Door jazz verbonden: Campert en Kerouac

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Door jazz verbonden: Campert en Kerouac"

Transcriptie

1 Ekaterina Teresjko, MA Neerlandistiek, Staats Universiteit van Sint-Petersburg Door jazz verbonden: Campert en Kerouac Bestaat er zoiets als een wereldgeest? Is het mogelijk dat twee mensen wonend en werkend aan twee uiteinden van de wereld hetzelfde voelen en denken? Deze vragen kwamen in me op, twee jaar geleden tijdens de zomercursus Nederlands in Zeist. Toen heb ik een boek gelezen in een kleurig omslag met de fascinerende titel Het leven is vurrukkulluk van de schrijver Remco Campert. Ik kende deze schrijver van naam, maar door dit werk heb ik hem echt ontdekt. Het was louter toeval maar toch vitaal dat ik datzelfde jaar ook de roman On the road las van Jack Kerouac. Misschien zocht ik wel onbewust naar een bepaald gevoel van vrijheid. De lichtheid en spontaniteit van beide romans spraken me aan en ik besloot een werkstuk te schrijven. Het werd een vergelijkend onderzoek naar motieven de onderwerpen die in beide romans van Campert en Kerouac aangesneden worden. Nog voordat ik naar die motieven begon te zoeken, maakte ik kennis met de auteurs aan de hand van kritieken en biografieën. Het feit, dat beide auteurs ongeveer tegelijkertijd opgroeiden zorgde ervoor dat ze soortgelijke ervaringen hebben opgedaan en aan dezelfde wereldproblemen dachten. Zo hebben ze beiden de gevolgen van de WOII met eigen ogen gezien en dat heeft hun leven en werk gevormd. Campert heeft zijn vader in de oorlog verloren, voor Kerouac was het wat minder aan den lijve, maar hij is aan het front geweest waar hij weigerde op mensen te schieten. Zulke botsingen met de realiteit van de oorlog hebben veel jonge mensen rebels gemaakt en leidden uiteindelijk tot de grote protestacties van de jaren zestig. Die rebelse tijdsgeest had ook zijn weerslag op de literatuur. Denk maar aan de Vijftigers in Nederland en de beatniks in Amerika. Deze literaire rebellen streefden naar vrede, vrijheid en liefde. Ze zochten hun inspiratiebronnen in de religie, zoals katholicisme en zenboeddhisme, in de psychologie, maar ook in de filosofie, zoals het existentialisme. Zowel voor de Vijftigers als voor de beatniks was het van cruciaal belang om de wereld te veranderen. Daarom braken ze met de tradities van hun ouders. De Vijftigers speelden met de taal, genres en kunstvormen: dichters, schilders en muzikanten werkten samen aan gemeenschappelijke kunstwerken. Het streven naar spontaniteit deed hun ook met vrije verzen werken. Zoals de Vijftigers in Nederland wilden de Amerikaanse beatniks ook vrij zijn. Dat is te zien in de roman On the road van Kerouac, die ten grondslag ligt aan de beweging. Sal Paradise het hoofdpersonage van de roman gaat op weg want hij wil zich bevrijden uit het alledaagse leven. Daarom is het geen toeval dat deze romans vergelijkbaar zijn, want wereldgebeurtenissen beïnvloeden iedereen op de wereld, en we hebben schrijvers om dat soort dingen te verwoorden in de geest van de tijd. Behalve deze Weltgeist, zijn de romans ook vergelijkbaar qua tekstopbouw. In beide boeken wordt de lezer pardoes in een stroom van gebeurtenissen meegesleurd. Het lijkt erop alsof de auteurs een fragment van het schilderij van het leven hebben uitgeknipt, maar er zit geen lijst

