Psychomotorische therapie in de praktijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Psychomotorische therapie in de praktijk"

Transcriptie

1 Psychomotorische therapie in de praktijk onder redactie van drs. J. de Lange dr. R.J. Bosscher Boom, Amsterdam PMT_Boek_v2 3

2 2005, 2008 J. de Lange p/a, Boom Amsterdam Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. 1 e druk, e druk, 2 e oplage 2008 Omslagontwerp voorzijde: Jenny Ipenburg Afwerking omslag: Eelko van Iersel, Foto s omslag: Marlies Rekkers, Paul Simons (GGz-groep Noord- en Midden- Limburg), e.a. Drukwerk: Drukkerij Wilco, Amersfoort ISBN NUR 777 PMT_Boek_v2 4

3 Inhoud Ten geleide VII 1 Psychomotorische therapie bij chronisch somatische aandoeningen 1 C. Emck & R.J. Bosscher 2 Opvallen of afvallen? 25 Spiegel- en video-exposure ter versterking van positieve lichaamsbeleving bij patiënten met eetstoornissen M.E. Rekkers 3 Op tijd stoppen 43 Behandeling van impulscontroleproblematiek bij cluster B-persoonlijkheidsstoornissen en dissociatieve stoornissen F.M.B. Kuin 4 Handen thuis? Handen thuis! 65 Psychomotorische behandeling bij plegers van huiselijk geweld A.C.J. Dijk 5 Hoger, verder, beter 83 Psychomotorische therapie en groepsanalytische psychotherapie voor mannen van 55 jaar en ouder met een narcistische persoonlijkheidsstoornis E.W. de Graaf & G.A. Maliepaard 6 Exposure, ontspanning en concentratie 107 Psychomotorische therapie en cognitieve gedragstherapie bij angststoornissen C. van den Bogert & W.D. Scholten 7 Trauma, lichaam en seksualiteit 121 Het gebruik van lichaamstekeningen in de psychomotorische therapie W.J. Scheffers 8 Run for your life: een therapeutisch avontuur 141 J.C. Huizinga & R.J. Bosscher 9 Stressmanagement training 161 Een psychomotorische interventie voor jongeren met psychotische verschijnselen C. Emck 10 Ervaringsgerichte psychomotorische therapie met jeugdigen 173 P.J.A.M. Hekking & M.J. van den Blink 11 Psychomotorische diagnostiek bij kinderen en jongeren 195 M.N. Hammink 12 Op verhaal komen in de psychomotorische therapie 213 Een narratieve benadering A.A. Drewes V PMT_Boek_v2 5

4 13 Lichaamsgerichte interventies in de psychotherapeutische 231 hulpverlening Waardevol en ethisch verantwoord? M. Leijssen 14 De grenzen van psychomotorische therapie 255 Over rekkelijken en preciezen P. van der Klis Personalia 271 VI PMT_Boek_v2 6

5 1 Psychomotorische therapie bij chronisch somatische aandoeningen 1 C. Emck & R.J. Bosscher Inleiding Psychomotorische therapie (PMT) betreft het behandelen van mensen met psychische problemen, door middel van interventies gericht op de lichaamservaring en/of het handelen in bewegingssituaties (NVPMT, 1995). Psychosomatische problematiek, dus problematiek waarbij een sterke relatie bestaat tussen emotionele en lichamelijke processen (Sarafino, 1990), is een expliciete indicatie voor PMT. Bij psychische problemen als gevolg van, of in relatie tot somatische aandoeningen is het van belang dat de psycholoog interventies op het gebied van bewegen en lichamelijkheid weet te overwegen: om ze zelf toe te passen of als mogelijkheid voor verwijzing. Ten eerste omdat bij chronisch somatische ziekten de motoriek soms zelf aangedaan is, zoals in de door Gordijn et al. (1975) beschreven verarming van het bewegen. Ten tweede omdat bewegen als therapeutisch middel door chronisch zieke mensen als positief kan worden ervaren: er is aandacht voor het lastgevende lichaam. Als het lukt de cliënt ook weer positieve bewegingservaring te laten opdoen, wordt de relatie met het eigen lichaam genormaliseerd in die zin dat het ziekteaspect niet langer het enige is dat op de voorgrond staat. Bewegen en ontspanning, twee centrale aspecten van psychomotorische interventies, worden doorgaans aanbevolen als belangrijke middelen bij het omgaan met somatische aandoeningen, zoals diabetes, astma en reuma (zie o.a. Bosscher et al. 1996; Sarafino, 1990). Een kernaspect van PMT is het planmatig en doelgericht construeren en manipuleren van bewegingssituaties in een therapeutische context (Van der Klis 1999; 1980). Dat wil zeggen dat de therapeut een bewegingssituatie op maat aanbiedt, waarin de therapeutische doelstelling van de individuele cliënt gerealiseerd kan worden (zie ook Emck, 2002a). Psychomotorisch therapeuten werken in een bewegingsruimte, zoals bijvoorbeeld een gymzaal, waar zij cliënten specifieke bewegingsarrangementen aanbieden waarbij ook lichaamsbeleving aan de orde komt (zie De Lange, 1998). Dit kan variëren van een balspel, oefeningen in tweetallen waarin men op elkaar leert vertrouwen, tot het lichamelijk ervaren en/of uitbeelden van emoties. 1 Dit hoofdstuk is eerder verschenen als: Emck, C. & Bosscher, R.J. (2004). Psychomotorische interventies: bewegingservaring op maat. In: G. Pool, F. Heuvel, A.V. Anchor & R. Sanderman (red.), Handboek psychologische interventies bij chronisch-somatische aandoeningen (pp ). Assen: Van Gorcum. 1 PMT_Boek_v2 1

