijs van "Daar wordt aan de deur geklopt". 8. Geld verdienen Martinikerk 8.1 landbouw 8.2 werkloos Groningen is nog steeds een landbouwprovincie, maar er wordt, net als in de rest van Nederland, het meest gewerkt in de dienstensector (bijv. als verpleegster in een ziekenhuis, als leerkracht op school, als taxichauffeur, of als ober in de horeca). Ongeveer 1 van de 10 van de Groningers werkt in de landbouw, en dat is meer dan in de andere Nederlandse provincies. Een aantal jaren geleden waren er veel Groningers werkloos. De regering in Den Haag heeft toen regeringskantoren verplaatst naar Groningen. Daardoor kwam er meer werk in de provincie. 9. Om te weten Landoppervlakte Aantal inwoners Aantal inwoners per km 2 Grondsoorten Hoofdstad ± 2345 km² ± ± 245 zeeklei dalgrond laagveen zand Groningen 14

4 10. Aardrijkskundespellen 10.1 Letterspel In het onderstaande letterblok zijn tien namen en gebeurtenissen verborgen, die met deze les te maken hebben. Ze zijn van links naar rechts en van boven naar beneden, of van rechts naar links en van beneden naar boven in het onderstaande letterblok verborgen. Kleur met een kleurpotlood de juiste namen en zet ze op de lijntjes onderaan de bladzijde. Je kunt de antwoorden ook vinden wanneer je de vragen in vragenspel A (basisstof) goed hebt beantwoord! U G F T H U N K L O P L M N T B G O V E R S T I C H T J N R Z X E F G H J K L P E M K E B G J E B F G T U I E R C X C V N M N Q A E D C P N P V B H M S K L H G Z E E K L E I C T G A C X D F V L N M Q N E R T G T Y U U I F O P L K M K L D B N V F D Z V I C V G H J U R I K L L P IJ M E N B V C X D A N A D A L G R O N D B Q U A I K L P L O I D M N B V C X D D G T Y U I O E N M O P P I E T E R B U R E N V G H T Y U I J K O L V G F R T R E S

5 10.2 Vragenspel A: basisstof (de antwoorden kun je terugvinden in de tekst of in het letterspel) 1. Hoe heet grond waar afval en bolster door is gemengd? 2. Bij welke provincie heeft de stad Groningen vroeger gehoord? 3. Tot welk gebied behoorden o.a. delen van Groningen en Friesland in de Middeleeuwen? 4. elke energiebron wordt in de bodem van Groningen gevonden? 5. Hoe heten de door mensen gemaakte heuveltjes waarop boerderijen en dorpen werden gebouwd? 6. Hoe worden deze heuvels ook wel genoemd? 7. at is de naam van de grote haven in deze provincie? 8. In welke plaats vind je een zeehondencrèche? 9. elke grondsoort komt in het noorden van Groningen het meest voor? 10. Uit welke grondsoort werd turf gestoken? 10.3 Puzzelspel A Hieronder zie je tien stellingen. Ga eens na of ze waar of niet waar zijn. Kruis het juiste antwoord aan in de vakjes waar en niet waar. stelling waar niet waar 1. Turf is gedroogd veen. 2. Dalgrond is gemaakt van klei en zand. 3. Op aardgas kun je koken. 4. Schiermonnikoog hoort bij Groningen. 5. Een wierd is hetzelfde als een terp. 6. Eén van de oudste gebouwen in de stad Groningen is het Groninger Museum. 7. Bourtange is een oude vesting. 8. Ook nu wordt nog veel turf gestoken in Groningen. 9. In de Groningse bodem wordt aardgas gevonden. 10. Een ander woord voor kwartier is plek. 16

