Vragen over landschappen die we gaan behandelen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vragen over landschappen die we gaan behandelen"

Transcriptie

1 Landschappen

2 Vragen over landschappen die we gaan behandelen Wat zijn landschappen? Waar komen ze voor? Hoe zien ze er uit? Welke informatie geven ze? Hoe zijn ze ontstaan?

3 Wat is landschap? Dit? Kerk op een terp

4 Wat is landschap? Dit? Zee en duinen

5 Wat is landschap? Dit? Boerenland

6 Wat is landschap? Dit? Bos

7 Wat is landschap? Dit? Rivieren en sloten

8 Wat is landschap? Dit? Bebouwing?

9 Wat is landschap? Dit? Verkeerswegen

10 Wat is landschap? Dit? Natuurgebied

11 Waar kom je (natuurlijke) landschappen tegen? In Peel en maas? In Limburg? In Nederland? In Europa? Buiten Europa?

12 Hoe zien landschappen eruit? Heldense Bossen Mooi - lelijk? Vlak - reliëf Eentonig - gevarieerd Aantrekkelijk - Afstotelijk

13 Hoe zien landschappen eruit? Peel Mooi - lelijk? Vlak - reliëf Eentonig - gevarieerd Aantrekkelijk - Afstotelijk

14 Hoe zien landschappen eruit? Vlakbroek Mooi - lelijk? Vlak - reliëf Eentonig - gevarieerd Aantrekkelijk - Afstotelijk

15 Welke informatie geven landschappen? Ontstaansgeschiedenis: geologie Natuurlijke omstandigheden; natuur- en cultuurgebieden Invloed van klimaat: Invloed van mens, dier plant ; beheer, milieuvervuiling, afgraving, ontwatering

16 Landschap bepalende factoren

17 Even wat jaartallen De aarde is ongeveer 4,7 miljard jaar oud. Er is leven op aarde sinds ongeveer 600 miljoen jaar. De mens is ongeveer 3,5 miljoen jaar op aarde. Maar de homo sapiens sapiens bestaat pas zo n jaar. Nederland heeft pas de afgelopen jaar z n huidige vorm gekregen.

18 De Geologische tijdschaal (tijdschaal in miljoen jaren)

19 Geologische klok Geologisch gezien is

20 De ondergrond van Nederland

21

22 Continentverschuiving

23 CARBOON Ontstaan van fossiele brandstoffen

24 Aardgas en Steenkool Ontstaan in Carboon ( mln BP). Steenkool is ontstaan door verkoling van plantenresten (van plant tot veen tot steenkool). Aardolie en aardgas is ontstaan uit micro-organismen.

25 Tijd en druk De diepere lagen van onze ondergrond zijn gevormd doordat het miljoenen jaren geleden op lagere breedte lag.

26 PLEISTOCEEN 2.5 mln BP Periode van ijstijden (Glaciaal) Tussenijstijden (pre-glaciaal)

27 Processen tijdens een Glaciaal Het ijs duwde de bodem naast en voor zich om hoog en zo ontstonden stuwwalen. Daarnaast zette het ijs allerlei sedimenten af en walste dit samen tot een ondoordringbare laag: Keileem. Zandstormen zetten dekzand en löss af.

28 Het Pleistoceen 2.5 mln BP Het Pleistoceen verdelen we in: Preglaciaal: rivieren zetten zand en grind af. Glaciaal: ijs bereikt Nederland. Postglaciaal: ijs bereikt Nederland niet. Wel taigaklimaat en ontstaan dekzand.

29 Glaciaal: Door daling van de temperatuur breidde het Scandinavische landijs zich uit. Tijdens deze periode (het Saalien) half Nederland bedekt met ijs.

30 Keileem in Nederland. Ontstaan van een stuwwal.

31 Het Weichelien: Postglaciaal BP Tijdens deze periode is ons land niet door ijs bedekt. Wel is het koud en ontstaat er een toendra-klimaat (koud en droog). Hierdoor komt de Noordzee droog te liggen.

32 Eind pleistoceen (laatste ijstijd) Koud! Koud klimaat geen begroeiing kale vlakte wind vrij spel Dekzand en Löss neergelegd in Nederland

33 Het Postglaciaal DEKZAND De wind had vrij spel op de kale Noordzeebodem en er werden dan ook grote hoeveelheden zand weggeblazen. Dit zand bedekte heel Nederland en wordt dekzand genoemd.

34 Het Postglaciaal Loss Hoe lichter het materiaal, hoe verder de wind het kan wegblazen. In Zuid-Limburg kwam dus zeer fijn zand te liggen: Löss

35 De ondergrond van Nederland aan het eind van het Pleistoceen

36 Zichtbare gevolgen van het Pleistoceen

37 Het Holoceen VAN BP TOT NU.

38 Temperatuur verschillen tijdens het HOLOCEEN

39 Begin Holoceen (1) Kenmerkend voor het Holoceen is de voortdurende stijging van de temperatuur Relatieve en absolute zeespiegelstijging: lage delen van Nederland kwamen onder water te staan waardoor er veen ontstond. Na een korte periode van veenvorming bedekte het zeewater het veengebied met zand en klei.

40 egin Holoceen (2) Overstroming van de gesloten kust. Zorgde voor: strandwallen, wadden en kwelders. Strandwallen: kustzanden evenwijdig aan de kustlijn opgehoopt. Wadden: bezinking van zand en klei achter de strandwallen. Kwelders: ontstaan door ophoging van de zee tot boven de gemiddelde hoogwaterlijn. Foto: een getijdegeul. Voormalige geul (zandig) temidden van kleilandschap

41 Begin Holoceen (3) Vorming van duinlandschap op de strandwallen. Deze foto laat een 4000 jaar oude afgegraven strandwal zien.

