er straks voor mij? Wie Portretten van verzorgenden Hans Hoogerheide & Ad de Jongh

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "er straks voor mij? Wie Portretten van verzorgenden Hans Hoogerheide & Ad de Jongh"

Transcriptie

1 zorgt Wie er straks voor mij? Portretten van verzorgenden Hans Hoogerheide & Ad de Jongh

2

3 Wie zorgt er straks voor mij?

4 2008 Kavanah, Dwingeloo Niets uit deze uitgave mag worden gefotokopieerd, noch in enige andere vorm of op enige andere wijze worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar worden gemaakt, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave voor persoonlijk gebruik is toegestaan op grond van de artikelen 16B en 17 uit de Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van korte gedeelte(n) uit deze uitgave in readers, bloemlezingen en andere compilatiewerken (art. 16, Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voor een toelichting op de z.g. readerovereenkomst wende men zich tot de KVB (Koninklijke Vereniging van het Boekenvak), Postbus 15007, 1001 MA Amsterdam. Verantwoording De informatie in dit boek is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid geselecteerd. Bij het samenstellen van de portretten die dit boek bevat hebben de auteurs gewerkt met het materiaal dat hen via een groot aantal interviews is aangereikt. Om de privacy van de geïnterviewden te waarborgen, zijn de portretten zo geschreven dat ze niet te herleiden zijn naar bestaande personen. Iedere eventuele gelijkenis berust dus op toeval. De verhalen zijn portretten van denkbeeldige verzorgenden geworden. De inhoud van deze verhalen is gebaseerd op talloze levensverhalen van mensen uit de praktijk van de ouderenzorg. ISBN Uitgeverij Kavanah Eemster PP Dwingeloo

5 Wie zorgt er straks voor mij? Portretten van verzorgenden Hans Hoogerheide Directeur van Mozaïek Advies & Coaching BV te Capelle aan den IJssel. Sinds 1977 werkzaam in de ouderenzorg, was van 1977 tot 2006 Hoofd Personeel & Organisatie bij de Stichting KVV te Rotterdam. Ad de Jongh Adjunct-directeur Beleid & Onderwijs in Zadkine, Opleidingencentrum Gezondheidszorg, Laboratoriumtechniek en Optiek te Rotterdam. Sinds 1977 werkzaam in de verplegende en verzorgende opleidingen: van als directeur van een opleidingsschool voor inservice onderwijs en vanaf 1997 bij Zadkine. Heeft verschillende publicaties op zijn naam staan (op het gebied van onderwijs in verplegende en verzorgende beroepen) en was/is ook actief als redacteur. Uitgeverij Kavanah Dwingeloo

6

7 Voorwoord Inleiding Marloes Laura Inge Sandra Marieke Joop Martijn Petra Denise Lucia Clara Sahar Terugblik Nawoord Inhoud

8

9 geef mijeen mens die mijziet, die met me spreekt, die mijniet overlaat aan mijn lot. (maria de groot) Dit boek laat je kennismaken met mensen die zorg aan ouderen geven op de manier die Maria de Groot voor ogen staat. De mensen die in dit boek centraal staan, doen dat met oprechte betrokkenheid, door aandachtig aanwezig te zijn en vanuit hun hart te luisteren. Het zijn mensen aan wie je met een gerust hart de zorg voor je vader en moeder of je opa en oma durft toe te vertrouwen. Als je ziet hoe weinig moeite het kostte om hen te vinden, dan mag je veronderstellen dat er heel veel van zulke mensen in de ouderenzorg rondlopen. Hoe kan het dan dat in de samenleving zo n armzalig beeld van de ouderenzorg bestaat? Voor een deel heeft dat te maken met het feit dat we in een maatschappij leven die moeilijk kan verdragen dat er ergens iets misgaat. Elke fout, elke tekortkoming die wordt opgemerkt, wordt in het licht gezet en uitvergroot. Het zijn deze incidenten die in hoge mate het beeld van de ouderenzorg bij het grote publiek bepalen. Niet iedereen heeft voldoende zicht op wat er in de ouderenzorg gebeurt om daar een afgewogen eigen oordeel tegenover te zetten. Wie dat wel kunnen, zijn de mensen die in de afgelopen jaren direct of indirect te maken hebben gehad met zorg voor ouderen. Als deze mensen in overgrote meerderheid laaiend enthousiast zouden zijn over de geleverde zorg, dan zou je het sombere beeld kunnen toeschrijven aan onbekendheid en het uitvergroten van incidenten. De werkelijkheid is een andere. We weten maar al te goed dat ook de gebruikers van zorg niet massaal staan te juichen. Dan wil je toch weten hoe dat komt? Wij in ieder geval wel. Al was het alleen al voor alle verzorgenden die dagelijks met hart en ziel hun werk doen. De ouderenzorg ligt ons na aan het hart. Al meer dan 30 jaar is het ons werkterrein. We hebben er naar de toekomst toe ook een persoonlijk belang bij. Het zou zo maar kunnen dat we over 15 of 20 jaar zelf cliënt zijn. De tussenliggende tijd willen we voor een deel gebruiken om meer inzicht te krijgen in wat er nu Voorwoord 7