6 10.4 Vragenspel B: extra stof 11. aarom werden terpen opgeworpen? 12. at is veen? 13. Hoe wordt dalgrond gemaakt? 14. aarom werden verschillende regeringskantoren verplaatst van Den Haag naar Groningen? 15. aarom zou men gestopt zijn met turfsteken? 10.5 Puzzelspel B Vul de juiste antwoorden op de vragen hieronder in. In de vakjes met de dikke lijnen zie je dan van boven naar beneden een woord staan, dat met de les te maken heeft. 1. Hier staat de Menkemaborg. I H N 2. Vluchtheuvels voor het water. E P 3. Planten- en bomenresten in de grond. E 4. Ander woord voor kwartier. L 5. Ander woord voor de bovenlaag van veen, met heide en gras. P A 6. Ander woord voor terp. I D 7. De hoogste kerktoren in de stad Groningen heet de..toren. R N 10.6 Snuffelspel Er zijn ook vragen die je niet één-twee-drie kunt beantwoorden. Je zult voor de antwoorden moeten zoeken in het documentatiecentrum, in een atlas, in een elektronische encyclopedie, op internet, enz. Vijf van zulke vragen staan hieronder. Kun jij de antwoorden op deze vragen ontdekken? Schrijf de antwoorden op je snuffelspelkaart. Doe je best en veel succes! 16. Zoek onderstaande gebieden op in de atlas: Hunsingo, Fivelingo, Oldambt en esterwolde. Schrijf op waar ze liggen ten opzichte van de stad Groningen. (Kies uit: noordwesten, noordoosten, oosten en zuidoosten. 17. In Groningen vind je veel kanalen. Zoek eens uit welke plaatsen (alleen plaatsen vermelden met meer dan inwoners) je kunt vinden langs het Eemskanaal en het inschoterdiep. 18. Probeer te ontdekken waardoor het plaatsje Slochteren bekend is geworden. 19. In het noorden van Groningen vinden we een belangrijk havengebied. Kun je erachter komen hoe deze haven heet? 20. Ten noorden van Groningen ligt de addenzee. Kun je bedenken waarom die zee zo genoemd wordt? 17

7 h g FRIESLAND 15 i 16 f b j 13 4 DRENTHE Copyrights: Uitgeverij Agteres, Rijssen/ilsum Cartografierechten: Aart J. Karssen, Nordhorn, BRD a 5 III m c n 10 8 IV 7 9 d DUITSLAND a. b. c. d. e. f. g. h. I. II Topospel Zoek in je atlas de aardrijkskundige namen van Groningen op, die overeenkomen met de gegevens in het kaartje hiernaast. Zet de juiste namen op de lijntjes achter de letters of nummers. Let op: cijfers (1 t/m 18) zijn plaatsen, kleine letters (a t/m n) zijn wateren en I IV voor jou de eerste letter al vermeld. Romeinse cijfers ( t/m ) zijn gebieden. Om je te helpen hebben we G A D H H V S E V D E N L R R Topospel A: basisstof i. j. k. l. m. n. III. IV. M O S B H L Z U R N Z S P E O Topospel B: extra stof De wereld door les 2 Groningen I II k l 18 e 18

8 De wereld door ANTOORDENBLAD Groningen 10.1 Letterspel U T O V E R S T I C H T R E E E E R C N D P H S Z E E K L E I T A L N G F D Z I R IJ E A D A L G R O N D A D E P I E T E R B U R E N 10.6 Snuffelspel 16. Hunsingo: ten noordwesten van Groningen; Fivelingo: ten noordoosten van Groningen; Oldambt: ten oosten van Groningen; esterwolde: ten zuidoosten van Groningen. 17. Eemskanaal: Groningen, Appingedam en Delfzijl. inschoterdiep: Groningen, Hoogezand-Sappemeer en inschoten. 18. In de buurt van Slochteren is veel aardgas gevonden. 19. Eemshaven. 20. In de addenzee bevinden zich wadden. Dit zijn stukken grond die bij eb droog komen te liggen, zodat je er op kunt lopen Vragenspel A 1. Dalgrond 2. Utrecht 3. Oversticht 4. Aardgas 5. Terpen 6. ierden 7. Delfzijl 8. Pieterburen 9. Zeeklei 10. Veen 10.3 Puzzelspel A 1. aar 2. Niet waar 3. aar 4. Niet waar 5. aar 6. Niet waar 7. aar 8. Niet waar 9. aar 10. aar 10.7 Topospel A 1. Groningen 2. Appingedam 3. Delfzijl 4. Haren 5. Hoogezand-Sappemeer 6. Veendam 7. inschoten 8. Stadskanaal a. Eemskanaal b. Van Starkenborghkanaal c. inschoterdiep d. Dollard e. Eems f. addenzee g. Noordzee h. Lauwersmeer I. II. Rottumerplaat Rottumeroog 10.7 Topospel B 9. Musselkanaal 10. Oude Pekela 11. ildervank 12. Slochteren 13. Bedum 14. Hoogkerk 15. Leek 16. Zuidhorn 17. insum 18. Uithuizen i. Reitdiep j. Noord-illemskanaal k. Zuidlaardermeer l. ildervankkanaal m. Stadskanaal n. Pekelerhoofddiep III. IV. Eemshaven Oldambt 10.4 Vragenspel B 11. Om bezittingen en dieren te beschermen tijdens overstromingen. 12. Het bestaat uit resten van planten en bomen van heel lang geleden. Als je het laat drogen, wordt het turf. Je kunt met turf vuur maken om op te koken en om je huis te verwarmen. 13. De zandlaag onder het veen wordt vermengd met afval en de bovenlaag van het veen. 14. Die kantoren werden verplaatst om meer mensen in Groningen aan werk te helpen. 15. e hebben nu aardgas. Het veen is ook bijna op Puzzelspel B Het antwoord is: ZEEKLEI 1. Hier staat de Menkemaborg. U I T H U I Z E N 2. Vluchtheuvels voor het water. T E R P E N 3. Planten- en bomenresten in de grond. V E E N 4. Ander woord voor kwartier. P L E K 5. Ander woord voor de bovenlaag van veen, met heide en gras. P L A G 6. Ander woord voor terp. I E R D E 7. De hoogste kerktoren in de stad Groningen heet de..toren. M A R T I N I 19