42 Het Holoceen basisstratificatie Basisveen Strandwallen en/of oude duinen en/of oude zeeklei (afzetting van Calais) Hollandveen (=laagveen) Jonge zeeklei en/of jonge duinen - Rivierafzettingen overal in Nederland waar rivieren zijn/waren - Hoogveen in hoog Nederland (Let op: niet overal vindt je dezelfde stratificaties!)

43 Het Holoceen BP-NU Tegenwoordig zijn er 6 typen landschappen. Deze zijn geheel of gedeeltelijk door de mens aangelegd/ingericht. Hierna wordt alleen het veenlandschap besproken. (jullie maken een presentatie van de overige landschappen)

44 De 6 landschappen van Nederland

45 Laagveen en hoogveen

46 1 Het Veenlandschap Veen is een opeenhoping van afgestorven plantenresten. We onderscheiden 2 soorten veen: Hoogveen (boven de grondwaterspiegel). Laagveen (onder de grondwaterspiegel). Veen is veel afgegraven omdat het een goede brandstof is (turf)

47 Hoe ontstaat hoogveen? Plantenresten sterven af en komen onder water te liggen. Hierdoor kan er geen zuurstof bij komen en vergaat het niet.

48 Kenmerken hoogveen Later afgegraven Bevindt zich boven het grondwater Grotendeels afgegraven Nette vervening (commercieel) Planten die van regenwater leven GB 34 15) Hoe lang zijn (hemelsbreed in km.) Nieuwe Pekela en Oude Pekela?

49 EEN VEENPAKKET

50 Wat deden onze voorouders met het veen?

51 Het afgraven van HOOGVEEN Omdat hoogveen boven de waterspiegel ligt, kun je het zo afsteken.

52 Laagveen Kenmerken van laagveen Zit laag onder het grondwater (Noordwest) Nederland Bijna geheel verdwenen Wilde vervening (eigen gebruik en veenplassen) Waterplanten (zee- en grondwater)

53 Kenmerken laagveenlandschap Smalle stroken van water en land. Lintbebouwing langs dijken (alleen daar was de bodem niet te slap voor bebouwing) Veel plassen in de omgeving. Droogmakerijen (ingepolderde veenplassen) Voornamelijk veeteelt (slappe bodem) Afgegraven vanuit kronkelig veenstroompje

54 Inklinking Door het afwateren zakt de bodem. Inklinking is onomkeerbaar.

55 Een voorbeeld van inklinking Assendelft 900 na Chr: +2 NAP 1500 na Chr: -2 NAP

56 Het afgraven van LAAGVEEN Bij laagveen graaft men lange sleuven: PETGATEN of trekgaten. Het veen wordt op RIBBEN of legakkers gelegd. Van het veen worden blokken gemaakt en het wordt gedroogd: TURVEN. Zo krijg je een typisch laagveenlandschap:

57 GB 42Waar vinden we Löss in Nederland? Löss Dekzand

58 grind Zand klei Wat is zwaarder zand of klei?

59 Water Zee zand en zeeklei In welk deel van Nederland vinden we zeeklei afzettingen?

60 Rivieren en de zee zetten grote hoeveelheden sedimenten af (Préglaciaal zand en grind). Soms wel honderden meters.

61 Rivieren Rijn en Maas transport Rijn in Zwitserland (verwering en erosie) Rijn bij Lobith (sedimentatie) 10) Herhaling uit klas 1! Leg uit wat verwering, erosie, transport en sedimentatie betekenen.

62

63 Nederland als kantelend blok In Limburg ook nog mergel!

Het gebied Begrenzing

Het gebied Begrenzing Cursus Reitdiep Het gebied Begrenzing -In het Oosten: de lijn Westerdijkshorn Wolddijk - Noorderhogebrug -In het Westen: de lijn Zuurdijk Lammerburen - Balmahuizen -In het Noorden: de lijn Onderwierum

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Bodem en grond 9 1.1 Grond, bodem en grondsoorten 9 1.2 Eigenschappen van grond 20 1.3 Problemen met de grond 23 1.4 Verbeteren van landbouwgronden 30 1.5 Transport van

Nadere informatie

3. Hydrologie van Nederland

3. Hydrologie van Nederland 3. Hydrologie van Nederland 3.1. Geologie In Nederland liggen voornamelijk de geologische lagen van het Kwartair aan de oppervlakte. De oudere lagen uit het Tertiair liggen op grotere diepte; alleen in

Nadere informatie

Jeroen Zomer, beleidsadviseur landschap en cultuurhistorie DE LANDSCHAPSGESCHIEDENIS VAN NOORD-HOLLAND OVER LANDSCHAPSDYNAMIEK EN ENERGIELANDSCHAPPEN

Jeroen Zomer, beleidsadviseur landschap en cultuurhistorie DE LANDSCHAPSGESCHIEDENIS VAN NOORD-HOLLAND OVER LANDSCHAPSDYNAMIEK EN ENERGIELANDSCHAPPEN Jeroen Zomer, beleidsadviseur landschap en cultuurhistorie DE LANDSCHAPSGESCHIEDENIS VAN NOORD-HOLLAND OVER LANDSCHAPSDYNAMIEK EN ENERGIELANDSCHAPPEN Paleogeografie van Nederland Zeespiegelstijging Tussen

Nadere informatie

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen.