2 omheen. En in het geval van Campert is het op het doek van het Nederlandse leven geschilderd, terwijl Kerouac het Amerika van toen als basis heeft. De roman van Campert speelt zich af in één dag. In het boek van Kerouac wordt een langere periode beschreven. Maar de sfeer en de ruimte van beide teksten doen denken aan Ulysses van James Joyce waar het hoofdpersonage drijvend en zwalkend alle labyrinten van het lichaam, het bewustzijn en de ziel doorloopt. Ook tussen de personages in de romans bleken er verrassende overeenkomsten te zijn. Als we het over de hoofdpersonages hebben (ik zet het tussen haakjes want het zijn geen klassieke hoofdpersonages), dan zijn ze zeker vergelijkbaar voor de twee romans: 1. Mees = Dean Moriarty allebei hebben ze een levendige kracht die hun altijd doet bewegen. 2. Boeli = Sal Paradise passieve volgers. 3. Panda = Marylou meisjes die zichzelf in de liefde en de aandacht van de anderen zoeken. Bovendien zijn er interferenties op het niveau van de personages en de verteller tussen beide romans. Bijvoorbeeld zijn de belangrijkste personages in de roman van Campert (Panda, Mees en Boelie) een soort rebellen, evenals die bij Kerouac. De ene is natuurlijk meer rebels dan de ander. Zo zijn Mees en Dean een bewegende kracht van ieder hun eigen verhaal. De meisjes Marylou en Panda zijn hun vriendinnen en de jongens Sal en Boelie zijn min of meer de volgers. Die laatste kunnen een normaal, gesetteld, burgerlijk leven gaan leiden, terwijl Dean en Mees als het ware door overmacht het leven worden doorgesleept. Onder het normale leven wordt het leven van een Nederlandse burger, een soort squire bedoeld. Tjeerd Overbeek is representatief voor dit soort leven in de roman van Campert. De auteur sympathiseert echter met de rebellen. Hij doorziet de façade van het pronkerige fatsoen en geeft alle voze kanten van een squire-leven bloot. Vervolgens komt ook de oudere generatie ter sprake in beide boeken. Bij Kerouac is het de moeder van Sal Paradise die een soort anker voor hem is en altijd thuis op hem wacht. Bij Campert volgen we de grijsaard Kees. Terwijl Kerouac de oudere generatie toch als een soort steun beschouwt, schrijft Campert ironisch over Kees. De grijsaard wordt letterlijk en figuurlijk omvergeworpen door de overweldigende kracht van de jeugd. Kees komt trouwens uit de roman van Theo Thijssen Kees de jongen een van de geliefde boeken van de auteur. In Het leven is vurrukkulluk zien we een vervolg op het verhaal van Kees. Al die analyses en vergelijkingen van de tijd en de ruimte, de personages en de verteller, en natuurlijk van de historische achtergrond van beide romans zijn alleen maar een voorbereiding op de vergelijking van de romans, die op basis van motieven gedaan werd. In totaal werden er tien motieven uitgekozen voor de vergelijking: vrijheid, liefde, seks, oorlog, geld, drugs en alcohol, scheppingskracht, Amerika, sport en jazz.

3 Sommige van die motieven zijn terug te vinden in beide romans: vrijheid, liefde, seks, oorlog, drugs en alcohol en jazz. In beide romans streven de personages ernaar om vrij te zijn, daarom zijn ze voor de vrije lichamelijke liefde en vinden ze een relatie overbodig. In de liefde moet je doen zoals het hoort en dat betekent dat er wel regels in de liefde bestaan, en regels, daar houden die jongeren niet van. Het motto Seks, drugs and rock-n-roll is passend voor de tijd toen de romans geschreven werden en wordt tot leven geroepen in beide boeken. In beide romans worden nooit herinneringen of een beschrijving van de oorlog gegeven, want het is iets om te vergeten. Beide auteurs schrijven erover en Remco Campert is op dit vlak wat losser dan Kerouac. De laatste laat geen woord over de oorlog vallen, wat als verzwijging overkomt. Bij Campert vind je hier en daar wel verwijzingen naar de WOII en de gevolgen daarvan: 1. En holde naar de soldaten toe (14) 2. Er waren erbij van soldaten, tegen hun zin gemobiliseerd, die aan hun I939se verloofdes dachten (18) 3. Je zit altijd mooi als je invalide bent (26), en zo voort. Meteen op de eerste pagina s van het boek rent Panda naar de Amerikaanse soldaten toe, die achtergebleven zijn in Nederland. Hier is ook het motief van Amerika in de tekst van Campert. Kerouac schrijft niet expliciet over de geschiedenis en stereotiepe kenmerken van zijn land, hij wil vooral over andere dingen schrijven. Je kan in de stijl van Kerouac het echte Amerika zien dat geen beschrijving behoeft. Het gevoel van vrijheid dat aan de American dream doet denken is er wel, maar de lezer krijgt dat gevoel vooral door tussen de regels te lezen. Een ding is zeker: beide auteurs streven naar de vrijheid en willen de vreselijke herinneringen van de oorlog laten verbleken. De beste manier om geheugenverlies op te wekken is natuurlijk seks, drugs and rock-n-roll (Het ruikt hier naar alcohol, zei Panda. Vurrukkulluk. (31)), maar ook jazz speelt een grote rol in het leven en werk van beide vertellers. Bij Campert vinden we jazz overal: er klinkt heel vaak muziek in zijn boek. Neem Mees: hij speelde vroeger jazz in een bruine kroeg. Maar ook in de tekst zelf kan een alerte lezer jazzmuziek vinden. Het is duidelijk dat Campert met de taal speelt, maar hij doet het niet alleen maar in de zin van betekenis, hij, als dichter, jongleert ook met klanken en ritmen: 1. Met pooiers, portiers en palingboeren Jajem, jajem, jajem moet er zijn Hela gij grijsaard, slaapt gij nog? De kinderkes volgden hem, jijden en jouwden hem uit, terwijl Het was een daad in strijd met de meest elummeltaire begrippen van onnette-thee en mensukkelige waardigheid het gemurmul van de buurman Is dat zo? (Panda, naar Boelie kijkend met haar grote groene grijze, blauwe, barnstenen ogen) Fietsbellen en meisjesstemmen 39 Soms zijn er zelfs redelijk grote gedichten in de tekst ingebed: Trap weer af. Smerige rotroe, bijna gevallen. Niet dat dat er nog veel toe zou doen. De straat op; waarnaartoe? (74) (Trap weer af. Smerige rotroe, bijna gevallen. Niet dat dat er nog veel toe