6 PMT is primair een experiëntiële therapievorm, waarin ook geoefend kan worden met gedragsalternatieven, zoals het aannemen van een assertieve houding in plaats van een houding die verwijst naar het aannemen van een ziekterol of slachtofferschap, of het leren ontspannen. Tevens kunnen innerlijke conflicten op lichamelijke wijze worden uitgewerkt (NVPMT, 1995; Petzold, 1996), bijvoorbeeld het uiten van gevoelens van woede (over het ziek zijn of over de gevolgen hiervan in de omgang met anderen). Daarbij wordt ook aandacht geschonken aan de angst voor pijn, schade of afwijzing. De essentie blijft de ervaring: er wordt ter plekke iets gedaan, en dit is de basis voor het verder beïnvloeden van gedrag, gedachten en gevoelens, aansluitend op de hulpvraag van de cliënt. Dit experiëntiële karakter is een gegeven, dat zij deelt met creatieve therapie en waarmee zij zich onderscheidt van primair verbale psychotherapie (Emck, 2002a; 2002b; Smeijsters, 2000). Dit rechtvaardigt dat beide vakgebieden inmiddels onder één noemer (vaktherapeuten) zijn ondergebracht in de nieuwe beroepenstructuur voor de geestelijke gezondheidszorg (Borst-Eilers, 2001). De therapeutische inwerking van non-verbale interventies kan zeer krachtig zijn, juist omdat de ratio ten dele gepasseerd wordt. Enerzijds vormt dit de kracht van experiëntiële technieken, anderzijds kan de therapeut hiermee een sterke invloed op de cliënt uitoefenen zonder zich daarvan bewust te zijn. Toepassingen van PMT zijn vooral beschreven voor kinderen en volwassenen met psychiatrische stoornissen (NVPMT, 2001; Van Hattum & Hutschemaekers, 2000a,b). Ook verschenen er twee specifieke psychomotorische trainingen: sociale weerbaarheidstraining voor kinderen (Kool, 2000) en stressmanagement training voor jongeren met psychotische stoornissen (Emck, 1998). Voorts participeren psychomotorisch therapeuten in landelijke werkgroepen richtlijnontwikkeling (Trimbos-instituut/CBO) op het gebied van stemmingsstoornissen, angststoornissen, schizofrenie en ADHD. Hoewel PMT met name in de praktijk van de klinische geestelijke gezondheidszorg een reguliere behandelvorm is geworden, is het onderzoek nog schaars. Onderzochte behandelvormen blijken runningtherapie voor mensen met een depressie (Bosscher, 1991), het protocol voor de behandeling van mensen die lijden aan ingebeelde lelijkheid (Baardman, 1989), de psychomotorische interventie van Droës (1991) voor ouderen met dementie, en de beïnvloeding van de lichaamsbeleving van patiënten met eetstoornissen (Probst, 1997). Het blijkt dat deze geprotocolleerde vormen van PMT tot klachtvermindering leiden en/of het psychosociaal functioneren verbeteren. Naast deze behandelstudies is onderzoek gedaan naar psychomotorische observatie en diagnostiek bij zowel volwassen als kinder- en jeugdpsychiatrische pa tiën ten (Emck 2001; 1997; Hammink et al. 1999; Simons, 1987; Van Roozendaal, 1969). Globaal blijkt hieruit dat psychiatrische problematiek vaak samengaat met bijzonderheden en/of stoornissen in de psychomotoriek (zie ook: Hoogduin, 2002; Wolters, 2 PMT_Boek_v2 2