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen. 5 Lastige woorden Blad Zand en klei Heide Een lage plant met paarse bloemen. Voedingsstoffen Voedsel dat planten nodig hebben om te groeien. Boomgaard Een stuk land met fruitbomen. Greppel Een kleine droge

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

Post I. A: Oude duinen B: Zeekleilandschap. Bodemgebruik: A: Bos. B: Grasland

Post I. A: Oude duinen B: Zeekleilandschap. Bodemgebruik: A: Bos. B: Grasland Post I Opdracht I: Om welke twee landschappen gaat het? A: Oude duinen B: Zeekleilandschap Grondsoorten: Bodemgebruik: Inrichtingselementen: A: Oud duinzand A: Bos A: Kasteel, woningen B: Jonge zeeklei

Nadere informatie

HET ONTSTAAN VAN NEDERLAND

HET ONTSTAAN VAN NEDERLAND HET ONTSTAAN VAN NEDERLAND Land tussen rivieren en zee Daar waar een rivier in zee stroomt, bruist het vaak van het leven. De rivier splitst zich op in kleinere stromen die vol vis zitten. Vogels en andere

Nadere informatie

Lesbrief Aardkundige Monumenten

Lesbrief Aardkundige Monumenten milieu Lesbrief Aardkundige Monumenten aardkun milieu Lesbrief Aardkundige Monumenten Colofon Uitgave Provincie Noord-Holland Postbus 123 2000 MD Haarlem Tel.: 023 514 31 43 Fax: 023 514 40 40 www.noord-holland.nl

Nadere informatie

Cursus landschapsgeschiedenis. De ontstaans- en bewoningsgeschiedenis van Appelscha

Cursus landschapsgeschiedenis. De ontstaans- en bewoningsgeschiedenis van Appelscha Cursus landschapsgeschiedenis De ontstaans- en bewoningsgeschiedenis van Appelscha Programma van de cursus 02-04 09-04 16-04 23-04 Ontstaansgeschiedenis Dorpsgeschiedenis Veldnamen Natuur 11-04 25-04 Fietsexcursie

Nadere informatie

Het Nederlandse landschap. Rianne van den Braak. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/72126

Het Nederlandse landschap. Rianne van den Braak. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/72126 Auteur Rianne van den Braak Laatst gewijzigd 01 March 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/72126 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

LANDSCHAPSANALYSE. 3: Landschapsvormen Hoog-Nederland. Sabine Geerlings Academie van Bouwkunst - 27 aprii. 27 september 2013 Academie van Bouwkunst

LANDSCHAPSANALYSE. 3: Landschapsvormen Hoog-Nederland. Sabine Geerlings Academie van Bouwkunst - 27 aprii. 27 september 2013 Academie van Bouwkunst LANDSCHAPSANALYSE 3: Landschapsvormen Hoog-Nederland 27 september 2013 Academie van Bouwkunst Sabine Geerlings Academie van Bouwkunst - 27 aprii Onderwerpen 1. Rivierenlandschap 2. Zandlandschap 3. Krijt-

Nadere informatie

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1).

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). Afbeelding I.1. Vorming stuwwal Nijmegen en stuwwal Reichswald Zandige

Nadere informatie

Roestig land. De Wijstgronden

Roestig land. De Wijstgronden Roestig land De Wijstgronden Verslag van de lezing en excursie van Professor R. T. van Balen en Nico Ettema voor de Werkgroep Geologie en Landschap. Bedafse Bergen, Uden. 10.00-1600 uur. Een mooie herfstdag.

Nadere informatie

Nieuwe vijver aan de Groen van Prinstererlaan.

Nieuwe vijver aan de Groen van Prinstererlaan. Nieuwe vijver aan de Groen van Prinstererlaan. Medio 2015 heeft een graafmachine een grote kuil gegraven onderaan het talud op de hoek van de Groen van Prinstererlaan en de Thorbeckelaan (zie onderstaande

Nadere informatie

Op welke ondergrond leven wij in Pijnacker Noord?

Op welke ondergrond leven wij in Pijnacker Noord? Op welke ondergrond leven wij in Pijnacker Noord? De ondergrond van Pijnacker-Noord heeft in de loop der tijden veel veranderingen ondergaan. Deze veranderingen worden hieronder beschreven (vgl. Figuur

Nadere informatie

5.: a. Wat was daarvan het gevolg? b. Beschrijf het ontstaan van het veen in deze periode?

5.: a. Wat was daarvan het gevolg? b. Beschrijf het ontstaan van het veen in deze periode? flr 5.: * Toets 3HV Hoofdstuk 5 Het Nederlandse Landschap paragraaf 1 Um 4 Vraag 1 TijdeÀs het Pleistoceen wisselden ijstijden en warme perioden elkaar af. De Saale ijstijd is eén belangrijke ijstijd voor

Nadere informatie

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO BIJZONDERE SCHATTEN De haven van Rotterdam wordt te klein. Voor de in- en uitvoer van goederen is meer ruimte nodig in de haven. Daarom komt er een uitbreiding

Nadere informatie

KNAG-excursie Aardkundige monumenten in Noord-Holland

KNAG-excursie Aardkundige monumenten in Noord-Holland KNAG-excursie Aardkundige monumenten in Noord-Holland 15 september 2012 i.s.m. Provincie Noord-Holland o.l.v. Pim Beukenkamp (KNAG) Rob Adriaens (KNAG) Eric Khodabux (Provincie Noord-Holland) Deon Slagter

Nadere informatie

Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 5. HOOFDSTUK 5 Het Nederlandse landschap. 1 De erfenis van het landijs

Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 5. HOOFDSTUK 5 Het Nederlandse landschap. 1 De erfenis van het landijs Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 5 HOOFDSTUK 5 Het Nederlandse landschap 1 De erfenis van het landijs Het Pleistoceen u De [geologische] afzettingen aan de oppervlakte in Nederland zijn gevormd in

Nadere informatie

Texel Landschappelijke ontwikkelingen

Texel Landschappelijke ontwikkelingen Texel Landschappelijke ontwikkelingen Een LIA-presentatie LIA staat voor: Landschappen ontdekken In een Aantrekkelijke vorm. Lia is ook de geograaf die zich gespecialiseerd heeft in de veranderende Noord-Hollandse

Nadere informatie

NOORDZEE SYMPOSIUM 2007

NOORDZEE SYMPOSIUM 2007 NOORDZEE SYMPOSIUM 2007 Holocene ingressie van de zee Willy Wintein geograaf Inhoud Holocene ingressie van de zee en de gevolgen voor de morfologie van het landschap in de oostelijke Vlaamse kustvlakte

Nadere informatie

Vroeger, toen hier ijs lag...

