Het vak van morgen. Weg met de egocommunicatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het vak van morgen. Weg met de egocommunicatie"

Transcriptie

1 Het vak van morgen Weg met de egocommunicatie Spannende tijden, zegt Huib Bannier in zijn column in dit boek. Het communicatievak staat voor grote veranderingen. Niet alleen meer de regie en uitvoering van de eigen communicatie maar ook de ondersteuning van de communicatie van anderen. En dat allemaal in een andere stijl. Meer conversatie, weg van de pure egocommunicatie. Een stijl die vertrouwen wekt, verbindend, uitnodigend en empathisch is. Dat zijn de uitdagingen van nu.

2 INTRODUCTIE tekst: BETTEKE VAN RULER TRENDS IN HET VAK 13 Most people see companies as generally dishonest and communications as lies, bleek al in 2010 uit onderzoek van Burson Marsteller. De 2012 Trustbarometer van Edelman (zie ook pag. 150) laat zien dat het er niet beter op wordt. In Nederland is het vertrouwen altijd nog heel behoorlijk, zei Paul Schnabel op het accountability-congres van Logeion in 2011, maar ook bij ons neemt het af. De samenleving neemt geen genoegen meer met mooie praatjes, dat wordt ook voor bestuurders steeds duidelijker. Als het klanten of burgers niet bevalt, stemmen ze met de voeten en laten het met een dikke #fail ook nog even aan de hele wereld weten, stelde Ron van der Jagt onlangs in een blog. Communicatie kan een organisatie in deze tijd maken of breken. Gouden tijden dus voor het communicatievak. Jazeker, maar alleen als het vak ook meegaat met de eisen van deze tijd. En die zijn samen te vatten in drie trends: de gevolgen van de digitalisering van de samenleving, de vertrouwenskwestie en de communicatieve organisatie. Alledrie met grote gevolgen voor het dagelijkse werk van de communicatieprofessional. 1 De eerste C van het communicatievak COUNSELING Zoals het marketingmanagement de markt in de gaten houdt en onderzoekt welke producten en diensten voor consumenten interessant zouden kunnen zijn, onderzoekt het communicatiemanagement de normen, waarden en gevoelens in de samenleving over maatschappelijke, politieke, economische en sociale issues, en voedt daarmee de interne discussie over de missie, de strategische keuzes en de normen en waarden. Het management beslist, maar moet zich realiseren dat het iets uit te leggen heeft als het een afwijkende visie heeft. Monitoring, analyse en regie zijn sleutelwoorden in counseling. Maatschappelijke trends Dé maatschappelijke trend is de sterke digitalisering van de samenleving. Op IJsland na hebben wij de grootste hoeveelheid huis houdens met een pc (91 procent). Bijna iedereen die naar school gaat of werkt heeft een smartphone. Het internet wordt weliswaar nog steeds vooral gebruikt als informatie- of transactiemedium, maar de communicatietoepassingen zijn in opkomst: 60 procent maakt wel eens gebruik van online fora en communities, 37 procent is dagelijks actief op de sociale netwerken (Van Deursen & Van Dijk, 2011). En dit wordt alleen maar meer. De al langer bestaande tendens van globalisering krijgt door de digitalisering steeds meer een 24/7-karakter. Een al langer bestaande trend in de westerse samenleving is de individualisering. Volgens trendwatcher Justien Marseille is een logisch gevolg van deze trend dat we steeds meer gaan doen in (tijdelijke) allianties. We kunnen nu eenmaal niet alles alleen, bestaande structuren zijn verdwenen, dus zoeken we nieuwe allianties, maar dan op onze eigen voorwaarden. Een andere trend, de onthiërarchisering, wordt hiermee alleen maar verder versterkt. Wie de baas is, ligt dus niet meer vast. Om allianties te vormen moet je elkaar vertrouwen schenken. Dat levert een nieuwe trend, namelijk het zoeken naar de overeenkomsten in plaats van de verschillen bij elkaar. En dat terwijl het vertrouwen in onze samenleving afneemt. Dat vraagt dus om een mentaliteitsverandering, want van nature worden we juist meer wantrouwend. Verbinding is daarbij het nieuwe toverwoord. Ook voor het communicatievak worden trendstudies gedaan, zowel in Nederland als internationaal. Al die studies zijn samen te vatten in drie trends: van offline naar online, het herwinnen van vertrouwen, en de communicatieve organisatie. Trend 1: van offline naar online Uit alle studies blijkt dat marketingcommunicatie en corporate communicatie steeds meer zullen versmelten. Het primaat van de advertentie is voorbij. De poging tot beïnvloeding is volgens Peter Kerkhof, hoogleraar online media, veel te expliciet en consumenten hebben zich leren wapenen tegen dit soort pogingen. Marketingcommunicatie gaat ook steeds meer online en maakt daarbij gebruik van tactieken die tot voor kort alleen bij corporate communicatie werden ingezet. Zelfs bij marketing wordt nu gesproken over het aangaan van langdurige relaties met consumenten, iets wat bij corporate communicatie allang de teneur is, zij het dan bij meer stakeholders dan consumenten alleen. Een ingrijpender verandering is het feit dat organisaties het zich niet meer kunnen veroorloven te denken dat zij de initiator van de berichtgeving zijn. Wetenschappers raden aan een organisatie te zien als onderdeel van een netwerk in plaats van als middelpunt van het eigen universum. Wat dat betekent? Allereerst dat organisaties het zich niet meer kunnen permitteren om te blijven denken dat hun stakeholders klaar staan om naar hen te luisteren. Stakeholders praten zelf en willen graag worden gehoord. Als het meezit richten ze zich op de organisatie zelf, als het tegenzit op de hele buitenwereld. Bovendien is niet meer duidelijk wie stakeholder is. In elk geval niet voor de organisatie zelf. Het maatschappelijk humeur wordt gevormd door mensen die zich doorgaans niet bekend maken als stakeholder, of, zoals Cees van Riel zegt: zichzelf uitroepen tot belanghebbende. Organisaties zullen dus veel meer moeten gaan luisteren. Trendwatchers zeggen wel dat het van 90 procent zenden moet gaan naar 80 procent luisteren, en daarmee aansluiten Het maatschappelijk humeur wisselt, en soms heel erg snel

