7 succesfactoren voor duurzaam ondernemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "7 succesfactoren voor duurzaam ondernemen"

Transcriptie

1 ZAKENDOEN IN DE GROENE ECONOMIE 7 succesfactoren voor duurzaam ondernemen Marga Hoek Naar verwachting groeit de wereldbevolking tot circa 9 miljard mensen in Hierdoor zal, ook als het huidige welvaartspeil afneemt, de vraag naar grondstoffen en energie enorm groeien. Maar landbouwgronden en fossiele energiebronnen zijn eindig en veel essentiële grondstoffen zijn nu al schaars. Ons lineaire economische systeem de rechte weg van take, make en waste is in zijn huidige vorm dan ook niet houdbaar. Maar er is een oplossing: het roer snel omgooien en inzetten op een groene, circulaire economie. Hoe ziet ondernemen in die nieuwe economie eruit? Welke nieuwe spelregels gelden en hoe kunnen ondernemingen daar hun voordeel mee doen, bij het bouwen van hun businesscase? We beschrijven hier zeven succesfactoren voor duurzaam ondernemen. Lokaal waar het kan, mondiaal waar het moet De groene, circulaire economie De Groene Economie is per definitie een circulaire economie en koppelt winstgevendheid aan ecologische en sociale houdbaarheid. In een circulaire economie worden producten die hun functie hebben verloren steeds opnieuw gebruikt als grondstof voor hetzelfde of een ander product. Grondstoffen rouleren waar mogelijk oneindig en vinden steeds weer hoogwaardige toepassingen in andere producten. Dat heeft drie consequenties: 1. Afval = grondstof voor nieuwe toepassingen. 2. Energie = hernieuwbaar (elke economische activiteit moet mogelijk zijn met energie uit hernieuwbare bronnen, zoals windmolens, zonne-energie, energie uit afvalwater enz.). 3. Marktprijzen van grondstoffen en energie zijn gelijk aan de reële kostprijzen (om aan te zetten tot rationeel en zuinig gebruik van schaarse bronnen). Deze omschakeling naar een circulaire economie heeft verschillende voordelen, zo blijkt uit diverse onderzoeksrapporten: zo leidt het tot een robuustere economie met een hoger innovatieniveau, meer kapitaalproductiviteit en meer werkgelegenheid. Zeven succesfactoren Ondernemen in de Groene Economie draait net als nu om resultaten, continuïteit, rendement, concurrentievoordeel en groeimogelijkheden. Maar dan totaal anders ingevuld en gefinancierd, bijvoorbeeld door andere samenwerkingsvormen, door anders te produceren, andere verdienmodellen of andere financieringsconstructies. Kort gezegd, valt succesvol ondernemen in de Groene Economie samen met het integraal en vanzelfsprekend toepassen van zeven nieuwe succesfactoren. Deze worden hier eerst kort verwoord vanuit de visie van de ondernemer. Als ondernemer baseer ik mijn businesscase op kansen die het industriële ecosysteem biedt; 2... kies ik voor lokaal waar het kan, mondiaal waar het moet; 3... ontwerp en produceer ik met de levenscyclus én recycling in gedachten; 4... innoveer ik sneller en efficiënter door collectief te innoveren; 5... bouw ik mijn businesscase zoveel mogelijk op basis van (een mix aan) dienstverlening, in plaats van bezit; 6... realiseer ik mijn businesscase door deze zo nodig te verlengen en te verbreden ; 7... financier ik mijn businesscase meerlagig. 30 MANAGEMENT EXECUTIVE NOVEMBER/DECEMBER 2012