7 2002), waarop de indicatiestelling voor PMT gebaseerd kan worden. In deze tijd van evidence-based handelen lijkt er binnen de psychomotorische therapie overigens toenemende interesse voor onderzoek. Naast psychomotorisch therapeuten begeven ook andere disciplines zich op het terrein van bewegings- en lichaamsgerichte interventies. Dit heeft positieve en negatieve kanten. Het betekent enerzijds dat het lichaam in de GGz weer van belang wordt geacht, anderzijds ontstaat echter het gevaar dat professionals die op dit terrein weinig of eenzijdig geschoold zijn inadequate en mogelijk ook schadelijke interventies toepassen (zie ook Delhaas, 2001; Van Attekum, 2004). Een psycholoog die alleen geschoold is in de bio-energetica zal slechts deze lichaamsgerichte werkwijze toepassen, ook als het misschien beter is een conditiebevorderende activiteit aan te bieden waarbij aandacht wordt besteed aan bewegingsbeperkingen, competentieverwachtingen en attributiestijl (zie paragraaf 2 en 3b). 1. Diagnostiek: het klinisch psychomotorisch onderzoek Psychomotorische diagnostiek is nog sterk in ontwikkeling. Er zijn diagnostische instrumenten waarvan een bespreking in het kader van dit boek minder geschikt is, omdat zij voor andere doelgroepen zijn ontwikkeld of (nog) niet zijn gevalideerd of gedateerd (zie bijvoorbeeld Hammink, 2003; Emck, 1997; Simons, 1987; Van Roozendaal, 1969). Bovendien zijn deze procedures vaak bedoeld voor ervaren psychomotorisch therapeuten in een klinische (doorgaans psychiatrische) setting. Dit hoofdstuk daarentegen is algemener van aard en meer specifiek bedoeld voor psychologen in de eerste en tweede lijn, die op beperkte schaal psychomotorische interventies zouden kunnen toepassen. Als psycholoog dient men in ieder geval twee gebieden te inventariseren voor de indicatiestelling van psychomotorische interventies bij mensen met chronisch somatische aandoeningen: bewegingservaring en lichaamsbeleving. Voor de inventarisatie van de bewegingservaring neemt men bij de intake een bewegingsanamnese af. Dit betreft het uitvragen van de bewegingsactiviteiten in het verleden en het heden om een indruk te krijgen van de invloed van de somatische ziekte op het bewegingsgedrag in relatie tot psychosociale problemen (zie schema 1). Tevens is het wenselijk zich een beeld te vormen van de lichaamsbeleving, de lichaamswaardering, het lichaamsbeeld en de lichaamsattitude van de cliënt (zie Emck, 1997; Du Bois, 1992). De lichaamsattitudelijst van Baardman (1989) is in dit kader een geschikt instrument, omdat ook de attributionele stijl hierin is opgenomen. Deze zegt iets over de mate waarin mensen hun lichaam (uiterlijk) beschouwen als oorzaak voor problematische sociale interacties. Mensen met een chronisch somatische aandoening kunnen zich bijvoorbeeld terugtrekken uit sociale situaties, zoals 3 PMT_Boek_v2 3

Lodewijk het lieve beestje

Lodewijk het lieve beestje Lodewijk het lieve beestje Uitgeverij, training en diensten Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Vormgeving: Force digitale producties Illustraties:

Nadere informatie

volwassenen en ouderen

volwassenen en ouderen volwassenen en ouderen Inhoudsopgave 1. Aanmelding... 1 2. Eerste gesprek... 1 3. De verdere behandeling... 2 4. Privacy en kwaliteit... 2 5. Kosten... 3 6. Eigen risico... 3 7. Tot slot... 4 AmaCura is

Nadere informatie

INTER-PSY Vechtdal Kliniek

INTER-PSY Vechtdal Kliniek Informatie voor verwijzers INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek, deeltijdbehandeling en kliniek /opname Informatie voor verwijzers INTER-PSY Vechtdal Kliniek Algemene informatie INTER-PSY Vechtdal Kliniek

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1. Dit boek is van

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1. Dit boek is van LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1 Dit boek is van Jaar Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v., Meppel Auteurs: José Banens, Erwin Tielemans Redactie: Robert Slagt Inhoudelijke redactie: Alje Heinkens;

Nadere informatie

Zorgprogramma voor mensen met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis

Zorgprogramma voor mensen met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis Zorgprogramma voor mensen met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis Anne van den Brink Specialist Ouderengeneeskunde Onderzoeker Pakkende ondertitel Inhoud presentatie Inleiding Aanleiding

Nadere informatie

Ambitie.info. BPV Werken in de detailhandel, goederen komen binnen

Ambitie.info. BPV Werken in de detailhandel, goederen komen binnen Ambitie.info BPV Werken in de detailhandel, goederen komen binnen Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: M. Steenbergen Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie -begeleiding

Loopbaanoriëntatie -begeleiding Ik, leren en werken Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanlogboek voor fase 2 Voorbereiding Colofon Auteur: Edu Actief b.v. Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Edu Actief b.v. Illustraties: Edu

Nadere informatie

INTER-PSY Vechtdal Kliniek

INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek en deeltijdbehandeling INTER-PSY Vechtdal Kliniek Polikliniek en deeltijdbehandeling Informatie voor patiënten, familie en naastbetrokkenen INTER-PSY Vechtdal Kliniek Algemene informatie INTER-PSY

Nadere informatie

Zelfstandige Externe Stage

Zelfstandige Externe Stage IK, LEREN EN WERKEN Zelfstandige Externe Stage deel 4 van 6 Colofon Auteur: Marian van der Meijs, werkzaam bij ICBA Inhoudelijke redactie: Jacobien Ubbink Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: PPMP Prepress,