3 14 INTRODUCTIE op wat in de publieke arena, op blogs, in sociale netwerken, et cetera wordt gezegd en hoe daarover wordt gesproken. Maar dat kan alleen als een organisatie haar eigen standpunten op orde heeft, weet waar zij zelf staat. 2 De tweede C van het communicatievak COACHING Een opkomend deelterrein van het communicatievak is de hulp aan (de leden van) de organisatie bij hun gecommuniceer. Niet de strategische keuzes in de organisatie als zodanig, maar vooral de manier waarop de top wil omgaan met haar medewerkers en met de buitenwereld is daarin leidend. Vandaar dat in dit deelterrein de uitgangspunten die voortkomen uit de counseling als basis worden genomen. Normen en waarden gaan over mentaliteit; dat is dan ook nog belangrijker dan technische en persoonlijke vaardigheid om goed te kunnen communiceren. Bij coaching draait het om didactiek, procesadvies, training en mensgerichtheid. Trend 2: de vertrouwenskwestie Marktgerichte producten en diensten en consistent beleid zijn voor iedere organisatie uiteraard voorwaarden, maar geen garantie voor overleving. Daarvoor moet het beleid en de handel en wandel van de organisatie betrouwbaar, geloofwaardig en rechtvaardig worden gevonden. Alleen dan verdient de organisatie een license to operate. Reputatie gaat alleen over onderscheidendheid in de branche, legitimatie daarentegen legt nadruk op rechtvaardigheidsgevoelens. Wat wij rechtvaardig of goed vinden, verschilt per situatie en in de tijd. Wat we tot voor kort normaal vonden (bonussen bijvoorbeeld), willen we nu als samenleving niet meer. Het maatschappelijk humeur wisselt, en soms heel erg snel. Was je een jaar geleden nog spekkoper als je een zo hoog mogelijke, aflossingsvrije hypotheek had weten te krijgen, sinds zomer 2012 ben je een sufferd met zo n hypotheek. Wie was nu de initiator hiervan? Wie het weet mag het zeggen. Het vertrouwen in de banken is rechtevenredig gezakt. Hun mooie praatjes (lees: reclamecampagnes) pikken we niet meer. Ze zullen met een andere communicatiestijl moeten komen, een waarmee ze verantwoording afleggen en niet meer zo hoog van de toren blazen, zeggen de kenners, een verbindende, waardoor wij hen weer kunnen gaan vertrouwen. Evenzogoed is er een vertrouwenskwestie binnen het communicatievak. Ook daar geldt van trust me naar show me. Overal speelt de accountability-kwestie: hoe overtuig je je opdrachtgever dat zijn geld goed wordt besteed? Trend 3: de communicatieve organisatie Deze tijd verlangt communicatieve organisaties. Organisaties die voortdurend werken aan hun legitimatie, die stelselmatig bouwen aan de verbinding met de omgeving en die 24/7 verbonden zijn met wat er leeft in de onderstroom. Deze tijd vereist sensitiviteit, responsiviteit en reactiesnelheid, schreef Ron van der Jagt in zijn al eerder aangehaalde blog. De organisatie, en dus haar leden, moet zich communicatiever opstellen. Having a friend is being one. Communicatie is nu eenmaal geen magic en mensen vallen zelden voor mooie woorden om de mooie woorden alleen. Het gaat om aantrekkelijkheid en legitimiteit ervan voor de ander. Die zaken moeten worden verdiend. En daaraan draagt iedereen in de organisatie bij, bewust of onbewust, of hij wil of niet. Door ieders communicatiestijl. Daarmee wordt de communicatie de verantwoordelijkheid van iedereen, en wordt het de verantwoordelijkheid van de afdelingsmanager om de communicatie van zijn of haar teamleden in de gaten te houden en zo nodig bij te sturen. Wat wordt dan de rol van de afdeling communicatie of het communicatiebureau? Is die dan alleen maar de zoveelste communicator in en van de organisatie? Of is er een heel andere visie op het vak nodig? Natuurlijk, alles moet efficiënter en er moet in elk geval meer met minder, maar dat is niet het enige. 3 De derde C van het communicatievak CONCEPTUALISERING Het derde deelterrein is de ontwikkeling van goed onderbouwde communicatieplannen om begrip, vertrouwen, goede relaties of een goede reputatie te verkrijgen en te houden, en daarmee de door de organisatie gewenste doelen te bereiken. Dit deelterrein heeft te maken met de uitvoering van de missie en het organisatiebeleid en vloeit dus ook uit de counseling voort. Hier gaat het om doelgerichtheid, organisatievermogen, kennis van wat werkt en wat niet (de educated guess), onderzoeksvaardigheid (efficiency en effectiviteit) en planningsvaardigheid. Maar evengoed om flexibiliteit en creativiteit. Want de tijd dat je een plan maakte achter je bureau en een jaar later keek of je het goed had gedaan, is voorbij. Innovatief communicatiemanagement Er is ook een andere visie nodig op de rol van de communicatieafdeling en het bureau in een wereld waarin iedereen, van medewerker tot manager, communiceert, en iedereen in de organisatie moet kunnen reageren op wat er in de eigen afdeling, de eigen organisatie of in de buitenwereld speelt. Daar moeten zij bij geholpen worden, er moeten richtlijnen komen, sommige medewerkers moeten worden gecoacht, of ondersteund met goede communicatiemiddelen of -diensten. Het communicatievak zal daarmee veranderen van regisseurs van de eigen productie naar de ondersteuning van de communicatie van anderen. Niet het communiceren zelf staat dan centraal in het vakgebied, maar het sturen, faciliteren, afremmen en begeleiden van al het gecommuniceer in en om de organisatie, ten behoeve van dat bedrijf of die instelling. Ik noem het vakgebied daarom communicatiemanagement. Europees communicatiemanagement In een Europees onderzoek waaraan experts in onderzoek en on-