4 zou doen. De straat op; waarnaartoe?) Ik ken hun soort; ik sla ze vaak gade. Ze leven bij het moment en kennen geen genade... (99) (Ik ken hun soort; ik sla ze vaak gade. Ze leven bij het moment en kennen geen genade) Hij wist niet goed wat hij doen moest zitten of staan, spreken of zwijgen en om zich een houding te geven liep hij naar de schutting en duwde ertegen, half en half verwachtende dat deze een stukje mee zou geven, zoals de schuttingen in zijn jeugd altijd deden, maar niets ervan. (107) (Hij wist niet goed wat hij doen moest zitten of staan, spreken of zwijgen en om zich een houding te geven liep hij naar de schutting en duwde ertegen, half en half verwachtende dat deze een stukje mee zou geven, zoals de schuttingen in zijn jeugd altijd deden, maar niets ervan.) waar de wilde bloemen bloeien en het onderhout ritselt, waar de dennennaalden geuren, het mos een peluw vormt (114) (waar de wilde bloemen bloeien en het onderhout ritselt, waar de dennennaalden geuren, het mos een peluw vormt) Deze improvisaties lijken op de variaties die gewoon zijn voor de jazzmuziek. Er zijn ook andere verwijzingen naar muziek in Het leven is vurrukkulluk, bijvoorbeeld, het teken (2x) twee keer herhalen, die we ook in liedjes voor het refrein kunnen vinden. Wat Kerouac betreft, het is vaker opgemerkt dat zijn roman ook een complex improvisatie-werk is dat op jazz gebaseerd is, of beter gezegd op bebop een bepaalde vorm van intellectuele jazz. De schrijver zelf noemde zijn eigen stijl bop prosody (Why Kerouac matters, p.122). Behalve verwijzingen naar de jazz-men van zijn tijd, naar de muziekstukken en de stijlen, bouwt Kerouac de hele roman op als een jazz-stuk. Dat kan je zien aan het ritme, aan gescheurde replieken van de personages, aan de herhalingen zowel van de woorden als van de gebeurtenissen en ook aan de punctuatie in de tekst. In zijn artikel Belief & Technique for Modern Prose verwijst Kerouac ook veel naar muzikale elementen en raadt hij aan om hetzelfde te doen in de geschreven tekst. Dit muzikale element brengt in beide boeken de gevoelens, de levendige kracht, het streven naar de vrijheid en een betere toekomst tot uiting. Dat schept een gevoel van overeenkomst tussen deze romans en dat is ook waarom het idee van deze ongebruikelijke vergelijking ontstond.

