RACEN met... WC-papier



Vergelijkbare documenten
Fossiele brandstof kent problemen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding

gist luchtige schimmels

Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht biotechniek

Cellulomonas knipt! Aantonen van cellulose afbraak door Cellulomonas sp.

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

De rol van biomassa in de energietransitie Inleiding Debat 22 nov 2017

BIORAFFINAGE ALGEN/ BIOBRANDSTOFFEN. Johan van Groenestijn

Eindexamen vwo scheikunde pilot II

Het opzetten van je gisting

Docentenhandleiding 2x15 Daderprofiel DNA kit

Docentenhandleiding 6x5 Daderprofiel DNA kit

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Tandenstokerase - biochemie experiment -

Bijlage VMBO-GL en TL 2004

Les Biomassa. Werkblad

Gratis E-book Wijn maken druivenwijnmaken.nl

Opdracht chemische. eierwekker

Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit

Waarom doen we het ook alweer?

Ecotanken quiz antwoorden

1e klas. BiNaSch slootwateronderzoek. Deze reader is van: Scala Rietvelden Vakgroepen natuurkunde, scheikunde en biologie 1e klas. Klas:.

Agenda. 2 de Gen BE. Voortgangsvergadering 3 TETRA projecten Valorisatie van (ligno-)cellulose reststromen - VaLiCel

Alternatieve energiebronnen

Oplosbaarheid van CO2 in water aantonen bij verschillende temperaturen 10 C 10 C

Practicum Emulsies. Leerdoelen

Biomassa. Pilaar in de energietransitie. Uitgangspunt voor de biobased economie

Boeren met energie. 11 November 2010

Opstel door B woorden 6 maart keer beoordeeld. Inleiding. Wat is biotechnologie?

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Allereerst moeten we natuurlijk de benodigdheden klaarzetten, dus laten we beginnen bij stap 1. Stap 1: het klaarzetten van de benodigdheden:

Gisten en ethanolproductie met C-6-suikers

Biotechnologie vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Proef Scheikunde Zure en basische schoonmaak middelen; pipet en buret; titreren

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

Onderzoeksformulier KRENTEN

Uw wagenpark op biobrandstof laten rijden Een overzicht van de nieuwste mogelijkheden

1. Onderzoeksvraag Hoe kunnen we aan de hand van chemische reacties een oplossing de kleuren van een stoplicht krijgen?

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

Wa W rm r t m e Inlage

Eindexamen vwo scheikunde pilot II

Omschrijving. Figuur 1

E85 rijdende flexifuel auto uitstoot ten gevolge van de aanwezigheid van benzine in de brandstof.

Praktische opdracht Scheikunde Biomassa als brandstof

H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

MINIMODULES VOOR 3 VWO

Docentenhandleiding. Hoofdstuk 1 Inleiding

De voorstelling Het verhaal Het programma Meer informatie

CHIPS. light versus naturel

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Biobrandstoffenfabriek Hardenberg. Innovatie en duurzaamheid

VOORSTEL VAN RESOLUTIE

PENTA college CSG Scala Rietvelden vakgroep biologie Glaswerk practicum. Naam: Klas: Samengewerkt met:

WAT IS GENETISCHE MODIFICATIE?

BIOMASSA CONVERSIE WAT ZIE JE OP DE FOTO?

Talent4U 3. Lessenserie voor het vmbo. Bodemonderzoek. Inhoud. Talent4U. Het milieulaboratorium

Les Biomassa LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad. Les Biomassa Werkblad. Over biomassa. Generaties biobrandstoffen

Afsluitende les. leerlingenhandleiding. Tandenstokerase +

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 5 (biotechnologie) en Hoofdstuk 6 (duurzame ontwikkeling)

Wat is energie? Als een lichaam arbeid kan leveren bezit het energie Wet van het behoud van energie:

Biosynthese. Biosynthese. Metabolic engineering. 8 Oktober 2014

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Verslag Biologie glucose aantonen in brood

Micro-organismen kweken en bekijken. Zelf bacteriën kweken. Benodigdheden. Werkwijze. Ziek van virussen?

Eindexamen scheikunde 1 vwo 2007-II

Biodiesel. Profielwerkstuk over biodiesel Naam: Renske de Vries Klas: 6s Vak: Scheikunde. Renske

1. Ecologische voetafdruk

Eindexamen havo biologie pilot 2013-I

5,5. Samenvatting door M woorden 10 juni keer beoordeeld Allemaal nodig? Wij maken deel uit van de voedselkringloop.