4 TRENDS IN HET VAK 15 derwijs in communicatiemanagement uit 24 landen deelnamen, werd het vakgebied ingedeeld in vier deelterreinen: counseling, coaching, conceptualisering en creatie (Van Ruler & Verčič, 2005). De vier C s van het communicatievak werden ze al gauw genoemd. De conceptualisering en de creatie hoorden altijd al bij het vakgebied, counseling en coaching hoorden er volgens sommigen beslist bij, volgens anderen niet. Ze passen echter naadloos bij de huidige trends in het vakgebied. In zijn nieuwe boek laat Van Riel het reputatiedenken los en stelt hij dat het hebben van een license to operate de enige manier is om te overleven. Om die te krijgen moet iedere organisatie beginnen met het traceren van de dominante trends in sociale kwesties; haar relatieve positie peilen binnen de branche (reputatie), en periodiek de realiteiten met de verwachtingen van haar eigen managers vergelijken. Kennis van de discrepanties tussen de gewenste strategie en de feiten en cijfers van extern geloof en gedrag is een cruciaal vertrekpunt voor effectieve interventies, zowel in algemene beleidsacties als in specifieke tactische communicatie (2012, p. 19). Dit is precies wat wij in het Europese onderzoek toen counseling hadden genoemd. 4 De vierde C van het communicatievak CREATIE Het klassieke terrein van communicatiemanagement is de productie en verspreiding van communicatiemiddelen en de organisatie ervan. Creativiteit, middelenkennis en klantgerichtheid (zowel jegens de opdrachtgever als het publiek) zijn hier de sleutelwoorden. Het organiseren van ontmoetingen, virtueel of in het echt, noemt Logeion dit. Dat klinkt wat abstract, maar dat is wel waar het om gaat: als je communiceert, probeer je een verbinding te leggen met een ander of met vele anderen. Niets zo strategisch als het kiezen van je eerste zin. Je afbreukrisico is gigantisch. Het is dus een vak op hoog niveau dat een heel eigen domein verdient in het communicatievak. Coaching gaat over de hulp aan de leden van de organisatie bij de verbetering van hun communicatieve competentie. Dat past in een tijd waarin iedereen in de organisatie zelf communiceert. In toenemende mate wordt duidelijk dat mentaliteit (waarden) daarin een belangrijker factor is dan technische vaardigheid. Vandaar dat dit deelterrein kan worden gezien als uitvoering van de counseling. En datzelfde geldt voor de communicatieplannen en de creatie van de middelen: ook die moeten passen binnen de standpunten die in de counseling intern worden ingenomen. Het kan niet anders dan dat de adviestaak alleen maar belangrijker gaat worden. De meest voorkomende adviesrol in het communicatievakgebied is die van de productadviseur. Deze treedt op vanuit zijn deskundigheid op het gebied van middelenkeuze en -productie. Maar dat is slechts één van de vier adviesrollen van de communicatieprofessional. Er zijn er nog drie: die van het procesadvies, het expertadvies en de coach. De adviestaak van de communicatieprofessional De procesadviseur stelt zich op als meedenker en meewerker en niet als kenner van oplossingen. Hij kijkt hoe de cliënt over het probleem denkt, laat hem of haar zien hoe anderen erover denken, helpt tot een definitie te komen van wat er aan de hand is, en zoekt naar methoden en technieken om gewenste verandering tot stand te brengen. Hij stelt ter discussie waarom een bepaalde strategie is gekozen, confronteert de cliënt met de consequenties van een bepaalde actie en voert de regie over de interne discussie. Dit is een rol die bij uitstek past bij het deelterrein van de counseling. Als de problemen helder zijn en het beleid is bepaald, is communicatie een van de instrumenten die moeten bijdragen aan de effectuering ervan. De basis hiervoor is het communicatieplan met de diagnose, het publiek, de doelstellingen, de strategie, de timing en de middelenmix. Het is de expertise van de communicatieadviseur bepaalde keuzes hierin voor te stellen. Dat vraagt om een expertadvies. Net zoals de dokter dat doet bij zijn patiënten. Deze rol past bij het deelterrein van de conceptualisering. In de agogische adviesrol, ten slotte, helpt de adviseur zijn of haar cliënt bepaalde taken te verrichten. De adviseur dient als klankbord, werpt vragen op, helpt zijn cliënten oplossingen te verzinnen en zich anders te gedragen dan voorheen. Deze rol past als het probleem helder is maar de cliënt opgesloten zit in zijn eigen gelijk. Dan gaat het dus over coaching. De toekomst gaat het helemaal maken Wie zo naar het vak kijkt en in staat is om de draai te maken van de regie en uitvoering van de eigen communicatie naar de ondersteuning van de communicatie van anderen, heeft met zijn oor op de straat gelegen. Dit staat of valt met het vermogen van de communicatieprofessional om een andere communicatiestijl te introduceren in zijn of haar organisatie. Weg van de pure egocommunicatie. Een die vertrouwen wekt, dat wil zeggen verbindend is, uitnodigend, getuigend van empathie en engagement. Maar wel met de eigen strategische doelen voor in het hoofd, daarmee aligned zoals Van Riel het noemt. Dat wordt dus spitsroeden lopen en kan alleen als de invloed van communicatie in de beleidsontwikkeling zelf meespeelt, counseling dus. En dat is misschien nog wel de grootste verandering die het vak te wachten staat. REFERENTIES Deursen, A.J.A.M. van, Dijk, J.A.G.M. van (2011). Trendrapport Computer en Internetgebruik Enschede: Universiteit Twente Riel, C.B.M. van (2012). De Alignment Factor. Bouwen aan duurzame relaties. Den Haag: SDU Uitgevers. Ruler, B. van & Verčič, D. (2005). Reflective communication management. Te vinden in: Van Ruler, B. (2012). Met het oog op communicatie. Reflecties op het communicatievak. Den Haag: Boom Lemma.

5 16 OPMERKELIJK Spelen Tekst: Marjoleine Georgette van der Meij met vertrouwen Marjoleine: Een paar jaar geleden zag ik een ontwikkeling in het communicatievak: communicatieprofessionals krijgen steeds meer te maken met strategische, complexe vraagstukken zoals vertrouwen bouwen of vertrouwen herstellen. En communicatieprofessionals lijken te worstelen met deze ontwikkeling. Want hoe ontwerp je bijvoorbeeld een strategie waarmee je het vertrouwen op de werkvloer herstelt? Ik zag daar uitdagingen liggen, als ontwerper in het communicatievak. vermogen: de mate waarin een organisatie zich aanpast aan wensen van stakeholders en veranderingen in de omgeving. In een vertrouwensrelatie passen beide partijen zich regelmatig (aan elkaar) aan, bleek uit mijn onderzoek. Immers, je bent te vertrouwen als je zichtbaar capabel bent in wat je doet én je de andere partij goed wilt doen. Jezelf kunnen verbeteren mét oog voor de ander, hoort daarbij. In het Spel over Vertrouwen is innovatief vermogen dus één van de bouwstenen waarop spelers de organisatie beoordelen. Spelers bepalen gezamenlijk hoe groot dat vermogen moet zijn en waar de organisatie nu staat. Verandert de organisatie als stroop, terwijl stakeholders springen om een snelle verandering? Dan scoort het innovatieve vermogen laag. Tijd om dat aan te pakken, concluderen de spelers in zo n geval. Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek ontwikkelde ik het Spel over Vertrouwen. Het spel helpt strategische communicatieprofessionals om een vertrouwensherstel- of -versterkstrategie te ontwerpen die door de spelers (collega s, stakeholders) wordt gedragen. Het lijkt een ouderwets bordspel met kaarten, pionnen en nepgeld maar dan zonder verliezers. Dialoog, gezamenlijke analyse en strategiebepaling staan centraal. Het spelontwikkeltracé startte met een zoektocht naar de bouwstenen van vertrouwen, die gelden voor de verschillende organisatie-stakeholders waarmee strategische communicatieprofessionals te maken hebben in hun werk: medewerkers (interne communicatie) en omgeving (externe communicatie). Tien bouwstenen destilleerde ik uiteindelijk uit wetenschappelijke literatuur over vertrouwen én uit ervaringen van communicatieprofessionals die ooit vertrouwen moesten bouwen of herstellen voor een organisatie. Deze tien bouwstenen van vertrouwen veelal onderwerpen die niet zo snel worden behandeld als men met elkaar spreekt over vertrouwen gebruikte ik als ontwerpuitgangspunt voor het spel. Eén van de vertrouwensbouwstenen van het spel is innovatief Na de speelsessie kan de communicatieprofessional aan de slag. Soms met meer onderzoek, soms met directe acties. Al dan niet met mensen die meespeelden aan het spel. Want ik zie dat het spel veel commitment creëert; óók een stap bij het vertrouwen bouwen Regelmatig leid ik spelleiders op die het Spel over Vertrouwen spelen bij hun organisatie. Zij kiezen zelf de spelers: het hele management bij elkaar, of managers en medewerkers, of zelfs stakeholders van buiten de organisatie om tafel. Het kan alle maal. In twee à drie rondes met maximaal acht spelers per ronde bepalen de spelers uiteindelijk welke partijen in de organisatie aan welke bouwstenen moeten werken. Ik analyseer sessies van spelleiders die ik opleid en koppel inzichten over vertrouwen terug aan de wetenschap en (des gewenst) aan de organisatie. Het Spel over Vertrouwen blijft zo innoveren, terwijl ik organisaties help. Wat mij betreft een ideale wisselwerking tussen theorie en de strategische communicatiepraktijk! En één die effectief is gebleken in een schijnbaar boterzachte materie. zie ook Marjoleine Georgette van der Meij is docent-onderzoeker bij het Athena Instituut van de Vrije Universiteit Amsterdam, en freelance strateeg en ontwerper