Vroeger, toen hier ijs lag... Vroeger, toen hier ijs lag... Opdrachtenboekje bij het geologisch leerpad Datum Naam Boekje Geo-pad 1 Inleiding Vroeger, toen hier ijs lag De titel van dit opdrachtenboekje is niet voor niets gekozen.

Nadere informatie

Fysisch milieu. Cursus natuurgids

Fysisch milieu. Cursus natuurgids Fysisch milieu Cursus natuurgids 1 Inhoud 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems Fysisch milieu Cursus Natuurgids 2 vaststellingen Lithosfeer:

Nadere informatie

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO/VWO BIJZONDERE SCHATTEN De haven van Rotterdam wordt te klein. Voor de in- en uitvoer van goederen is meer ruimte nodig in de haven. Daarom komt er een uitbreiding

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

2. Zijn aarde, grond en bodem drie omschrijvingen van hetzelfde? Geef met behulp van bovenstaande bronnen een omschrijving van deze drie begrippen.

2. Zijn aarde, grond en bodem drie omschrijvingen van hetzelfde? Geef met behulp van bovenstaande bronnen een omschrijving van deze drie begrippen. Vragen en opdrachten Bodem van Nederland ORIENTATIE BODEM... 1 BODEMVORMING... 2 ZANDGRONDEN... 5 HOOGVEEN:... 7 LAAGVEEN... 8 ZEEKLEI... 9 RIVIERKLEI... 9 LÖSSGROND... 10 DE BODEMKAART VAN NEDERLAND...

Nadere informatie

Lijnden, na*e verveners werden droge verveners.

Lijnden, na*e verveners werden droge verveners. Lijnden, na*e verveners werden droge verveners. Maar werd het lelijke eendje ook die mooie zwaan? Joop Baars, vrijdag 9 november, Cruquius Museum Turf - Hoogveenturf Prima brandstof voor ovens, brouwerijen

Nadere informatie

LEZEN. Terpentijd - 1500

LEZEN. Terpentijd - 1500 1 LEZEN Terpentijd - 1500 Friesland bestaat eigenlijk uit drie delen: de klei, het veen en het zand. De eerste boeren woonden op het zand (De Wouden en Gaasterland). Hun aardewerk in de vorm van trechters

Nadere informatie

Vossekotstraat Keet Tielrode

Vossekotstraat Keet Tielrode ROUTEBESCHRIJVING Hieronder worden alle punten die jullie passeren, opgesomd. Zij staan niet in de juiste volgorde, het is aan jullie om de beste en kortste route uit te stippelen met behulp van bijgevoegde

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK 2 kgt AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK Inhoud Nederland 7 Wat een landschap! Oriëntatie 1 De landschappen van Nederland 6 Kern 2 Het zandlandschap 8 3 Het lösslandschap 10 4 Het veenlandschap

Nadere informatie

1 Vul in. 2 Vul in. Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3

1 Vul in. 2 Vul in. Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 Herhaling Ω groep 6 Ω Nederland (blad 1) Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 1 Vul in. Het land waarin ik woon heet N. Amsterdam

Nadere informatie

Kwelder. Woordenboekspel. Spel. VO onderbouw

Kwelder. Woordenboekspel. Spel. VO onderbouw Spel Doel: Materialen: Leerlingen kennen na afloop de betekenis van de volgende termen: getijdebeweging, kwelder, springvloed, brak water, slenk, halofyten, schor, opslibbing. Per groepje van 4 leerlingen:

Nadere informatie

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a.

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. het Waddensysteem Kust Noord-Holland Waddeneilanden Zeegaten,

Nadere informatie

2.1.1 Ontstaan van het Vechtlandschap 1

2.1.1 Ontstaan van het Vechtlandschap 1 2.1.1 Ontstaan van het Vechtlandschap 1 2.1.1 Ontstaan van het Vechtlandschap 1 Het landschap van de Vechtstreek is jong, zeer jong voor geologische begrippen, amper 10.000 jaar oud. Na de laatste ijstijd

Nadere informatie

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24 2 in relatie tot het grondwater Inhoud van de presentatie Geologische opbouw ondergrond Zeeland Opeenvolging van verschillende lagen Ontstaanswijze Sedimenteigenschappen Indeling ondergrond in watervoerende

Nadere informatie

WERKBLAD pingo. naam. Heel lang geleden was het hier erg koud. Dat noemen we de ijstijd. Er waren heuvels, heel bijzondere heuvels.

WERKBLAD pingo. naam. Heel lang geleden was het hier erg koud. Dat noemen we de ijstijd. Er waren heuvels, heel bijzondere heuvels. WERKBLAD pingo Heb je wel eens gehoord van een pingo? Pingo betekent heuvel die groeit. Het is een woord uit de taal van de Eskimo s of Inuït. Dat lijkt ver weg, maar pingo s zijn heel dichtbij geweest!