WERKBLAD pingo. naam. Heel lang geleden was het hier erg koud. Dat noemen we de ijstijd. Er waren heuvels, heel bijzondere heuvels.

WERKBLAD pingo. naam. Heel lang geleden was het hier erg koud. Dat noemen we de ijstijd. Er waren heuvels, heel bijzondere heuvels. WERKBLAD pingo Heb je wel eens gehoord van een pingo? Pingo betekent heuvel die groeit. Het is een woord uit de taal van de Eskimo s of Inuït. Dat lijkt ver weg, maar pingo s zijn heel dichtbij geweest!

Nadere informatie

De eerste boeren Het dorp

De eerste boeren Het dorp De eerste boeren Later gaan de mensen zelf eten verbouwen. Wortels en bonen, en graan om brood van te bakken. De mensen hebben ook schapen en koeien. De jagers zijn boeren geworden. Het dorp Boeren trekken

Nadere informatie

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen.

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen. 5 Lastige woorden Blad Zand en klei Heide Een lage plant met paarse bloemen. Voedingsstoffen Voedsel dat planten nodig hebben om te groeien. Boomgaard Een stuk land met fruitbomen. Greppel Een kleine droge

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

WERKBLAD mijn landschap

WERKBLAD mijn landschap WERKBLAD mijn landschap Hoe zie jij het landschap? Wat vind je mooi of belangrijk? Ga alleen of in groepjes aan de slag en maak - een presentatie op papier of digitaal - een gedicht, een verhaal of een

Nadere informatie

Extra: Terpen hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/79565

Extra: Terpen hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/79565 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 oktober 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/79565 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

1 Vul in. 2 Vul in. Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3

1 Vul in. 2 Vul in. Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 Herhaling Ω groep 6 Ω Nederland (blad 1) Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 1 Vul in. Het land waarin ik woon heet N. Amsterdam

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

LEZEN. Terpentijd - 1500

LEZEN. Terpentijd - 1500 1 LEZEN Terpentijd - 1500 Friesland bestaat eigenlijk uit drie delen: de klei, het veen en het zand. De eerste boeren woonden op het zand (De Wouden en Gaasterland). Hun aardewerk in de vorm van trechters

Nadere informatie

Het gebied Begrenzing

Het gebied Begrenzing Cursus Reitdiep Het gebied Begrenzing -In het Oosten: de lijn Westerdijkshorn Wolddijk - Noorderhogebrug -In het Westen: de lijn Zuurdijk Lammerburen - Balmahuizen -In het Noorden: de lijn Onderwierum

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Samenvatting Nederland ABC

Samenvatting Nederland ABC Samenvatting Nederland ABC Week 1ABC: Nederland Info: Nederland Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Nederland ligt

Nadere informatie

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Bodem en grond 9 1.1 Grond, bodem en grondsoorten 9 1.2 Eigenschappen van grond 20 1.3 Problemen met de grond 23 1.4 Verbeteren van landbouwgronden 30 1.5 Transport van

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN

TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN TASTBARE TIJD, LEIDSCHE RIJN WERKBLAD Tijdlaag tot 1000 Thema: verdwenen rivieren en de Limes 1. Ligt landgoed De Haar binnen het projectgebied? o ja o nee 2. Wat is zavel? 3. Zet de woorden zand, zavel

Nadere informatie

5.1 De kaart van Nederland

5.1 De kaart van Nederland LB 0-5. De kaart van Nederland Wat betekent dit bord, denk je? Welke zin hoort bij welk woord? Trek lijnen. Een schaalstok...... geeft de vier windrichtingen op de kaart aan. Een legenda...... geeft aan

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Wat weet jij over wonen? Dat ga je met je groepje opschrijven in een woordspin.