6 TRENDS IN HET VAK 17 column spannende tijden Fotografie: Suzanne Paap Voor degenen die al wat langer in het vak zitten, is dit een ongelooflijk spannende tijd. De cocktail van de huidige verregaande bezuinigingen, in vrijwel alle sectoren en branches, en het agressief snel veranderende vakgebied, maakt het zo goed als onmogelijk te voorspellen waar we over enkele jaren staan. Een communicatiemanager met een lange staat van dienst zou in staat moeten worden geacht een en ander te overzien en verbanden te leggen. Niet eenvoudig, maar het is wel de opdracht van de Ervarenen. En blijf daarbij nou niet in het verleden hangen... Als ik 25 was, zou ik zo weer het vak in stappen Het communicatievak zal onmiskenbaar veranderen, een fraaie gelegenheid om zelf ook eens uit een aantal routines te stappen en een nieuwe weg in te slaan. Een voorbeeld: konden we voorheen met zorgvuldig opgestelde en secuur getrainde holding statements, key messages en Q&A s prima uit de voeten, vandaag de dag ligt de zaak toch echt wel anders. Met de huidige communicatietechnieken, en de sterk vertakte en verweven social media, is iedereen feitelijk publicist geworden. Kamergeleerden, bewindvoerders en vakbondsbestuurders hebben geen woordvoerders meer nodig om hun punt te maken. Het gaat verder: de honderden, duizenden Twitter- en Facebook-berichten van alle medewerkers van een organisatie glippen als Teflon Huib Bannier is senior adviseur/managing partner van Van Hulzen Public Relations ongrijpbaar langs woordvoerders en communicatiemanagers. Je zult maar beursgenoteerd zijn... Ander voorbeeld: bij een van onze klanten (ja, beursgenoteerd) kwam ik een Social Media Guideline tegen. Nota bene zestien Thou-Shall-Not-regels, zware teksten, in gedrukte vorm; keurig in de huisstijl, dat wel. Ik heb het niet onderzocht, maar ik heb niet het idee dat dit m gaat worden. De moderne communicatiemanager heeft niet meer het alleenrecht van de regie over de communicatie in een organisatie, maar faciliteert deze. En dat is voor velen een verandering van jewelste. Ik wens een ieder sterkte in die mentality shift. Ook degenen die in dit vak willen beginnen, gaan een ongelooflijk spannende tijd tegemoet. Met de Arabische Lente als ultiem bewijsstuk om het belang en de kracht van communicatie te onderbouwen, stappen jullie in een wereld die je dag en nacht kan bezighouden. Waar mensen zijn, wordt gecommuniceerd. Waar informatie is, worden opinies gevormd en komen mensen als gevolg daarvan in beweging. Als toekomstig communicatieprofessional ben je de coach in de ongekende diversiteit van communicatieprocessen. Of je nu spijkerbroeken wilt verkopen, politieke voorkeur wilt opbouwen, interne veranderingen wilt doorvoeren, of bezuinigingen op cultuur geaccepteerd wilt krijgen. Als ik 25 was, zou ik zo weer het vak in stappen. Spannende tijden!

7 18 ESSAY tekst: Noelle Aarts Trending topics Voor strategische communicatie bestaan geen recepten of methodieken. Maar als we dynamiek en relatieve onvoorspelbaarheid als uitgangspunt nemen, kunnen we wel bewuster handelen en beter inspelen op de omstandigheden. Vanwege mijn betrokkenheid bij de beroepsvereniging Logeion heb ik de laatste jaren veel contact met mensen uit de communicatiepraktijk. Wat daarbij opvalt, is de wijdverbreide onzekerheid: wie zijn wij en waar moeten we met ons vak naartoe? Niet zo vreemd natuurlijk, want de omgeving waarin we werken verandert ook voortdurend. Maar het leidt wel tot lastige vragen, zoals: wat is onze identiteit, worden we wel op waarde geschat, hoe kunnen we laten zien wat we waard zijn, en hoe kunnen we voldoen aan de vaak hooggespannen verwachtingen? Onzekerheid is van alle tijden. Maar vroeger waren samenlevingen en misschien ook het samenleven als zodanig wel wat overzichtelijker. Onderzoek laat zien dat mensen de neiging hebben om samenlevingsvormen te beperken tot 100 à 150 personen. Gaandeweg zijn samenlevingen alsmaar groter geworden. En zo zitten we nu in die enorme netwerksamenleving waarin alles met alles samenhangt en niemand meer overzicht heeft. Volgens de socioloog Zygmunt Bauman wordt de huidige tijd gekenmerkt door rationaliteit, bureaucratie, en vooral door afstandelijkheid. Er is geen vertrouwen meer in het zelforganiserend vermogen van mensen die elkaar kennen en, waar nodig, persoonlijk contact hebben om de dingen met elkaar te regelen. In plaats daarvan organiseren we sturing en controle door middel van wetten, procedures en protocollen waarin cijfers, statistieken en voorspellende modellen de hoofdrol spelen. Als dingen misgaan en dat gebeurt natuurlijk doorlopend verzinnen we het liefst nieuwe regels, procedures en protocollen om de controle terug te winnen. Intussen worden we er steeds vaker mee geconfronteerd dat controle ondanks al dat stapelen van wetten en regels een illusie is. Wetten worden massaal overtreden als mensen er niet in geloven en de mogelijkheid bestaat om ze te ontduiken. En dat is nogal snel het geval. Procedures en protocollen raken sleets omdat routinematig gedrag gemakkelijk ontaardt in slordigheid en nalatigheid. Bovendien leiden ze niet zelden tot absurde situaties: de paarse krokodil, vergeten in het zwembad. En telkens weer zijn er individuen die, ondanks de vele controlemechanismen, onvoorspelbaar, ongewenst en soms ook gevaarlijk gedrag vertonen. Communicatieprofessionals zijn daardoor vooral druk met het herstellen van imago s van hun opdrachtgevers. Crisiscommunicatie neemt een hoge vlucht! Sleetse toga s Onzekerheid is er ook omdat gevestigde instituties steeds meer lijken in te boeten aan macht. Robbert Dijkgraaf omschreef dit in zijn Machiavelli-lezing van 2011 als volgt: Als het echt belangrijk wordt, trekken mannen een jurk aan. Rechters en advocaten, pastoors en dominees en natuurlijk ook hoogleraren onderstrepen hun gezag het liefst door een toga te dragen. Maar in deze tijd staan juist de togaberoepen onder druk. De toga raakt zogezegd wat sleets en het bijbehorende gezag wordt niet langer vanzelfsprekend geacht. Rechters wordt politieke kleuring verweten, advocaten worden onder toezicht gesteld, het aanzien van de kerk brokkelt af, en ook het vertrouwen in de wetenschap heeft gevoelige klappen opgelopen. Om allerlei redenen laten Illustratie: Shutterstock