Nadere informatie

Mindfulness. De aandachtsvolle therapeut. Monique Hulsbergen

Mindfulness. De aandachtsvolle therapeut. Monique Hulsbergen Mindfulness De aandachtsvolle therapeut Monique Hulsbergen 2009 M.L. Hulsbergen p/a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit

Nadere informatie

0629606863 utrecht@ziemijnederland.nl maikelstaring@gmail.com

0629606863 utrecht@ziemijnederland.nl maikelstaring@gmail.com Curriculum Vitae PERSOONSGEGEVENS Naam Maikel Staring Adres Ondiep 196 Utrecht Telefoon Email Nationaliteit Nederlands Geboortedatum 30-05-1987 0629606863 utrecht@ziemijnederland.nl maikelstaring@gmail.com

Nadere informatie

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 2 ISBN: 978 90 3720 834 4 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 2 ISBN: 978 90 3720 834 4 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Colofon 1 Colofon Titel: Xact groen Wiskunde deel 2 ISBN: 978 90 3720 834 4 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: E. Benthem, J. Broekhuizen, H. La Poutré, J. Bruinsma,

Nadere informatie

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Reijn, J. Abbes, J. Crins, R. Heynen, M. Verrij Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

Joanneke van der Nagel Marion Kiewik Robert Didden. Iedereen. gebruikt toch? Verslaving bij mensen met een lichte verstandelijke beperking

Joanneke van der Nagel Marion Kiewik Robert Didden. Iedereen. gebruikt toch? Verslaving bij mensen met een lichte verstandelijke beperking Joanneke van der Nagel Marion Kiewik Robert Didden Iedereen gebruikt toch? Verslaving bij mensen met een lichte verstandelijke beperking Boom Amsterdam 2013, J. vandernagel, M. Kiewik & R. Didden p/a Uitgeverij

Nadere informatie

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 2. Dit boek is van

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 2. Dit boek is van LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 2 Dit boek is van Jaar Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: José Banens; Erwin Tielemans Redactie: Robert Slagt Inhoudelijke redactie: Alje Heinkens;

Nadere informatie

Praktische sectororiëntatie. De 4 sectoren

Praktische sectororiëntatie. De 4 sectoren Praktische sectororiëntatie De 4 sectoren Colofon Auteurs: Jacobien Ubbink, Ronald Broos (ROC West Brabant), Hanneke Molenaar, Anja Reimert (Graafschapcollege), Clem Witsel (Graafschapcollege) Redactie:

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie Cognitieve gedragstherapie Een succesvolle psychotherapie voor diverse emotionele stoornissen en problemen Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Wat is Cognitieve Gedragstherapie? Cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Recreatief Frontoffice. GOE Werken als frontofficemedewerker bij een lowbudget- of groepsaccommodatie. Instructie-/werkboek

Recreatief Frontoffice. GOE Werken als frontofficemedewerker bij een lowbudget- of groepsaccommodatie. Instructie-/werkboek Recreatief Frontoffice GOE Werken als frontofficemedewerker bij een lowbudget- of groepsaccommodatie Instructie-/werkboek Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Auteur: Perry van Milt Redactie: Edu Actief

Nadere informatie

handel en verkoop thema visuele presentatie

handel en verkoop thema visuele presentatie 4662_HV_WB_6_visueel_b 22-04-2005 15:15 Pagina 1 handel en verkoop thema visuele presentatie Basisberoepsgerichte leerweg 4662_HV_WB_6_visueel_b 22-04-2005 15:15 Pagina 2 colofon Uitgeverij: Edu Actief

Nadere informatie

wijzer centrum voor ambulante behandeling van Amsta

wijzer centrum voor ambulante behandeling van Amsta wijzer centrum voor ambulante behandeling van Amsta Wie zijn we? Wijzer is het centrum voor ambulante behandeling van Amsta (voorheen DkJ). Wijzer biedt expertise op het gebied van ondersteuning en behandeling

Nadere informatie

administratie afdeling debiteurenadministratie Kaderberoepsgerichte leerweg

administratie afdeling debiteurenadministratie Kaderberoepsgerichte leerweg administratie afdeling debiteurenadministratie Kaderberoepsgerichte leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Bosma, P.F.C. Croese, M. van Esch, H. Kamerbeek, J.M. van der Steeg Redactie:

Nadere informatie

REKENEN Getallen en bewerkingen. voor 1F Deel 2 van 2

REKENEN Getallen en bewerkingen. voor 1F Deel 2 van 2 REKENEN Getallen en bewerkingen voor 1F Deel 2 van 2 Colofon Auteur: Lisanne Martens Eindredactie: Jiska van Hall Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: DTP-Studio Joke Wensing Illustraties: Edu Actief