Wat weet jij over wonen? Dat ga je met je groepje opschrijven in een woordspin. Opdracht 1 Deze opdracht maak je in een groepje van vier. Nodig: 1 vel A3-papier, zwarte en een rode stift Wat weet jij over wonen? Dat ga je met je groepje opschrijven in een woordspin. Je doet het zo:

Nadere informatie

Een wal van zand, klei of steen die mensen beschermt tegen hoog water. De plek waar het rivierwater in de zee uitkomt.

Een wal van zand, klei of steen die mensen beschermt tegen hoog water. De plek waar het rivierwater in de zee uitkomt. Meander Samenvatting groep 5 Thema 3 Waterland Samenvatting Langs de kust Nederland ligt voor de helft onder de zeespiegel. Heel vroeger woonden mensen dicht bij zee op terpen. Langs de kust beschermen

Nadere informatie

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd Werkblad Ω Een tijd geleden... Ω Les : Rendierjagers Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de mensen konden schrijven. Ze woonden niet op een vaste

Nadere informatie

Vragen over landschappen die we gaan behandelen

Vragen over landschappen die we gaan behandelen Landschappen Vragen over landschappen die we gaan behandelen Wat zijn landschappen? Waar komen ze voor? Hoe zien ze er uit? Welke informatie geven ze? Hoe zijn ze ontstaan? Wat is landschap? Dit? Kerk

Nadere informatie

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied.

Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht. Op de kaart hierboven zie je het hele gebied. Opdrachten over de Hooge Boezem achter Haastrecht In deze les en tijdens de excursie gaat het over het gebied de Hooge Boezem achter Haastrecht en het gebied eromheen. In de omgeving van Haastrecht en

Nadere informatie

Post I. A: Oude duinen B: Zeekleilandschap. Bodemgebruik: A: Bos. B: Grasland

Post I. A: Oude duinen B: Zeekleilandschap. Bodemgebruik: A: Bos. B: Grasland Post I Opdracht I: Om welke twee landschappen gaat het? A: Oude duinen B: Zeekleilandschap Grondsoorten: Bodemgebruik: Inrichtingselementen: A: Oud duinzand A: Bos A: Kasteel, woningen B: Jonge zeeklei

Nadere informatie

Een gedeelte van een stad of een groter dorp. Een wijk bestaat uit meerdere buurten.

Een gedeelte van een stad of een groter dorp. Een wijk bestaat uit meerdere buurten. Meander groep 5 Thema 1 Onderweg Aardrijkskunde Waarom is een nieuwe wijk hier gebouwd en niet daar? Wat voor gebouwen staan er? Waarom staan ze juist op die plek? Huizen, boerderijen, fabrieken en kantoren

Nadere informatie

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden?

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden? Hunebedden Inleiding Ik hou mijn werkstuk over hunebedden, omdat ik het een leuk onderwerp vind. Maar ik hou het er ook over, omdat ik er veel van te weten wil komen. Ik ben op het idee gekomen, omdat

Nadere informatie

Titel De gasbel onder Nederland

Titel De gasbel onder Nederland De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas en zout in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de provincie

Nadere informatie

Grond onder je voeten

Grond onder je voeten Grond onder je voeten Hé hé, wie heeft z n voeten niet geveegd? Overal ligt modder. Kijk allemaal onder je schoenen! Loop je even door de tuin en daar begint het gezeur. Grond op de vloer vinden we blijkbaar

Nadere informatie

Vaarplan 2015 Voorwaarts Voorwaarts

Vaarplan 2015 Voorwaarts Voorwaarts vrijdag 17 april 2015 10.10 16.16 09.30 17.00 zaterdag 18 april 2015 11.06 17.16 Groningen Zoutkamp Reitdiep 09.30 17.00 zondag 19 april 2015 11.46 18.06 maandag 20 april 2015 12.23 18.51 Zoutkamp Lauwersoog

Nadere informatie

Aardrijkskunde Toets. Leontine Helmer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/67408

Aardrijkskunde Toets. Leontine Helmer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/67408 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Leontine Helmer 15 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67408 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal, maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Dus het gevaar

Nadere informatie

naam WERKBLAD in de buurt van de school Bekijk de buurt waar de school staat. Probeer de vragen te beantwoorden.

naam WERKBLAD in de buurt van de school Bekijk de buurt waar de school staat. Probeer de vragen te beantwoorden. WERKBLAD in de buurt van de school Bekijk de buurt waar de school staat. Probeer de vragen te beantwoorden. Ga het vragen. Zoek in boeken en op internet. Schrijf de antwoorden op. Zoek er plaatjes bij.