8 mensen zich de wet niet meer voorschrijven door een handjevol experts of andersoortige autoriteiten. In plaats daarvan shoppen ze overal, niet gebonden aan een dwingende ideologie, maar gedreven door praktische waarden. Ze bewegen zich, vooral dankzij het internet, flexibel in eindeloze netwerken en worden, zoals SCP-directeur Paul Schnabel zegt protowetenschappers, met in de linkerhand gedetailleerde informatie, geplukt van internetfora, weblogs, Facebook en Twitter en in de rechterhand hun megafoon: de social media. Praktisch idealisme En zo lijkt doelgroepdenken, lange tijd een belangrijk houvast voor communicatieprofessionals, voorgoed voorbij. Mensen beslissen zelf of ze aanhaken bij een idee, een product of een dienst. Doelgroepen vormen zichzelf, waarbij de vraag What s in it for me leidend is. Dat is natuurlijk altijd al zo geweest. Het verschil is dat social media hier niet alleen bij helpen, maar het fenomeen ook zichtbaar maken. Veel valt te leren van studies naar de manier waarop jongeren zich gedragen. Voor jongeren maken de social media integraal onderdeel uit van hun dagelijkse leven. Het onderscheid tussen online en offline is voor hen niet relevant. Met grote snelheid vergaren ze kennis en informatie op het moment dat ze die nodig hebben. Ook gaan ze via de social media heel gemakkelijk samenwerking aan met anderen, wanneer die toegevoegde waarde bieden. Van gezag op basis van maatschappelijke positie zijn jongeren niet snel meer onder de indruk. Wel hebben ze bewondering voor aantoonbare expertise en vakmanschap. Daarbij staat authenticiteit hoog in het vaandel. Jongeren zijn sociaal en maatschappelijk betrokken, al wordt heel vaak het tegendeel beweerd. Dat laatste komt omdat ze tegelijkertijd realistisch en zakelijk zijn: hoeveel moeite moet ik doen, is het dat waard, wat levert het op en hoe word ik er zelf beter van? Het praktisch idealisme viert hoogtij. Reciprociteit, het regulerende principe van geven en nemen, wordt hiermee nieuw leven ingeblazen. Voor jongeren ligt de wereld aan hun voeten. En zij maken zich niet druk om alle onzekerheden die daarbij horen. Daar leven ze mee. Galilei Dat ligt anders voor communicatieprofessionals, die in de huidige context van chaos en onzekerheid maar moeilijk hun weg lijken te vinden. De geschiedenis leert dat het veel moeilijker is te ontsnappen aan de knellende ketenen van vermeende zekerheden dan aan die van onzekerheden, zo merkte Robbert Dijkgraaf op in de eerder genoemde Machiavelli-lezing. Denk aan de weerstand die Galilei opriep met zijn ontdekking dat de aarde niet plat was maar rond. Maar ook aan de neiging van mensen en organisaties om onzekerheid te reduceren door zich vast te klampen aan wat men al kent om dat vervolgens te reproduceren: als je doet wat je altijd al deed, krijg je wat je altijd al had. Toch zal het steeds belangrijker worden onzekerheid te accepteren en manieren te vinden om die te hanteren. Dat geldt voor overheden, voor burgers, voor commerciële bedrijven én voor communicatieprofessionals. Telkens weer zijn er individuen die, ondanks de vele controlemechanismen, onvoorspelbaar, ongewenst en soms ook gevaarlijk gedrag vertonen Maar hoe dan? Immers, we worden ondertussen wel afgerekend op vooraf geformuleerde en achteraf kwantificeerbare resultaten. Sommigen blijven daar hardnekkig in geloven. Zo stelde reputatiehoogleraar Cees van Riel onlangs in het vakblad Communicatie: Reputatiemeting wordt steeds geavanceerder. Via vrij eenvoudige statistische analyses kunnen we het effect berekenen van de verschillende aanjagers op de reputatie van de onderneming. Dat betekent dat we bij gelijkblijvende omstandigheden op basis van cijfers van voorgaande jaren kunnen extrapoleren. In dat kleine bijzinnetje bij gelijkblijvende omstandigheden zit nu precies het probleem. Want omstandigheden blijven nooit gelijk! En daarom is extrapoleren op basis van de huidige situatie per definitie een hachelijke onderneming. We hebben immers voortdurend te maken met ontwikkelingen die worden doorkruist door andere ontwikkelingen die elkaar versterken of Begin _ ESSAY Lees ook eens het essay van Rob van Es > thema 3 > pagina 96 p.22 juist afzwakken. En zo kunnen kleine gebeurtenissen de welbekende druppel zijn die grote, onverwachte gevolgen hebben, terwijl bij grote gebeurtenissen voorspelde omslagen tipping points juist kunnen uitblijven. We raken hier aan de complexiteitstheorie die niet voor niets in een razend tempo aan populariteit wint. Het toeval, in de zin van het samenlopen van ontwikkelingen en omstandigheden en al dan niet in combinatie met onze inspanningen, zorgt uiteindelijk voor heel wat meer of minder gewenste verandering. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat we niets meer hoeven te kwantificeren. Meten moet, al is het alleen maar omdat dat we altijd een indicatie moeten hebben, weten in welke omvang een probleem of verschijnsel zich voordoet, bijvoorbeeld om de ernst van de situatie in te schatten. En het is natuurlijk ook wenselijk om, voor zover mogelijk, een enigszins kwantitatief beeld te hebben van de resultaten die onze inspanningen hebben opgeleverd. Maar een eenzijdige nadruk op meetbare uitkomsten als kenmerk van professionele accountability leidt gemakkelijk tot een soort pseudo-exactheid, die ons vak niet echt vooruit helpt. Investeren in systematisch nadenken Hoe kunnen we dan in deze onvoorspelbare chaos toch resultaten bereiken, zonder te vervallen in onrealistische toekomstvoorspellingen? En hoe zouden we hierover met onze opdrachtgevers moeten communiceren? Mijn antwoord: doe de goede dingen, doe de dingen goed en concentreer je op de processen die tot resultaat moeten leiden. We moeten investeren in structureel en systematisch nadenken om tot weloverwogen argumentatie te komen voor de dingen die we doen en laten. Communicatieprofessionals moeten kunnen uitleggen waarom zij bepaalde keuzes hebben gemaakt in de ontwikkeling en uitvoering van een communicatieplan. Cees van Woerkum heeft hiertoe het begrip decisional accountability geïntroduceerd Betteke van Ruler noemt dit de educated guess. Ware professionals houden hun omgeving

Het nieuwe communiceren

Het nieuwe communiceren Het nieuwe communiceren Door: Betteke van Ruler De tijd dat een gemeente het zich kon permitteren de deur op slot te doen voor de buitenwereld als dat beter uitkomt, is definitief voorbij. Iedere organisatie,

Nadere informatie

Rapportage Communicatiejaaronderzoek 2015

Rapportage Communicatiejaaronderzoek 2015 Rapportage Communicatiejaaronderzoek 2015 Wat zijn de laatste trends en ontwikkelingen binnen het communicatievak? In opdracht van: Logeion Datum: 26 februari 2015 Projectnummer: Auteurs: John Ruiter,

Nadere informatie

Gesprekken zonder einde

Gesprekken zonder einde Gesprekken zonder einde sociale media vanuit interactieperspectief Nijmegen, 2 oktober 2010 Noelle Aarts, Universiteit van Amsterdam Wageningen Universiteit Enkele cijfers 82 % van alle dertigers in Amerika

Nadere informatie

Rapportage. Communicatiejaaronderzoek 2014 De laatste trends en ontwikkelingen binnen het communicatievak?

Rapportage. Communicatiejaaronderzoek 2014 De laatste trends en ontwikkelingen binnen het communicatievak? Rapportage Communicatiejaaronderzoek 2014 De laatste trends en ontwikkelingen binnen het communicatievak? In opdracht van: DirectResearch en Logeion Datum: 19 februari 2014 Auteur: Marieke Gaus & Marvin

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak Rapportage Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak In opdracht van: DirectResearch & Logeion en d Associatie van hoofden Communicatie Datum: 15 september 2014 Projectnummer: 2013008 Auteur(s): John

Nadere informatie

Is een crisis via sociale media te beheersen? Door: Sonja Utz & Friederike Schultz

Is een crisis via sociale media te beheersen? Door: Sonja Utz & Friederike Schultz Is een crisis via sociale media te beheersen? Door: Sonja Utz & Friederike Schultz Op 5 januari 2011 woedde een enorme brand in een chemisch bedrijf in Moerdijk en een grote rookwolk trok over de regio.