Flipping the classroom

Verterende bodembacteriën? Aanwezigheid van amylase producerende bacteriën in de bodem

Biomassa: brood of brandstof?

Experiment 1: Een wolk in een fles

Leerlingenhandleiding

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL]

Zoals we al verteld hebben gaan we onderzoeken uit welk groente of fruit het meeste bio-ethanol te verkrijgen is. We

SCHEIKUNDE 4 HAVO UITWERKINGEN

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Eindexamen scheikunde havo 2005-I

De TOA heeft een aantal potjes klaargezet. In sommige potjes zit een oplossing, in andere potjes zit een vaste stof.

Datum Voorzitter Secretaris Klusser

Bekers vastzuigen met koffiefilter

1. Het klimaat slaat op hol De klimaatverandering. 2. Energie Wat doen we ermee? 3. Energie Waar komt het vandaan?

De meest revolutionaire momenten belicht, de momenten waarin iets gebeurde waardoor nieuwe dingen ontstonden.

4 keer beoordeeld 4 maart Natuurkunde H6 Samenvatting

Eindexamen scheikunde havo 2006-II

Proef Scheikunde Het suikergehalte in Cola en Cola Light bepalen

Transcriptie:

RACEN met... WC-papier 1

Fossiele Brandstoffen Nadelen 1) Voorraden zijn eindig. 2) Afhankelijkheid van oliestaten 3) Bij verbranding komen broeikasgassen vrij: CO2/NOx/CH4 1000 1500 2000 2

Fossiele Brandstoffen Gevolgen Economisch Olieprijzen stijgen Afhankelijkheid Maatschappelijk Oorlog Gezondheid Milieu Verzuring van oceanen Klimaat 3

Alternatieve Bronnen v. Energie Wind-, Water-, Zonne-Energie Kern-energie Alternatieve Brandstoffen Alternatieven Bio-ethanol Bio-gas Bio-diesel (Biomassa) (Biomassa) (Plantaardige olie) 4

Voordelen van bio-ethanol Weinig aanpassingen nodig voor voertuigen Bio-Ethanol is een hernieuwbare brandstof Voorraad uit eigen grondstoffen, geen afhankelijkheid Diversiteit aan bronnen voor biomassa Bio-ethanol is bijna CO2 neutraal Bio-ethanol is gemakkelijk op te slaan en te vervoeren 5

Van Biomassa naar brandstof De koolstofkringloop 6

Van Biomassa naar brandstof De koolstofkringloop Kost energie Kost energie 7

Nadelen van bio-ethanol Bio-ethanol uit Biomassa, nog steeds duurder dan fossiele brandstoffen, Enzym productie & raffinage zijn duur Gebruik van food-crops voor productie Bio- brandstoffen, Concurrentie met de voedselmarkt Uitzonderingen zijn: Rietsuiker (Oerwoud destructie wel aan de orde ) Palmsuiker (Tappen van suikersap in een biodivers systeem) 8

Het practicum Stap 1 = Winnen van glucose uit biomassa (enzymatische stap) Stap 2 = Vergisting van glucose tot CO 2 en ethanol (biotechnologische stap) 9

Practicum: Bio-technologie 1 e stap = omzetten biomassa in suikers Biomassa WC-papier = model plant/biomassa Cellulose Cellulase 50 C Glucose 10

Practicum: Bio-technologie 2 e stap = suikers omzetten in Bio-Ethanol + Glucose 2 Koolstofdioxide 2 Ethanol 11

Practicum: Bio-technologie Er zijn 10 groepen met een verschillende verhouding gist/papier. Onderzoeksvraag: Wat is de optimale verhouding wc-papier/bakkersgist om bio-ethanol te produceren? Papier (P) Enzym (E) Gist (G) Groep Gram Milliliter Gram 1 1 5 2 2 2 5 2 3 3 5 2 4 1 5 4 5 2 5 4 6 3 5 4 7 1 5 6 8 2 5 6 9 3 5 6 10 3 5 3 12

Zet je bekerglas op de weegschaal. Druk op TARE. Weeg # gram WC-papier af. Voeg 100 ml Medium toe. 100 ml = zwarte streep. Pureer je papier met de staafmixer. Zet deze pas aan als hij in het bekerglas staat. Hou je hand goed over je bekerglas!!! Enzym bij papier suspensie pipetteren Bekerglas met lepel in het rek naast waterbad zetten. A indrukken en lucht uit balon knijpen. S indrukken om op te zuigen. E indrukken om leeg te laten lopen. 5 ml enzym pipetteren met 10 ml pipet en pipet ballon (zie hiernaast). 13