Nadere informatie

2. Bourtange I. Kijk naar het plaatje en lees bovenstaande titel. Waar zou de luistertekst over gaan? Kruis het juiste antwoord aan.

2. Bourtange I. Kijk naar het plaatje en lees bovenstaande titel. Waar zou de luistertekst over gaan? Kruis het juiste antwoord aan. 2. Bourtange I. Kijk naar het plaatje en lees bovenstaande titel. Waar zou de luistertekst over gaan? Kruis het juiste antwoord aan. 1. Boeren gebruiken een tang om de nagels van hanen bij te knippen.

Nadere informatie

Werkblad Mijn huis staat in...

Werkblad Mijn huis staat in... Werkblad Mijn huis staat in... Mijn huis staat in: Ga naar kaart.cc. Je ziet twee kaarten. In de menubalk bovenin vul je rechts je woonplaats in. Kies in het linkervak de Bonnebladen 1901-1925. Kies in

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ...

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ... Naam: DE WATERSNOOD- RAMP Het is 31 januari 1953. Het stormde vreselijk In Zeeland. Toch waren de meeste mensen gewoon rustig naar bed gegaan. Zij werden in hun slaap overvallen door een zware stormvloed.

Nadere informatie

Turfgravers worden binnenschippers

Turfgravers worden binnenschippers Turfgravers worden binnenschippers Aan het eind van de zeventiende eeuw waren Hoogezand-Sappemeer, de Pekela s, Wildervank en Veendam allemaal plaatsen in opkomst. Het veen was grotendeels afgegraven en

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015 Eiland Emo en Menko Kwelder

Nadere informatie

Kerkpad aan de Tweehuizerweg 6 te Spijk (gem. Delfzijl) Een Cultuurhistorisch Bureauonderzoek

Kerkpad aan de Tweehuizerweg 6 te Spijk (gem. Delfzijl) Een Cultuurhistorisch Bureauonderzoek Kerkpad aan de Tweehuizerweg 6 te Spijk (gem. Delfzijl) Een Cultuurhistorisch Bureauonderzoek Planvoornemen In opdracht van de gemeente Delfzijl, vertegenwoordigd door mevr. E. van Joolen, is een cultuurhistorisch

Nadere informatie

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW ZAND BOVEN WATER Rotterdam is de belangrijkste haven van Europa. Steeds meer spullen reizen via Rotterdam. Sinds 2008 wordt hard gewerkt om de haven uit te breiden.

Nadere informatie

05 xxx De bodem van Nederland

05 xxx De bodem van Nederland 0 xxx De bodem van Nederland LB 0- Zand en klei Bodem en landschap Kijk naar de kaart op bladzijde 6 in je boek. a Welke grondsoort komt bij jou in de buurt voor? b Welk landschap vind jij het mooist?

Nadere informatie

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1.

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1. Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). (Steekproef 2006-03/18, ISSN 1871-269X) Inleiding Voor De Lange, Bureau voor Stedebouw

Nadere informatie

Tastbare Tijd, Bilthoven

Tastbare Tijd, Bilthoven Tastbare Tijd, Bilthoven WERKBLAD Tijdlaag tot 1000 Op de grens van droog en nat a. Welke dorpen en kernen liggen er allemaal in deze gemeente? b. Aan welke gemeenten grenst de gemeente de Bilt? c. Wat

Nadere informatie

VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6

VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6 VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6 Brieven schrijven Deze activiteit is gebaseerd op de briefwisseling tussen Vincent van Gogh en zijn broer Theo. Voorbereiding: Zorg voor een plaat/foto van een landschap.

Nadere informatie

Zoekopdrachten bij Het water komt. **

Zoekopdrachten bij Het water komt. ** Module 1 De geschiedenis van de Delta. 1 Strijd tussen land en water 2 Overstromingen door de eeuwen heen 3 Oorzaken van overstromingen: de mens zelf 4 Waterbeheer. Blz. 4 Achter de duinen had je veengronden

Nadere informatie

Hunebedden de steentijd

Hunebedden de steentijd Deze les hoort bij het prentenboek Het grote bouwwerk, geschreven door Rian Visser in de serie Terugblikken van Uitgeverij Delubas. Met tekeningen van Irene Goede. Doel: leerlingen bekend maken met hunebedden