Nadere informatie

CommTalks. 40 Thought leaders over het communicatievak van morgen. Concept & samenstelling. Betteke van Ruler

CommTalks. 40 Thought leaders over het communicatievak van morgen. Concept & samenstelling. Betteke van Ruler CommTalks 40 Thought leaders over het communicatievak van morgen Concept & samenstelling Betteke van Ruler Communicatieonderzoek jaagt vernieuwing aan Adwin Peeks 80 De wereld verandert snel en ingrijpend

Nadere informatie

PRdesQ info sheet. De razendsnel veranderende wereld van communicatie, PR en marketing eist een andere manier van werken om succesvol te kunnen zijn.

PRdesQ info sheet. De razendsnel veranderende wereld van communicatie, PR en marketing eist een andere manier van werken om succesvol te kunnen zijn. PRdesQ is ontstaan uit frustratie. Wij konden geen online gereedschap vinden die tegen een faire prijs gebruikmaakt van de moderne PR mogelijkheden. De razendsnel veranderende wereld van communicatie,

Nadere informatie

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu QUINN-MODEL In onze adviestrajecten en gesprekken met opdrachtgevers maken wij vaak gebruik van het zgn. Quinn-model. Een handig hulpmiddel om samen, met een zo objectief mogelijke blik, naar het bedrijf

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

CommTalks. 40 Thought leaders over het communicatievak van morgen. Concept & samenstelling. Betteke van Ruler

CommTalks. 40 Thought leaders over het communicatievak van morgen. Concept & samenstelling. Betteke van Ruler CommTalks 40 Thought leaders over het communicatievak van morgen Concept & samenstelling Betteke van Ruler Stakeholdermanagement als het nieuwe goud Paul Stamsnijder 66 Steeds meer organisaties worstelen

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS Intro Lobke Elbers @lobkeelbers lobke@travelnext.nl Community manager Content schrijver Online marketing Blogger Kansenzoeker Samenwerker Gastdocent NHTV Nijmegen www.travelnext.nl

Nadere informatie

VISIE OP DE ORGANISATIE

VISIE OP DE ORGANISATIE VISIE OP DE ORGANISATIE WE ZIJN ER ALS ORGANISATIE VOOR PUBLIEK, ONDERNEMERS, BESTUUR EN COLLEGA S 00 INHOUDSOPGAVE 0. Inhoudsopgave 2 1. Missie visie kernwaarden 3 2. Toelichting 4 3. De kernwaarden 5

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

In 8 stappen een succesvol (online) plan schrijven

In 8 stappen een succesvol (online) plan schrijven In 8 stappen een succesvol (online) plan schrijven Met stappenplan Direct toepasbaar www.idmk.nl Het succesvol schrijven van (online) plannen Het schrijven van een plan is een activiteit die door elke

Nadere informatie

Transformatie leer je niet in een cursus

Transformatie leer je niet in een cursus NIEUW VAKMANSCHAP Transformatie leer je niet in een cursus Door: Rieke Veurink Fotografie: Kees Winkelman Aansluiten bij de vraag uit de samenleving, regie voeren, werken in steeds veranderende omstandigheden:

Nadere informatie

Wanneer wordt veranderen een succes?

Wanneer wordt veranderen een succes? Wanneer wordt veranderen een succes? Inhoud 1. Iedereen 100% tevreden?...2 2. Hoe als manager een veranderingsproces optimaal ondersteunen?... 2 Inzicht in het veranderingsproces... 3 Een externe partner

Nadere informatie

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties

Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Een benchmark van de communicatiefunctie onder 13 organisaties Robert Wester Angela Liebregts Alexandra Schippers april 2015 1 Onderzoeksaanpak Dataverzameling en analyse Voor de deelnemers aan de benchmark

Nadere informatie

Waarom alle ambtenaren moeten twitteren (of niet)

Waarom alle ambtenaren moeten twitteren (of niet) Waarom alle ambtenaren moeten twitteren (of niet) Ruim 200 tweets van ongeveer 35 deelnemers, uitgeschreven door @davidkok Een hoofdstuk over hoe we om zouden moeten gaan met de (niet) twitterende ambtenaar.

Nadere informatie

Rapportage. Communicatiejaaronderzoek 2013

Rapportage. Communicatiejaaronderzoek 2013 Rapportage Communicatiejaaronderzoek 2013 In opdracht van: DirectResearch en Logeion Datum: 5 maart 2013 Projectnummer: 2013008 Auteur: Marieke Gaus & Marvin Brandon Index Achtergrond van het onderzoek

Nadere informatie

Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is.

Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is. Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is. Wat hieraan vooraf ging: Afzonderlijk van elkaar hebben wij jarenlang mensen succesvol begeleid

Nadere informatie

De uitdaging die accountability heet Scherpere keuzes maken en meer impact realiseren

De uitdaging die accountability heet Scherpere keuzes maken en meer impact realiseren De uitdaging die accountability heet Scherpere keuzes maken en meer impact realiseren Onderzoek Accountability & data : Inzichten, conclusies en aanbevelingen Amsterdam, augustus 2014 Dit document bevat

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Reputatiemanagement begint en eindigt met het gedrag dat het topmanagement laat zien

Reputatiemanagement begint en eindigt met het gedrag dat het topmanagement laat zien Stelling 1 Groep 1 Reputatiemanagement begint en eindigt met het gedrag dat het topmanagement laat zien Is deze stelling waar? Welk deel is wellicht minder waar? Ja, in beginsel wel. Goed gedrag doet goed

Nadere informatie

DE STAKEHOLDERS IN DE OMGEVING

DE STAKEHOLDERS IN DE OMGEVING DE STAKEHOLDERS IN DE OMGEVING ( uit boek Reputatie onder Druk van Frank Peters) Stakeholders zijn personen of instituties die een belang hebben bij de organisatie en omgekeerd. Het bouwen van relaties

Nadere informatie

R E N É H E R R E M A N S - C R E D E N T I A L S. Employer Branding en Merkrelaties fundament van duurzame business

R E N É H E R R E M A N S - C R E D E N T I A L S. Employer Branding en Merkrelaties fundament van duurzame business R E N É H E R R E M A N S - C R E D E N T I A L S Employer Branding en Merkrelaties fundament van duurzame business Merkrelaties: Brandstof voor moderne organisaties Niet de individuen maar hun relaties

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland september 13 Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg. (Albert Einstein, 1879-1955) M e r k c o a

Nadere informatie

MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN

MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN Online marketing in de bouw HOOFDSTUK 1 MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN Lange tijd werd gedacht: Als ik maar vaak genoeg vertel hoe fantastisch mijn product is, dan overtuig ik

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Strategische Issues in Dienstverlening

Strategische Issues in Dienstverlening Strategische Issues in Dienstverlening Strategisch omgaan met maatschappelijke issues Elke organisatie heeft issues. Een definitie van de term issue is: een verschil tussen de verwachting van concrete

Nadere informatie

Peter Konings (Belastingdienst), Rutger Heerdink (UWV), Rene Backer (SVB), Sjoerd Weiland (RDW)

Peter Konings (Belastingdienst), Rutger Heerdink (UWV), Rene Backer (SVB), Sjoerd Weiland (RDW) Werkgroep Borging: Peter Konings (Belastingdienst), Rutger Heerdink (UWV), Rene Backer (SVB), Sjoerd Weiland (RDW) November 2013 Deze sheets bevatten achtergrondinformatie bij het plan Borging awareness

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING VOORWOORD Content marketing is uitgegroeid tot één van de meest populaire

Nadere informatie

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leidinggevende*: er zijn 6 hoofdrollen geïdentificeerd voor de leidinggevende en 3 niveaus van leiderschap, te weten strategisch, tactisch en operationeel.