Het aantal g gram gist afwegen in de blauwe buis met behulp van de weegschaal 15 ml Medium pipetteren. Aan het gist toevoegen. Goed schudden (30 sec). De dop 1 slag losdraaien. In het 30 graden waterbad zetten. Als iedereen zijn bekerglas en buis met gist in het juiste waterbad heeft gezet dan volgt het 2 e deel van de presentatie. 14

Biotechnologie voor een duurzame toekomst 15

Wat is bio-technologie? Biotechnologie: Enzymen (Biocatalyse) Micro-organismen Producten Processen Analyse Biotechnologie: - Groene: Agrarische biotechnologie. Genetisch gemodificeerde gewassen - Blauwe: Opzuiveren van water, lucht of bodem - Witte: Industriële biotechnologie, van voeding tot brandstoffen - Rode: Medische biotechnologie. Productie van medicijnen en vaccins De meeste producten die we met biotechnologie maken komen van fermentatieve processen. 16

Wat is bio-technologie? Biotechnologie: Enzymen (Biocatalyse) Micro-organismen Producten Processen Analyse We streven ernaar een biotechnologisch proces zo goedkoop en milieuvriendelijk te maken door: Het verhogen van het rendement 17

Van Biomassa naar brandstof Van suiker naar bio-ethanol Voor welke grondstoffen kiezen we? Welke suikers zetten we om? 18

Verhogen van rendement ethanol productie Alle onderdelen van de plant gebruiken om bio-ethanol van te produceren. Xylose en C5 suikers Lignine Cellulose 19

Verhogen van rendement ethanol productie Huidig rendement: 20% Alleen glucose kan door gist gefermenteerd worden. Toekomstig rendement: 60% Cellulose kan ook gebruikt worden na toevoegen cellulase. Wachten is op prijsverlaging cellulase. Onderzoek TU Delft: Verhogen van het rendement door gebruik van xylose 20

Biotechnologisch onderzoek Start bij de basis: Het DNA van gist. Genetische modificatie: Knippen en plakken met DNA om het gist nieuwe eigenschappen te geven. In dit geval moet het gist gemodificeerd worden zodat het xylose als substraat kan gebruiken. 21

TUDelft: Genetische Modificatie Metabolisme van Gist? D-Xylose Missing Link : Xylose Isomerase 22

TUDelft: Genetische Modificatie Gist Gen. Gemodificeerd Gist Werkt niet Waarom niet?? Bacterie Gist Resultaat Super Gist Pyromyces Schimmel 23

Resultaat van het onderzoek Bij gebruik van cellulase en super gist ligt het rendement op 73%. Dit is bijna 4x het huidige rendement. Hierdoor is veel minder biomassa/landbouwgrond nodig. Gebruiken we vandaag super gist? Waarom wel/niet? 24

Bouw de onderstaande opstelling. Giet je papiermengsel door de zeef. Steek je vinger in de hals van de erlenmeyer. Hou deze onder de kraan om af te koelen. Zorg dat er geen water naar binnen loopt. Zet je ballon op je pasteur pipet. Pipetteer een druppel glucose oplossing op je papiertje. Kom naar de racebaan met je: - Pen, Papier & Stopwatch - Erlenmeyer met glucose oplossing (gemeten en afgekoeld) - Buis met gist Doe een chip in de glucose meter. Steek het uiteinde van de chip in de druppel. Lees de glucose concentratie af. Dit is weergegeven in grote letters (in mmol/l). Meng het gist pas bij de glucose oplossing als dit wordt aangegeven door de assistenten! 25

Giet je gist bij je glucose oplossing. Zorg dat al het gist in de erlenmeyer komt. Plug de stop in je erlenmeyer. Laat de rode kleurstof in de racebaan injecteren. Zet je bekerglas in het 30 C waterbad. Zorg dat de roervlo goed draait. Uitleg racen: Onderzoeksvraag: Hoeveel en hoe snel wordt ethanol geproduceerd? De geproduceerde CO2 drukt de kleurstof vooruit. Door de afstand in de buis te meten + de tijd bij te houden, kan je de geproduceerde CO2 berekenen (per tijdseenheid) Meet de geproduceerde CO2 en berekenen de ethanol productie in mmol (ook in mmol/sec ) 26