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie -begeleiding

Loopbaanoriëntatie -begeleiding Ik, leren en werken Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanlogboek voor fase 1 Oriëntatie Colofon Auteur: Edu Actief b.v. Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Edu Actief b.v. Illustraties: Edu Actief

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Regels en wetten

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Regels en wetten PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Regels en wetten Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Caroline van den Kommer, Mary Korten, Ruud

Nadere informatie

handel en verkoop thema visuele presentatie Kaderberoepsgerichte leerweg

handel en verkoop thema visuele presentatie Kaderberoepsgerichte leerweg handel en verkoop thema visuele presentatie Kaderberoepsgerichte leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Reijn, J. Abbes, J. Crins, R. Heynen, M. Verrij Redactie: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Psychosomatiek Eikenboom

Psychosomatiek Eikenboom specialistische geestelijke gezondheidszorg informatie voor patiënten en verwijzers Psychosomatiek Eikenboom Er zijn mensen, die jarenlang tobben met lichamelijke klachten waarvoor artsen geen afdoende

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Stemmingsstoornissen Van DSM-IV-TR naar DSM-5 Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Inhoud Veranderingen in de DSM-5 Nieuwe classificaties

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid bij volwassenen

DESKUNDIG AAN HET WERK. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid bij volwassenen DESKUNDIG AAN HET WERK Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid bij volwassenen 2 INHOUDSOPGAVE PAGINA Kennis over psychische problemen nodig?! 4 Praktische informatie 5 Zicht op

Nadere informatie

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Inleiding In deze brochure geven wij

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten 2 Deze folder geeft u informatie over het deeltijdprogramma (gedeeltelijk) onbegrepen lichamelijke klachten op de zorgeenheid Psychiatrie van het CWZ.

Nadere informatie

Een eigen bedrijf beginnen

Een eigen bedrijf beginnen 9 Een eigen bedrijf beginnen Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Arie Reijn Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Arie Reijn, Ingrid

Nadere informatie

Behandeling van ouderen in de eerste lijn

Behandeling van ouderen in de eerste lijn Behandeling van ouderen in de eerste lijn Lucinda Meihuizen, GZ psycholoog Bestuurslid sectie ouderenpsychologen NIP Zorgpartners Midden-Holland en Samenwerkende psychologen Alphen a/d Rijn Agenda workshop

Nadere informatie

TOERISME & RECREATIE RECREATIEMEDEWERKER TENDENS HTRV WERKBOEK RECREATIEMEDEWERKER BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG

TOERISME & RECREATIE RECREATIEMEDEWERKER TENDENS HTRV WERKBOEK RECREATIEMEDEWERKER BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG TOERISME & RECREATIE RECREATIEMEDEWERKER TENDENS HTRV WERKBOEK RECREATIEMEDEWERKER BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur:

Nadere informatie

HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ

HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG. Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Recreatief Frontoffice. GOE Verhuur en verkoop van producten en diensten. Instructie-/werkboek

Recreatief Frontoffice. GOE Verhuur en verkoop van producten en diensten. Instructie-/werkboek Recreatief Frontoffice GOE Verhuur en verkoop van producten en diensten Instructie-/werkboek Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Auteur: Perry van Milt Redactie: Edu Actief b.v. Eindredactie: Edu Actief

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 3 Cognitieve gedragstherapie Een effectieve psychotherapie In deze brochure kunt u lezen

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen

Persoonlijkheidsstoornissen Persoonlijkheidsstoornissen cluster Zuid-Hollandse Eilanden informatie voor verwijzers Inleiding Het cluster Zuid-Hollandse Eilanden is actief in de regio Voorne-Putten, Goeree-Overflakkee en de Hoekse

Nadere informatie

0629606863 utrecht@ziemijnederland.nl maikelstaring@gmail.com

0629606863 utrecht@ziemijnederland.nl maikelstaring@gmail.com Curriculum Vitae PERSOONSGEGEVENS Naam Maikel Staring Adres Ondiep 196 Utrecht Telefoon Email Nationaliteit Nederlands Geboortedatum 30-05-1987 0629606863 utrecht@ziemijnederland.nl maikelstaring@gmail.com

Nadere informatie

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop? Wat kunt U daarmee? Alwies Hendriks, psychomotorisch therapeut Margje Mahler, ouderenpsycholoog Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Nadere informatie

Spreken en gesprekken voor 1F

Spreken en gesprekken voor 1F NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 2 van 5 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop? Wat kunt U daarmee? Alwies Hendriks, psychomotorisch therapeut Margje Mahler, ouderenpsycholoog Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Nadere informatie

Samen. Ontspannen. Eenheid tussen lichaam en geest

Samen. Ontspannen. Eenheid tussen lichaam en geest Samen Ontspannen Eenheid tussen lichaam en geest 1 Folder Cursus Speels Ontspannen Een goed begin van het weekeinde met een uur ontspanning in Landsmeer Hanneke Heij Mindful of Mindfull? Hoe zou het zijn