Nadere informatie

Gemeenten: breng sociale media de hobby voorbij

Gemeenten: breng sociale media de hobby voorbij Gemeenten: breng sociale media de hobby voorbij Door: Ewoud de Voogd en David Kok In de zomer van 2013 is voor de derde keer onderzocht hoe gemeenten in Nederland sociale media gebruiken. De titel van

Nadere informatie

Rapportage. De Kracht van Communicatie. DirectResearch in samenwerking met Logeion Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon

Rapportage. De Kracht van Communicatie. DirectResearch in samenwerking met Logeion Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon Rapportage De Kracht van Communicatie DirectResearch in samenwerking met Logeion Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon Index Achtergrond van het onderzoek 3 Conclusies Resultaten van het onderzoek 5 De

Nadere informatie

Inhoud. 03 Maatschappij 55 3.1 Duik in de maatschappij 56 3.2 Ontdek hypes - trends - ontwikkelingen 61

Inhoud. 03 Maatschappij 55 3.1 Duik in de maatschappij 56 3.2 Ontdek hypes - trends - ontwikkelingen 61 Inhoud 01 Start 9 1.1 Schreeuw om een andere aanpak 10 1.2 Communicatie verandert razendsnel 12 1.3 Het ABC-XYZ-model 15 1.4 Communicatie wordt co-creatie 18 02 Merk 25 2.1 Verken het merk 26 2.2 Ontdek

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

Werkboek MEER KLANTEN OP JOUW MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER KLANTEN DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST

Werkboek MEER KLANTEN OP JOUW MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER KLANTEN DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST Werkboek MEER MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST MANIER! Hoofdstuk 1 Nieuwe klanten nodig? Marketing is een vakgebied waar veel om te doen is.

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Positionering, identiteit en imago

Positionering, identiteit en imago WHITE PAPER Positionering, identiteit en imago Ontwerppartners bv Mauritsstraat 12 4811 EP Breda 076 522 80 66 www.ontwerppartners.nl Inleiding Dagelijks zijn wij met onze klanten in gesprek over branding

Nadere informatie

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)?

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Chris Aalberts Internet en sociale media hebben de wereld ingrijpend veranderd, dat weten we allemaal. Maar deze simpele waarheid zegt maar weinig

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B 1.2 23 JUNI 2015

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B 1.2 23 JUNI 2015 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE, ONDERDEEL 2 (artikel) 23 JUNI 2015 1 Hieronder volgen drie examenvragen op basis van drie korte teksten die ontleend zijn aan verschillende

Nadere informatie

Manager van nu... maar vooral van morgen

Manager van nu... maar vooral van morgen Manager van nu... maar vooral van morgen Leidinggeven met inhoud en in verbinding, met inspiratie, energie en plezier, en dat binnen je organisatie mogelijk maken Er kan zoveel meer Uitgaan van klanten,

Nadere informatie

Vaktijdschrift voor professionals van verenigingen, branche- en beroepsorganisaties - Nummer #1 - maart 2013. Nieuwe markten ontwikkelen

Vaktijdschrift voor professionals van verenigingen, branche- en beroepsorganisaties - Nummer #1 - maart 2013. Nieuwe markten ontwikkelen Vaktijdschrift voor professionals van verenigingen, branche- en beroepsorganisaties - Nummer #1 - maart 2013 Nieuwe markten ontwikkelen think Holland Leden helpen met kredieten? Spagaat tussen beleid en

Nadere informatie

Onderzoek bij een ambulancedienst

Onderzoek bij een ambulancedienst THEMA Sibrenne Wagenaar & Joitske Hulsebosch Hoe kan communicatietechnologie organisaties ondersteunen? Onderzoek bij een ambulancedienst In ons privéleven is technologie overal binnengedrongen. We gaan

Nadere informatie

Handleiding communicatie rondom voorzieningen

Handleiding communicatie rondom voorzieningen Handleiding communicatie rondom voorzieningen Inleiding Betrokkenheid speelt een belangrijke rol bij het opzetten en/of in stand houden van gemeenschapsvoorzieningen. Communicatie is daarbij een kritische

Nadere informatie

Flight School Crisissimulatie. Online social media simulatietool

Flight School Crisissimulatie. Online social media simulatietool Flight School Crisissimulatie Online social media simulatietool Regie over crisiscommunicatie Digitalisering van nieuws, explosieve groei van social media en technologische innovaties die van iedere smartphone

Nadere informatie

Drie domeinen van handelen: Waarnemen, oordelen en beleven

Drie domeinen van handelen: Waarnemen, oordelen en beleven Drie domeinen van handelen: Waarnemen, oordelen en beleven Situatie John volgt een opleiding coaching. Hij wil dat vak dolgraag leren. Beschikt ook over de nodige bagage in het begeleiden van mensen, maar

Nadere informatie

Check je sociale media

Check je sociale media Check je sociale media Succesvol zakelijk communiceren via sociale netwerken Heidi Aalbrecht Eric Tiggeler Pyter Wagenaar Sdu Uitgevers, Den Haag 5 Inhoud 1 Inleiding Wat zijn sociale media en wat kun

Nadere informatie

Oplossingsgericht en waarderend coachen.

Oplossingsgericht en waarderend coachen. Oplossingsgericht en waarderend coachen. Coaching is die vorm van professionele begeleiding waarbij de coach als gelijkwaardige partner de cliënt ondersteunt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Oplossingsgericht

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie

adviseren vanuit je kern

adviseren vanuit je kern adviseren vanuit je kern De wereld wordt er niet beter van, de werkomgeving wordt er niet ideaal van, maar je leert te roeien met de riemen die je hebt, te accepteren wat de kwaliteiten zijn waar je mee

Nadere informatie

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling Koersen op Succes Of het nu gaat om het verwezenlijken van plannen, het behalen van gestelde doelen, het leuker maken van een organisatie of het

Nadere informatie

BeCube = B. Merkstrategie

BeCube = B. Merkstrategie BeCube, brand & communications BeCube = B 3 Oftewel: wees tot de derde macht. Tijd, ruimte en kansen laten zich afdwingen. Verleg grenzen Er is altijd een oplossing. Altijd een stap meer. Merkstrategie

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

GOESTHINK Online COmmunicatiebureau

GOESTHINK Online COmmunicatiebureau GOESTHINK Online COmmunicatiebureau Wie zijn we? Goesthink is het online communicatiebureau van de opleiding communicatiemanagement op de Arteveldehogeschool. Oké, allemaal goed en wel. Maar wie zit er

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B1.1 26 JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B1.1 26 JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL 1 (CASE) 26 JANUARI 2016 1 Vragen bij examencase Er is gesjoemeld (totaal 139 punten) Vraag 1 (10 punten) a. Geef aan in hoeverre

Nadere informatie

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen De gemeentelijke regierol Veel gemeenten ontwikkelen zich vandaag de dag tot regiegemeente. Dat betekent veelal dat ze meer taken uitbesteden, waarbij

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

In twee dagen leer je wat scrum betekent, hoe je het doet en hoe je het intern kunt introduceren.