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. Deze luchtfoto is gemaakt rond 1930. Toen was Schokland nog echt een eiland. Waarom

Nadere informatie

Les 1 Ontstaan aardgas

Les 1 Ontstaan aardgas Les 1 Ontstaan aardgas In 1959 werd onder het land van boer Boon in de buurt van Slochteren gas ontdekt. Het bleek één van de grootste gasvelden van de wereld te zijn! Hoe is dat gas in de boden van Nederland

Nadere informatie

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP blad 1 Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP niveau 3: onderbouw havo / vwo KIJKEN EN METEN Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP Niveau 3: onderbouw havo/vwo Vul de antwoorden van de

Nadere informatie

Opdracht 1 Hoe werden mensen vroeger begraven? Je krijgt een fotoblad met oude grafmonumenten, zoals een piramide en een hunebed.

Opdracht 1 Hoe werden mensen vroeger begraven? Je krijgt een fotoblad met oude grafmonumenten, zoals een piramide en een hunebed. D S T R K C N T Opdracht 1 Hoe werden mensen vroeger begraven? Je krijgt een fotoblad met oude grafmonumenten, zoals een piramide en een hunebed. 1. Welk grafmonument staat op welke foto? Schrijf de goede

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Wat en waar zijn de wadden? Les met werkblad - topografie

Wat en waar zijn de wadden? Les met werkblad - topografie Les met werkblad - topografie Doel: De leerlingen kennen na afloop de namen van de waddeneilanden en de volgorde waarin ze liggen. Ze kunnen enkele belangrijke plaatsen rond het waddengebied aanwijzen

Nadere informatie

Titel De gasbel onder Nederland

Titel De gasbel onder Nederland De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas, zout en steenkool in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de

Nadere informatie

2. Lees nu de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp.

2. Lees nu de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. Tekst lezen 1. Lees de tekst nog niet! Maak eerst deze vraag: Wat weet je van de aardbevingen in Groningen? Schrijf het op in de linkerkolom. Wat weet ik van de aardbevingen? Wat ben ik te weten gekomen?

Nadere informatie

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief watersnoodramp 1 februari 1953 www.wshd.nl/1953 Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 februari 1953 Op zaterdagmiddag 31 januari 1953 stak een hevige wind op. Die wind groeide s nachts

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Marc ter Horst, Jacques van der Pijl THEMA 4 thema 4 les 1 Wat eten

Nadere informatie

Staphorst op de kaart

Staphorst op de kaart Opdracht 1 Je krijgt een oude kaart van de. Deze kaart is in 1866 gemaakt. Dat is ongeveer 150 jaar geleden. Nodig: kleurpotloden 1. Onderstreep Rouveen, Staphorst en IJhorst met een rood potlood. 2. Zet

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

Een inventarisatie en analyse van de ruimtelijke ontwikkelingen van twee gemeenten in de Drents-Groningse Veenkoloniën

Een inventarisatie en analyse van de ruimtelijke ontwikkelingen van twee gemeenten in de Drents-Groningse Veenkoloniën Een inventarisatie en analyse van de ruimtelijke ontwikkelingen van twee gemeenten in de Drents-Groningse Veenkoloniën Door: Anna Sijtsma Begeleiders Hogeschool Van Hall Larenstein: Dick Kuiper Eelco Bonnema

Nadere informatie

FRIESE VEENWEIDEGEBIED HISTORIE EN VEENWEIDEVISIE

FRIESE VEENWEIDEGEBIED HISTORIE EN VEENWEIDEVISIE FRIESE VEENWEIDEGEBIED HISTORIE EN VEENWEIDEVISIE 30-3-2015 1 INTRODUCTIE Andrea Suilen Planvormer bij Wetterskip Fryslân o.a. betrokken bij; Uitvoeringsplan Veenweidevisie Waterbeheersingsprojecten veenweidegebied

Nadere informatie

DROGE TURF EN NATTE VOETEN

DROGE TURF EN NATTE VOETEN DROG TURF ATT VOT Leerkrachten boekje aam: Groep: De Grond onder je voeten In ederland zijn vier soorten grond: - löss - zand - klei - veen Löss, zand en klei ontstaat door het afbrokkelen en verplaatsen

Nadere informatie

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Greenpeace is een organisatie die ereldijd opkomt voor het milieu. We illen de natuur en de dieren daarin beschermen.