Nadere informatie

Zorgprogramma Angststoornissen

Zorgprogramma Angststoornissen Zorgprogramma Angststoornissen Doelgroep Het Zorgprogramma Angststoornissen is bedoeld voor volwassenen die een angststoornis hebben. Mensen met een angststoornis hebben last van angsten zonder dat daar

Nadere informatie

handel en verkoop thema marketing

handel en verkoop thema marketing 4662_HV_WB_7_marketing_b 13-05-2005 10:50 Pagina 1 handel en verkoop thema marketing Basisberoepsgerichte leerweg 4662_HV_WB_7_marketing_b 13-05-2005 10:50 Pagina 2 colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Taal op niveau Schrijven niveau 1F

Taal op niveau Schrijven niveau 1F Taal op niveau Schrijven niveau 1F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Jos Schuurman Vormgeving: Edu Actief

Nadere informatie

Taal op niveau Spelling en grammatica Op weg naar niveau

Taal op niveau Spelling en grammatica Op weg naar niveau Taal op niveau Spelling en grammatica Op weg naar niveau 1F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Vormgeving: Edu Actief b.v. Meppel

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Boekhouden - Rekenvaardigheid

Boekhouden - Rekenvaardigheid Boekhouden - Rekenvaardigheid Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: E. Lockefeer, R. van Midde, A. Schouten Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: J. Benneker, R. van Midde

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Werken en gezondheid

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Werken en gezondheid PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Werken en gezondheid Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Ruud Drupsteen, Caroline van den Kommer,

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Tijd voor jezelf

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Tijd voor jezelf PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Tijd voor jezelf Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mieke van Wieringen, Caroline van den Kommer Ina Berlet

Nadere informatie

handel en verkoop thema materialenleer

handel en verkoop thema materialenleer handel en verkoop thema materialenleer colofon Uitgeverij: Auteurs: Redactie: Inhoudelijke redactie: Vormgeving: Drukker: Edu Actief b.v. Meppel A. Bosma, J. Crins, R. Heynen, R. Hoogstraten, H. Kamerbeek,

Nadere informatie

handel en administratie automatisering in de economie

handel en administratie automatisering in de economie handel en administratie automatisering in de economie Basisberoepsgerichte leerweg Kaderberoepsgerichte leerweg Toon Bolk Caroline Kok Teun de Lange Joke van Lienen colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Privaatrechtelijke Bouwregelgeving Editie 2013

Privaatrechtelijke Bouwregelgeving Editie 2013 Privaatrechtelijke Bouwregelgeving Editie 2013 Privaatrechtelijke Bouwregelgeving Editie 2013 samengesteld door: prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ISBN 978-90-78066-82-8 NUR 822 2013, Stichting Instituut

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Huur een huis

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Huur een huis PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Huur een huis Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Ruud Drupsteen, Caroline van den Kommer, Mary

Nadere informatie

Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2

Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2 Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v. Titel: Basisvaardigheden

Nadere informatie

administratie afdeling calculatie

administratie afdeling calculatie administratie afdeling calculatie colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Bosma, J. Bijlsma, P.F.C. Croese, M. van Esch, J.M. van der Steeg Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke

Nadere informatie

BPV-katern Ondernemen

BPV-katern Ondernemen BPV-katern Ondernemen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: R. van Midde Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: R. van Midde Vormgeving: Edu Actief b.v. Meppel Drukwerk: Titel

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Deze folder geeft informatie over de diagnostiek en behandeling van cluster C persoonlijkheidsstoornissen. Wat is een cluster C Persoonlijkheidsstoornis? Er bestaan verschillende

Nadere informatie

De waarde van bewegingsinterventies bij chronisch somatische aandoeningen

De waarde van bewegingsinterventies bij chronisch somatische aandoeningen Beleving in beweging De waarde van bewegingsinterventies bij chronisch somatische aandoeningen c In de psychologische behandeling van mensen met een chronisch somatische aandoening kan het van belang zijn

Nadere informatie

Rona Jaffe Van alles het beste

Rona Jaffe Van alles het beste Van alles het beste Rona Jaffe Van alles het beste Vertaald door Petra C. van der Eerden Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 1958 Rona Jaffe Copyright Nederlandse vertaling 2011

Nadere informatie

PrOmotie. Rekenen en wiskunde. Werkboek Geld

PrOmotie. Rekenen en wiskunde. Werkboek Geld PrOmotie Rekenen en wiskunde Werkboek Geld Colofon Auteurs: Onder redactie van: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Harry Bruinsma, Ton Milatz, Edu Actief b.v. Ad van der Hoeven, Mieke Abels

Nadere informatie

AMBITIE.info. BPV Werken in de detailhandel

AMBITIE.info. BPV Werken in de detailhandel AMBITIE.info BPV Werken in de detailhandel Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: M. Steenbergen Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: R. van Midde Vormgeving:

Nadere informatie

Taal op niveau Luisteren niveau 2F

Taal op niveau Luisteren niveau 2F Taal op niveau Luisteren niveau 2F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Jos Schuurman Vormgeving: Edu Actief

Nadere informatie

Centrum Integrale Psychiatrie

Centrum Integrale Psychiatrie Centrum Integrale Psychiatrie Centrum Integrale Psychiatrie Het Centrum Integrale Psychiatrie (CIP) biedt ambulante zorg aan volwassenen met (zeer) complexe psychische en/of psychiatrische problemen.