10 Voorwoord echt aan de hand is. En op basis daarvan impulsen in de goede richting te geven. Daartoe zijn we een project gestart met de uitdagende titel Wie zorgt er straks voor mij? Dit portrettenboek is het eerste tastbare resultaat van ons werk. Het bevat 12 verhalen over verlangen en vertedering, kracht en kwetsbaarheid: openhartig verteld door vrouwen en mannen, van alle leeftijden, afkomstig uit diverse culturen en werkzaam in verpleeghuizen, zorgcentra en de thuiszorg. Met hun verhalen laten ze de lezer door hun ogen naar hun leven en werk kijken. Ze maken duidelijk waarom ze dit werk gekozen hebben, hoe ze het beleven en wat het voor hen betekent. Een extra reden om bij hen te beginnen, is het dreigende personeelstekort. We hopen dat de stem van verzorgenden meer gaat doorklinken in het publieke debat. Hun verhalen zijn de moeite waard. Ze maken ons duidelijk waar het in de zorg om zou moeten gaan. Om menswaardigheid en lotsverbondenheid, om het besef dat ieder mens kwetsbaar is, om toewijding en barmhartigheid, om ontmoetingen tussen mensen. Opdat verzorgenden en de mensen die aan hun zorgen zijn toevertrouwd dagelijks zinvolle bladzijden kunnen toevoegen aan het boek van hun leven. De verhalen in dit boek kunnen je helpen om een eigen mening te vormen over de zorg voor ouderen. We hebben gekozen voor verzorgenden, omdat zij het hart vormen van de ouderenzorg. Wij wensen je veel leesplezier! Hans Hoogerheide Ad de Jongh 8

11 in d e z e inleiding geven w e a n t w o o r d o p d e v o l g e n d e v r a g e n: v o o r w i e is h e t b o e k bestemd, waarom hebben we het geschreven, en waar gaan de portretten over? Voor wie? We hebben een boek samengesteld dat naar onze overtuiging voor veel mensen de moeite van het lezen waard is: - Voor verzorgenden: Als het goed is, zijn de portretten voor hen een feest van herkenning. Zij kunnen de verhalen zien als een aanmoediging om verder te gaan op de ingeslagen weg. - Voor hun managers: Als een unieke kans om los van de hectiek van alle dag met een andere bril op naar de zorg voor ouderen te kijken. Wellicht smaakt het naar meer. - Voor opleiders: Om zich (opnieuw) bewust te worden van het belang van persoonlijke ontwikkeling voor mensen die een vak uitoefenen waarin hun persoonlijkheid het Wie een ander helpt, bouwt aan zichzelf. Z.K.H. Prins Claus belangrijkste instrument is. Je kunt niet vroeg genoeg beginnen dit instrument te stemmen. - Voor beleidsmakers: Om door de ogen van verzorgenden te zien hoe beleid in de praktijk uitwerkt. Wellicht stemt het tot nadenken. - Voor toekomstige beroepsbeoefenaren en mensen die om hen heen staan, zoals ouders en decanen: Als handreiking om een realistisch idee te krijgen van het beroep en om kleur toe te voegen aan het beroepsbeeld. In welk beroep krijg je zoveel mogelijkheden om jezelf te leren kennen en als mens te groeien? De ouderenzorg als leerschool voor het leven. Waarom? Omdat we willen achterhalen hoe het komt dat in de samenleving zo n somber beeld van de ouderenzorg bestaat. Al was het alleen al voor alle verzorgenden die dagelijks met hart en ziel hun werk doen. We hebben goede redenen om onze zoektocht bij hen te beginnen. In de eerste Inleiding 9

12 Inleiding 10 plaats omdat zij het hart vormen van de zorg voor ouderen en de spil zijn van het zorgproces. In de tweede plaats omdat arbeidsmarktonderzoeken laten zien dat in de komende jaren, zeker in de Randstad, een fors tekort aan verzorgenden zal ontstaan. Een tekort dat de zorg voor ouderen in het hart kan treffen. Nu zijn problemen met de personeelsvoorziening in de ouderenzorg van alle tijden. Zodra het in ons land economisch beter gaat, wordt het moeilijker om aan personeel te komen. Tot nu toe volgde er steeds na een paar jaar een omslag. Maar deze keer niet. Aan de basis van het dreigende personeelstekort ligt nu namelijk niet zozeer een opbloeiende economie, maar vooral een driedubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt toe, mensen worden steeds ouder en het aantal jongeren neemt af. De ontwikkelingen die daarmee gepaard gaan, zijn ingrijpend van aard en de gevolgen zullen langdurig voelbaar zijn. Door het vergrijzen van de bevolking stijgt de behoefte aan zorg. Om die stijging op te vangen heeft de ouderenzorg heel veel nieuwe verzorgenden nodig. Terwijl het personeel in de zorg zelf vergrijst, waardoor oudere verzorgenden de komende jaren het beroep zullen verlaten. Nu is de ouderenzorg wel gewend om problemen met de personeelsvoorziening het hoofd te bieden. Het recept is vertrouwd: meer nieuwe mensen opleiden, deeltijders langer laten werken, herintreders activeren, zittend personeel doorscholen, taken anders verdelen, etc. De vervangingsvraag zal deze keer echter veel groter zijn dan in het verleden. Onderzoeken maken duidelijk dat in de toekomst ongeveer twee keer zoveel schoolverlaters dan nu het geval is voor een baan in de ouderenzorg zou moeten kiezen, wil je althans volledig in de vraag kunnen voorzien. Gaat dat ook gebeuren? Tenzij we schoolverlaters duidelijk kunnen maken dat ze de kaarten van hun leven in vol vertrouwen kunnen zetten op het zorgen voor ouderen, stevenen we af op een tekort aan verzorgenden. Dat is zeer de vraag. De ouderenzorg draagt geen positief imago met zich mee. Waarom zouden schoolverlaters in zulke grote aantallen voor de ouderenzorg kiezen? Jongeren hebben, zeker in tijden van economische groei, een ruime keuze op de arbeidsmarkt. Tenzij we hen duidelijk kunnen maken dat ze de kaarten van hun leven in vol vertrouwen kunnen zetten op het zorgen