Nadere informatie

De vegetatiezones: Kleur de vegetatiezones tussen 0 en 20 OL. Maak een legende:

De vegetatiezones: Kleur de vegetatiezones tussen 0 en 20 OL. Maak een legende: De vegetatiezones: Kleur de vegetatiezones tussen 0 en 20 OL. Maak een legende: 64 Lokaliseer de klimatogrammen op de kaart Bepaal het klimaat en de vegetatie van elk klimaogram m.b.v. je determineertabel

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE VOOR DE ONDERBOUW 2 HV. handboek

AARDRIJKSKUNDE VOOR DE ONDERBOUW 2 HV. handboek AARDRIJKSKUNDE VOOR DE ONDERBOUW 2 HV handboek Inhoud 1 Kaart en atlas voor gevorderden Basis 1 De aarde vanuit het heelal 8 Plus 9 Geologie 34 2 Plaats- en tijdbepaling 10 3 Geografisch Informatiesysteem

Nadere informatie

cursussen landschapsbeheer ontstaan van het nederlandse landschap

cursussen landschapsbeheer ontstaan van het nederlandse landschap cursussen landschapsbeheer ontstaan van het nederlandse landschap Uitgave September 2003 Landschapsbeheer Nederland Auteur Helga Wientjes, Landschapsbeheer Nederland Begeleiding Edwin Bouwmeester, Landschapsbeheer

Nadere informatie

AK HF SE 2 'Wonen in NL' hoofdstuk 1

AK HF SE 2 'Wonen in NL' hoofdstuk 1 Balgstuw Opblaasbare dam in de rivier. Bij Kampen bedoeld om te voorkomen dat water van het IJsselmeer de IJssel in wordt gestuwd door de wind. Als dit wel gebeurd kan dat leiden tot hoge waterstanden

Nadere informatie

De polders van Nederland een geologisch succesverhaal

De polders van Nederland een geologisch succesverhaal De polders van Nederland een geologisch succesverhaal Kim Cohen Universiteit Utrecht KNAG Onderwijsdag 2016 - Ronde B - Lezing B09 Bing maps Fysische Geografie UU Instructieboren te Montfoort al meer dan

Nadere informatie

De geologische en bodemkundige ontwikkeling van het kustgebied Bol en Duin

De geologische en bodemkundige ontwikkeling van het kustgebied Bol en Duin De geologische en bodemkundige ontwikkeling van het kustgebied Bol en Duin In het deltagebied van Rijn en Maas, langs de Noordzee, heeft het mondingsgebied van de (Oude) Rijn bij Katwijk het Rijnestuarium

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK 2 t/h AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK Inhoud Nederland 8 Wat een landschap! Oriëntatie 1 Hoe oud is het landschap in Nederland? 5 Kern 2 Waarom is het zandlandschap nergens vlak? 8 3 Waarom is

Nadere informatie

ONTSTAAN VAN HET LANDSCHAP

ONTSTAAN VAN HET LANDSCHAP ONTSTAAN VAN HET LANDSCHAP ONTSTAAN VAN NEDERLAND, NOORD-HOLLAND EN KOEDIJK IN HET BIJZONDER De ouderdom van de aarde bedraagt zo n 4,6 miljard jaar en de ontwikkeling van de Aarde tot de huidige toestand

Nadere informatie

Een reis door de tijd

Een reis door de tijd Naam: Een reis door de tijd Met dit werkblad maak je een reis door de tijd. In ongeveer drie kwartier loop je door 400 miljoen jaar. Er is dus geen tijd voor details. Je begint beneden bij de 4D-globe.

Nadere informatie

HET WESTELIJK VEENWEIDEGEBIED

HET WESTELIJK VEENWEIDEGEBIED HET WESTELIJK VEENWEIDEGEBIED Herman van den Bijtel Het Utrechtse Westelijk Veenweidegebied omvat het laaggelegen graslandgebied in het westen van de provincie Utrecht dat ruwweg begrensd wordt door de

Nadere informatie

Veenlandschap Kortenhoef

Veenlandschap Kortenhoef Auteur St. Omgevingseducatie Laatst gewijzigd 10 February 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/72112 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

FRIESE VEENWEIDEGEBIED HISTORIE EN VEENWEIDEVISIE

FRIESE VEENWEIDEGEBIED HISTORIE EN VEENWEIDEVISIE FRIESE VEENWEIDEGEBIED HISTORIE EN VEENWEIDEVISIE 30-3-2015 1 INTRODUCTIE Andrea Suilen Planvormer bij Wetterskip Fryslân o.a. betrokken bij; Uitvoeringsplan Veenweidevisie Waterbeheersingsprojecten veenweidegebied

Nadere informatie

Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen.

Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen. Koolstofcyclus Samenvatting Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen. Er is een uitwisseling van koolstof tussen oceanen,

Nadere informatie

De Wageningse Achtertuin Relatie geologie, landschap, bodem en landgebruik

De Wageningse Achtertuin Relatie geologie, landschap, bodem en landgebruik Inleiding Wageningen University ligt op een schitterende locatie. De omgeving is werkelijk een bodemkundig paradijs. Deze excursie laat zien wat er zo schitterend is. Binnen enkele kilometers gaat de bodem

Nadere informatie

15/03/2016. Fysisch milieu. Cursus natuurgids. Inhoud. 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems

15/03/2016. Fysisch milieu. Cursus natuurgids. Inhoud. 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems Fysisch milieu Cursus natuurgids 1 Inhoud 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems 2 1 Tektoniek: de aardkorst beweegt platen bewegen uit elkaar Alfred

Nadere informatie

Het rivierklei-landschap

Het rivierklei-landschap Het rivierklei-landschap Kaart rivierlandschap in Het huidige rivierengebied omvat de stroomgebieden van de Maas en de Rijn. De Rijn vertakt vrijwel direct na binnenkomst in ons land bij Lobith in een

Nadere informatie

Titel De gasbel onder Nederland

Titel De gasbel onder Nederland De gasbel onder Nederland Het ontstaan van gas en zout in de Nederlandse bodem Korte lesomschrijving In deze les maken leerlingen kennis met het ontstaan van de gasbel onder Slochteren in de provincie

Nadere informatie

VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6

VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6 VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6 Brieven schrijven Deze activiteit is gebaseerd op de briefwisseling tussen Vincent van Gogh en zijn broer Theo. Voorbereiding: Zorg voor een plaat/foto van een landschap.