Nadere informatie

Samenvatting Nederland DEF

Samenvatting Nederland DEF Samenvatting Nederland DEF Week 1DEF: Nederland Info: Nederland Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Nederland ligt

Nadere informatie

Toeristen in Nederland

Toeristen in Nederland Toeristen in Nederland Het is bijna zomer. Veel Nederlanders gaan lekker op vakantie naar het buitenland. Maar er komen ook heel veel buitenlandse toeristen naar Nederland. Hoeveel zijn dat er eigenlijk?

Nadere informatie

Woordenschat les 8.1. Vervuilde grond?

Woordenschat les 8.1. Vervuilde grond? Woordenschat les 8.1 Vervuilde grond? Afgraven en de afgraving Afgraven is de grond of aarde weghalen door te graven. De afgraving is de plaats waar de grond wordt weggenomen. Boren We boren een gat in

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Ontdek het verborgen verleden van Schokland

Ontdek het verborgen verleden van Schokland Ontdek het verborgen verleden van Schokland Methodelink bij het lespakket Archeoroute Schokland De culturen en landschappen op Schokland vormen een veelzijdig onderwerp voor uw les in de groepen 6, 7 en

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Lente

Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Je onderzoekt straks in het duingebied allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten in de

Nadere informatie

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP

Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP blad 1 Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP niveau 1: hoogste klassen basisschool KIJKEN EN METEN Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP Niveau 1: hoogste klassen basisschool Vul de

Nadere informatie

Vissen op prehistorische botten

Vissen op prehistorische botten Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze Veldwerktip De leerlingen kunnen: vertellen hoe de Noordzee er 10.000 jaar geleden uitzag, vertellen waarom er botten van prehistorische zoogdieren in de Noordzee

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. De grote foto op de grond is gemaakt in 1930. Toen was Schokland nog een eiland. Waarom

Nadere informatie

Een goede voorbereiding is natuurlijk het halve werk. Daarom moeten jullie voor je naar de Woudse polder gaat eerst wat opzoeken op internet.

Een goede voorbereiding is natuurlijk het halve werk. Daarom moeten jullie voor je naar de Woudse polder gaat eerst wat opzoeken op internet. Wat is het geheim van de Woudse polder? t Woudt is een piepklein dorpje, in de Woudse polder. Al eeuwen staan hier op dezelfde plek een kerkje, een pastorie, een kosterswoning, een rijtje arbeidershuisjes

Nadere informatie

Toekomstbestendige! ouderenzorg!in!groningen! Van!een!gezamenlijke!opgave!!!!!!!! naar!een!gezamenlijke!aanpak

Toekomstbestendige! ouderenzorg!in!groningen! Van!een!gezamenlijke!opgave!!!!!!!! naar!een!gezamenlijke!aanpak Toekomstbestendige ouderenzorgingroningen Vaneengezamenlijkeopgave naareengezamenlijkeaanpak 1. Aanleiding Debeschikbaarheidvanvoldoende,toegankelijkeenbereikbareouderenzorginGroningenstaatonder druk.wij,enkelevvtzorgaanbiedersuitgroningenziebijlage1),enhetzorgkantoormenzisvinden

Nadere informatie

blad 1 Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP

blad 1 Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP blad 1 Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP niveau 2: onderbouw vmbo KIJKEN EN METEN Opdrachten bij de tentoonstelling over het NAP Niveau 2: onderbouw vmbo Vul de antwoorden van de opdrachten

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum laag water Lauwersoog Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 18:06 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015

Nadere informatie

Pakketvergelijking Grenzeloos Gunnen en Noord-Nederland

Pakketvergelijking Grenzeloos Gunnen en Noord-Nederland Pakketvergelijking Grenzeloos Gunnen en Noord-Nederland 2013-2026 Het rapport Grenzeloos Gunnen gaat uit van zes gemeenten in de provincie Groningen. Het rapport Noord-Nederland 2013-2026 gaat uit van

Nadere informatie

Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK

Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK 1 INHOUDSOPGAVE WERKSTUK I. Keuze. 1 II. Hoe te starten? 2 III. Inhoudsopgave 3 IV. Inleiding 4 V. Indeling 4 VI. Illustraties 7 VII. Taalgebruik 7 VIII.

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

De Veenvaart... Kanaal met een verhaal!

De Veenvaart... Kanaal met een verhaal! Nieuwe Vaarroute! Open vanaf juni 2013 De Veenvaart... Kanaal met een verhaal! Vanaf juni 2013 is Nederland een prachtige vaarverbinding rijker: De Veenvaart. Deze nieuwe route voert door de Drentse en

Nadere informatie

Krimp en de gevolgen voor het basisonderwijs in de provincie Groningen (update)

Krimp en de gevolgen voor het basisonderwijs in de provincie Groningen (update) Krimp en de gevolgen voor het basisonderwijs in de provincie Groningen (update) Krimp. Wat zijn de gevolgen voor het basisonderwijs in de provincie Groningen? Hoeveel leerlingen en scholen zijn er nog?