13 voor ouderen, stevenen we af op een tekort aan verzorgenden. Waarover? Aan de basis van dit boek staan verhalen van verzorgenden en verzorgenden in opleiding, die we via een groot aantal interviews hebben opgetekend. Mensen die binnen mild worden, beseffen wie ze zelf zijn. Je oordeelt niet meer over anderen, je bent niet langer hard. Je wilt niet overal gelden ten koste van je medemensen. Je luistert omdat elke andere een voortdurend wonder is. Karel Staes We zijn met hen in contact gekomen via ons eigen netwerk en via een oproep die we verspreid hebben. De gesprekken zijn gehouden op verschillende locaties: thuis, op kantoor, in het café. De meest memorabele plek was een volkstuin, overkoepeld door een pergola met wijnranken en druiventrossen, met een cappuccino op tafel. Dan wil een gesprek wel op gang komen. We troffen enthousiaste mensen die met hart en ziel hun vak uitoefenen. We hebben hen bevraagd op hun jeugdervaringen en de doorwerking daarvan in hun verdere leven. Op hun schoolloopbaan en beroepskeuze. Op hun persoonlijke beleving van het zorgen voor anderen. En op de plaats en betekenis van het werk in hun persoonlijk leven. We hebben hen ook uitgedaagd om vanuit andere perspectieven te kijken. Door vragen te stellen als Wanneer je morgen directeur bent van de instelling waar je nu werkt, wat zou je dan onmiddellijk veranderen? Elk interview hebben we afgesloten met de vraag wat ze zouden doen als ze de hoofdprijs in een loterij zouden winnen. De antwoorden op die vraag maken iets duidelijk over de mensen die we ontmoet hebben. Bij het samenstellen van de portretten hebben we gewerkt met het materiaal dat ons in de interviews is aangereikt. We hebben ons alleen enige vrijheid toegestaan op het punt van de persoonlijke levensgeschiedenis. Om de privacy van iedereen te waarborgen, zijn de portretten zo geschreven dat ze niet te herleiden zijn naar bestaande personen. Inleiding 11

14

15 twintig j a a r geleden g i n g ma r l o e s (37) z o n d e r d i p l o m a v a n d e m a v o a f. nu is z e teamleider in een verpleeghuis. ze is getrouwd en heeft twee kinderen, een dochter (5) en een zoon (3). Als kind wilde ik stewardess worden: reizen, wat van de wereld zien. Weg uit die verstikkende omgeving waarin ik opgroeide. Mijn ouders leidden ieder hun eigen leven. Mijn vader was alleen in het weekend thuis. Als hij thuis was, lag er een schaduw over Als ik buiten speelde, vergat ik soms de tijd. Ik zie het nog voor me. Zat iedereen al lang aan tafel, kwam ik huppelend de kamer binnen. het gezin. Een beklemmende sfeer. Als kind voel je dat, althans ik wel. Ik weet nog precies hoe mijn ouders dan naar elkaar keken. Stille verwijten, ontevreden blikken. Soms dacht ik: Maakten ze maar eens een keer flink ruzie. Alles beter dan die onderhuidse spanning. Ik werd er gestoord van. Volgens mij hebben ze nooit echt van elkaar gehouden. Later heb ik wel eens aan 1 mijn moeder gevraagd: Waarom ben je eigenlijk met hem getrouwd? Ze kon er geen antwoord op geven. Dat zegt genoeg. We woonden in een rijtjeshuis aan de rand van de stad. Een huis met een douche. Dat was nog bijzonder in die tijd. Sommige kinderen gingen wekelijks in bad in een teil. Een straat verderop begonnen de weilanden. Brede sloten met wuivende rietkragen en kristalhelder water. Vanuit het raam van mijn slaapkamer kon ik de koeien zien lopen. In een van de boerderijen woonde een meisje uit mijn klas, Marieke. Als er lammetjes geboren waren, vroeg ze: Kom je na schooltijd kijken? Ik ging maar wat graag. Thuis hadden we trouwens ook dieren, in de achtertuin: een kippenren en een hok met konijnen. Uren was ik er zoet mee. Klaver snijden voor de konijnen, kippen voeren, eieren rapen. Ik heb er zo van genoten. Ben nog steeds gek op dieren. Marloes 13

16 Marloes 14 Ik speelde veel buiten met mijn zussen. Dan was knikkeren ons favoriete spel en dan weer touwtje springen of verstoppertje. Stoepranden deden we ook: met een bal proberen de stoep aan de overzijde van de straat te raken. Dat kon toen nog. Er waren wel auto s, maar lang niet zoveel als nu. Als ik buiten speelde, vergat ik soms de tijd. Ik zie het nog voor me. Zat iedereen al lang aan tafel, kwam ik huppelend de kamer binnen. Mijn moeder begreep het gelukkig. Zo kon ik eventjes de problemen van thuis vergeten. Ik denk wel eens terug aan die tijd. Als ik nog een dag kind zou kunnen zijn, ging ik lekker buiten spelen. Even onbezorgd kind zijn, een heerlijk gevoel. Ondanks alles was ik een spontaan kind. Altijd volop vriendjes en vriendinnetjes. Op school ging het prima. Achten en negens op mijn rapport. Ik kon goed leren. Leuker nog dan school vond ik de schoolvakanties. Daar keek ik echt naar uit. In mijn herinnering was het altijd mooi weer. Of dat ook werkelijk zo was? Zal vast niet. Elke zomer gingen we een paar weken naar een camping op de Veluwe. Altijd naar dezelfde. Ik herinner me nog het natuurbad, omringd door hoge dennenbomen. Niet verwarmd natuurlijk. Na een paar dagen zonneschijn begon het water pas een beetje lekker te worden. Maar daar kon je als kind natuurlijk niet op wachten. Al was het water steenkoud, ik ging er in. Ik heb hele goede herinneringen aan mijn oma van moeders kant in Drenthe. Een paar keer per jaar gingen we naar haar toe. Dat was een hele onderneming. Ik weet nog hoe ik daar als kind van genoot. Eerst een lange treinreis. En dan nog een stuk met de bus. Midden in het dorp stapten we uit. Oma woonde in een Hans-en-Grietje huisje met rood-witte luiken voor de ramen. Midden in de kamer stond de tafel met vier stoelen er omheen. Op tafel een smyrna-kleed met een fruitschaal in het midden. Het meest is me de pot met snoep bijgebleven. Van die heerlijke ouderwetse snoepjes: kaneelkussentjes, boterwafeltjes. Als kind vond ik dat het einde. En ze smaakten zo heerlijk. Op een gegeven moment is oma gaan dementeren. Toen is ze bij ons in huis komen wonen. Dat vond ik een leuke tijd. Tegen mijn moeder was ze soms onaardig, maar voor mij was het een schat. In haar kamer was het knus