2 7 succesfactoren voor duurzaam ondernemen We zullen deze succesfactoren hier nader toelichten. Succesfactor 1 Op zoek naar partners binnen het industriële ecosysteem De basis van circulair denken is eenvoudig: afval is grondstof. Ondernemers in de Groene Economie maken slim gebruik van de sociale, industriële en economische omgeving waarbinnen zij opereren. In plaats van reststromen als afval te lozen, verbranden of storten, zoeken ze naar mogelijkheden om die reststromen economisch te herwaarderen. De Groene Economie is daarmee, veel meer dan nu, een geheel van samenhangende deelsystemen waarin ondernemingen bewuste keuzes maken om tot een optimale businesscase te komen. Dat denken wordt ook wel organisatie-ecologie genoemd. Zo zijn er complexe, industrieel-organisatorische ecosystemen waarin ondernemingen elkaar helpen om restproducten nuttig en economisch rendabel in te zetten. Bijvoorbeeld door (rest)stromen zoals afvalwater, warmte of biogas uit te wisselen binnen gesloten kringloopsystemen, zonder ze af te wentelen op andere gebieden. Ze steunen elkaar dus bewust om duurzaam te zijn, in de keten en het netwerk. Dat heeft economische voordelen (verkopen van afval), organisatorische voordelen (duurzaamheid zit in eigen bedrijf, gehele keten én netwerk) en schaalvoordelen (samen organiseren). Een voorbeeld: Een woonwijk die volledig wordt verwarmd met restwarmte uit naastgelegen tuinbouwkassen. Succesfactor 2 Ontwikkeling en productie: lokaal waar mogelijk, mondiaal waar nodig De meeste huidige businessmodellen zijn gebaseerd op schaalvoordelen. Immers, de ogenschijnlijk oneindige aanvoer van primaire grondstoffen en goedkope brandstoffen maakt mondiale outsourcing mogelijk. In de Groene Economie hebben deze businessmodellen afgedaan: ze zijn eenvoudigweg niet duurzaam. Grondstoffen zijn niet oneindig en energie is niet (bijna) gratis. Ondernemers kiezen in dat perspectief zoveel mogelijk voor lokale productieprocessen, dichtbij de afnemer en de bron als dat aan de orde is. Daardoor kunnen ze optimaal inspelen op lokale verschillen in behoeften en betere mogelijkheden voor recycling en hergebruik creeren. Door te lokaliseren realiseren ze bewust ecologische en economische voordelen: minder transport, minder afval. En als mondiale schaalgrootte noodzakelijk is, bijvoorbeeld vanwege hoge ontwikkelingskosten of risicobeheersing, geldt: lokaal waar het kan, mondiaal waar het moet. Een voorbeeld van het lokaal sluiten van de kringloop zonder kwaliteitsverlies, is Van Houtum. De papierproducent vond een lokale partner die op basis van overtollige inktresten hoogwaardig verpakkingsmateriaal wist te ontwikkelen, tegen beduidend lagere (energie)kosten. Een goed voorbeeld van internationale ontwikkeling en productie, gecombineerd met lokale inzet en meerwaarde, is de ontwikkeling en productie van zonnepanelen. Succesfactor 3 Ontwerpen en produceren met de levenscyclus én recycling in gedachten Ondernemers in de Groene Economie gaan bij het ontwerpen van hun bedrijfsprocessen uit van het opnieuw inzetten van afgedankte eindproducten in het productieproces. Alle biologische en technische componenten van welk product ook moeten geschikt zijn voor hoogwaardige recycling, om daarna opnieuw ingezet te kunnen worden. Het ontwerpen van producten gebeurt dus met de levenscyclus én recycling in gedachten, oftewel, ontwerpen met het oog op hoogwaardige afbraak. Een bureaustoel is bijvoorbeeld zo ontworpen dat het frame (staal), de zitting (kunststof) en bekleding (katoen) snel en efficiënt gescheiden kunnen worden om in een andere vorm opnieuw dienst te kunnen doen. Grondstoffen rouleren waar mogelijk oneindig Daarbij wordt gewerkt volgens de richtlijnen van de Trias Materia: 1. Voorkom onnodig materiaalgebruik, door benutting, optimalisatie, levensduur, flexibiliteit en dematerialisatie. Een voorbeeld van dematerialisatie is de iphone: telefoon, fototoestel, walkman, navigatie, computer enzovoort gecombineerd in één klein, licht apparaat. 2. Gebruik duurzame en biologische materialen. 3. Gebruik technische materialen verstandig (scheidbaarheid, recyclebaarheid). Ontwerpen met het oog op hoogwaardige afbraak heeft enkele indirecte voordelen. Bedrijven krijgen beter te managen productketens, worden minder gevoelig voor prijsschommelingen van grondstoffen, stoten minder schadelijke stoffen uit en kunnen dankzij het modulaire ontwerp producten sneller upgraden en zo inspelen op veranderende marktbehoeften. Door samenwerking met consumenten (als klant, medeontwerper, aandeelhouder) ontstaan betere, langdurigere relaties met klanten. Een voorbeeld: Desso heeft de Cradle to Cradle -ontwerpfilosofie (afval is voedsel ) omarmd en gebruikt materialen die makkelijk scheidbaar en herbruikbaar zijn. Zo ontwikkelde het bedrijf een volledig recyclebare backing voor tapijttegels. Succesfactor 4 Collectief innoveren in de Groene Economie Door het circulaire karakter van de Groene Economie zijn ondernemingen niet alleen sterk afhankelijk van elkaar voor hun grondstoffenvoorziening. Ze staan ook voor nieuwe uitdagingen om eindeloos (circulair) hergebruik technisch en organisatorisch te realiseren. Daarmee is de incentive om in collectief verband te innoveren op product-, service- en procesniveau veel sterker. Samenwer- MANAGEMENT EXECUTIVE NOVEMBER/DECEMBER