Nadere informatie

Baksteen. Wat is baksteen en hoe wordt baksteen gemaakt?

Baksteen. Wat is baksteen en hoe wordt baksteen gemaakt? Baksteen Wat is baksteen en hoe wordt baksteen gemaakt? De klei : Klei is in de loop van duizenden jaren ontstaan. Door plantengroei, ijs en temperatuurwisselingen wordt natuursteen vergruisd, zo ontstaan

Nadere informatie

De Schelde, een globale schets: Geomorfologie van de Schelde

De Schelde, een globale schets: Geomorfologie van de Schelde De Schelde, een globale schets: Geomorfologie van de Schelde Jean Jacques Peters Raadgevend ingenieur - rivierenspecialist V.U. Brussel - Vakgroep Waterbouwkunde en Hydrologie Geomorfologie van de Schelde

Nadere informatie

Een reis door de tijd

Een reis door de tijd Naam: Een reis door de tijd Met dit werkblad maak je een reis door de tijd. In ongeveer drie kwartier loop je door 400 miljoen jaar. Er is dus geen tijd voor details. Je vindt het Pleistoceen en Holoceen

Nadere informatie

Iets over de geschiedenis van de turfwinning bij Appelscha

Iets over de geschiedenis van de turfwinning bij Appelscha Et bru 1 ne go old HET BRUINE GOUD Iets over de geschiedenis van de turfwinning bij Appelscha STICHTING STELLINGWARVER SCHRIEVERSRONTE info@stellingwarfs.nl www.stellingwarver-schrieversronte.nl De Riemsloot2.indd

Nadere informatie

Een Aardkundige Wandeling in de Appelbergen

Een Aardkundige Wandeling in de Appelbergen Een Aardkundige Wandeling in de Appelbergen door: Anja Verbers februari 2012 A. Luchtfoto Appelbergen B. Hoogtekaart Appelbergen (Bron: resp. Google Earth en AHN) C. Deze wandeling is tot stand gekomen

Nadere informatie

DE Hoek van Holland (ook genoemd de Beer") is door het graven van de

DE Hoek van Holland (ook genoemd de Beer) is door het graven van de 226 DE LEVENDE NATUUR. deelen. Nog kwam Frans Kooymans, ook een jeugdig lid van onze Haagsche Club van Trekwaarnemers" als photografisch medewerker opdagen. Ziehier dan de vrucht van een echt prettige

Nadere informatie

Bodem, Plantengroei en Landschap

Bodem, Plantengroei en Landschap Bodem, Plantengroei en Landschap Wim Chardon Met dank aan collega s Opzet presentatie Wat is bodem Ontstaan landschap Belangrijke processen in bodem voor Bestaande natuur Natuurontwikkeling Bodem Het woord

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum laag water Lauwersoog Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 18:06 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015

Nadere informatie

Vissen op prehistorische botten

Vissen op prehistorische botten Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze Veldwerktip De leerlingen kunnen: vertellen hoe de Noordzee er 10.000 jaar geleden uitzag, vertellen waarom er botten van prehistorische zoogdieren in de Noordzee

Nadere informatie

ONTSTAAN VAN DE UTRECHTSE HEUVELRUG EN DE EEMVALLEI doorw.h.a. Klein.

ONTSTAAN VAN DE UTRECHTSE HEUVELRUG EN DE EEMVALLEI doorw.h.a. Klein. ONTSTAAN VAN DE UTRECHTSE HEUVELRUG EN DE EEMVALLEI doorw.h.a. Klein. INLEIDING Voor de ontstaansgeschiedenis van de stuwwal waaruit het Gooi, de Soesterduinen en de Utrechtse heuvelrug zijn voortgekomen

Nadere informatie

Tastbare Tijd, Bilthoven

Tastbare Tijd, Bilthoven Tastbare Tijd, Bilthoven WERKBLAD Tijdlaag tot 1000 Op de grens van droog en nat a. Welke dorpen en kernen liggen er allemaal in deze gemeente? b. Aan welke gemeenten grenst de gemeente de Bilt? c. Wat

Nadere informatie

Nederland Waterland Basisonderwijs

Nederland Waterland Basisonderwijs Nederland Waterland Basisonderwijs Introductie Nederland is een land vol met water. Water in rivieren en meren. De zee klotst tegen onze duinen. En de zachte bodem van Nederland zit ook vol met water.

Nadere informatie

In welk landschap horen windmolens thuis? Het verhaal onder en achter de landschappen in de gemeente Enschede Dick Schlüter

In welk landschap horen windmolens thuis? Het verhaal onder en achter de landschappen in de gemeente Enschede Dick Schlüter In welk landschap horen windmolens thuis? Het verhaal onder en achter de landschappen in de gemeente Enschede Dick Schlüter Van IJstijden naar ons huidige Holoceen; ongeveer 10.800 jaar geleden. Het klimaat

Nadere informatie

96-(224) 2.0 LOSSE GESTEENTEN

96-(224) 2.0 LOSSE GESTEENTEN 96-(224) 2.0 LOSSE GESTEENTEN Grondboor en Hamer, jrg. 43, no. 5/6, p. 225-227, 3 fig., november 1989 AFZETTINGEN VAN RIJN EN MAAS IN LIMBURG W.M. Felder* In de loop van het Mioceen, 10 tot 7 miljoenn

Nadere informatie

Hoeve Molenaar en zijn bewoners Johannes Molenaar met zijn familie in 1907

Hoeve Molenaar en zijn bewoners Johannes Molenaar met zijn familie in 1907 Hoeve Molenaar en zijn bewoners Johannes Molenaar met zijn familie in 1907 J.P. Molenaar 1 Inhoudsopgave Ontwikkeling van het Zuid-Hollandse landschap... 3 Ontginningen... 4 Turfwinning... 6 Droogmakerijen...