17 en gezellig. Ze had alle tijd voor mij. Dag kind, ben je er weer, zei ze dan. Ik gun ieder kind zo n oma. Toen de verzorging te zwaar werd, is ze naar een verpleeghuis gegaan. Ik weet nog dat ik huilde. Ik heb haar echt gemist. Mijn eerste dag in het verpleeghuis kan ik me nog goed herinneren. Ik kwam een man tegen met twee geamputeerde benen. Gedeeltelijk verlamd, moeilijk te verstaan. Dat één mens ongeveer alles tegelijk kon hebben, daar was ik totaal niet op voorbereid. Ik was 12 jaar toen mijn vader er met een ander vandoor ging. Die vrouw had hij leren kennen toen hij in Frankrijk was met de vrachtauto. Hij is daar ook gaan wonen. Mijn moeder was er kapot van. Ik ook. We voelden ons in de steek gelaten. De eerste maanden had ik nog wel contact met hem. Maar dat werd steeds minder. Ik heb daar veel verdriet van gehad. Het spontane is er in die tijd bij mij afgegaan. Mijn moeder daarentegen bloeide na een poosje helemaal op. De sfeer in huis verbeterde. Ze kreeg een baan in een winkel. Ze begon uit te gaan. Toen heb ik haar pas echt leren kennen. Als ik terugkijk, dan is het vertrek van mijn vader voor haar een zegen geweest. Ze is nog steeds een voorbeeld voor me. Na de lagere school ben ik naar de 2-jarige brugklas Havo/Vwo gegaan. Dat is niet bepaald een succes geworden. De school was veel te groot voor mij. Ik voelde me totaal verloren. Dat was ook de tijd waarin ik me begon af te zetten tegen mijn moeder. Mijn hele kamer volhangen met posters van Doe Maar, vastgezet op het behang met zoveel mogelijk punaises. Veel uitgaan ook. En dan uiteraard te laat thuiskomen. Ik ben zelfs een keer demonstratief weggelopen naar mijn vriendje omdat ik mijn zin niet kreeg. Als ik daaraan terugdenk, dan schaam ik me eigenlijk wel. Ze heeft het in die periode niet gemakkelijk met me gehad. Aan het eind van die twee jaar zag mijn rapport er niet uit. Ik ben toen teruggestapt naar de Mavo. Maar ook daar deed ik mijn best niet. Vriendjes, uitgaan, alles liever dan leren. Na een paar jaar ben ik er zonder diploma van afgegaan. Tegenwoordig zouden ze me een drop-out noemen. Ik had zelf geen idee hoe het verder Marloes 15

18 Marloes 16 moest. Gelukkig heeft mijn oudere zus zich toen over me ontfermd. Die was inmiddels het huis uit en werkte in de thuiszorg als gezinsverzorgende. Ik ben bij haar gaan wonen. Zo ben ik de zorg in gerold. Eerst de 1-jarige schakelcursus gedaan, daarna 7 maanden vooropleiding en vervolgens aan de slag als verzorgende in opleiding. Ineens haalde ik weer goede cijfers, net als vroeger. Ik had nu een doel om naar toe te werken. Dat was kennelijk wat ik nodig had. Mijn eerste dag in het verpleeghuis kan ik me nog goed herinneren. Ik kwam een man tegen met twee geamputeerde benen. Gedeeltelijk verlamd, moeilijk te verstaan. Ik had in die 7 maanden heel wat geleerd over ziektebeelden. Maar dat één mens ongeveer alles tegelijk kon hebben, daar was ik totaal niet op voorbereid. Ik vond het schokkend om te zien, zo zielig. In de pauze heb ik jankend mijn zus gebeld. Ik was totaal van slag. Dat heeft een paar dagen geduurd en daarna ging het met de dag beter. Ik had mijn vuurdoop gehad. Van huis uit was ik niet gewend om over dingen te praten. Thuis werd alles onder het vloerkleed geschoven. Ik praatte in het begin bijvoorbeeld met geen woord over wat mensen mankeerden. Ik deed net of ik hun handicaps niet zag. Daarmee nam ik ze niet serieus. Mensen zullen dat ongetwijfeld gevoeld hebben. Maar ze zeiden er niets over. Ik was trouwens de enige niet. Misschien had dat er iets mee te maken. Had ik toen maar geweten dat ik er gewoon met hen over kon praten. Eigenlijk raar dat niemand om mij heen daarbij stilstond. Als het nu bij een van mijn leerlingen zou gebeuren, zou ik dat gelijk in de gaten hebben. Ik heb iets met mensen. Gezond nieuwsgierig, zullen we het zo noemen? Wie iemand is, wat hij of zij heeft meegemaakt, wat hem bezighoudt. Tegenwoordig vraag ik er gewoon naar. Cliënten hoeven het natuurlijk niet te vertellen als ze niet willen. Maar ik vind het fijn om er met hen over te praten. En het doet hen ook goed, merk ik. Door me in te leven in de mensen die ik verzorg, kan ik dichter bij ze komen. En zo kan ik beter voor ze zorgen. Als een demente bewoner bijvoorbeeld onrustig is, is medicatie beslist niet het eerste waar ik aan denk. Voelt ze zich alleen? Zitten haar schoenen misschien niet lekker? Zit haar BH te strak? Het kost wat meer tijd als je het