Nadere informatie

handel en verkoop instructie-/werkboek

handel en verkoop instructie-/werkboek handel en verkoop instructie-/werkboek Basisberoepsgerichte leerweg Arie Reijn Jeroen Abbes Jacques Crins Ruud Heynen Margreet Verrij colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Reijn, J. Abbes,

Nadere informatie

Rekenen Meten en meetkunde. voor 1F

Rekenen Meten en meetkunde. voor 1F Rekenen Meten en meetkunde Tijd voor 1F Colofon Auteur: Daphne Ariaens Eindredactie: Jiska van Hall, Christie Hofmeester Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v.,

Nadere informatie

SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER

SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER SCHEMATHERAPIE BIJ VERSLAVING EN COMPLEX TRAUMA 6 OKTOBER 2014 KEES BIEGER Wat is complex trauma? Theoretisch model trauma/persoonlijkheid Welke rol speelt middelengebruik? Fasering in de behandeling Indicatiestelling

Nadere informatie

Top Referent TraumaCentrum

Top Referent TraumaCentrum GGzE centrum psychotrauma Top Referent TraumaCentrum Informatie over behandeling van mensen met ernstige traumagerelateerde stoornissen Algemene informatie >> BIJ HET TOP REFERENT TRAUMACENTRUM WORDEN

Nadere informatie

Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau

Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau 1F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Elma Draaisma en Willem

Nadere informatie

Werken in een bouwmarkt

Werken in een bouwmarkt 16 Werken in een bouwmarkt Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Edu Actief bv Meppel Auteur: Arie Reijn Redactie: Edu Actief bv Meppel Inhoudelijke redactie: Arie Reijn Stramienontwerp: Herman ten Kate

Nadere informatie

Recreatief Frontoffice. GOE Commercieel handelen en uitvoeren van backofficewerkzaamheden in een hotel. Instructie-/werkboek

Recreatief Frontoffice. GOE Commercieel handelen en uitvoeren van backofficewerkzaamheden in een hotel. Instructie-/werkboek Recreatief Frontoffice GOE Commercieel handelen en uitvoeren van backofficewerkzaamheden in een hotel Instructie-/werkboek 1 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Auteur: Hans Veelers Redactie: Edu Actief

Nadere informatie

Lichaamsbewustzijn bij kinderen met psychiatrische problematiek

Lichaamsbewustzijn bij kinderen met psychiatrische problematiek Lichaamsbewustzijn bij kinderen met psychiatrische problematiek Workshop GNOON n.a.v. Onderzoek Master Daphne Uphof & Maloe Hofland Introductie Maloe Hofland Kind en Jeugd ambulant Master PMT Daphne Uphof

Nadere informatie

Leven met een lichamelijke beperking

Leven met een lichamelijke beperking Nadia Garnefski Vivian Kraaij Maya Schroevers Leven met een lichamelijke beperking Boom Hulpboek amsterdam mmx 2010 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

De onzichtbare gorilla

De onzichtbare gorilla De onzichtbare gorilla Christopher Chabris en Daniel Simons De onzichtbare gorilla Selectieve waarneming en valse intuïtie Vertaald door Jan Willem Reitsma groteletter Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam

Nadere informatie

Call 2014 7-5-2014. Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz p/a Postbus 20062 3502 LB UTRECHT

Call 2014 7-5-2014. Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz p/a Postbus 20062 3502 LB UTRECHT Call 2014 7-5-2014 Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz p/a Postbus 20062 3502 LB UTRECHT KWALITEITSSTANDAARDEN GGZ 2014-2017/Ronde 1 datum geplaatst: 1 mei 2014 deadline: 8 augustus 2014 Oproep tot het

Nadere informatie

Allround parketteur. niveau 3. Werkboek 1

Allround parketteur. niveau 3. Werkboek 1 Allround parketteur niveau 3 Werkboek 1 Colofon Allround parketteur niveau 3 werkboek 1 ISBN: 978 90 3720 119 2 NUR: 174 Trefwoord: Werkboek Parket Ontwikkeld in samenwerking met: Stichting Hout & Meubel

Nadere informatie

Onderzoek Beweging in trauma

Onderzoek Beweging in trauma Onderzoek Beweging in trauma Een exploratief onderzoek naar het effect van psychomotorische therapie in de stabilisatiefase van de behandeling van patiënten met complex trauma RAAK-onderzoeksteam: Dr.