Nadere informatie

-Rapporten. Een archeologisch bureau-onderzoek voor de locatie Zuiderwouderdorpsstraat 11A te Zuiderwoude, gemeente Waterland (NH)

-Rapporten. Een archeologisch bureau-onderzoek voor de locatie Zuiderwouderdorpsstraat 11A te Zuiderwoude, gemeente Waterland (NH) Een archeologisch bureau-onderzoek voor de locatie Zuiderwouderdorpsstraat 11A te Zuiderwoude, gemeente Waterland (NH) -Rapporten N. van Malssen ARC-Rapporten 2011-106 Groningen 2011 ISSN 1574-6887 Colofon

Nadere informatie

Woordenschat les 8.1. Vervuilde grond?

Woordenschat les 8.1. Vervuilde grond? Woordenschat les 8.1 Vervuilde grond? Afgraven en de afgraving Afgraven is de grond of aarde weghalen door te graven. De afgraving is de plaats waar de grond wordt weggenomen. Boren We boren een gat in

Nadere informatie

De bodem onder de Leidse Hout. Door Ton Gordijn

De bodem onder de Leidse Hout. Door Ton Gordijn De bodem onder de Leidse Hout Door Ton Gordijn Hoe ziet de Leidse Hout daar waar je nooit kijkt, dus onder je voeten, eruit? Is dat wat je direct onder jouw voeten ziet, hetzelfde als wat je 20 cm lager

Nadere informatie

Achtergrond ommetje Galathese Kreek

Achtergrond ommetje Galathese Kreek Achtergrond ommetje Ontwikkeling van het landschap op Goeree Overflakkee, sinds de Romeinse tijd, van gorzen, slikken, kreken en polders Het oude land bestond uit een strandwal met daarachter een veenlandschap

Nadere informatie

De wereld door les 2 Groningen

De wereld door les 2 Groningen 1.1 geschiedenis 1. Dit is Groningen De noordelijkste provincie van Nederland heeft een lange geschiedenis: tot ongeveer 1500 was Groningen een deel van Friesland, rond 1560 heette het Stad en Lande, in

Nadere informatie

Archeologisch onderzoek Natuurontwikkeling

Archeologisch onderzoek Natuurontwikkeling Archeologisch onderzoek Natuurontwikkeling Bovenkerkerpolder Bureauonderzoek GRONTMIJ ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN 734 Archeologisch onderzoek Natuurontwikkeling Bovenkerkerpolder Bureauonderzoek GRONTMIJ

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Dynamische Delta. Bewoonbaar, leefbaar en veilig door natuurlijke processen.

Dynamische Delta. Bewoonbaar, leefbaar en veilig door natuurlijke processen. Dynamische Delta Bewoonbaar, leefbaar en veilig door natuurlijke processen. 1 Colofon Dynamische Delta - bewoonbaar, leefbaar en veilig door natuurlijke processen. Prijsvraag Nederland Deltaland Auteur:

Nadere informatie

Een wal van zand, klei of steen die mensen beschermt tegen hoog water. De plek waar het rivierwater in de zee uitkomt.

Een wal van zand, klei of steen die mensen beschermt tegen hoog water. De plek waar het rivierwater in de zee uitkomt. Meander Samenvatting groep 5 Thema 3 Waterland Samenvatting Langs de kust Nederland ligt voor de helft onder de zeespiegel. Heel vroeger woonden mensen dicht bij zee op terpen. Langs de kust beschermen

Nadere informatie

De geologie van Texel:

De geologie van Texel: Geologie De geologie van Texel: OP EXCURSIE Texel is honderdduizenden jaren ouder dan de andere waddeneilanden. In geologisch opzicht lijkt het Nederland in het klein. Er liggen zelfs stuwwallen. Maak

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE. voor de onderbouw HANDBOEK

AARDRIJKSKUNDE. voor de onderbouw HANDBOEK 2 kgt AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK Inhoud Nederland 7 Wat een landschap! Oriëntatie 1 De landschappen van Nederland 10 Kern 2 Het zandlandschap 12 3 Het lösslandschap 14 4 Het veenlandschap

Nadere informatie

EXCURSIE TE RHENEN OP 13 OKTOBER 1990 van de LANDELIJKE WERKGROEP STEENTIJD

EXCURSIE TE RHENEN OP 13 OKTOBER 1990 van de LANDELIJKE WERKGROEP STEENTIJD EXCURSIE TE RHENEN OP 13 OKTOBER 1990 van de LANDELIJKE WERKGROEP STEENTIJD Voordracht door Jaap de Vlieger uit Driebergen 1. Even wat geologie van Midden-Nederland We kennen veel tijdvakken bij de ontstaansgeschiedenis

Nadere informatie

Ontdek de ondergrond. 3D informatie toegepast in het veenweidegebied Roula Dambrink, Jan Stafleu

Ontdek de ondergrond. 3D informatie toegepast in het veenweidegebied Roula Dambrink, Jan Stafleu Ontdek de ondergrond 3D informatie toegepast in het veenweidegebied Roula Dambrink, Jan Stafleu Geologische Dienst Nederland Onderdeel van TNO Doel: geowetenschappelijke data beheren en beschikbaar stellen,

Nadere informatie

WERKBLAD mijn landschap

WERKBLAD mijn landschap WERKBLAD mijn landschap Hoe zie jij het landschap? Wat vind je mooi of belangrijk? Ga alleen of in groepjes aan de slag en maak - een presentatie op papier of digitaal - een gedicht, een verhaal of een