In twee dagen leer je wat scrum betekent, hoe je het doet en hoe je het intern kunt introduceren. Ben je het oude communicatieplan zat? Wil je flexibeler werken en meer plezier beleven aan de projecten waarin je meedraait? In twee dagen leer je wat scrum betekent, hoe je het doet en hoe je het intern

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

EEN SOCIALEMEDIASTRATEGIE IN 7 STAPPEN

EEN SOCIALEMEDIASTRATEGIE IN 7 STAPPEN EEN SOCIALEMEDIASTRATEGIE IN 7 STAPPEN COLOFON Een socialemediastrategie in 7 stappen Auteur: Marc van Daele Brussel, 2015 D/2015/8132/137 ISBN 978-2-509-02462-6 ISSN 1374-0873 NUR 810 De publicaties uit

Nadere informatie

Leiderschap bij organisatie verandering. Prof. dr. Janka Stoker Faculteit Economie en Bedrijfskunde Divosa, 22 mei 2015

Leiderschap bij organisatie verandering. Prof. dr. Janka Stoker Faculteit Economie en Bedrijfskunde Divosa, 22 mei 2015 1 1 Leiderschap bij organisatie verandering Prof. dr. Janka Stoker Faculteit Economie en Bedrijfskunde Divosa, 22 mei 2015 Het belang van leiderschap: overal om ons heen 2 Thema s 3 1. Wat is leiderschap?

Nadere informatie

Inspirerende trends. Webcare met Voxtron en Engagor

Inspirerende trends. Webcare met Voxtron en Engagor Inspirerende s Webcare met Voxtron en Engagor Webcare met Voxtron en Engagor Facebook, Twitter, blogs en fora: voor de consument zijn het nieuwe kanalen om over een bedrijf te praten en om producten en

Nadere informatie

Visie. Volharding. De diepte in De bestaande situatie ontregelen gebeurt niet door een oppervlakkige HAAL MEER RESULTAAT UIT JEZELF EN ANDEREN

Visie. Volharding. De diepte in De bestaande situatie ontregelen gebeurt niet door een oppervlakkige HAAL MEER RESULTAAT UIT JEZELF EN ANDEREN HAAL MEER RESULTAAT UIT JEZELF EN ANDEREN The privilege of a lifetime is to become who you truly are. - Carl Jung Visie Als authentiek leider ben je een kapitein aan het roer van een schip. Handen aan

Nadere informatie

Webcare in de praktijk: OVER-gemeenten Door: Ramses de Vries

Webcare in de praktijk: OVER-gemeenten Door: Ramses de Vries Webcare in de praktijk: OVER-gemeenten Door: Ramses de Vries OVER-gemeenten, de samengevoegde serviceorganisatie van de gemeenten Wormerland en Oostzaan, is begin 2012 gestart met een webcareteam in het

Nadere informatie

Het NLP communicatie model

Het NLP communicatie model Het NLP communicatie model Ontdek jouw communicatie waarnemingsfilters Leef je natuurlijk leiderschap 1 Inleiding Op het moment dat veranderingen in een organisatie plaatsvinden is communicatie één van

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

In twee dagen leer je wat scrum betekent, hoe je het doet en hoe je het intern kunt introduceren.

In twee dagen leer je wat scrum betekent, hoe je het doet en hoe je het intern kunt introduceren. Ben je het oude communicatieplan zat? Wil je flexibeler werken en meer plezier beleven aan de projecten waarin je meedraait? In twee dagen leer je wat scrum betekent, hoe je het doet en hoe je het intern

Nadere informatie

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen!

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Introductie In een wereld die op alle vlakken steeds meer digitaal verbonden raakt,

Nadere informatie

De wetenschap achter sociale media Door: Wim Elving

De wetenschap achter sociale media Door: Wim Elving De wetenschap achter sociale media Door: Wim Elving De wetenschap achter sociale media veronderstelt dat er een heel nieuw gebied van wetenschap is ontstaan als gevolg van sociale media. Dat is een onjuiste

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA Hoe je online je stem kunt laten horen en een Cavent-ambassadeur kunt zijn Datum vaststelling : 31-07-2012 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door :

Nadere informatie

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Voor wie? Waarom? Wat? Hoe? Voor Omdat leiding Ervaringsgerichte Door middel van leidinggevenden, geven, adviseren en coaching en werkvormen waarbij het adviseurs

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

MET DEZE 6 KEUZES WORDT DUURZAME INZETBAARHEID WÉL EEN SUCCES

MET DEZE 6 KEUZES WORDT DUURZAME INZETBAARHEID WÉL EEN SUCCES E-blog HR special MET DEZE 6 KEUZES WORDT DUURZAME INZETBAARHEID WÉL EEN SUCCES In duurzaam inzetbaar Door Caroline Heijmans en Teresa Boons, INLEIDING Als je medewerkers en managers vraagt wat zij doen

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit.

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit. Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief Verbeteren kan alleen van binnenuit. Onze visie, missie en strategie Visie: dat er in alle organisaties een

Nadere informatie

37. Imago van je vakantiewerking

37. Imago van je vakantiewerking 37. Imago van je vakantiewerking BEGRIPPENKADER De term imago staat voor het beeld dat er over je organisatie bestaat bij je doelgroepen en stakeholders. Identiteit is de verzameling kenmerken die door

Nadere informatie

CoachWijzer Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding

CoachWijzer Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding Naam: Datum: Bert van Rossum 9 december 2013 Inhoudsopgave Inleiding... De uitslag van Bert van Rossum... Toelichting coach- en begeleidingsvoorkeur...

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B 1.2 23 JUNI 2015

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B 1.2 23 JUNI 2015 EXAMENOPGAVEN ONDERDEEL 2 Tijd: 14.00 15.00 uur (1 uur) U wordt verzocht uw antwoorden kort en bondig te formuleren, de vragen op het aan u uitgereikte antwoordpapier te beantwoorden, goed aan te geven

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

R E N É H E R R E M A N S - C R E D E N T I A L S. Merkrelaties fundament van duurzame business

R E N É H E R R E M A N S - C R E D E N T I A L S. Merkrelaties fundament van duurzame business R E N É H E R R E M A N S - C R E D E N T I A L S Merkrelaties fundament van duurzame business Merkrelaties: Brandstof voor moderne organisaties Niet de individuen maar hun relaties maken het verschil

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Samenvatting Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Deze samenvatting gaat over hoofdstuk 4; eerst publiceren dan filteren,

Nadere informatie

D&B s Little Pink Book Editie II D&B CONGRESBOOSTER UW VERENIGING VOORUIT

D&B s Little Pink Book Editie II D&B CONGRESBOOSTER UW VERENIGING VOORUIT D&B s Little Pink Book Editie II D&B CONGRESBOOSTER UW VERENIGING VOORUIT DECHESNE EN BOERTJE Als fullservice eventmarketing bureau hebben wij het mooiste vak van de wereld: het raken en laten stralen

Nadere informatie