3 CROWD SOURCING ALS INSPIRATIEBRON Nieuw boek over businessmodellen in duurzaamheid product, dienst en eigendom herzien. Het verband tussen het produceren, gebruiken en afdanken van een product moet duurzamer worden. Als leveranciers eigenaar blijven van de grondstoffen van hun product, zal de prikkel tot hergebruik veel groter zijn door de toenemende schaarste. Er zullen ook leveranciers zijn die energie bij hun producten gaan leveren. Dit heeft een grote impact op de verhoudingen tussen klanten en aanbieders en de positie van energiebedrijven. Niet alleen praktisch, maar ook juridisch en financieringstechnisch. Er zullen nieuwe energievormen en verdienmodellen ontstaan. Straks kopen we geen lamp, maar leasen we een x-aantal lichturen. We kunnen alleen overleven door deze ontwikkelingen te omarmen en ze te versnellen zodat we aan het stuur blijven zitten. Door kennis te delen, vinden we sneller de oplossing. Samenwerking in innovatie is absoluut noodzakelijk. Marga Hoek, directeur van De Groene Zaak, werkt aan een nieuw boek over businessmodellen in duurzaamheid. Het boek (met als titel Zakendoen in de Groene Economie) over zakendoen in de economie van morgen, verschijnt in mei 2013 bij Kluwer. Over de economie van morgen, de nieuwe economie, zegt Marga Hoek: Grondstoffen en energie worden schaars, relaties en communicatie veranderen. Multinationals zullen moeten leren omgaan met verdere decentralisering. De huidige businessmodellen werken daardoor straks niet meer. Daarom moeten we nu al nadenken over nieuwe manieren van relaties onderhouden, zaken doen en de begrippen Inbreng van de crowd Hoek heeft haar nieuwe boek opgezet in nauwe samenwerking met Kluwer en Enviu, een bedrijf dat crowd sourcing faciliteert en begeleidt. Want geheel in lijn met de nieuwe economie gebruikte ze de mogelijkheden van internet en sociale media om via crowd sourcing een open netwerk te creëren, als ondersteuning bij het schrijven van het boek. Op de website kon iedereen die betrokken is bij het onderwerp duurzame economie bijdragen, ideeën en cases plaatsen, op basis van zeven thema s. Hoek werkt deze thema s op grond van haar eigen visie, kennis en ervaring nu verder uit, ondersteund met de vele praktijkvoorbeelden en cases die inmiddels zijn aangereikt vanuit de crowd. Als het eindresultaat in het voorjaar verschijnt, heeft elk hoofdstuk in het boek vier conceptfasen doorlopen: eigen research en visie; vragen aan de crowd op basis van ingediende voorbeelden, vragen en cases; aanvullende research; en een uitgebreide review door Het Groene Brein en De Groene Zaak. Hoek beseft dat het boek inhoudelijk eigenlijk nooit helemaal af zal zijn. Dat geeft ook niet, want de ontwikkelingen gaan nu eenmaal altijd door. Er komt nog een internationale versie en er komt een online community. Doel is om een brede maatschappelijke discussie aan te zwengelen. Ook de gouden driehoek van politiek, bedrijfsleven en wetenschap moet zichzelf innoveren. Dit project bood hiertoe een uitgelezen kans. Want om onze basis te vernieuwen, moeten we op zoek naar een nieuw referentiekader. Dit boek wil hiervoor een opmaat zijn. 32 MANAGEMENT EXECUTIVE NOVEMBER/DECEMBER 2012

4 7 succesfactoren voor duurzaam ondernemen ken draait niet langer om klassieke allianties, maar om samen zoeken naar schaalvoordeel, bijvoorbeeld in verduurzaming van processen en producten, energieopwekking of reststroomverwerking. Het organiseren tussen organisaties wordt daardoor belangrijker en levert concurrentievoordeel op. Eigen R&D-afdelingen verliezen aan betekenis. In de Groene Economie gaat het minder om bezit van kennis, maar veel meer om toegankelijkheid ervan; het beschikbaar en bruikbaar maken van kennis voor het netwerk, het geheel. Delen wordt vermenigvuldigen: door kennis ter beschikking te stellen, ontstaat een nieuwe businesscase. Dit leidt tot andere vormen van innovatie. Gevestigde ondernemingen investeren grootschalig in (startende) innovators die veel sneller en marktgerichter tot nieuwe ontwikkelingen kunnen komen. En door de financiële slagkracht van de moederorganisatie kunnen deze ontwikkelingen vervolgens sneller worden opgeschaald. Dit collectief innoveren staat of valt met wederzijds vertrouwen. Een voorbeeld is ingenieursbureau Deerns, dat regelmatig werkt met onafhankelijke jonge ondernemers binnen de muren van de eigen organisatie. In ruil voor hun vaak verfrissende inbreng in projecten, ondersteunt Deerns hen bij het opzetten van hun eigen onderneming en profiteren zij van de aanwezige infrastructuur en materie- of marktkennis. Soms leidt dit zelfs tot een integratie van ideeën en diensten van beide partijen. Succesfactor 5 Van product naar dienst In de circulaire economie ontstaat waardecreatie door het aanbieden van een functie aan de markt (bedrijven of consumenten), in plaats van door het overdragen van eigendom. Die functie kan bijvoorbeeld gemak en comfort zijn, in de vorm van warmte, vervoer, licht of communicatie. De consument koopt geen auto, maar vervoer of vrijheidsbeleving. Geen lamp, maar lich- Geen wasmachine, maar schone was. Consumenten consumeren op basis van de prestatie van producten, niet het bezit ervan. Deze performance-based consumption biedt voor ondernemingen aanzienlijke voordelen: een stabiele inkomstenstroom, die voortdurende innovatie en tussentijdse (gedeeltelijke) upgrading van producten mogelijk maakt; producten, van klein tot groot, gaan fungeren als grondstofbanken, waarin waardevolle grondstoffen tijdelijk zijn opgeslagen. De verwerkte grondstoffen kunnen naderhand weer worden hergebruikt voor nieuwe generaties producten. Groene Economie-producenten zijn dus nog maar beperkt afhankelijk van de grondstoffenmarkt, wat bijdraagt aan duurzame economische zekerheid. Voor consumenten zijn voordelen onder meer: geen zorgen over (milieu)correcte afdanking, geen grote financiële investeringen, maar het gebruiksrecht van een goed, actueel product, tegen vaste kosten. Een voorbeeld: In appartementencomplex de Havenbaron in Rotterdam zijn energieleidingen en -installaties kadastraal afgesplitst. Ze blijven in handen van de energieleverancier. Woningeigenaren hoeven daardoor niet te investeren in energetische renovaties; deze worden centraal en flexibel geïnitieerd en gefinancierd door een zakelijke partij. Succesfactor 6 Lengte maal breedte: iedere businesscase is maatwerk In de Groene Economie stellen ondernemingen hun businesscases altijd samen op basis van maatwerk. Ze verbinden inhoud aan meerdere inkomensstromen en meerdere partijen en zoeken naar mogelijkheden voor economische kruisbestuiving daartussen. Door meerdere partijen binnen, maar juist ook buiten de eigen sector aan boord te halen, genereren ze nieuwe geldstromen (het verbreden van de businesscase). Naast sectoroverstijgende dwarsverbanden hanteren ze een ruimere tijdshorizon om een positieve businesscase uit te werken ( verlengen van de businesscase). Zo realiseren ze maximale innovatie, langetermijnwaardecreatie én een positief rendement voor aanbieders en afnemers. Die aanpak verschilt wezenlijk van de businesscase in de huidige economie. Immers, bij toepassing van de gebruikelijke rendementseisen (terugverdientijd, ROI, netto contante waarde, interne rentevoet) en financieringsstructuren zijn duurzame projecten vaak moeilijk of niet financierbaar. Een voorbeeld van een duurzame (positieve) businesscase op maat is Strukton in Rotterdam. De gemeente wilde negen zwembaden in de stad verduurzamen. Strukton richtte daarvoor een juridisch zelfstandige entiteit op, Energie Service Company, waarmee de gemeente prestatieafspraken voor de besparingen heeft gemaakt (= verbreding). Daarnaast stelde de gemeente voor 10 jaar het budget voor beheer en onderhoud van de negen zwembaden ter beschikking aan ESCo (= verlenging). Dit leidde tot een sluitende businesscase: een gegarandeerde energiekostenbesparing van 34 procent, 15 procent reductie op het onderhoudsbudget en een structurele verbetering van het binnenklimaat van de zwembaden. Succesfactor 7 Meerlagig financieren In de Groene Economie krijgt geld zijn originele functie terug: langetermijnwaardecreatie mogelijk maken. Geld is weer een waarderingsmiddel en instrument voor wederkerigheid in een gemeenschap. Anders gezegd, bij financieringsaanvragen staat het gemeenschappelijke doel weer centraal. Niet de vraag: Wat kan ik met deze deal verdienen? is leidend, maar: Wat maak ik met de financiering mede mogelijk? De rol van financiële dienstverleners is kleiner dan in de oude economie, omdat duurzame ondernemers het aantrekken van vreemd vermogen zoveel mogelijk proberen te vermijden. Ze maken businesscases sluitend door de financieringskosten te minimaliseren en meerlagig inkomensstromen aan te boren: MANAGEMENT EXECUTIVE NOVEMBER/DECEMBER

5 1. Ze proberen de projecthaalbaarheid te vergroten door (afzet)zekerheden te vergroten, bijvoorbeeld door langjarige afzetgaranties, risicoafdekking, langjarige dienstenuitwisseling ( ruilen ), enzovoort. 2. Ze trekken het dan benodigde geld zoveel mogelijk aan van direct betrokken participanten, die een langetermijnbelang in de businesscase hebben (bijv. crowd funding), bereid zijn om risicodragend te investeren en zowel duurzaamheid als financieel rendement belangrijk vinden. 3. Ze trekken als laatste regulier vreemd vermogen aan (wat dankzij voorgaande stappen goedkoper kan, omdat het risicoprofiel lager is). Ook de overheid kan een rol spelen in de meerlagige financiering van duurzame businesscases, met garantstellingen en het inbrengen van (deel)budgetten, waardoor de financieringsbehoefte afneemt en de markt tegen een lagere rente en risico kan instappen. Een voorbeeld dat crowd funding werkt, is ideeënmakelaar Enviu. De onderneming wist 372 internationale investeerders te binden en bracht euro bijeen als aanvullende financieringsbron voor investeringen in duurzame start-ups. Nieuw spel, nieuwe regels In de Groene Economie brengen bedrijven een gezond financieel rendement in balans met ecologisch en sociaal maatschappelijk verantwoord handelen. Ze spelen een nieuw spel met nieuwe spelregels. Dat vereist veel ondernemerschap. Maar om het nieuwe spel te spelen is ook een overheid nodig, die volledig De vraag Wat kan ik met deze deal verdienen? is niet langer leidend stuurt op duurzaamheid en zorgt voor de juiste randvoorwaarden. Denk aan (het wegnemen van belemmerende) wet- en regelgeving, een voortrekkersrol in inkoop van duurzame oplossingen, een groen fiscaal stelsel, het creeren van een stabiel, gunstig investeringsklimaat voor duurzame investeringen, een minimale CO 2 -prijs, een grondstoffenpaspoort, enzovoort. Want alleen met elkaar ondernemers, betrokken consumenten en overheid kunnen we werken aan een Groene Economie. De bron van dit artikel is het boek Zakendoen in de groene economie - De 7 succesfactoren voor duurzaam ondernemen (2012), dat Marga Hoek schreef met coauteur professor Jan Jonker. 34 MANAGEMENT EXECUTIVE NOVEMBER/DECEMBER 2012

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Duik eens in uw afval en ontdek de grond stoffen van de toekomst

Duik eens in uw afval en ontdek de grond stoffen van de toekomst Duik eens in uw afval en ontdek de grond stoffen van de toekomst Bedrijfsafval: een waardevolle grondstof Onze natuurlijke bronnen worden schaarser en duurder. Gelukkig groeit het besef dat we zuiniger

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Winst met Waarde In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Erwin Meijboom Je hebt de stap genomen om deze e-paper te downloaden! Ben je startend ondernemer, wil je je startup gaan ontwikkelen,

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be SILVER Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle to Cradle is een innovatief concept waarbij productieprocessen

Nadere informatie

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor duurzame stedelijke ontwikkeling in Amsterdam. HET PROJECT

Nadere informatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Opdrachtgevers: - Provincie Utrecht - Gemeente Utrecht - Gemeente Amersfoort Middag/avond over biobased aanbesteden Centre of Expertise

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg MKB-bedrijven worden geconfronteerd met nieuw beleid met betrekking tot producentenverantwoordelijkheid,

Nadere informatie

UW BEDRIJF FINANCIEREN

UW BEDRIJF FINANCIEREN UW BEDRIJF FINANCIEREN BEDRIJFSFINANCIERING Zonder financiering kan een onderneming niet bestaan. Of het nu gaat om de omvang van het eigen vermogen of de ontwikkeling van uw werkkapitaal: de wijze waarop

Nadere informatie

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Introductie van het bedrijf Uitvinder van de Heuga tapijttegel Omzet $ 1 miljard 3500 medewerkers

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Energy Service Company: een kans voor u?

Energy Service Company: een kans voor u? 1 Energy Service Company: een kans voor u? Stand van zaken provinciale pilot & Kansen voor de installatiebranche Hans van der Heide Pilot provincie Friesland (1) Doel: Ervaring opdoen met het opzetten

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom Bouwen als een boom Materialen en Energie Stadskantoor in Venlo gebouwd volgens Cradle to Cradle principes Wortels zijn de fundering Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen

Nadere informatie

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER Wie aan duurzaamheid denkt, denkt misschien niet direct aan papieren handdoekjes en toiletpapier. In breder perspecfief

Nadere informatie

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities André de Groot gemeente Rotterdam, programma Versnelling010 27 januari 2015 Opbouw stedelijk programma Duurzaam Groene, gezonde en veerkrachtige stad

Nadere informatie

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid Slim Maasterras Drechtsteden Zakelijk Kansen voor Duurzaamheid Dynamisch Voorbeeld van hoogwaardig functioneel groen in stedelijke context Boston Children s Museum Plaza, Boston Michael van Valkenburg

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen

Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen De Trias Bavarica van directievoorzitter Jan-Renier Swinkels: Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen 10 oktober 2013 Geen Trias Energetica maar de Trias Bavarica. Oftewel: liever zoveel

Nadere informatie

Van afval naar grondstof. Informatieavond voor inwoners

Van afval naar grondstof. Informatieavond voor inwoners Van afval naar grondstof Informatieavond voor inwoners Agenda 2 1. Welkom en inleiding (wethouder Jan van t Zand) 2. Presentatie Afvalbeheer (Paul de Bruin, IPR Normag) 3. Vragen en dialoog 4. Afsluiting

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Green Deal Concreet 1.0

Green Deal Concreet 1.0 Green Deal Concreet 1.0 Een groep vooraanstaande bedrijven en brancheorganisaties in de betonketen hebben in 2011 samen met MVO Nederland het MVO Netwerk Beton opgericht. Op 4 oktober 2011 heeft het MVO

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof Van Afval Naar Grondstof Ins en outs Betrokkenheid gemeenten Gemeentelijk Afvalcongres Marc Pruijn, Directie Duurzaamheid, IenM Circulaire economie? 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu 3 Ministerie

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken.

Deze laatste begroting van de huidige bestuursperiode nodigt uit tot vooruitkijken. Geacht college, raad en toehoorders, Ik wil graag beginnen met een compliment voor deze begroting, die naar het schijnt in een bijzonder korte tijd is opgesteld. En daarnaast voor de uiterst overzichtelijke

Nadere informatie

MY STATEMENT PAPER. De grootte van de biogassector als energieoplossing zal beperkt blijven

MY STATEMENT PAPER. De grootte van de biogassector als energieoplossing zal beperkt blijven MY STATEMENT PAPER De grootte van de biogassector als energieoplossing zal beperkt blijven Sebastiaan Nijs 14/04/2015 Inleiding Tijdens mijn thesis is er onderzoek gebeurd naar de anaerobe verwerking van

Nadere informatie

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s

Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014. Frans van Wieren. duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Provinsje Fryslan Leeuwarden, 25 maart 2014 Frans van Wieren duurzaam ondernemen en toch geld verdienen Presentatie Financiering Esco s Financiering Esco s Terugverdientijd Vormen van financiering Esco

Nadere informatie

Meer en Betere Recycling

Meer en Betere Recycling Meer en Betere Recycling als onderdeel van VANG Uw sprekers: Max de Vries Marco Kraakman Jacobine Meijer Emile Bruls Geert Cuperus Inhoud deelsessie Meer en Beter Recycling Inleiding Pitches projecten

Nadere informatie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie Ecodesign Leen Van Aken Groep Design & Technologie Wat is ecodesign? Eco - design Ecologisch > esthetisch, ergonomisch, economisch, functioneel, Levenscyclus > ontwerp, productie, distributie, gebruik

Nadere informatie

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken DutchSpirit vervaardigt duurzame maatpakken en richt zich op de doorontwikkeling van circulaire stoffen voor werkkleding. Met een vernieuwend businessconcept

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Bijeenkomst Rabobank Noord- en Oost- Achterhoek Monique van Plateringen & Annemarie Kuijer 9 februari 2015 Introductie Sprekers Annemarie Kuijer, sectormanager

Nadere informatie

Aanpasbaarheid van constructies in duurzaam vastgoed. ir T.J.J. Huijsmans

Aanpasbaarheid van constructies in duurzaam vastgoed. ir T.J.J. Huijsmans Aanpasbaarheid van constructies in duurzaam vastgoed ir T.J.J. Huijsmans PROVADA 08 juni 2011 Gebouwconstructie Skelet van gebouw met lange levensduur Focus op materialen Aanzienlijk deel van de directe

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Lokale energiecoöperatie

Lokale energiecoöperatie Lokale energiecoöperatie Stuwende kracht achter de de duurzame energietransitie van onderaf 1 Inhoud I. Visie II. De Energie Coöperatie III. Eemflow Energie VOF 2 Van Klimaat beleid naar Energie transitie

Nadere informatie

DWSI Trendalert S E P T E D

DWSI Trendalert S E P T E D Dutch Water Sector Intelligence Vier Scenario's voor de Circulaire Economie DWSI Trendalert Vier Scenario's voor de Circulaire Economie Inleiding Het KIDV is op 1 januari 2013 opgericht naar aanleiding

Nadere informatie

Wie weet wat Avri doet?

Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 Welkom Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 antwoord Welkom Wie weet wat Avri doet? In Rivierenland zamelt Avri afval in. Opdracht 2 Woordweb Als je het woord afval hoort, waar denk je dan aan?

Nadere informatie

Sterker, Slimmer, Schoner

Sterker, Slimmer, Schoner Sterker, Slimmer, Schoner D66 visie op duurzaamheid en groei C100 01-11-2014 Stientje van Veldhoven Groene genen Van Mierlo Terlouw Club van Rome Richtingwijzer: streef naar een duurzame en harmonieuze

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Groene ICT en Duurzame ontwikkeling: Meters maken in het HO. 31-1-2013 Groene ICT en Duurzame ontwikkeling

Groene ICT en Duurzame ontwikkeling: Meters maken in het HO. 31-1-2013 Groene ICT en Duurzame ontwikkeling : Meters maken in het HO Visie ICT groeit, ongecontroleerd, in een ijzingwekkend tempo. In hetzelfde tempo groeit onze afhankelijkheid, ongecontroleerd. Dit levert een enorm spanningsveld waarvan weinig

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Bio-based Economy Den Haag, 17 april 2013 VAVI VAVI is een belangenvereniging die de belangen behartigt van 7 Nederlandse ondernemingen binnen de aardappelverwerkende

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak

Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak Duurzame op bedrijventerreinen: Naar een gebiedsgerichte aanpak KIvI Jaarcongres Sustainable Mobility,6 november 2013 Pieter Tanja Leefbaarheid en gezondheid in stad en regio verkeersveiligheid geluidoverlast

Nadere informatie

DUURZAAM ONDERNEMEN, HOE BEGIN JE ERAAN?

DUURZAAM ONDERNEMEN, HOE BEGIN JE ERAAN? ACTIEFICHE - SECUNDAIR DUURZAAM ONDERNEMEN, HOE BEGIN JE ERAAN? Uitdaging Met de klas of werkgroep gaan jullie op zoek naar het juiste product of dienst en via een marktonderzoek gaan jullie na of er potentiële

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst De Maatschappij. Hartelijk welkom

Ontbijtbijeenkomst De Maatschappij. Hartelijk welkom Ontbijtbijeenkomst De Maatschappij Hartelijk welkom Even voorstellen Rabobank Breda Samen sterker Duurzaam nieuw hoofdkantoor Rabobank Breda 1509142 Duurzaam nieuw hoofdkantoor: film MKB-visie Alexander

Nadere informatie

B-96 Green Deal de winst van paardenmest

B-96 Green Deal de winst van paardenmest B-96 Green Deal de winst van paardenmest Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. verhagen, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

Duurzaam inkopen betekent dat sociale en milieuaspecten door organisaties in aanmerking worden genomen in hun beleid ten aanzien van toeleveranciers.

Duurzaam inkopen betekent dat sociale en milieuaspecten door organisaties in aanmerking worden genomen in hun beleid ten aanzien van toeleveranciers. 1 INLEIDING Duurzaam inkopen betekent dat sociale en milieuaspecten door organisaties in aanmerking worden genomen in hun beleid ten aanzien van toeleveranciers. Duurzaam inkopen is een actueel thema binnen

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Hand-out digiboard presentatie

Hand-out digiboard presentatie Hand-out digiboard presentatie Bij werkboekje Groepen 6, 7 en 8 basisonderwijs Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 In Rivierenland zamelt AVRI afval in. Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 Opdracht 2 Woordweb

Nadere informatie

Hartelijk welkom. Marktontmoeting Circulair Inkopen van Kantoorinrichting. 11 december 2014

Hartelijk welkom. Marktontmoeting Circulair Inkopen van Kantoorinrichting. 11 december 2014 Hartelijk welkom Marktontmoeting Circulair Inkopen van Kantoorinrichting 11 december 2014 Take Padding, Sr Adviseur inkopen en aanbesteden, PIANOo take.padding@pianoo.nl Godard Croon, Projectmanager circulaire

Nadere informatie

Stadsboeren in Nederland

Stadsboeren in Nederland Stadsboeren in Nederland Door: ir. Rosanne Metaal Directie Europees Landbouwbeleid &Voedselzekerheid DG AGRO, Ministerie Economische Zaken Presentatie Alumni-netwerk, 12 november 2013, Uit Je Eigen Stad

Nadere informatie

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Energie en exergie in de gebouwde omgeving Door Sabine Jansen (TU Delft) 7 April 2015 Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Exergie voor de gebouwde omgeving Statements

Nadere informatie

Minder afval, minder CO2, minder kosten

Minder afval, minder CO2, minder kosten Minder afval, minder CO2, minder kosten Nog maar dertig jaar geleden kostte het storten van een ton ongesorteerd afval hooguit iets meer dan 4 euro. Nu is dat bijna vijftig keer zo veel: 200 euro. Het

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten Dank dat ik op de eindejaarsbijeenkomst van het Orange Sports Forum mag spreken. Een unieke bijeenkomst waar de sportwereld en het bedrijfsleven samenkomt. Vorige week maandag is bij het IOC-congres in

Nadere informatie

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om

Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om Windenergie als streekproduct: van dichtbij is beter. Mosterd uit Almen, kaas van boerderij Pas Op, verse asperges om de hoek, akkerbrood gebakken door bakker Wijnand van Loarnse tarwe: eerlijk en heerlijk!

Nadere informatie

Circulaire economie. Circular. Lighting Duurzaamheid en verder

Circulaire economie. Circular. Lighting Duurzaamheid en verder Circulaire economie Circular Lighting Duurzaamheid en verder Een circulaire economie zal binnenkort de gewoonste zaak van de wereld zijn. Bart Goetzee, Head of circular economy program, Koninklijke Philips

Nadere informatie

Water, wij halen eruit wat erin zit

Water, wij halen eruit wat erin zit Water, wij halen eruit wat erin zit U ziet papier......wij zien water Samen met u... Als uw afvalwaterzuiveringsinstallatie aan vernieuwing toe is, staat u voor belangrijke keuzes. Strategische, operationele

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Masterclass Afval en Grondstof. Het Nederlandse Afvalbeleid in vogelvlucht, gemeenten in de circulaire economie

Masterclass Afval en Grondstof. Het Nederlandse Afvalbeleid in vogelvlucht, gemeenten in de circulaire economie Masterclass Afval en Grondstof Het Nederlandse Afvalbeleid in vogelvlucht, gemeenten in de circulaire economie Gemeentelijk Afvalcongres, 19 maart 2015 AGENDA 1. 2. 3. 4. 5. Afvalmanagement Ladder van

Nadere informatie

Wat zegt/betekent 'duurzaamheid' (voor) jou?

Wat zegt/betekent 'duurzaamheid' (voor) jou? Wat zegt/betekent 'duurzaamheid' (voor) jou? 1. Alles. 2. Groen. 3. Marketing. 4. Aquaponic. 5. Lang bruikbaar. 6. Geen verspilling. 7. Milieuvriendelijk. 8. Een marketingstunt. 9. Iets dat lang meegaat.

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel?

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? Duurzaam ondernemen in Vlaanderen Studienamiddag Roeselare Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? 18 juni Michel Davidts warmteontwikkelingen Kader Restwarmtegebruik maakt

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

Innovatiemanagement. Samenvatting/Presentatie Hoofdstuk 3 Wat kun je innoveren? Door Anne Werkman en Els de Jong

Innovatiemanagement. Samenvatting/Presentatie Hoofdstuk 3 Wat kun je innoveren? Door Anne Werkman en Els de Jong Innovatiemanagement Samenvatting/Presentatie Hoofdstuk 3 Wat kun je innoveren? Door Anne Werkman en Els de Jong 3.1 De innovatieruimte Organisatiestrategie: 3 vragen die je jezelf moet stellen Wat? welke

Nadere informatie

De kansen voor de Circulaire Economie - met oog op recycling - Ton Bastein

De kansen voor de Circulaire Economie - met oog op recycling - Ton Bastein De kansen voor de - met oog op recycling - The Limits to growth Verscheen in 1972 Uitgangspunt: Één wereld Overshoot Exponentiële groei Actie (o.a.): Systeemveranderingen Resource efficiency Recycle Vervangen/Substitutie

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie. Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl

Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie. Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl LTO inzet duurzame energie 1. Verbetering inkomenspositie door (decentrale)energieproductie

Nadere informatie

Fiches van Private financieringsbronnen IPO-project Slim financieren

Fiches van Private financieringsbronnen IPO-project Slim financieren Fiches van Private financieringsbronnen IPO-project Slim financieren Private equity/investeringsfonds Ampere Equity Fonds Aandeelhouders zijn APG, PGGM, Delta Lloyd and Rabobank. Focus op productie duurzame

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Digitale cultuur als continuüm

Digitale cultuur als continuüm Digitale cultuur als continuüm Samenvatting Activiteitenplan 2017-2020 Stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) Den Haag, 31 januari 2016 1/5 1. Vooraf Deze samenvatting is gebaseerd op de subsidieaanvraag

Nadere informatie

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Ondergetekenden: 1. De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, mevrouw G. Verburg, handelend als bestuursorgaan, hierna

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

De toolbox. Te gebruiken instrument

De toolbox. Te gebruiken instrument LochemEnergie heeft geen blauwdruk klaarliggen voor het plaatsen van windmolens. We zullen samen met de leden en lokale organisaties de opties en locaties bespreken. We hebben een draaiboek en een toolbox

Nadere informatie

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Karen van de Stadt

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Karen van de Stadt Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk Karen van de Stadt KIDV Opgericht op 1 januari 2013: Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 2022. Vermindering milieudruk verpakkingsketen.

Nadere informatie