Nadere informatie

SAMENVATTING GEOLOGIE / BODEM - BODEMKWALITEIT

SAMENVATTING GEOLOGIE / BODEM - BODEMKWALITEIT SAMENVATTING GEOLOGIE / BODEM - BODEMKWALITEIT Geologie Over het algemeen geldt dat de toplaag van 0,0 tot 0,5 m mv. zal bestaan uit opgebrachte zand/grond dat plaatselijk (licht) puinhoudend is. Ter plaatse

Nadere informatie

Samenvatting Ω Nederland Ω blad 1. Land in zicht

Samenvatting Ω Nederland Ω blad 1. Land in zicht Samenvatting Ω Nederland Ω blad 1 les 1 les 2 Nederland Nederland is een koninkrijk. De hoofdstad van Nederland is Amsterdam. De regering zetelt in Den Haag. Het land is verdeeld in twaalf provincies,

Nadere informatie

EEN FOSSIEL BOS BIJ ZOETERWOUDE UIT HET BEGIN VAN ONZE JAARTELLING

EEN FOSSIEL BOS BIJ ZOETERWOUDE UIT HET BEGIN VAN ONZE JAARTELLING EEN FOSSIEL BOS BIJ ZOETERWOUDE UIT HET BEGIN VAN ONZE JAARTELLING De graafwerken, verricht voor de aanleg van een nieuwe verkeersweg ten oosten van Leiden, brachten in de loop van een groot aantal stammen

Nadere informatie

2 Mavo H3 Europa: van de bergen naar de zee. versie A. toets par 4, 5 en 6.

2 Mavo H3 Europa: van de bergen naar de zee. versie A. toets par 4, 5 en 6. 2 Mavo H3 Europa: van de bergen naar de zee. versie A. toets par 4, 5 en 6. 1a. Welke drie soorten rivieren bestaan er? b. Hoe komt een gemengde rivier aan zijn water? 2a. Het gebied dat afwatert op een

Nadere informatie

De Heuvelrug: verrassend veelzijdig, een aardkundig, ecologisch en cultureel juweel Een landschapsbiografie

De Heuvelrug: verrassend veelzijdig, een aardkundig, ecologisch en cultureel juweel Een landschapsbiografie De Heuvelrug: verrassend veelzijdig, een aardkundig, ecologisch en cultureel juweel Een landschapsbiografie Figuur 2: Stuwwallen in Nederland Figuur 1: verloop van de rivieren 1. Het Natuurlijk Landschap

Nadere informatie

BIS Nederland Symposium 4 februari 2014

BIS Nederland Symposium 4 februari 2014 BIS Nederland Symposium 4 februari 2014 Landschappelijke bodemkaart, the best of both worlds Gilbert Maas, Bas van Delft & Bart Makaske Inhoud presentatie Waarom een landschappelijke bodemkaart? Hoe hebben

Nadere informatie

Fosfaat en natuurontwikkeling

Fosfaat en natuurontwikkeling Fosfaat en natuurontwikkeling Verslag veldwerkplaats Laagveen- en zeekleilandschap Arcen, 28 augustus 2008 Inleiders: Fons Smolders, B-Ware Nijmegen en Michael van Roosmalen van Stichting Het Limburgs

Nadere informatie

Kaart 13: Afwateringsgebieden. Afwateringsgebieden. Legenda. IJsselmeer IJsselmeer bij bijzondere omstandigheden

Kaart 13: Afwateringsgebieden. Afwateringsgebieden. Legenda. IJsselmeer IJsselmeer bij bijzondere omstandigheden 28 Watersysteem en ondergrond Het IJsselmeergebied is het grootste zoetwaterbekken van Nederland en zal in de toekomst steeds belangrijker worden voor de strategische zoetwatervoorziening. Daarnaast vormt

Nadere informatie

Afhankelijk van de natuur. banner. Green Science CITAVERDE. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.

Afhankelijk van de natuur. banner. Green Science CITAVERDE. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs. banner Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Green Science CITAVERDE 12 juli 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/81673 Dit lesmateriaal is gemaakt met

Nadere informatie

05 xxx De bodem van Nederland

05 xxx De bodem van Nederland 0 xxx De bodem van Nederland LB 0- Zand en klei Bodem en landschap Kijk naar de kaart op bladzijde 6 in je boek. a Welke grondsoort komt bij jou in de buurt voor? b Welk landschap vind jij het mooist?

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlagen en Figuren. Behorende bij het Woordenboek van de NVLB. Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen

Inhoudsopgave. Bijlagen en Figuren. Behorende bij het Woordenboek van de NVLB. Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen Bijlagen en Figuren Behorende bij het Woordenboek van de NVLB Inhoudsopgave Figuur 1 Stratigrafische tabel / geologische tijdschaal... 2 Figuur

Nadere informatie

Afhankelijk van de natuur vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62385

Afhankelijk van de natuur vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62385 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62385 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

D1 - Karakteristieke werkwijze D2 - Vakinhouden (kgt cursief) D3 - Karakteristieke denkwijzen

D1 - Karakteristieke werkwijze D2 - Vakinhouden (kgt cursief) D3 - Karakteristieke denkwijzen Titel: Dekzand in Nederland Vak: Aardrijkskunde Domein: Systeem aarde Sector: Vmbo 3D aspect: denkwijze: patronen werkwijze: modelontwikkeling en -gebruik 1. Intro In deze opdracht gaan de leerlingen op

Nadere informatie

Les 9 Nederland een waterlaboratorium

Les 9 Nederland een waterlaboratorium Les 9 Nederland een waterlaboratorium PresentatieOpdracht 1 Bouwen op water Wegens de toekomstige stijging van de zeespiegel wordt steeds meer gedacht aan leven met het water in plaats van vechten tegen

Nadere informatie