Nadere informatie

EENDAAGSE GROEPSPSYCHOTHERAPEUTISCHE DAGBEHANDELING

EENDAAGSE GROEPSPSYCHOTHERAPEUTISCHE DAGBEHANDELING 1 2 EENDAAGSE GROEPSPSYCHOTHERAPEUTISCHE DAGBEHANDELING 3 INFORMATIE OVER PSYMENS PsyMens is een kleinschalige GGZ instelling met vestigingen in Utrecht, Nieuwegein, Woerden en Amersfoort. Wij bieden een

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Rondkomen

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Rondkomen PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Rondkomen Colofon Auteurs: Mieke van Wieringen, Ruud Schinkel Onder redactie van: Ina Berlet (SLO), Enschede en Sluiter boekproductie, Lelystad Met dank aan: Aveline

Nadere informatie

handel en verkoop thema kassa

handel en verkoop thema kassa 4662_HV_WB_4_kassa_b 13-05-2005 11:03 Pagina 1 handel en verkoop thema kassa Basisberoepsgerichte leerweg 4662_HV_WB_4_kassa_b 13-05-2005 11:03 Pagina 2 colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs:

Nadere informatie

ZELFROOSTEREN IN DE ZORG VERGROTEN VAN DE WERKNEMERSBETROKKENHEID BIJ DE ROOSTERPLANNING RAYMOND FOKKENS MBA

ZELFROOSTEREN IN DE ZORG VERGROTEN VAN DE WERKNEMERSBETROKKENHEID BIJ DE ROOSTERPLANNING RAYMOND FOKKENS MBA ZELFROOSTEREN IN DE ZORG VERGROTEN VAN DE WERKNEMERSBETROKKENHEID BIJ DE ROOSTERPLANNING RAYMOND FOKKENS MBA Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk,

Nadere informatie

Werken op de verkoopadministratie

Werken op de verkoopadministratie 7 Werken op de verkoopadministratie Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Walter Kamphuis Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Arie

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Kleren maken de mens

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Kleren maken de mens PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Kleren maken de mens Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mary Korten, José Banens, Gerda Verheij

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken

Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken 288 Analyse > De praktijk Ik heb geen enkel belang Kenmerken van een brugfiguur volgens Ilonka

Nadere informatie

AMBITIE.INFO. BPV Verkopen

AMBITIE.INFO. BPV Verkopen AMBITIE.INFO BPV Verkopen Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: M. Steenbergen Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: R. van Midde Vormgeving: Uitgeverij

Nadere informatie

HORECA KOK NAGERECHTEN II TENDENS HTRV WERKBOEK NAGERECHTEN II BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG

HORECA KOK NAGERECHTEN II TENDENS HTRV WERKBOEK NAGERECHTEN II BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG HORECA KOK NAGERECHTEN II TENDENS HTRV WERKBOEK NAGERECHTEN II BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Perry Bron, Uitgeverij

Nadere informatie

Taalverzorging voor 1F Spelling

Taalverzorging voor 1F Spelling Nederlands Taalverzorging voor 1F Spelling Deel 2 van 3 Colofon Auteur: Ruud Schinkel Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v. Nederlands

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal!

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal! PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Ik betaal! Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Ruud Schinkel, Mieke van Wieringen Ina Berlet (Atlas

Nadere informatie

PrOmotie. Naar je zin. Werkboek Najaarsfeesten en voorjaarsfeesten

PrOmotie. Naar je zin. Werkboek Najaarsfeesten en voorjaarsfeesten PrOmotie Naar je zin Werkboek Najaarsfeesten en voorjaarsfeesten Colofon Auteurs: Adviezen: Onder redactie van: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Nico Schouws (Fontys/OSO) en Ro-Nalt Schrauwen Aveline

Nadere informatie

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns

De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns De verschillen tussen Eerstelijns én Tweedelijns & In de Bres biedt 'Eerstelijns Kortdurende Hulp' en 'Tweedelijns Specialistische Zorg', maar wat is het verschil? In Nederland ziet de zorgstructuur er

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

PrOmotie. Sociale Competentie. Ik & de Ander. Werkboek 3

PrOmotie. Sociale Competentie. Ik & de Ander. Werkboek 3 PrOmotie Sociale Competentie Ik & de Ander Werkboek 3 Auteurs Onder redactie van Met dank aan Tekstredactie Vormgeving Illustraties Drukwerk : Aveline Dijkman, Ingrid Koops, Marjo de Jong : Ingrid Koops

Nadere informatie

PRODUCTSPECIFICATIE PHALAENOPSIS IN POT

PRODUCTSPECIFICATIE PHALAENOPSIS IN POT PRODUCTSPECIFICATIE PHALAENOPSIS IN POT mei 2015 Aanvullend op de Algemene Specificaties Kamerplanten gelden voor Phalaenopsis in pot de eisen genoemd in deze productspecificatie. De Productspecificatie

Nadere informatie

www.affirmatie.nl Oorspronkelijke titel: I Think, I am! Copyright 2008 by Louise L. Hay Original English language publication in 2008 by Hay House Inc. Ontwerp en redactionele assistentie: Jenny Richards

Nadere informatie