5 Literatuur: 1. Boven Е., Dorleijn G., Literair Mechaniek. Inleiding tot de analyse van verhalen en gedichten, Bussum, р. 2. Brems H. Altijd weer vogels die nesten beginnen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur , Amsterdam, р. 3. Campert R. Het leven is vurrukkulluk, Stichting CPNB Amsterdam, p. 4. Hageraats K., Kritisch lexicon, Remco Campert Biografie 5. Kerouac J. Belief and Technique for Modern Prose URL: 6. Kerouac J. On the Road. London: Penguin classics, p. 7. Leland J. Why Kerouac Matters: The Lessons of On the Road. N.Y.: Viking, Penguin Group, p. 8. Lodewick H.J.M.F., De Moor W.A.M., Nieuwenhuijzen K. Ik probeer mijn pen... // Atlas van de Nederlandse Letterkunde, uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam, р. 9. Michajlova I.M. De Vijftigers: Lucebert, Gerrit Kouwenaar en de anderen, Geschiedenis van de Nederlandse literatuur, ALEXANDRIA Sint-Petersburg, pp Smirnov E. Muzikale aspecten van roman On the road van Jack Kerouac, URL: 11. Wardt G. v.d. Literatuur van de Nederlanden van de jaren , Geschiedenis van de Nederlandse literatuur, ALEXANDRIA Sint-Petersburg, pp

Wanneer één van je ouders ALS heeft

Wanneer één van je ouders ALS heeft Wanneer één van je ouders ALS heeft Introductie ALS komt niet zo vaak voor en het is onwaarschijnlijk dat je nog iemand kent die een ouder of stiefouder heeft met deze ziekte. Het is gemakkelijk te begrijpen

Nadere informatie

God heeft de wereld geschapen

God heeft de wereld geschapen L e s 1 God heeft de wereld geschapen Thema: God roept ons door Zijn werken VOORDAT U BEGINT Het is tegenwoordig een uitdaging om les te geven over het onderwerp dat God de hemel en de aarde schiep. De

Nadere informatie

Als kanker meer is dan je aankunt

Als kanker meer is dan je aankunt Als kanker meer is dan je aankunt Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Als kanker meer is dan je aankunt 5 Momenten waar je kracht uithaalt 13 De balans vinden 15 Bewuster, intenser en spiritueler 17 Verlies

Nadere informatie

Hoe kun je als leerkracht pesten in je klas voorkomen en bestrijden?

Hoe kun je als leerkracht pesten in je klas voorkomen en bestrijden? Waarom ik werd gepest? Ik was anders dan de rest. Had niks met roze en speelde nooit met poppen. Op de middelbare school werd het pesten zo erg dat ik in de pauzes niet meer de kantine in durfde. Als de

Nadere informatie

er straks voor mij? Wie Portretten van verzorgenden Hans Hoogerheide & Ad de Jongh

er straks voor mij? Wie Portretten van verzorgenden Hans Hoogerheide & Ad de Jongh zorgt Wie er straks voor mij? Portretten van verzorgenden Hans Hoogerheide & Ad de Jongh Wie zorgt er straks voor mij? 2008 Kavanah, Dwingeloo Niets uit deze uitgave mag worden gefotokopieerd, noch in

Nadere informatie

Krijg ik dat later ook? Praten met kinderen over ziekte en erfelijkheid

Krijg ik dat later ook? Praten met kinderen over ziekte en erfelijkheid Krijg ik dat later ook? Praten met kinderen over ziekte en erfelijkheid een handreiking voor risicodragers en hun partners Inhoudsopgave Voorwoord 3 Leeswijzer 4 Inleiding 5 1 Wat kan aanleiding zijn om

Nadere informatie

Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe?

Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe? Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe? Inhoud 1. Voor wie is deze brochure?...4 2. Introductie...5 3. Vermoeidheid een klacht?...5 4. Geen gewone vermoeidheid...5 5. Oorzaken van vermoeidheid...11

Nadere informatie

Hoe als school om te gaan met de nasleep van de aanslag in Parijs?

Hoe als school om te gaan met de nasleep van de aanslag in Parijs? Hoe als school om te gaan met de nasleep van de aanslag in Parijs? Suggesties en lesbrieven voor leerkrachten in (vreedzame) basisscholen De aanslag op de redactie van het satirische tijdschrift Charlie

Nadere informatie

Over diplomaten en activisten. Strategieën rondom seksuele identiteit van biculturele lesbische vrouwen, homoseksuele mannen en biseksuelen

Over diplomaten en activisten. Strategieën rondom seksuele identiteit van biculturele lesbische vrouwen, homoseksuele mannen en biseksuelen Over diplomaten en activisten Strategieën rondom seksuele identiteit van biculturele lesbische vrouwen, homoseksuele mannen en biseksuelen Marianne Cense Rutgers WPF 2013 De titel van dit rapport, Over

Nadere informatie

Hoe je nooit meer gepest wordt... Voorgoed!!

Hoe je nooit meer gepest wordt... Voorgoed!! Hoe je nooit meer gepest wordt... Voorgoed!! Door: Izzy Kalman, MS www.bullies2buddie.com [Izzy Kalman is in het Engels te bereiken via email: Izzy@bullies2buddies.com. Binnen Nederland: www.pesten.net

Nadere informatie

Kanker... in gesprek met je arts

Kanker... in gesprek met je arts Kanker... in gesprek met je arts Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Het eerste contact met uw arts 4 Artsen zijn ook mensen 8 Begrijpen en onthouden 10 Vragen vóór de diagnose 13 Vragen over diagnose

Nadere informatie

REDDEN WAT VERLOREN WAS

REDDEN WAT VERLOREN WAS NELLY ASTELLI HIDALGO ALEXIS SMETS, S.J. REDDEN WAT VERLOREN WAS Een weg naar innerlijke genezing UITGEVERIJ TABOR - BRUGGE 1 INLEIDING Jezus zou zo graag komen "bij ons wonen", zoals Hij bij Zacheüs gewoond

Nadere informatie

JONGEREN RAPPORTEREN OVER KINDERRECHTEN IN NEDERLAND

JONGEREN RAPPORTEREN OVER KINDERRECHTEN IN NEDERLAND Inhoudsopgave Inleiding Praat mee met je rechten! Jonge vluchtelingen Kinderen in armoede Gehandicapte kinderen Jongeren in de jeugdzorg 1 Inleiding Dit is een rapport waarin jongeren in Nederland hun

Nadere informatie

Informatieboekje over de Kindertelefoon. Wat ik moet weten voor een spreekbeurt

Informatieboekje over de Kindertelefoon. Wat ik moet weten voor een spreekbeurt Informatieboekje over de Kindertelefoon Wat ik moet weten voor een spreekbeurt Landelijk Bureau Kindertelefoon Juli 2014 1 Inhoud 1 Wat is de Kindertelefoon?... 3 2 Wat doet de Kindertelefoon voor je?...

Nadere informatie

1. Au, dat doet pijn!

1. Au, dat doet pijn! Tien manieren om focussen te gebruiken in het dagelijkse leven. Door Ann Weiser Cornell. Bron : website Focusing Resources 06/02/09 www.focusingresources.com Vertaald door Tine Swyngedouw (11/08/09). Toen

Nadere informatie

Over het verstrijken van de tijd

Over het verstrijken van de tijd Over het verstrijken van de tijd a n na l e n va n h e t t h i j mge no o t s c h a p jaargang 90 (2002), aflevering 4 Onder redactie van de wetenschappelijke raad prof.dr. Paul J.M. van Tongeren (red.-voorzitter)

Nadere informatie

Waarom niet iedereen mij leuk hoeft te vinden

Waarom niet iedereen mij leuk hoeft te vinden Waarom niet iedereen mij leuk hoeft te vinden De mythe van de lovejunk Bert van Dijk Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen 1 de lovejunk: kracht en zwakte Vier heldere uitgangspunten Het verhaal van

Nadere informatie

De eerste 100 weken na je scheiding

De eerste 100 weken na je scheiding Yolande de Best De eerste 100 weken na je scheiding Openhartig, aangrijpend & herkenbaar: 21 vrouwen vertellen Inhoud Voorwoord 7 1 Nienke: Ik heb altijd gedacht dat hij wel gek op me was 11 2 Liesbeth:

Nadere informatie

Compensatie na geweld

Compensatie na geweld Compensatie na geweld Wie krijgen er een vergoeding van het Schadefonds Geweldsmisdrijven en wat zijn de effecten van zo n financiële vergoeding? Door Drs. J.D.W.E. Mulder José Mulder is als promovenda

Nadere informatie

ZO WORD JE EEN AANSTEKELIJK CHRISTEN

ZO WORD JE EEN AANSTEKELIJK CHRISTEN ZO WORD JE EEN AANSTEKELIJK CHRISTEN Inhoud Deel 1 De wereld heeft aanstekelijke christenen nodig 9 1. Voor God is ieder mens belangrijk 11 2. Een aanstekelijk geloof is ook goed voor jezelf 28 3. Een

Nadere informatie

Er was eens een verhaal te vertellen

Er was eens een verhaal te vertellen Er was eens een verhaal te vertellen Ergens op de aarde wordt onderstaand verhaal verteld, aan kinderen! De kinderen hebben de leeftijd van ongeveer zes jaar en hun leraar vertelt hen het verhaal omdat

Nadere informatie

Wie niet lezen wil moet schrijven

Wie niet lezen wil moet schrijven EEN ONDERZOEK NAAR DE INVLOED VAN PRODUCTIEVE LITERATUUREDUCATIE OP RECEPTIEVE LITERAIRE VAARDIGHEDEN EN ATTITUDES ELMA LAMMERS EEN ONDERZOEK NAAR DE INVLOED VAN PRODUCTIEVE LITERATUUREDUCATIE OP RECEPTIEVE

Nadere informatie

Informatie voor werkstukken en spreekbeurten. Waarom is er oorlog? Stel je voor hoe je leven zou zijn als je niet meer zou kunnen spelen...

Informatie voor werkstukken en spreekbeurten. Waarom is er oorlog? Stel je voor hoe je leven zou zijn als je niet meer zou kunnen spelen... Informatie voor werkstukken en spreekbeurten In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Waarom is er oorlog? Oorlogen kunnen

Nadere informatie

Zoethouder of smaakmaker?

Zoethouder of smaakmaker? Zoethouder of smaakmaker? Een beschouwing van Leef je Geloof in christelijk Nederland september 2012 EO Leef je Geloof in Nederland B14372 / september 2012 Pag. 1 EO Leef je Geloof in Nederland B14372

Nadere informatie

Narcotics Anonymous NA-Anonieme Verslaafden

Narcotics Anonymous NA-Anonieme Verslaafden Narcotics Anonymous NA-Anonieme Verslaafden Een Introductie tot NA-Anonieme Verslaafden De Twaalf Stappen van NA-Anonieme Verslaafden 1. Wij erkenden dat wij machteloos stonden tegenover onze verslaving,

Nadere informatie

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven bespreek je vak man Bespreek je vak man! Of je nou tractorchauffeur, kraanmachinist of grondwerker bent, ondernemer of werknemer, feit is dat je in een prachtige sector werkt. Natuurlijk wil je dat zo

Nadere informatie

c) Maak een startschema De titel schrijf je in het midden, daaromheen de kopjes of de belangrijkste woorden en begrippen.

c) Maak een startschema De titel schrijf je in het midden, daaromheen de kopjes of de belangrijkste woorden en begrippen. 1) Hoe lees ik een tekst? Een tekst lezen is iets anders dan een tekst leren. Deze vaardigheid behandelt het zogenaamde oriënterend lezen. Dit noemt men ook wel verkennend of extensief lezen. Je leest

Nadere informatie

Stephanie Dowrick, Het zelf, de ander en intimiteit Uit: Stephanie Dowrick, Intimiteit & alleenzijn Amsterdam/Antwerpen 1993

Stephanie Dowrick, Het zelf, de ander en intimiteit Uit: Stephanie Dowrick, Intimiteit & alleenzijn Amsterdam/Antwerpen 1993 - Dowrick, Zelf-ander-intimiteit, p.1 - Stephanie Dowrick, Het zelf, de ander en intimiteit Uit: Stephanie Dowrick, Intimiteit & alleenzijn Amsterdam/Antwerpen 1993 1 Afzonderlijke zelven in relatie tot

Nadere informatie

Brieven over de kerk tussen de generaties

Brieven over de kerk tussen de generaties Brieven over de kerk tussen de generaties bezinning 40 / 2011 1 Onder vermelding van de titel te bestellen bij: Raad van Kerken in Nederland Kon. Wilhelminalaan 5 3818 HN Amersfoort [t] 033 4633844 [e]

Nadere informatie

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren De 10 tips voor Succesvol Communiceren Wat je geeft, ontvang je terug ICM Uitgave De 10 tips voor Succesvol Communiceren Extra tip: Print dit 10 tips e-book voor optimaal resultaat 1 De 10 tips voor Succesvol

Nadere informatie