19 op die manier benadert, maar dat moet dan maar. Wat niet wil zeggen dat het makkelijk is. Toen ik begon, stonden we met 6 of 7 medewerkers op een afdeling van 30 bewoners, van wie er een paar in een rolstoel zaten. Nu moeten we hetzelfde werk doen met 4 of 5 medewerkers, terwijl de meesten in een rolstoel zitten. Dat betekent hard doorwerken zonder dat de aandacht er onder mag lijden. Een van de spanningsvelden waar je in de zorg mee te Afscheid nemen vond ik in het begin heel moeilijk. Ik heb voor mijn gevoel geen goed afscheid genomen van mijn moeder. Dat heeft me lang parten gespeeld. maken hebt. Ik word er wel eens moe van, van dat voortdurende geschipper. Voor je het weet, schiet de aandacht er bij in en ren je de bewoners voorbij. Ik kom straks nog even langs, roep ik enthousiast. Op weg naar huis realiseer ik me dan dat ik helemaal niet meer bij die bewoner geweest ben. Af en toe werk ik gewoon een kwartiertje of een half uurtje door in mijn eigen tijd. Liever dan dat ik met een rotgevoel op de fiets zit. Mensen zeggen wel eens: Je kan toch ook met bewoners praten terwijl je ze aan het wassen bent. Maar een bewoner moet zich daar wel prettig bij voelen. Praat jij zo gemakkelijk als je in je blootje ligt? Familie merkt meestal niet zoveel van die spanning en die drukte. Als zij op bezoek komen, is alles meestal al aan kant. Tot hun vader of moeder slecht ligt en ze komen waken. Dan ervaren ze het aan den lijve. Ik heb een ander beeld van de zorg gekregen, zeggen ze dan tegen me. En meer waardering voor de mensen die de zorg uitvoeren, denk ik dan. Je hoort regelmatig zeggen dat het vak van verzorgende geen loopbaanperspectief biedt. In mijn geval is dat zeker niet het geval. Een paar jaar na mijn diplomering ben ik een vervolgopleiding gaan doen. Toen ik die klaar had, ben ik teamleider geworden. Ik zie me nog staan met mijn 26 jaar. Zo en zo wil ik het graag hebben, zei ik tegen mijn collega s. Eigenlijk was ik nog een snotneus. Maar ze accepteerden het wel. Verzorgenden accepteren veel, soms wel eens teveel. Als teamleider heb ik veel meer contact met Marloes 17

20 Marloes 18 familie gekregen. Ik stond soms verbaasd over wat ze me vertelden. Tegen een dochter die voortdurend klaagde over de zorg zei ik dat ik best begreep dat ze niet altijd zin had om op bezoek te komen. Uw moeder is niet altijd even aardig, toch? Toen kreeg ik me toch een verhaal te horen over de ellendige jeugd die ze achter de rug had. Ze zei: Ik voel me verplicht om op bezoek te komen. Soms kan ik dat niet opbrengen. Dan sla ik een dag over. Waar ze zich vervolgens weer schuldig over voelde. Klagen over de kwaliteit van de zorg hielp een beetje tegen dat schuldgevoel. Weet je, vanaf die dag heb ik geen klacht meer van haar gehoord! Voor ik de zorg inging, had ik geen grote dromen of idealen. Althans, ik was me daar niet van bewust. Nu ik zoveel jaren verder ben, wordt me duidelijk dat ik vanaf het begin de behoefte heb gehad om iets voor mensen te betekenen. Om hun lijden te verzachten, hun leven draaglijker te maken. Verzorgende is een mooi beroep. Ik vind het leuk om voor mensen te zorgen. Natuurlijk moet ik hard werken. Maar ik krijg er ook veel voor terug. Liefde van bewoners, een knuffel, een aai over mijn bol, een schouderklopje. Ik groei van het vertrouwen dat mensen me geven. Waar vind je een beroep waarin je zo dicht bij mensen mag komen? De gebeurtenissen uit mijn jeugd hebben veel invloed gehad op mijn relaties. Die duurden bij mij nooit lang. Zodra het serieus begon te worden, haakte ik af. Afscheid nemen vond ik in het begin heel moeilijk. Ik heb voor mijn gevoel geen goed afscheid genomen van mijn moeder. Dat heeft me lang parten gespeeld. Als bewoners overlijden, besteed ik daar veel aandacht aan. Ik sta stil bij de familie, die een dierbaar iemand moet missen. En het mooie is, in de loop der tijd heb ik ook vrede gekregen met het overlijden van mijn moeder. Dat geeft het beroep je dus ook: levenswijsheid. Ik ben in de loop der jaren veel opener geworden. En mijn spontaniteit heb ik weer terug. De gebeurtenissen uit mijn jeugd hebben veel invloed gehad op mijn relaties. Die duurden bij mij nooit lang. Zodra het serieus begon te

21 worden, haakte ik af. Ik durfde me niet over te geven. Het vertrek van mijn vader heeft me meer pijn gedaan dan ik besefte. Die pijn wilde ik niet opnieuw beleven. Ik leefde als het ware met de handrem aangetrokken. Toen ik dat eenmaal door had, heb ik hulp bij een therapeut gezocht. Zij heeft me geholpen om het los te laten. Nu heb ik een vaste relatie met een fantastische man en twee prachtige kinderen. Ik voel me een tevreden mens. Maar ik moet er niet aan denken om een van hen te verliezen. De angst laat me nooit helemaal los. Mocht ik ooit de jackpot in de staatsloterij winnen, dan ga ik met mijn gezin een jaar reizen. De hele wereld rond. Wat ik als klein kind eigenlijk al zo graag wilde. Om dan na een jaar weer lekker aan de slag te gaan als teamleider. Het verpleeghuis is mijn tweede thuis geworden. Marloes 19

22 Laura 20 2tien j a a r geleden v e r l o o r la u r a (21) h a a r v a d e r. het v o e l t n o g v e r s, a l s o f h e t g i s t e r e n is gebeurd. ze m a a k t e h a a r s c h o o l n i e t a f. ma a r z e k n o k t e z i c h t e r u g. Als ik er aan terugdenk, voel ik de tranen weer in mijn ogen springen. Gek hè, na zoveel jaar. Ik was die ochtend gewoon naar school gegaan. Net als elke dag. Mijn vader was al een tijdje ziek. Hij had kanker. Ik wist dat het slecht met hem ging. Maar hoewel hij een stuk ouder was dan mijn moeder, kon ik me niet voorstellen dat hij dood zou gaan. Tijdens de les werd de juf weggeroepen omdat er telefoon was. Ik had het niet eens in de gaten. Toen ze terug in de klas kwam, liep ze gelijk naar mij toe. Nog had ik niets door. Pas toen ze zei dat ik direct naar huis moest, viel het kwartje. Ik stond stijf van schrik. Ze heeft me met de auto naar huis gebracht. Toen ik thuis kwam, was mijn vader net overleden. Ik weet nog dat ik in snikken uitbarstte. Ik vond het vreselijk dat ik geen afscheid van hem had kunnen nemen. Dat zit me nog steeds dwars. De basisschool heb ik op een normale manier afgemaakt. Leren was voor mij geen probleem. Ik haalde goede cijfers. De school stond in de wijk waar ik woonde. Op loopafstand van ons huis. Ik kan me herinneren dat ik tussen de middag naar huis ging om te eten. Andere kinderen uit mijn klas moesten overblijven, omdat hun moeder werkte. Ik woonde in een arbeidersbuurt in een middelgrote stad. Heel gezellig, heel sociaal ook. De mensen hadden belangstelling voor elkaar en leefden met elkaar mee. Onze buurman was buschauffeur. Dat was een leuk gezin met kinderen van mijn leeftijd. Als ik nog een dag kind zou kunnen zijn, ging ik daar spelen. Ik weet nog goed hoe we voor en na schooltijd met elkaar in de weer waren. Een fijne tijd. Het werd allemaal anders nadat mijn vader overleed. Ik kreeg van de basisschool een Mavo/Havo

23 advies mee. De keuze viel uiteindelijk op het Vmbo. Dat leek een veilige keuze, gelet op de situatie. In het begin ging het nog redelijk. Maar na een tijdje kwam de klad er in. Ik kreeg een vriendin die school helemaal niet zag zitten en ik liet me door haar meetrekken. Achter de PC zitten, een beetje rondhangen, naar de stad toe, winkelen. Veel kijken en weinig kopen natuurlijk, want geld had ik niet. We deden van alles, behalve naar school gaan. Mijn moeder wist van niets. Met draaien en liegen wist ik het goed te verbergen. Toen de school eindelijk bij haar aan de bel trok, was het kwaad al geschied. Ik ben er afgegaan zonder diploma. Daar wil ik liever niet teveel meer aan terugdenken. Mijn moeder heeft heel wat meegemaakt in haar Ik heb een nieuwe kans gekregen. En die heb ik met beide handen aangegrepen. Het is pittig, leren en tegelijk werken in de praktijk, maar ik ga er helemaal voor. leven. Jong getrouwd, snel in verwachting geraakt van mij, na een paar jaar alweer gescheiden. Ze heeft geen contact meer met die man. En ik ook niet. Toen ik een jaar of vier was, is mijn moeder opnieuw getrouwd met de man die ik altijd als mijn vader beschouwd heb. Toen ze zijn dood net een beetje verwerkt had, begon ik te puberen. Later heb ik pas begrepen hoeveel verdriet ik haar in die periode gedaan heb met mijn gedrag. Daar heb ik oprecht spijt van en dat weet ze ook. Hoewel we het financieel niet breed hadden, heeft mijn moeder altijd de eindjes aan elkaar weten te knopen en goed voor mij en mijn zusje gezorgd. We hebben nu een hechte band. Als ik haar als moeder had mogen uitkiezen, had ik het zeker gedaan. Mijn zusje is ook heel belangrijk voor me. We zijn echte zussen. Water en vuur als we samen zijn. En zodra ze weg is, mis ik haar verschrikkelijk. Ik heb nog vage herinneringen aan de tijd dat ze geboren werd. Dat we haar gingen ophalen in het ziekenhuis en dat ik haar vast mocht houden. Ze zit nu op de middelbare school. Daar doet ze het goed ondanks het feit dat ze enigszins dyslectisch is. Ze is een echte doorzetter. Samen hebben we ook een hechte Laura 21

24 Laura 22 band met onze oma, die we bijna elke dag zien. Ze woont bij ons in de buurt. Na het overlijden van mijn vader heeft mijn moeder een hele moeilijke periode gehad. Ze was zo verdrietig. Als ze het dan even niet trok, konden we altijd bij oma terecht. Zo is ze voor ons een tweede moeder geworden. Ik ben dol op muziek. Toen ik een jaar of 14 was, ging ik al naar de discotheek. Eigenlijk mocht ik er nog niet in, maar ik liep gewoon met oudere vrienden en vriendinnen mee. Zo lukte het me om binnen te komen. De muziek uit die tijd vind ik nog steeds goed. Maar ik houd ook van Nederlandstalig, omdat mijn moeder daar gek op is. En van The Beatles en Phil Collins, muziek die me aan mijn vader doet denken. Vroeger heb ik veel gelezen: Roald Dahl, Carry Slee en zo. De laatste tijd komt dat er niet meer zoveel meer van. Ik kijk ook graag naar spannende films. En ik ben dol op zwemmen. Jammer dat ik zo weinig vrienden heb die daar ook van houden. Nadat ik van school af ging, heb ik een tijdje in een winkel gewerkt. In een zaak waar heel veel oudere mensen kwamen. Met hen had ik een heel goed contact. Dat bracht me op het idee om de opleiding verzorgende te gaan doen. Als kind had ik een droom: ik wilde kinderverpleegkundige worden. Zonder schooldiploma kon ik dat voorlopig wel vergeten. Maar misschien kan ik na het behalen van het diploma verzorgende verder leren om alsnog mijn droom waar te maken. Ik was even bang dat zelfs verzorgende te hoog gegrepen was. Maar ik heb de sprong gewaagd. Laat ik nu na een instaptoets aangenomen worden. Hartstikke blij natuurlijk. En mijn moeder ook, dat begrijp je. De resultaten van de toets waren prima. Dat gaf me de bevestiging die ik nodig had. Uit mijn tijd op de basisschool wist ik wel dat ik een goed stel hersens heb. Maar op den duur ga je overal aan twijfelen. Ik heb een nieuwe kans gekregen. En die heb ik met beide handen aangegrepen. De eerste keer dat ik iemand dood zag, vond ik dat heel moeilijk. Alle herinneringen aan het overlijden van mijn vader kwamen boven. Het is pittig, leren en tegelijk werken in de praktijk, maar ik ga er helemaal voor. In het besef

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Verzorgenden zijn onmisbaar, ook in de toekomst!

Verzorgenden zijn onmisbaar, ook in de toekomst! Verzorgenden zijn onmisbaar, ook in de toekomst! Inleiding De laatste maanden staat de ouderenzorg weer in het centrum van de belangstelling. De media vragen veel aandacht hiervoor. In de Volkskrant kon

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Uitprobeerpakket Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes.

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Rust nu maar uit, je hebt je strijd gestreden. Je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen hoe je hebt geleden en wie kan voelen,

Nadere informatie

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het.

Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. ONTMOET HUMANITAS Probleem? Geen probleem. Met de vaardigheden die Humanitas je aanreikt, verander je je leven. Helemaal zelf. En het mooie is: iedereen kan het. Zonder uitzondering. Lukt het je niet alleen,

Nadere informatie

VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN

VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN VOORBEDE Soms moeten gebeurtenissen en dingen met naam worden genoemd. Soms moet je de dingen meer openlaten, opdat iedereen zijn eigen ervaringen erin kan herkennen. De voorbede

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

De meeuwen van de Afsluitdijk

De meeuwen van de Afsluitdijk De meeuwen van de Afsluitdijk Eerste druk, oktober 2011 2011 Ellen D. IJzendoorn Kleuringbewerking cover: Kasper Smoolenaars ISBN: 978-90-484-9016-5 NUR: 277 Uitgever: Literoza, Zoetermeer www.literoza.nl

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja Voorwoord Verliefd zijn is super, maar ook doodeng. Want het kan je heel onzeker maken. En als het uiteindelijk uitgaat, voel je je intens verdrietig. In dit boek lees je over mijn liefdesleven, de mooie,

Nadere informatie

Lucy heeft een ballon

Lucy heeft een ballon Caro Kindercoach & begeleiding Maasdijk 16 4283 GA Giessen 0620380336 info@carokindercoach.nl www.carokindercoach.nl heeft een ballon Handleiding Doelgroep: Kinderen van 3 tot 6 jaar. Doel van het lezen

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice.

Door het raam ziet ze Bea, de benedenbuurvrouw. Ze veegt de sneeuw weg van het pad voor de flat. Uitslover, denkt Alice. Alice ligt in bed. Heel langzaam wordt ze wakker. Haar lichaam ontspannen, haar hoofd leeg. De vertrouwde geur van haar man Jules hangt in de slaapkamer. Een geur van alcohol, nootmuskaat en oude man.

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012)

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Ik ontmoet Elvis op een moeilijk punt in mijn leven. Mijn zus wilde om wat extra geld te verdienen hondjes gaan verkopen. Elvis en zijn zusje

Nadere informatie

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts.

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. Thema 5 Les 1: De angst: Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. De schrik: Als iemand ineens achter je staat, dan schrik je. Je bent dan ineens

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

Gefeliciteerd, je hebt ADHD!

Gefeliciteerd, je hebt ADHD! Gefeliciteerd, je hebt ADHD! Eerste druk, augustus 2012 2012 Petra van der Burg-Jansen Illustrator: Roel van Gestel Kaft: Denise Kennedy van Dam & Roel van Gestel Voorwoord: Mw. E. Chatrou, kinder- en

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie

EIGEN BLOED Over moeders die hun kind afstaan ter adoptie EIGEN BLOED Ik zie het koppie al, zegt de huisarts tegen de dertienjarige Henny Paniek Ze kwam bij hem vanwege buikpijn Dan gaat alles razendsnel Met een ambulance wordt Henny naar het ziekenhuis gebracht

Nadere informatie

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter.

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. 22 Tekst hilde tromp Beeld Eljee Styling en visagie Marianne

Nadere informatie

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3.

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3. Over de streep Inhoud Over de streep. 1. Zaalindeling... 2. Hoe ziet de dag eruit?.. 2. Hoe ziet de workshop eruit?.. 2. De groep(en). 2. Wat te doen als.. 3. Hoe. 3. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent,

Nadere informatie

REDENEN OM. Dankbaar TE ZIJN. Dirkje Evers

REDENEN OM. Dankbaar TE ZIJN. Dirkje Evers REDENEN OM Dankbaar TE ZIJN Dirkje Evers Er zijn vele kleine zegeningen die het leven de moeite waard maken. Leer de kleine dingen in het leven te waarderen. Het helpt je om een dankbaar hart te ontwikkelen

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig.

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Verliefd Savannah (11) Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Massimo (11) Dat je iemand ziet die je heel mooi vindt. Dan wil je gewoon bij haar zijn. Misschien

Nadere informatie

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Het volgende dat de bouwblokjes zijn van de yes set waar we zo direct nog even een inductie mee gaan doen. Gisteren zijn we begonnen met de yes set. Maar hoe kan je hem nog effectiever maken? Als je koppelwoorden

Nadere informatie

Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal

Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal De mensen van voorbij Zij worden niet vergeten De mensen

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Mijn leven geschreven

Mijn leven geschreven Mijn leven geschreven Biedt ondersteuning bij het op papier zetten van uw eigen levensverhaal. Zo blijven uw eigen verhalen bewaard voor uw naasten. woord vooraf 1 Woord vooraf In ieder mens schuilt een

Nadere informatie

Gezinspsychiatrie in Beilen

Gezinspsychiatrie in Beilen informatie voor kinderen Gezinspsychiatrie in Beilen Dagbehandeling, kliniek en centrum voor gezinshereniging www.ggzdrenthe.nl Met het hele gezin in behandeling Jouw gezin komt misschien in behandeling

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, jongens en meisjes,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, jongens en meisjes, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, jongens en meisjes, Hé Joyce, ga je mee? Emma rent achter Joyce aan als ze van het schoolplein lopen. Joyce, wij gaan vanmiddag op bezoek bij mijn oom,

Nadere informatie

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Mensen zoeken hulp omdat ze overhoop liggen met zichzelf of met anderen. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen worden

Nadere informatie

4. Kernwoorden zijn bijvoorbeeld: postkaart, verkeerd bezorgd, oorlog, achterneven, zus.

4. Kernwoorden zijn bijvoorbeeld: postkaart, verkeerd bezorgd, oorlog, achterneven, zus. Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 2 Oefening 1 1. C 2. A 3. D 4. Kernwoorden zijn bijvoorbeeld: Valentijnsdag, Valentijnskaart, stel, schoorsteenmantel, café 5. - Oefening 2 1. Lauren

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

Alles in een dag Sophia Beets

Alles in een dag Sophia Beets Alles in een dag Sophia Beets Hoi. zeg ik zoals dat het enige is wat ik iedere ochtend zeg. Goeie morgen. zegt ie terug. Ik zeg geen goeie morgen, nooit niet. Morgen is niet fijn en ook niet goed, bovendien

Nadere informatie

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1.

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1. Uitvaart voorbede Voorganger: Genadige en barmhartige God. U ziet ons hier bijeen in ons verdriet rond het sterven van N. Hij / zij was één van ons, wij zullen hem / haar missen. Geef ons de kracht samen

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79 Verlatingsangst - Pagina 57 1 Ik ben vaak bang dat de mensen die me dierbaar zijn me zullen verlaten 2 Ik klamp me aan mensen vast omdat ik bang ben om in de steek gelaten te worden 3 Er zijn te weinig

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen.

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. 1 Inhoud Voorwoord Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. Tip 4. Ga hem niet verzorgen of bemoederen. Tip 5. Leer van het verleden en kies opnieuw.

Nadere informatie

ChoiCe, CreATe TALeNT

ChoiCe, CreATe TALeNT voor wie is Herken jij het verhaal van Mischa, Dzenan of Laura in jezelf? Ben jij tussen de 14-23 jaar en wil je ontdekken of jij de juiste keuze hebt gemaakt voor jouw toekomst? Dan is RAW TALENT FACTORY

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ?

WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ? WELKE LIEFDESTAAL HEB JIJ? Volgens psycholoog Gary Chapman zijn er vijf universele liefdestalen, waarin mensen liefde kunnen en ontvangen. Iedereen heeft een of twee liefdestalen waardoor hij of zij zich

Nadere informatie

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN De Vloer Op Jr. in de klas Captijn (2016) INHOUD INLEIDING... 3 OPDRACHTEN... 3 INTEGRATIE EN DISCRIMINATIE... 3 ROT OP NAAR JE EIGEN LAND... 3 VOOR MIJ BEN JIJ EEN NUMMER...

Nadere informatie

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Gezinsdienst Liturgie Welkom en mededelingen Voorzang: - Gezang 132 - Opwekking 461 - Gezang 146 Stil gebed Votum / groet Zingen:

Nadere informatie

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks De kerker met de vijf sloten Crista Hendriks Schrijver: Crista Hendriks Coverontwerp: Pluis Tekst & Ontwerp ISBN: 9789402126112 Crista Hendriks 2014-2 - Voor Oscar... zonder jou zou dit verhaal er nooit

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

Alleen is maar alleen

Alleen is maar alleen 177 177 HOOFDSTUK 11 Alleen is maar alleen WOORDEN 1 1 Heb jij het ook zo...? a los b druk 2 Aan welke... van de stad woon jij? a kant b plek 3 O, daar? Daar woont ook een... van me! a omgeving b kennis

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Niet eerlijk. Kyara Blaak

Niet eerlijk. Kyara Blaak Kyara Blaak Niet eerlijk Kyara Blaak Kyara Blaak 248media uitgeverij, Steenwijk Grafische realisatie: MDS Grafische Vormgeving Illustraties binnenwerk: Kyara Blaak Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf?

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? Het gaat om doen, om zichtbaar en hoorbaar gedrag. Gedrag is waar de omgeving op reageert en wat aanspreekt,

Nadere informatie