Nadere informatie

HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK

HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK 1 INHOUDSOPGAVE WERKSTUK I. Keuze. 1 II. Hoe te starten? 2 III. Inhoudsopgave 3 IV. Inleiding 4 V. Indeling 4 VI. Illustraties 7 VII. Taalgebruik 7 VIII. Verzorging 7 2 HET MAKEN

Nadere informatie

Inleiding. Wat is het Vasa schip? Koningshuis Vasa (1523-1654)

Inleiding. Wat is het Vasa schip? Koningshuis Vasa (1523-1654) Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Inleiding... 3 Wat is het vasa schip?... 3 Koningshuis Vasa (1523-1654)... 3 De bouw van het schip (waarom, wanneer, door wie en hoe)... 4 Waarom, met welk doel?... 4

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

2-2-2015. Houtbouw en funderingen in de Zaanstreek 1000-1900 P. Kleij, gemeentelijk archeoloog Zaanstad, Wormerland en Oostzaan.

2-2-2015. Houtbouw en funderingen in de Zaanstreek 1000-1900 P. Kleij, gemeentelijk archeoloog Zaanstad, Wormerland en Oostzaan. Houtbouw en funderingen in de Zaanstreek 1000-1900 P Kleij, gemeentelijk archeoloog Zaanstad, Wormerland en Oostzaan Opzet verhaal: 1 Ontginning van de Zaanstreek 2 Houtbouw 3 Funderingen 1 Ontginning

Nadere informatie

MODERN BURGERSCHAP BIJLAGE. Onderzoeksbureau CMO Groningen - Sociaal Rapport provincie Groningen 2006

MODERN BURGERSCHAP BIJLAGE. Onderzoeksbureau CMO Groningen - Sociaal Rapport provincie Groningen 2006 MODERN BURGERSCHAP BIJLAGE 2 Onderzoeksbureau CMO Groningen - Sociaal Rapport provincie Groningen 200 2. Werkgelegenheid in de provincie Groningen, per sector 200 Bouw Financiële instellingen Horeca Industrie

Nadere informatie

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi.

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Hoe ziet de woonkamer in jouw huis eruit? Hebben jullie behang met bloemen, zijn de muren in een mooie kleur geverfd of hebben jullie

Nadere informatie

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN Deze speurtocht is geschikt voor kinderen van 8 t/m 11 jaar. Dit jaar is door het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen uitgeroepen tot het jaar van Architectuur

Nadere informatie

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Watersysteem. Droge voeten en schoon water. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Watersysteem Droge voeten en schoon water www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Droge voeten en schoon water Waterschappen zorgen ervoor dat jij en ik droge

Nadere informatie

Het Stadskanaal, bevaren door houten en ijzeren schepen

Het Stadskanaal, bevaren door houten en ijzeren schepen Het Stadskanaal, bevaren door houten en ijzeren schepen Het laatste stuk onontgonnen gebied in het zuid-oosten van de provincie Groningen was niet in handen van de provincie maar van de stad Groningen.

Nadere informatie

CARTOONS: NICO VISSCHER WINSCHOTEN

CARTOONS: NICO VISSCHER WINSCHOTEN CARTOONS: NICO VISSCHER WINSCHOTEN Er zijn vele wegen die leiden naar evenzovele vestigingsplaatsen voor de industrie. Vrijwel overal in dit kleine land wordt aan industrialisatie gedaan. Ook in het noorden,

Nadere informatie

100% Romeins. op zoek naar de Romein in jezelf

100% Romeins. op zoek naar de Romein in jezelf 100% Romeins op zoek naar de Romein in jezelf 1 Wist je dat alle voorwerpen op deze tentoonstel- hoi, dit is de route, begin bij leger, dan door naar haard en huis en zo verder. dit is de 2e verdieping

Nadere informatie

De omgekeerde quiz Wie weet het meest van de Nederlandse provincies?

De omgekeerde quiz Wie weet het meest van de Nederlandse provincies? ARGUS CLOU AARDRIJKSKUNDE LESSUGGESTIE GROEP 6/7/8 De omgekeerde quiz Wie weet het meest van de Nederlandse provincies? Lesduur: 20 minuten Lesvorm: spel Werkwijze: groep Wat heb je nodig? kaart van Nederland

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie