PROF DR H T DE GRAAF OM HET HOOGSTE GOED ENCYCLOPADIE VAN DE WERELDBIBLIOTHEEK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PROF DR H T DE GRAAF OM HET HOOGSTE GOED ENCYCLOPADIE VAN DE WERELDBIBLIOTHEEK"

Transcriptie

1 PROF DR H T DE GRAAF OM HET HOOGSTE GOED ENCYCLOPADIE VAN DE WERELDBIBLIOTHEEK

2

3

4

5 OM HET HOOGSTE GOED

6 .... ERELD :;otic ~~ :;otic ~~ :;otic ~~ :;otic ~~ ;..... BIBLIOTHEEK.~..... j. ONDER LEIDING VAN L. SIMONS. A e.-c... _.. ~.,.. ~~)'II UITGEGEV N DOOR DE MIJ. VOOR I~VJ GOEDE EN GOEDKOOPE LECTUUR AMSTERDAM

7 .~.. ERELD..... :;otic I~VJ :;otic :;otic :;otic ONDER j LEIDING VAN L. SIMONS DOOR

8 GEDRUKT TER DRUKKERIJ "DE DEGEL" - AMSTERDAM

9 VOORWOORD m ET een woord van Busken Huet verduidelijk ik de strekking van het geschrift, dat den Iezer hier wordt aangeboden. "De geest der nieuwe wereld is een denkende geest; om dien te voidoen, moet men toonen zijn kind te zijn, moet men hem aanvatten van zijne goede zijde, zijne afwijkingen verklaren uit hemzeif, hem beheerschen door tot hem in te gaan, moet men telkens doen gevoeien, dat men zijn wei en wee zelf heeft doorgeleefd, zelf heeft medegemaakt, gelijk een krijgsman den veldtogt doet." Aan deze woorden heb ik weinig toe te voegen. Ik heb mij voorgesteld, tot mijn tijdgenooten te mogen komen met een bezinning over de grondslagen van ons Ieven. Men kan dit geschrift een ethiek noemen. Ook wei niet, ik zelf zou het tenminste niet doen. Het behoort in die rubriek, die Huet op het oog had, en waarvoor nu de tijd opnieuw gekomen is. Sneek, 12 December 1917.

10

11 EERSTE HOOFDSTUK UITGANGSPUNT 1 Techniek. i emand, die op onze Drentsche gronden blijft toeven bij een van de groote hunehedden, vraagt zich af, welke werktuigen toch aan die onbel!wzru= kende voorvaderen hebben ten dienste gestaan, dat zij zulke zware klompen steen hebben kunnen omhoogheffen. Van technische hulpmiddelen, zooals wij ze kennen, was geen sprake; tegenover deze waren de werktuigen van den oertijd al zeer primitief. Toch, welk een reusachtig verschil moet het voor de ouden gevormd hebben, als zij in plaats van te krabben met nagel of vinger, in plaats van het drukken en wringen met vingertoppen en 't slaan met de vuist hun eerste steenen werktuigjes konden gebruiken, hun schaaf, hun beitel, hun bijl of hamer. Wij zouden ons met de verbeelding nauweli,iks meer kunnen verplaatsen in den tijd, dat ontdekkingen als van het hooi, uitvindingen als van het wagenrad, van de boot, nog in de toekomst lagen. De bodem, het rijkvan planten, dierenen delfstoffen, de natuurlijke beweegkrachten, ze waren aanwezig, maar nog ternauwernood ontdekt. Hoe lang heeft het geduurd, dat de Europeesche geest de electriciteit ontdekte! Uitvindingen, veel en veelsoortig, zij hebben onze samenleving een geheel ander aanzijn gegeven dan die der ouden. De voorwerpen der natuur worden bewerkt op een wijze, die onze gedachte van doelmatigheid een geheei nieuwen

12 8 inhoud schijnt te geven, vergeleken met vroegere tijden. In het verhaal van die uitvindingen en ontdekkingen neemt de negentiende eeuw een zeer bizondere plaats in. Ook de twintigste heeft reeds weer belangrijk toegevoegd aan de indrukwekkende reeks van haar voorgangster. Nog in haar jeugd is reeds de wetenschap der bedrijfsieer te omvangrijk, om door een persoon ook maar ten naastenbij te kunnen worden beoefend. Zij eischt voor zich op vele afzonderlijke wetenschappen. Op een schier matelooze menigvuldigheid past ze het beginsel van samenwerking toe. De vroegere bediening van een bedrijf was vaardigheid, handigheid, routine. Thans is de samenwerking en de vernuftige toepassing der wetenschappelijke ervaring tot groote hoogte gestegen. De vroegere vaardigheid is heden nog het zuiverst te vinden in de kunst, met name in muziek en schilderkunst. Doch reeds de bouwkunst toont, hoe de wetenschappeiijke techniek ook op dit terrein is doorgedrongen. Steeds meer wordt toevaiilge vaardigheid vervangen door steiseimatige wetenschap. We stell en nu ook enkele andere eigenaardigheden van de hedendaagsche techniek in het licht. Ho ezeer de wetenschap ook is vooruitgegaan en bevorderd door de techniek, zij wordt toch bovenal toegepast, met het oog op behoeften, die zich voordoen buiten de wetenschap om. Zoovele menschelijke behoeften, zooveel nuttigheden, die eischen stellen aan de techniek. De wetenschap Ioopt echter meer nog dan in vroeger tij d gevaar, de eene nuttigheid te bevorderen ten koste van de andere. Reeds van Hippodamos uit het oude Griekenland wordt verteid, dat hij steden wilde bouwen met aileen rechte straten. Die nuttigheid

13 kan in strijd komen met de nuttigheid van een schoon en bouw. Onze gebouwen leggen meer dan eens getuigenis af van het bedoelde gevaar. Ook de massa-voortbrenging van gebruiksvoorwerpen, moge nuttig zijn, voor de nuuigheid die de kunst beoogt, is ze gevaarlijk gebleken. Het beginsel van samenwerking heeft in de techniek geleid tot een uiterst ver doorgevoerde verbijzondering van den arbeid. De bekwaamheid werd bekwaamheid voor een onderdeel. Zij wordt daardoor zeer vergroot, er wordt arbeid bespaard, of moet men zeggen vrijgemaakt? - er wordt bespaard op gereedschappen en op tijd. De arbeid is nu echter ook meer eentonig geworden, en van lust in het werk is mindel' te bespeuren dan ooit. Wordt een bepaald soort van arbeid op zekeren tijd minder gevraagd, dan loopen ge slechts daarvoor bekwame arbeiders gevaar, het voor hen passende werk nergens meer te kunnen vinden en aldus af te dalen tot een groep van ongeschoolde arbeiders, met werkeloosheid bedreigd, of althans met grooter bestaansonzekerheid. Daarnaast brengt de toegenomen ingewikkeldheid der machines teweeg, dat er in den arbeider minder gevraagd wordt naar handigheid dan naar schranderheid. Tegelijk dan met het afnemen van de vraag naar volledige bekwaamheid komt grooter vraag naar degeiijke, gedeeltelijke, vakkennis, en naar schranderheid in het begrijpen van mechanische verrichtingen. Verder wil de techniek niet aileen aan bestaande behoeften voldoen. Ook heeft zij belang bij het voortbestaan van die behoeften. Zij tracht dan ook uiteraard de behoeften in haar richting te leiden. Handel, reclame, menigmaal in dienst van de winzucht, brengen behoeften en begeerten op banen, waar zij niet meer hun oorspronkelijke 9

14 10 en nuttige plaats in het menschenleven behouden. De bioscoop wint het van het tooneel, het machinevoortbrengsel van het handwerk, het gedrukte van het schilderstuk, de fiets van de wandeling, de gaspit van de lamp. De werktuigen der techniek zijn dus niet louter voordeelen. Toch moet men haar rekenen tot de grondslagen van 't hedendaagsche leven, in hooger en meer alledaagschen zin. Geen mensch op de wereld kan de techniek voorbijgaan. Wil hij ze aanvallen, vernietigen, een v66r-technische wereld bouwen, zij wordt hem een onoverwinnelijke vijand. Wil hij ze opeischen voor hooger doel, hij dient ze te kennen en haar rechten haar te laten. De toekomst de?' maatschappij. Negen voordrachten. W. B-. - Holwerda. Nede1'land's vtoegste geschiedenis, - R. Eisler. Sociologie. W. B. - Duncan. Techniek en Wetenschap. W. B. - Th. van der Waerden. Geschooldheid en techniek. 2 Verkeer. Sommige nieuwe vindingen van de techniek zijn in 't bijzonder oorzaak geworden van veranderingen in het verkeer op onze aarde. De stoomvaart, de spoorwegen, de telefoon, de telegraaf, in den laatsten tijd ook de draadlooze telegrafie, deze en dergelijke veroveringen der techniek hebben in het verkeer tusschen menschen en landstreken ingrijpende wijzigingen gebracht. Men mag bijna van geheel nieuwe uitgangspunten spreken. Onze gewoonten hebben zich o. a. geducht gewijzigd door telefoon en spoorwegverkeer. Het ligt niet in mijn bedoeling, een opsomming te geven van de werkingen der techniek op het verkeer. Dat er tusschen beide grondslagen van onze beschaving

15 een nauw verband bestaat, ook wisselwerking, dat behoeft aileen te worden vermeld. Tengevolge van de techniek beschikt het verkeer thans over een reusachtige lengte van banen en wegen, door gebergten en over kloven, door overoude wouden, door vlakten zonder rust voor het oog. Ret ontsnapt aan onze verbeelding, de snelheid in het laadvermogen te vergelijken van de oudere verkeersmiddelen met die der 20e eeuw. Een schip van Columbus mat nog geen 300 ton; de Tubantia, in 1916 getorpedeerd, had een in-' houd van 14,000 ton. De grootste schepen halen tegen 30,000 ton. Tusschen de verst uit elkaar gelegen streken der aarde brengt het verkeer velerlei verband. Ik wandelde eens, op een still en Augustusavond, in het duin van Terschelling. Ret donker vergrauwde de kleuren van de planten. Geluidloos gleden in vaste jmaat de lichtbanden van den vuurtoren over den golvenden bodem. Mijn gedachten gingen terug naar den nog niet lang verloopen tij d, dat ik woonde op de Drentsche heide. Op een donkeren avond trok dan het licht van dienzelfden Brandaris als een korte, rosse flikkering aan den hemel den blik in de richting van het eiland. Terwijl ik nu opzag naar dat felle licht in de hoogte, luisterend naar de stooten van de machine, werd die toren een aankondiging van de eenheid op aarde. Op dit afgezonderd eiland werd het licht ontstoken, dat ver in de Noordzee den schipper getuigt van zijn band met de menschen. "Den schipper uit Noorwegen, uit Engeland, uit Duitschland, uit Rusland, van ieder land, van elke taal. De oorlog heeft de "lichten gedoofd, maar zij zullen weer ontstoken worden, en weer aankondigen, dat de aarde een is en niet verscheurd kan worden. 11

16 12 Niet deze toren, maar al die torens op aarde, en de lichtschepen, en de seinboeken, zij aile getuigen van dat groote proces, van de eenwording der aarde, van de banden, die het verkeer aan het licht brengt tusschen de volken en de staten. Techniek en verkeer, zij wijzen als schaduwen op het lichte werk van een geest, die in en door deze werkt. Ook meer onmiddellijk herinnert ons de uitbrei ding van het verkeer aan den geest. Aan de koenheid, de waagzucht, aan den heldendrang om het onbekende te veroveren. Bij de ontdekkingsreizen sprak de koopman zeker een krachtig woo rd. Toch is het even zeer de heldenziel als de koopmansgeest, die tot ons komt in al die reizen, die aan het tegenwoordig verkeer zijn voorafgegaan. Marco Polo (± 1280), Columbus, Magelhaen ( ), Cook (± 1775), Nansen, zij hebben geestestrekken, die men verbijzonderingen mag noemen van een grootschen trek. Ret is de scheppingsdrang, die uit chaos een kosmos voortbrengt, een al meer tot een worden de aarde. Wanneer wij den gang van de verkeersverbetering in de laatste eeuwen overzien, dan blijft voor de toekomsteen uitgestrekt veld van arbeid over. Want Europa steekt nog al te gunstig af bij andere werelddeelen, vooral Azie en Afrika. Midden-Azie is nog grootendeels aangewezen op karavaanwegen, de rivieren van Afrika zijn nog niet bevaarbaar gemaakt. Lastdieren en lastmenschen zuben in Afrika nog lang noodig blijven. Ret kabelverkeer, hoewel steeds uitgebreid, heeft zijn eindontwikkeling bij lange na niet bereikt. Welke leidende gedachten zullen nu die uitbreiding in de toekomst besturen? Ret is niet zeker, dat in den eersten tijd de echte internationale gedachte de hoofdleiding zal hebben. Zeker zal de

17 behoefte aan grondstof en afzetgebied zich laten geiden. Op zich zelf kan zich dat wei met de eerstgenoemde gedachte verdragen. De groote ongelijkheid echter, door geschiedenis, Jigging en talenten teweeggebracht, onder de verschillende volken van Europa, van Azie en Amerika, bevordert in plaats van vrij verkeer een politiek, die onder al haar verschillende namen het belang van de intern a tionale gedachte ten offer brengt aan het nader liggend eigen belang. De verkeersmiddelen zijn en blijven veelal nationaal, en dreigen nationalistisch te worden, zelfs als zij staan in internationalen dienst. Met de toeneming echter van verkeersmiddelen worden tevens internationale betrekkingen versterkt. Hebben zij eenmaal een bepaalde uitbreiding en sterkte bereikt, dan kan de internationale gedachte een meer beteekenende lei ding verkrijgen, meer doelbewust aansturen op een volledig en vrij handelsverkeer over aile deelen der aarde. Deze sterkte kan niet voor oogen gesteld worden. Er zullen staatslieden moeten zijn, wiereerste deugd onbaatzuchtigheid is, en die met vaste hand vergaderen en organiseeren, wat er voorhanden is. Die staatslieden hebben echter een willige openbare meening noodig. Inter.nationalisme moet aan de politiek van die staatslieden voorafgaan, althans haar kunnen steunen. De beteekenis van het verkeer voor de voortbrenging bestaat niet alleen in het overbrengen van grondstoffen naar de geschikte plaats, of in het vervoeren van voortbrengseleu, het vinden van afzetgebieden, waarmede men dan snel voeling kan houden door post en telegraaf. Talrijke voortbrengingsvraagstukken, met name in de wetgevingen in de vakbeweging, worden eveneens door het veelvuldig en snel verkeer gemakkelijk geregeid. 13

18 14 Ret verkeer heeft verder een zoo overwegende macht over de verdeeling van voortbrengselen of goederen, dat deze macht aan ieder in 't oog valt. Op enkele bizonderheden vestig ik de aandacht, in verband met het vervolg van dit geschrift. Allereerst maakt het verkeer het bijeenkomen mogelijk van vertegenwoordigers van den groothandel, zoowel van den groothandel in waren als van dien in geld. Zij kunnen zelf reizen of aan hun gemachtigden telefonische en telegrafische opdrachten geven. De beurshandel kan zich zelfstandig ontplooien, en behoeft niet de aanwezigheid van waren of effecten, om zaken te doen. Op dergelijke wijze kan het gebruik van wissels en cheques thans een veel grooter omvang verkrijgen dan in de tijden met geringere verkeersmiddelen. Begrippen als vermogen en geld ondergaan een grondige WIJZlgmg. Geld wordt meer waardemeter dan ruilmiddel, vermogen bestaat behalve uit goederen ook uit vorderingen op credietwaardige banken. Ik wijs ook op de gunstige verandering, die het verkeer heeft teweeggebracht ten aanzien van de vroeger zoo nijpende hongersnooden. Zelfs al hadden deze hun hoofdoorzaak steeds elders, het gebrekkig verkeer maakte toch, dat de bevolking op de nabijgelegen voedingsmiddelen was aangewezen. Duidelijk bleek dat, in vollen vredestijd, nog in 1845 en 1846, tijdens het eerste optreden van de aardappelziekte. In Over-' en Nederbetuwe, Maas en Waal en 't Rijk van Nijmegen op een bevolking van zielen, gingen ± R.L. aardappelen verloren. Daardoor ontzonk aan ongeveer 14,000 huisgezinnen plotseling de grondslag van hun bestaan.. Tooneelen van onvervalschten hongersnood kwamen dan ook in menigte voor. Een brood kostte 50 cent. Dergelijke toestanden

19 doen zich thans slechts in oorlogstijd voor. In tijden van zulke voedingschaarschte heeft de misdaad neiging om toe te nemen. Duidelijk bleek dan, in vergelijking met nu, welke belemmering het ontbrekend verkeer in den weg legde aan het opsporenen ontdekken van misdaden. De hier in gelegen aanmoediging is thans vrijwel vervallen. "De telefoon is zoo gauw", klaagt de hedendaagsche misdadiger, en van zijn standpunt niet ten onrechte. Van meer maatschappelijk standpunt gezien, mag de verbeterde vervolging van misdaden, het nagenoeg geheel verdwijnen van rooverij, een vooruitgang heeten, die goede gevolgen heeft naar aile zijden. Eindelijk vestig ik er de aandacht op, dat het verkeer een toeneming van internationalisme heeft mogelijk gemaakt, zoowel in de wetenschap als in tal van practische vragen, die slechts door samenwerking op bevredigende wijze door de volken kunnen worden opgelost. Het vroeger verkeer tusschen wetenschappelijke mannen van verschillende natie yond vooral plaats door brieven. Om een denkbeeld daarvan te krijgen, leze men maar eens de briefwisseiing tusschen Oldenburg en Spinoza over de onderzoekingen van Boyle, en vergelijke daarmee de uitwisseling van gedachte op onze beste internationale congressen. Persoonlijke bezoeken waren in de 17 e eeuw nog uitzondering, tegenwoordig kennen geleerden van onderscheiden landen elkaar menigmaal meer dan oppervlakkig. Ret totstandkomen van een algemeene wet enschappelijke sfeer in een grooter beschavingsgeheel zou zonder het verkeer uiterst bezwaarlijk zijn. Ook in de uitwisseling van boeken brengt het tegenwoordig verkeer verbetering, al is in ons land de band met Engeland en Amerika nog niet vast genoeg. Toch is de toe stand wei radicaal ver- 15

20 16 anderd, sinds Oldenburg met Spinoza schriftelijk afsprak, dat hij een aantal exemplaren der Ethica zou verwachten, onder vrienden verspreiden en den vereischten prijs er voor in ontvangst zou nemen! Denkt men aan praktische vraagstukken, zooals gezondheidsleer, medische vindingen, drankbestrijding, arbeidersbeweging, dan is haar behoefte aan internationale samenwerking door het verkeer meer gewekt, en beter te bevredigen. Dat door het bovenstaande -de yolken elkaar beter leeren kennen en voofoordeelen steeds meer den leugen noodig hebben om zich in stand te houden, dat zal aan de eenwording der am'de ten goede komen. Kortom, het verkeer is geworden tot een der beste waarborgen, dat onze beschaving haar catastrofe zal te boven komen, zich veelzijdiger en grondiger zal vernieuwen, en het begrip van een menschheid zal helpen waar maken. Spinoza. Brl:even, vertaald door dr. W. Meyer. -- dr. A. W. Nieuwenhuis. Reis door Borneo. - Van Suchtelen c.s. De wordende wereldkultuur, enz. W. B. - Ziegler. De ontwikkelingsgeschiedenis dr 1ge eeuw. W. B. - H. H. Johnston, the opening up of Africa. Londen. Williams & Norgate. 3 Kapitalisme. Ret verkeer is van oude tijden af mede een ruilverkeer geweest. Person en met verschillende, maar ook met overeenkomstige behoeften verkeeren met elkander. Wat voor den een waarde heeft, heeft het dikwijls ook voor den ander, maar een te veel bij den een kan blijken te voorzien in een tekort bij den ander. Dit inzicht wordt door het verkeer

21 bevorderd. Omgekeerd kan ook de ander iets te veel hebben. Zij ruilen hun zaken van waarde. Wat voor den eerste die er te veel van heeft, minder waarde heeft, wordt geruild tegen zaken, die voor den ander van minder, maar voor den eerste van grooter waarde zijn, omdat hij er een tekort van heeft. Een zaak heeft dus nu al drie waarden, een voor den gever, een voor den ontvanger, en een ruilwaarde. De individueele waarden blijken oorzaak te kunnen worden van een maatschappelijke waarde, kunnen aan de zaken een maatschappelijke nuttigheid geven. Maar dan moeten zij bij den een in andere hoeveelheid en betrekking voorkomen dan bij den ander. Ret ontwikkeld ruilen van zaken met zulk een ruilwaarde, van waren, door middel van het verkeer, heet handel. Voor dien handel is het onontbeerlijk, de waarden del' waren te kunnen vergelijken. Ret middel daartoe is eene waar, die men het geld noemt. In onzen tijd gebruikt men als geld het goud en in zekeren zin ook het zilver. In de waarde van die waar kunnen alle waarden worden overgebracht, omdat het goud een niet al te onstandvastige waarde heeft voor de menschen: Al laat men bij het berekenen der geldwaarde de betrekking van deze waarde tot de menschelijke begeerten, tot de persoonlijkheid buiten de rekening, zij is toch, ook verzwegen, aanwezig. Wij treffen haar zoowel bij de ontleding van het begrip "waarde", als in de ontwikkeling van gerechtigheid in handel en in andere vormen van geldaanwending. De ontleding van het begrip "waarde" toont, dat het steeds waarde vool' iemand beteekent. Geld is geld voor iemand, een zaak van waarde en een waardemeter. Er is een tijd geweest, waarin niet gemunt geld, ook niet metaal, doch iemands vee als bepa- 17 Om he-l Hoog.ste Goed 2

22 18 ling gold van de waarde van zijn andere goederen. De waarde van dat vee werd dan vergeleken met andere zaken van waarde, of goederen, zaken die tot bevrediging van menschelijke behoeften dienen en kunnen dienen. Die tij d kende niet onze vermeerdering van goederen, bracht niet voort met een zoo groote inspanning van arbeid als wij tegenwoordig kennen. In de oude wijze van voortbrenging nam de natuur de overgroote plaats in. Toch kwam aan den arbeid een aandeel toe, vooral tot het instandhouden der kudden, en tot het vergal'en van de vool'tbrengselen der kudden. Op den landbouwer, den wel'ker bij uitnemendheid, zag de Bedoe'ien echter met geringschatting neer. Behalve natuur en arbeidskl'acht, vol'mden de kudden zelf het lang verleden vool'beeld van kapitaal als vereischte van voortbrenging. Dit kapitaal kon kwantitatief worden uitgedrukt: Nabal was zeer groot, had 3000 schapen en 1000 geiten (1 Sam. 25"). De dieren, hoewel alle verschillend, zijn gelijk als eenheden van waar voor N abal. En vool' zijn maantschappij zijn het nuttigheden, waardoor zij vool' hem een nieuwe waarde verkrijgen, de ruilwaarde, en zij kunnen als eenheden van ruilwaarde worden opgesteld. Nog eenvoudiger wordt de quantitatieve uitdl'ukking, wanneer het vergelekene een bepaalde hoeveelheid metaal is, een goudgewicht, een goudmunt. Men kan dan iemands kapitaal uitdrukken in geld, d. i. in het aantal eenheden goud, die men daarvoor zou kunnen verkrijgen, om die dan weer tegen andere zaken van waarde te ruilen. Die laatstgenoemde ruiling zou dan echter ten doel hebben, het kapitaal te verbeteren, en daardoor dus de voortbrenging. Kapitaal is tegenwoordig maar voor een gering deel het vee. Tegenwoordig worden vele andere

23 bezittingen aangewend, om nieuwe voortbrengselen in 't leven te roepen; werkplaatsen, werktuigen, grondstoffen, geld voor het levensonderhoud van arbeiders gedurende het werk, enz. Tot de voortbrenging dragen dus, op den grondslag van het ruilverkeer, behalve de arbeid, de natuur en het kapitaal bij. Ret ruilverkeer heeft behalve de ruiling van voortbrengselen ook betrekking op ruiling van kapitaal. Een timmerman zonder hamer heeft geen bruikbaar kapitaal, al heeft hij een bak vol spijkers en een schuur vol planken. Ook de natuul', de geefster van grondstoffen, wordt in den handel opgenomen, doordat niet ieder van haar nemen kan. Zij is verdeeld onder vele eigenaars. In den tegenwoordigen tijd is hij, die arbeidt, betrekkelijk zelden in het bezit van het kapitaal, waarmede hij voortbrengt, of van dat deel der natuur, dat voor zijn voortbrenging benoodigd is. WeI kan iemand, die werkt op een machinefabriek, in 't bezit zijn van een spaarbankboekje, van kapitaal dus, waarmede de bank geheel andere menschen een voortbrengsel laat maken, b.v. meel. Onze wijze van voortbrenging heeft nu een veel scherpere scheiding in 't leven geroepen tusschen hen, die arbeiden en hen die 't kapitaal verschaffen of eigenaars zijn van de natuur, d.w.z. van de grondstoffen en benoodigdheden, die zij oplevert. Dit feit heeft Karl Marx zelfs gevoerd tot een geheel afzonderlijke bepaling van kapitaal. Volgens Marx zijn de voortbrengingsmiddelen niet uiteraard kapitaal, maar zij worden het eerst dan, wanneer zij in het bezit zijn van hen, die niet arbeiders zijn, die dus zonder eigenlijken arbeid een afzonderlijke bron van inkomsten kunnen vormen met dat kapitaal. Marx onderscheidt daartoe den vorm van warenomloop, waarin waar tegen 19

24 20 geld en dat geld weer tegen waar wordt verruild, waarin verkocht wordt om te koopen, van een geheel anderen vorm. In plaats van Waar Geld-Waar, treedt Geld-Waar-Geld, dat wi] zeggen, dat men koopt om te verkoopen, geld in waal' doet overgaan en de waal' doet tel'uggaan tot geld. Geld, welks om loop dezen laatsten vorm aanneemt, verandert in kapitaal, wordt kapitaal en is reeds kapitaal volgens zijn bestemming. Deze omzetting kon echter aileen onder zekere omstandigheden plaats grijpen. Er moeten namelijk arbeiders zijn, die niet als slaven en Iijfeigenen onmiddeiiijk tot de voortbrengingsmiddelen behooren, en ook niet als de boeren de voortbrengingsmiddelen bezitten. Er moeten vrije arbeiders zijn, vrij, los, ontbloot van de voortbrengingsmiddelen, en genegen, hun arbeidskracht te verkoopen. Met de ontwikkeling van deze tegenstelling tusschen arbeid en kapitaal op de markt is volgens Marx de hoofdvoorwaarde voor de kapitalistische produktie gegeven. De geschiedenis van deze ontwikkeling, die een onteigening werd van de middeleeuwsche arbeiders, een ontzetting uit hun voortbrengingsmiddelen, staat in de annalen van het menschdom geschreven met trekken van bloed en vuur. Uit het voorgaande is gebleken, dat kapitalisme voor Marx een beteekenis heeft, die vervait, wanneer kapitaal in den gewonen zin wordt genomen. Hoeveel juiste bestanddeelen de beschrijving der kapitalistische productiewijze door Marx moge bevatten, zijn bepaling van kapitaiisme is aileen aannemelijk voor iemand die de Marxistische bepaling van kapitaal aanvaardt. Deze houdt nauw verband met de zienswijze, dat de bestede arbeid de oorsprong is van de waarde van een voortbrengsel. De waarde is echter van een veel meer

25 ingewikkeld karakter, gelijk wij later zien zullen. Doch zelfs afgezien daarvan, beteekent kapitalisme bij Marx een voortbrengingswijze, die niet aileen als geschiedkundige waarneming wordt beschreven, doch ook beoordeeld. Bij die beoordeeling wordt een maatstaf aangelegd, die ontleend is aan een reeds voor Marx vaststaand economisch doel del' geschiedenis (vgl. Roofdstuk V 4). Ook al zouden wij uiteindelijk het kapitalisme zoo moeten beoordeelen als Marx, iets dat in een boek over het hoogste goed niet ondenkbaar is, dan moeten wij ons er op dit oogenblik voor hoeden, in het kapitalisme iets andel's te zien dan een grondslag van het hedendaagsche leven, die berust op een overwegende beteekenis van het kapitaal in de voortbrenging en op de daaruit volgende method en van kapitaalvoortbrenging en vergrooting buiten den arbeid om. De eerste trek van het kapitalisme als voortbrengingswijze van heden is dus, dat de bezitter van kapitaal de voornaamste leidsman del' voortbrenging is geworden, en dat arbeid en natuur van hem afhangen. Eigendom van een voortbrengingsmiddel bij uitnemendheid is niet aileen zelfstandige bron van inkomsten, zelfs zonder arbeid, maar stelt ook in staat, te heerschen over uitvinder, arbeider, industrieel en staatsman. Nog zuiverder dan in het mindel' ontwikkeld handelskapitalisme en iridustl'ieel kapitalisme treedt dit laatste vermogen van het kapitaal op den vool'grond in het thans tot nieuwe ontwikkeling gel'aakte bankkapitalisme. Betel' dan het vroegel'e vel'staat het tegenwoordig kapitalisme de kunst, om ook de kleine bezitters dienstbaar te maken aan de kapitalistische voortbrenging. Ret doet den kleinen bezitter aan die voortbrenging deelnemen, even wei zonder zeg- 21

26 22 gingschap, door spaarbanken, coupures van kleine waarde, enz. Buitengewoon is het beiang, dat dit kapitalisme heeft bij wijdverbreide kennis van techniek en bij schranderheid. Schranderheid en vernuft zijn voor den arbeider ( 1) en voor den lei del' in handel, industrie en bank onmisbaar. Ret doel is georienteerd aan "rijkdom". In het erlangen van kapitaalwinst gaat het kapitalisme zoozeer op, dat het te weinig oog heeft voor het dienen van de verbruikers. Deze laatste zedelijke waarde wordt achter gesteld bij vernuft en geslaagde onderneming. De vrede wordt niet begeerd om de zedeli}ke waarde van een rechtstaat, om de zedeli}ke waarde van een staatkunde, die de betrekkingen del' volkeren boven de belangen van kapitaalbeleggers zou stellen. Trusts, kartels, koloniale expansie zijn onafscheidelijk van een uitsluitende bevordering del' kapitaal-accumulatie en del' nieuwe winstvoortbrenging. Trust en kartel hebben zeker ook betere gevolgen. Zij beperken of verwijderen de concurrentie tusschen groepen van ondernemers, met al de geslepenheden die daaraan eigen waren. Zij verlagen de voortbrengil1gskosten. Maar doel en beweegreden staan in verbandmet nieuwe winstvoortbrenging, ten bate van de leiders en aandeelhouders in de trusts en kartellen. Wat de koloniale expansie zeggen wil, weten de volkeren van Europa thans met volkomen duidelijkheid. De voornaamste drijfkracht van die expansie is niet een beschavingsdoel. Ret zijn de eischen van een in enkele handen snel geaccumuleerd kapitaal, dat voordeelige belegging en exploitatie-velden zoekt, en de concurrentie uit het gemonopoliseerde binnenland verplaatst naar de wereldmarkt met haar invloedsferen. Toch heeft het kapitalisme door zijn stelsel-

27 matige voorziening in kapitaal den grond gelegd voor tal van ondernemingen, die groot gemeenschappelijk nut afwerpen, en die zonder het aldus voorradig kapitaal geen ondernemers en geestelijke leiders tot zich zouden hebben getrokken. Nu zal een zaak van gewicht worden in de naaste toekomst, de werkelijke voordeelen van de kapitalistische produktiewijze te behouden en te gelijk zijn tegenstrijdigheid met andere eischen van het zedelijk geestelijk leven te verwij deren. Of dit in socialistische richting moet geschieden, dan wei de taak zal worden van nieuwe bewegingen, kan op dit oogenblik onbesprokim blijven en eigenlijk ook niet beantwoord worden, voor die bewegingen er zijn. Kans op zulke beweging, na den tegenwoordigen oorlog, is zeker niet uitgesloten. Nog enkele woorden over geestelijke verschijnselen, die direkt met het kapitalisme samenhangen. Allereerst is de kapitalistische meester, die arbeiden industrie en regeering van zich afhankeiijk maakt, zeif afhankeiijk van de eigenschappen van het kapitaiisme, juister gezegd, van zijn strekking. De winstverovering beneemt aan de kapitalisten, zoo niet steeds, dan toch dikwijls hoedanigheden; die een mensch zich niet straffeloos ziet ontglippen. De belegger geeft zich aan de bank over, de bankleider zelf kan zijn beteekenis niet vergrooten, tenzij hij de zuivere ontwikkeling van het innerlijke leven achteruit dringt. Terwijl het initiatief van financieele en industrieele leiders de hoogste eischen van stoutheid en scherpzinnigheid tracht te bevredigen, wordt het zelfstandige geestesleven, de vrije ontwikkeling der persooniijkheid in gevaar gebracht. Tegenover den rekengeest en de praktisch-commercieele volksbeschaving wordt de romantiek en de sentimentaliteit nog eerder een bekoring dan de echte toewij ding 23

28 24 aan kunst, wetenschap, rechtvaardigheid of godsdienst. De arbeider gaat zoozeer in zijn werk op, dat hij niet slechts geen eigen bestaan meer opbouwt, maar ook voorgoed afziet van het hebben van een eigen woning. De groote stad met huurkazernes beneemt aan de voorstelling van het ouderlijk huis een goed deel van haar vroegere intieme aanschouwelijkheid. Het dorp kent nog den schoenmaker, die's zomers uit hooien gaat. wonende van ouder tot ouder op den zelfden badem, sprekend in de dorpstaal, de trekken dragend van den plaatselijken geest. In het kapitalistisch centrum is dit verdwenen. Pogingen om in verband met korter arbeidsdag en beter verkeersmiddelen, tot tuinsteden te geraken, toonen aan, dat er een gemis wordt gevoeld. De groote spanning, waarin de deelnemers aan de voortbrenging leven, de opvoering van de arbeidsverrichtingen tot het hoogste, zoodat de korter arbeidsdag intensiever werk vraagt, uurloon door stukloon vervangt, deze en dergelijke toestanden stellen zware eischen aan lichaam en zenuwgestel. Zij bevorderen meer de verstrooiing, de genieting en de "kuren", dan een gezond geestesleven. Juist de bezwaren van rechtvaardigheid en vrijheid, de inknelling van persoonlijkheid en persoonlijk leven, de druk op huisgezin, vrouwen en kinderen, juist deze moeilijkheden doen velen uitzien naar de vernietiging van het kapitalisme. Maar de voordeelen boven den ouden tij d zijn niet gering. De nieuwe organisatie van den arbeid, de nieuwe zin van besparingen, de bevruchting van techniek en verkeer door het kapitaal, de bevordering van internationaliteit, zulke bestanddeelen van het kapitalisme zullen moeten blijven, ook in den opbouw van een nieuwe maatschappij.

Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7. ,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!.

Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7. ,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!. Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!. L. S. Het is velen in Holland wellicht bekend, hoe ik, eerst onlangs uit Zuid-Afrika teruggekeerd, den langen en b'!ngen

Nadere informatie

No. 44 PUBLICATIE VAN DE NEDERLANDSCH.INDISCHE WEGENVEREENIGING TRACTIE-WEERSTANDEN ^«BANDOENG

No. 44 PUBLICATIE VAN DE NEDERLANDSCH.INDISCHE WEGENVEREENIGING TRACTIE-WEERSTANDEN ^«BANDOENG No. 44 PUBLICATIE VAN DE NEDERLANDSCH.INDISCHE WEGENVEREENIGING TRACTIE-WEERSTANDEN r / Q,\ ^«BANDOENG TRACTIE. WEERSTANDEN. Het moderne verkeer, het verkeer in mechanische tractie, over den gewonen weg,

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Lyy^j^s, In het Algemeen Handelsblad van den 5 December 187G ko7nt het navolgend opstel voor:

Lyy^j^s, In het Algemeen Handelsblad van den 5 December 187G ko7nt het navolgend opstel voor: Lyy^j^s,. ^ «In het Algemeen Handelsblad van den 5 December 187G ko7nt het navolgend opstel voor: Er zijn er in den lande, vooral onder de rechterlijke ambtenaren en jongere rechtsgeleerden, die het der

Nadere informatie

Calvijn over het verbond & de besnijdenis

Calvijn over het verbond & de besnijdenis Calvijn over het verbond & de besnijdenis Calvijn over Genesis 17:4 ( Mij aangaande, zie, Mijn verbond is met u ): Omdat ons geloof niet anders dan in Zijn eeuwige waarheid geworteld kan zijn, en daarom

Nadere informatie

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden?

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Scholen die door Samuel zijn gesticht. Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Psalm 23:3 3 Hij verkwikt mijn ziel, Hij leidt mij in het spoor van de gerechtigheid, omwille van Zijn Naam. De Here zelf

Nadere informatie

Een woord (wer e^'»^ keeraiide der ont?el"tins^ uil clr

Een woord (wer e^'»^ keeraiide der ont?eltins^ uil clr Een woord (wer e^'»^ keeraiide der ont?el"tins^ uil clr OUüFiRiJJKI. i'fk/i.«^ 1 i 1 DOOR MEVROUW VLIELANDER HEIN COUPERUS. 'S-GRAVENHAGE, W. P. VAN STOCKUM & ZOON 1908 Prijs 25 cent. Een woord over eene

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen:

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: Artikel 1 Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren

Nadere informatie

PPJ6RAMMA èf kefiéigbèit vepeigch om tst de versehtkenée. met friejarigen' mnm voor meisjes te Batavia te wöpdeh teegelatee.

PPJ6RAMMA èf kefiéigbèit vepeigch om tst de versehtkenée. met friejarigen' mnm voor meisjes te Batavia te wöpdeh teegelatee. PPJ6RAMMA èf kefiéigbèit vepeigch om tst de versehtkenée klassee UÏI de tesgere faupppieiioai met friejarigen' mnm voor meisjes te Batavia te wöpdeh teegelatee. (Strekkende m voldoening aan de voorlaatste

Nadere informatie

WAAHDMIER BET m DOOR G4SBH\\I)EHS

WAAHDMIER BET m DOOR G4SBH\\I)EHS * - J!" 3^ Ö. "y&s ^ j OVER I)E DRUKKnC WAAHDMIER BET m DOOR G4SBH\\I)EHS GEVOERD MOET WOKÜEN. ö^ I>^)Oil p. L. K IJ K E. ia Overgediukt uit Je Veislagtu eu Medeileehugeü dei K.üuiiiklijke Akademie vrtii

Nadere informatie

PRIJSBEHEERSCHING IS ZELFBEHEERSCHING

PRIJSBEHEERSCHING IS ZELFBEHEERSCHING PRIJSBEHEERSCHING IS ZELFBEHEERSCHING Er is een dringend tekort aan grondstoffen voor de Nederlandsche industrie en het Nederlandsche ambacht. Voor het herstellen van beschadigde huizen is hout, glas,

Nadere informatie

Sprekende Spreuken. Levenslessen uit het boek Spreuken. Kris Tavernier. Het kennen van de Hoogheilige

Sprekende Spreuken. Levenslessen uit het boek Spreuken. Kris Tavernier. Het kennen van de Hoogheilige Kris Tavernier Sprekende Spreuken Levenslessen uit het boek Spreuken - Het boek Spreuken leert ons heel wat over het gedrag van gelovigen, en hoe dit kan zijn in allerlei omstandigheden van dit leven.

Nadere informatie

Gemeentevisie van de evangelische gemeente te Ommen (aanvaard februari 2014 )

Gemeentevisie van de evangelische gemeente te Ommen (aanvaard februari 2014 ) Gemeentevisie van de evangelische gemeente te Ommen (aanvaard februari 2014 ) 1. Het hoofd van de gemeente: Onze Here Jezus Christus is het hoofd van Zijn gemeente. Hij werkt in en door de gemeente door

Nadere informatie

Heeft God het Kwaad geschapen?

Heeft God het Kwaad geschapen? Heeft God het Kwaad geschapen? Zondagavond 22 september 2013 (Genade & Waarheid Preek) Inleiding A. Genade & Waarheid Preken (Soms) Ingewikkelde of wettisch toegepaste onderwerpen bekeken vanuit Genade

Nadere informatie

Rederlandschlndisde laatschappij

Rederlandschlndisde laatschappij J VAN-PE Rederlandschlndisde laatschappij VAN NIJVERHEID en LANDBOUW. i:, o-i, Handel enz. JK ^f ",. 'T 4 STATUTEN VAN DE Rederlandsch-Indische Maatschappij VAN NIJVERHEID en LANDBOUW. OGILVIE & Co. 1885.

Nadere informatie

f ONDERWIJSRAAD. N. 1642 A. 'S-GRAVENHAGE, 2jT-Apr.il 1923.

f ONDERWIJSRAAD. N. 1642 A. 'S-GRAVENHAGE, 2jT-Apr.il 1923. f ONDERWIJSRAAD. N. 1642 A. 'S-GRAVENHAGE, 2jT-Apr.il 1923. Bericht op schrijven van.24februari»23 No.699 Frankenstraat 39. Afd.H.O., 11 ir.,a» 4inn laj» ~ ^en g e l ieve bij het antwoord dagteekening

Nadere informatie

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof.

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof. NGB artikel 1: DE ENIGE GOD Wij geloven allen met het hart en belijden met de mond, dat er een Enig en eenvoudig geestelijk Wezen is, dat wij God noemen: eeuwig, ondoorgrondelijk, onzienlijk, onveranderlijk,

Nadere informatie

(Gelden voor de Kweekschool van Militaire Geneeskundigen).

(Gelden voor de Kweekschool van Militaire Geneeskundigen). ^ 1 i>l Caveant consules, ne quid detrimenti res publica capiat!" (Gelden voor de Kweekschool van Militaire Geneeskundigen). Aan de HH. Leden van de Staten-Generaal worden hij al de vorigen nog de volgende

Nadere informatie

Prof. dr. Wim van Vlastuin Hoe spiritueel was Calvijn?

Prof. dr. Wim van Vlastuin Hoe spiritueel was Calvijn? Prof. dr. Wim van Vlastuin Hoe spiritueel was Calvijn? 9 september 2015 Johannes Calvijn (1509-1564) Tekst 1 De hele hoofdinhoud van onze wijsheid, voor zover die althans als ware en deugdelijke wijsheid

Nadere informatie

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen...

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Ton Schulten Woord vooraf Al van jongs af heeft Ton Schulten zich aangetrokken gevoeld tot schilderkunst en vormgeving. Op 53-jarige leeftijd

Nadere informatie

Jij en jouw diepste drijfveren

Jij en jouw diepste drijfveren Jij en jouw diepste drijfveren blok E - nivo 2 - avond 7 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugkoppeling en intro 19.25 Bijbelstudie 19.35 Catechismus 19.45 Bijbelstudie Matteus 22 19.55

Nadere informatie

ontladingsverschijnselen. Bij den Heer P. Noordhoff te Groningen is een boekje uitgekomen samengesteld

ontladingsverschijnselen. Bij den Heer P. Noordhoff te Groningen is een boekje uitgekomen samengesteld 180 TIJD EN KALENDER Boekbeoordeeling. samengesteld Bij den Heer P. Noordhoff te Groningen is een boekje uitgekomen»beveiliging tegen bliksemschade door Dr. D. van Gulik maatschappij van en uitgegeven

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 1 Deel 1, Hoofdstuk 1 - Dat er iets buiten ons bestaat. Rikus Koops 8 juni 2012 Versie 1.1 In de inleidende toelichting nummer 0 heb ik gesproken

Nadere informatie

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden Toets 1 - antwoorden Geloof (1-11) Lesstof: Hoofdstuk 1 1. Wat is noodzakelijk om van God te kunnen ontvangen? Geloof [1] 2. Noem vier uitingen van geloof. - Geloof voor redding [1.2] - Geloof en werken

Nadere informatie

Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel herboren zijn

Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel herboren zijn Lied 01 Titel: Vernieuw Gij mij Eerste componist: Traditional (Nederlandse) : Ad den Besten Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel

Nadere informatie

Aangenomen resolutie van het MSEUE (Den Haag, 11 Oktober 1953)

Aangenomen resolutie van het MSEUE (Den Haag, 11 Oktober 1953) Aangenomen resolutie van het MSEUE (Den Haag, 11 Oktober 1953) Source: Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam. Partij van de Arbeid (PvdA) 1946-1966 (- 1967). Commissie Buitenland

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. I. Pauw (Eindhoven)

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. I. Pauw (Eindhoven) Welkom in deze dienst Voorganger is ds. I. Pauw (Eindhoven) Schriftlezingen: 1 Koningen 10 vers 1 t/m 13 Mattheüs 12 vers 38 t/m 42 Lied 124 (Op Toonhoogte) Gebed des Heeren vers 10 (Schoolpsalm) Psalm

Nadere informatie

Is levensverzekering tegen den halven prijs levensvatbaar?

Is levensverzekering tegen den halven prijs levensvatbaar? Is levensverzekering tegen den halven prijs levensvatbaar? EBKE UITEENZETTING TEN DIENSTE YAN HEN DIB ZICH DOOR DE GOEDKOOPE AANBIEDINGEN YAN AsSESSlIENT- OF OMSLAGYERZEKBiUNGJIAATSCHAPPIJEN AANGETROKKEN

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Aan. de Tweede Kamer de Staten-Generaal.

Aan. de Tweede Kamer de Staten-Generaal. ^, Aan de Tweede Kamer de Staten-Generaal. Den len Maart jl. werden door Zijne Excellentie den Minister van Justitie bij Uwe Vergadering ingediend wetsontwerpen, betreffende de inrichting en het rechtsgebied

Nadere informatie

De schepping van de mens Studieblad 6

De schepping van de mens Studieblad 6 -1- GODS PLAN MET MENSEN Dit is een uitgave van de Volle Evangelie Gemeente Immanuël Breda Auteur: Cees Visser (voorganger) De schepping van de mens Studieblad 6 Inleiding Mensbeeld Uitgangspunt Stof In

Nadere informatie

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil pagina 1 van 5 Home > Bronteksten > Plato, Over kunst Vert. Gerard Koolschijn. Plato, Constitutie (Politeia), Amsterdam: 1995. 245-249. (Socrates) Nu we [...] de verschillende elementen van de menselijke

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Economie module 1. Hoofdstuk 1: Voor niks gaat de zon op.

Economie module 1. Hoofdstuk 1: Voor niks gaat de zon op. Economie module 1. Hoofdstuk 1: Voor niks gaat de zon op. Economie gaat in essentie over het maken van keuzes. De behoeften van mensen zijn onbegrensd, maar hun middelen zijn beperkt. Door dit spanningsveld

Nadere informatie

Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers

Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers Tekst http://www.kapucijnen.com/liturgie/liturgie05.html foto H. Oude Groote Beverborg Presentatie A. Borgers 1. Jezus wordt ter dood veroordeeld 1. Jezus wordt ter dood veroordeeld 2.Jezus neemt het

Nadere informatie

Namen van God en van Christus in de eerste brief aan Timoteüs

Namen van God en van Christus in de eerste brief aan Timoteüs Kris Tavernier Namen van God en van Christus in de eerste brief aan Timoteüs 1 Timoteüs 1-6 Het is mijn bedoeling in dit artikel een overzicht te geven van de namen van God en van Zijn Zoon Jezus, die

Nadere informatie

Wat is co-ouderschap? 1. Wat is co-ouderschap wettelijk gezien. 2. Wat is belangrijk voor een goed co-ouderschap. 3. Co-ouderschap in de praktijk

Wat is co-ouderschap? 1. Wat is co-ouderschap wettelijk gezien. 2. Wat is belangrijk voor een goed co-ouderschap. 3. Co-ouderschap in de praktijk Wat is co-ouderschap? 1. Wat is co-ouderschap wettelijk gezien 2. Wat is belangrijk voor een goed co-ouderschap 3. Co-ouderschap in de praktijk 4. Voordelen bij co-ouderschap 5. Nadelen bij co-ouderschap

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

De brief aan de Hebreeën. C. Noorlander

De brief aan de Hebreeën. C. Noorlander De brief aan de Hebreeën C. Noorlander Hebreeën: Oproep aan (Joodse) christenen: Volhard, val niet af. Toont de glorie van Christus vanuit het OT: Hoger dan engelen, Mozes, Abraham en hogepriesters Vergelijkt:

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Bij den Vijf-en-Twintigsten Jaargang

Bij den Vijf-en-Twintigsten Jaargang 1882. 1907 Bij den Vijf-en-Twintigsten Jaargang van DE VRIEND DES HUIZES" IT verwacht geen poëtische ont- U boezeming van mij en dat is maar goed ook, want in den hoofdredacteur zit geen dichter. U verwacht

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Zelfsuggestie DE DERDE STAP OP WEG NAAR RIJKDOM. Het middel om het onbewustzijn te beïnvloeden

Zelfsuggestie DE DERDE STAP OP WEG NAAR RIJKDOM. Het middel om het onbewustzijn te beïnvloeden Zelfsuggestie Het middel om het onbewustzijn te beïnvloeden DE DERDE STAP OP WEG NAAR RIJKDOM Met zelfsuggestie bedoelen we alle suggesties en opzettelijke prikkels die de geest via de vijf zintuigen bereiken.

Nadere informatie

Jezus, het licht van de wereld

Jezus, het licht van de wereld Jezus, het licht van de wereld Het evangelie naar Johannes 8: 1-30 1 Overzicht 1. De overspelige vrouw 2. Jezus als het Licht der wereld 3. Twistgesprekken met de Farizeeën 2 De overspelige vrouw Bijbeltekst

Nadere informatie

Tjimmie van der Wal: Zodra iedereen binnen is beginnen we met:

Tjimmie van der Wal: Zodra iedereen binnen is beginnen we met: 14 september 2014, 16.30 uur, Goede Herderkerk Zangdienst: Samen zingend het nieuwe seizoen in, Thema van de landelijke startdag is met hart en ziel. Verbinden. Tjimmie van der Wal: Hans van de Pol: Jaap

Nadere informatie

MEINDERT OOSTERHOF, in zijn hoedanigheid van gerechtsdeurwaarder, kantoorhoudende te Drachten,

MEINDERT OOSTERHOF, in zijn hoedanigheid van gerechtsdeurwaarder, kantoorhoudende te Drachten, Vonnis RECHTBANK LEEUWARDEN Sector kanton Locatie Heerenveen zaak-/rolnummer: 371218 CV EXPL i 1-5231 vonnis van de kantonrechter d.d. 14 maart 2012 inzake X wonende te eiser. procederende met toevoeging.

Nadere informatie

Maarten Luther 1483-1546

Maarten Luther 1483-1546 Maarten Luther 1483-1546 Eén van de belangrijkste ontdekkingen van Maarten Luther - (1483-1546) is het onderscheid tussen wet en evangelie. Voor Luther is de onderscheiding van wet en evangelie

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

Voorwoord Met oprechte blijdschap schrijf ik het voorwoord voor dit boek. Ik ken Henk Rothuizen al vele jaren en heb hem zien opgroeien tot een man van God, met een bediening die verder reikt dan zijn

Nadere informatie

Uit God geboren. Weekoverweging. Kerstgeloof is geloof in de goddelijkheid van de mens

Uit God geboren. Weekoverweging. Kerstgeloof is geloof in de goddelijkheid van de mens WEEK 51 1 Weekoverweging Kerstgeloof is geloof in de goddelijkheid van de mens Uit God geboren Je hebt groot gelijk als je niet gelooft, dat Jezus is voortgekomen uit geestelijk zaad. Waarom zo moeilijk

Nadere informatie

De drie-engelenboodschap, ACTUEEL!

De drie-engelenboodschap, ACTUEEL! De drie-engelenboodschap, ACTUEEL! Missie De missie van de Kerk van de Zevende-dags Adventisten is de verkondiging van het eeuwig evangelie zoals verwoord in de drieengelenboodschap van Openbaring 14:6-12.

Nadere informatie

Liefde. De sociale leer van de Kerk

Liefde. De sociale leer van de Kerk Liefde De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over de liefde Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker in een

Nadere informatie

Opwekking 346: Opwekking 167:

Opwekking 346: Opwekking 167: Opwekking 346: Maak ons tot een stralend licht een stralend licht Tot de wereld ziet wie haar het leven geeft. Laat het schijnen door ons heen. Maak ons tot een woord van hoop een levend woord dat U verlossing

Nadere informatie

Hoofdbedekking nog nodig vandaag?

Hoofdbedekking nog nodig vandaag? Hoofdbedekking nog nodig vandaag? Het dragen van een hoofdbedekking kan een schande zijn, maar het dragen van een hoofdbedekking kan ook een eer zijn. Paulus wil ons allen aanmoedigen en niet afbreken

Nadere informatie

Opwekkingsdienst 10 april 2016 om 16.45 in de Ark. Voorganger: Ds. Stam M.m.v.: de opwekkingsband. Thema: Waarom zou ik komen? "

Opwekkingsdienst 10 april 2016 om 16.45 in de Ark. Voorganger: Ds. Stam M.m.v.: de opwekkingsband. Thema: Waarom zou ik komen? Zingen voor de dienst om 16.45: Opw. 623 Laat het huis gevuld zijn Opwekkingsdienst 10 april 2016 om 16.45 in de Ark Voorganger: Ds. Stam M.m.v.: de opwekkingsband Thema: Waarom zou ik komen? " Laat het

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

Onderwijs voor de hele mens

Onderwijs voor de hele mens Onderwijs voor de hele mens De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over onderwijs Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet

Nadere informatie

Overwegende, dat het van het hoogste belang is om de ontwikkeling van vriendschappelijke betrekkingen tussen de naties te bevorderen;

Overwegende, dat het van het hoogste belang is om de ontwikkeling van vriendschappelijke betrekkingen tussen de naties te bevorderen; Universele Verklaring van de Rechten van de Mens Overwegende, dat erkenning van de inherente waardigheid en van de gelijke en onvervreemdbare rechten van alle leden van de mensengemeenschap grondslag is

Nadere informatie

Wie heeft niet weder Schinkel s kinematograaf bezocht? Neen maar, dringen en nog eens dringen om er in te komen.

Wie heeft niet weder Schinkel s kinematograaf bezocht? Neen maar, dringen en nog eens dringen om er in te komen. Cinema Schinkel Wie heeft niet weder Schinkel s kinematograaf bezocht? Neen maar, dringen en nog eens dringen om er in te komen. De kermisbioscoop van Schinkel circa 1910 Om een goed plaatsje te krijgen

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 12 (1974) Nr. 8 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2013 Nr. 7 A. TITEL Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Tsjechoslowaakse Socialistische Republiek tot het

Nadere informatie

Wet voor het Natuurkundig Gezelschap te Middelburg. Vastgesteld den 13 december 1869. Artikel 1.

Wet voor het Natuurkundig Gezelschap te Middelburg. Vastgesteld den 13 december 1869. Artikel 1. De oudste nog bewaard gebleven statuten, toen nog wetten, van de vereniging dateren van 1869. Het Gezelschap was nog eigenaar van het Musæum Medioburgense, dat om die reden ook in deze wetten wordt vermeld.

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 1 t/m 4 Werkboek 7 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 1 t/m 4 Hoofdstuk 3 en 4 gaat over de bekering. Hoofdstuk 3 en 4 heeft 17 artikelen. In dit werkboek

Nadere informatie

HOOFDSTUK IV. Seinen op bepaalde plaatsen te geven. (Vaste seinen).

HOOFDSTUK IV. Seinen op bepaalde plaatsen te geven. (Vaste seinen). 42 Omschrijving der seinen en seinmiddelen. HOOFDSTUK IV. Seinen op bepaalde plaatsen te geven. (Vaste seinen). Hoofdseinpalen. Een hoofdseinpaal bestaat uit een paal met een naar rechts uitstekenden draaibaren

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, Echt gelukkig! Dat is het thema waar we vanochtend over na gaan denken. En misschien denkt u wel: Wat heeft dat thema nu met deze tekst te maken, Die gaat toch over

Nadere informatie

Hoe heetten de zonen van Adam en Eva?

Hoe heetten de zonen van Adam en Eva? Hoe heetten de zonen van Adam en Eva? Genesis 4:1-2, eerste deel 1 En Adam had gemeenschap met Eva, zijn vrouw, en zij werd zwanger en baarde Kaïn, en zei: Ik heb een man van de HEERE gekregen! 2 En zij

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

EENIGE AANVULLINGEN OP DE ENCYCLOPAED1E VAN WEST-INDIE

EENIGE AANVULLINGEN OP DE ENCYCLOPAED1E VAN WEST-INDIE EENIGE AANVULLINGEN OP DE ENCYCLOPAED1E VAN WEST-INDIE HET MUNTWEZEN IN SURINAME DOOR C. R. WEIJTINGH Kort na het uitbreken van den wereldoorlog in 1914 werd den Gouverneur bij Verordening van 18 Augustus

Nadere informatie

Wat betekent de naam Samuel en hoe zag Hanna haar enige zoon?

Wat betekent de naam Samuel en hoe zag Hanna haar enige zoon? In zijn onderwijs spiegelde Samuel zich aan God. Wat betekent de naam Samuel en hoe zag Hanna haar enige zoon? 1 Samuel 1:20 20 Het gebeurde na verloop van dagen dat Hanna zwanger werd. Zij baarde een

Nadere informatie

Waar is onze zekerheid op gebaseerd? Leven we voor het tijdelijke of het eeuwige?

Waar is onze zekerheid op gebaseerd? Leven we voor het tijdelijke of het eeuwige? Waar is onze zekerheid op gebaseerd? Leven we voor het tijdelijke of het eeuwige? We leven in een wereld die zijn zekerheden gebouwd heeft op materialisme, positie, geld, macht, eer, eigenbelang, enz.

Nadere informatie

Kiki koning. 2. De toepasselijkheid van eventuele inkoop- of andere voorwaarden van de opdrachtgever wordt uitdrukkelijk van de hand gewezen.

Kiki koning. 2. De toepasselijkheid van eventuele inkoop- of andere voorwaarden van de opdrachtgever wordt uitdrukkelijk van de hand gewezen. Algemene voorwaarden Tekstbureau Kiki Koning Artikel 1. Algemeen 1. Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op alle aanbiedingen, offertes en overeenkomsten tussen Tekstbureau Kiki Koning en haar

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

De Vliegende Start Toets 1 - antwoorden

De Vliegende Start Toets 1 - antwoorden Toets 1 - antwoorden Les 1: Waarom Jezus? Getoetste stof: hoofdstuk 1 1. Naar wiens beeld en gelijkenis is de mens geschapen? Naar het beeld van God [1.1] 2. Wat maakt de mens zo uniek in vergelijking

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING VAN DE RECHTEN VAN DE MENS

UNIVERSELE VERKLARING VAN DE RECHTEN VAN DE MENS UNIVERSELE VERKLARING VAN DE RECHTEN VAN DE MENS Preambule Overwegende, dat erkenning van de inherente waardigheid en van de gelijke en onvervreemdbare rechten van alle leden van de mensengemeenschap grondslag

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard

Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard De Heilige Teresia van Lisieux, wier feest gevierd wordt op 1 oktober, zei eens: "Al had ik alle mogelijke zonden

Nadere informatie

Welke angst leefde bij Mozes toen hij alle wetten, regelingen en verordeningen had opgeschreven?

Welke angst leefde bij Mozes toen hij alle wetten, regelingen en verordeningen had opgeschreven? Israël opgeroepen tot gehoorzaamheid. Welke angst leefde bij Mozes toen hij alle wetten, regelingen en verordeningen had opgeschreven? Zie Deuteronomium 4, 5, 6 en 7 Nadat Mozes de wet in het openbaar

Nadere informatie

376. Uitleg van het Scheppingsverhaal (1) 9-11-2014

376. Uitleg van het Scheppingsverhaal (1) 9-11-2014 Uitleg van het Scheppingsverhaal (376, 377, 378, 393, 394) 376. Uitleg van het Scheppingsverhaal (1) 9-11-2014 Deze preek is mede gebaseerd op Het Geheime boek van Johannes (Codex II, Boek 1, pag. 1 en

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

Zingen: OTH 45 - als een hert dat verlangt naar water. Zingen: Opwekking 468 - wij willen dat Jezus wordt verhoogd

Zingen: OTH 45 - als een hert dat verlangt naar water. Zingen: Opwekking 468 - wij willen dat Jezus wordt verhoogd Welkom Zingen: OTH 204 - kom tot de Vader Votum en groet Zingen: OTH187 - maak mij rein voor u Gebed Gezongen geloofsbelijdenis: Opwekking 426 Ja, ik geloof in Jezus Schriftlezing: Psalm 27 Zingen: OTH

Nadere informatie

Ik ben de opstanding en het leven

Ik ben de opstanding en het leven Ik ben de opstanding en het leven Het evangelie naar Johannes 11: 1-44 1 Inleiding Doel (Joh 20:31): dat je gelooft dat Jezus de Christus, dezoon van Godis dat je, gelovend, het leven hebt in zijn naam.

Nadere informatie

INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE. Nick Deschacht

INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE. Nick Deschacht INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE Nick Deschacht Inleiding Prof. dr. Ernest Mandel (1923-1995) Overzicht van de cursus 28/3: Basisbegrippen van de marxistische economie 18/4: De ontwikkeling van de

Nadere informatie

Wees wijs met licht. Leo Cheizoo. We begrijpen waarom kinderen bang zijn voor het donker, maar waarom zijn mensen bang voor het Licht?

Wees wijs met licht. Leo Cheizoo. We begrijpen waarom kinderen bang zijn voor het donker, maar waarom zijn mensen bang voor het Licht? Wees wijs met licht Leo Cheizoo We begrijpen waarom kinderen bang zijn voor het donker, maar waarom zijn mensen bang voor het Licht? Plato ISBN: 90-76564-63-9 NUR-code: 720 NUR-omschrijving: Esoterie algemeen

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom Schriftlezing: Openbaringen 3 vers 14 t/m 22 Gezang 253 vers 1 (Bundel 1938) Psalm 67 vers 3 (Schoolpsalm) Psalm 65 vers 1 en 2 (Nieuwe Berijming) Psalm

Nadere informatie

Want: In Hem (Jezus) hebben wij de verlossing door zijn bloed, de vergeving van de overtredingen, naar de rijkdom van zijn genade.

Want: In Hem (Jezus) hebben wij de verlossing door zijn bloed, de vergeving van de overtredingen, naar de rijkdom van zijn genade. Er zijn uitgebreide studies te schrijven over bekering en wat bekering in een mensenleven betekent. Deze studie beperkt zich echter tot de meest fundamentele betekenis van bekering. Toen de Zoon van God,

Nadere informatie

instellingen, maar al is de beteekenis van den invloed dier bijzondere personen groot, na eene periode van belangstelling en enthousiasme voor

instellingen, maar al is de beteekenis van den invloed dier bijzondere personen groot, na eene periode van belangstelling en enthousiasme voor 27 wensch om eene nieuwe regeling te scheppen, maar niet van de gedachte, of men meer voelt voor de openbare school of de bijzondere school of omgekeerd. De Minister CORT VAN DER LINDEN zeide nog in de

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Welke les moesten de Egyptenaren leren?

Welke les moesten de Egyptenaren leren? De eerste vier plagen. Welke les moesten de Egyptenaren leren? Exodus 7:2-5 2 U moet alles wat Ik u gebieden zal tegen Aäron zeggen, en Aäron, uw broer, moet tot de farao spreken, dat hij de Israëlieten

Nadere informatie

140629 19 uur Groningen Jesaja 58 voortzetting Heilig Avondmaal

140629 19 uur Groningen Jesaja 58 voortzetting Heilig Avondmaal 140629 19 uur Groningen Jesaja 58 voortzetting Heilig Avondmaal Psalm 124: 1 en 4 Stil gebed, votum en groet Psalm 147: 1 en 4 Voortzetting en dankzegging voor het Avondmaal Gedachtenis van Christus Gebed

Nadere informatie

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn?

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn? Voor 16 jaar en ouder! Zondag 24 Zondag 24 gaat over de goede werken. Zondag 24 vraag en antwoord 62, 63 en 64. Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk

Nadere informatie

De eerste zonde - ongehoorzaamheid

De eerste zonde - ongehoorzaamheid In de vorige studie is ingegaan op de rebellie in de hemel 1. De Bijbel openbaart niet wanneer deze rebellie heeft plaatsgevonden, maar die had wel zijn invloed op het leven van Adam en Eva in het paradijs

Nadere informatie

Gemeente. Zijspoortje. De Bijbelse Encyclopedie leert ons dat het woord kerk afgeleid is van het Griekse woord [kuriakè], dat des Heren betekent.

Gemeente. Zijspoortje. De Bijbelse Encyclopedie leert ons dat het woord kerk afgeleid is van het Griekse woord [kuriakè], dat des Heren betekent. Gemeente Wanneer je aan iemand vraagt Weet jij wat een kerk is?, zal het antwoord niet zo lang op zich laten wachten. Dat is een gebouw waar gelovige mensen samenkomen! Het kan ook voorkomen, dat men aan

Nadere informatie

Liedteksten Kerstfeest Zondagsschool 2014. Samenzang

Liedteksten Kerstfeest Zondagsschool 2014. Samenzang Liedteksten Kerstfeest Zondagsschool 2014 Samenzang - Komt allen te zamen Komt allen tezamen, jubelend van vreugde, komt nu, o komt nu naar Bethlehem. Ziet nu de Vorst der eng'len, hier geboren, komt laten

Nadere informatie

Waardevolle arbeid. De sociale leer van de Kerk

Waardevolle arbeid. De sociale leer van de Kerk Waardevolle arbeid De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over arbeid Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker

Nadere informatie