Kieswet en Kiesbesluit

Kieswet en Kiesbesluit

Kieswet en Kiesbesluit Tekstuitgave 2015 Tevens stembureau-editie Reed Business Education, Amsterdam

Deze tekstuitgave bevat de volledige, actuele teksten van zowel de Kieswet als het Kiesbesluit zoals die gelden op 1 januari 2015. Reed Business, Amsterdam 2015 Reed Business Education is onderdeel van Reed Business BV, Postbus 152, 1000 AD Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden auteur(s), redactie en uitgever geen aansprakelijkheid. Voor eventuele verbeteringen van de opgenomen gegevens houden zij zich gaarne aanbevolen. Waar dit mogelijk was, is aan auteursrechtelijke verplichtingen voldaan. Wij verzoeken eenieder die meent aanspraken te kunnen ontlenen aan de in dit boek opgenomen teksten en afbeeldingen, zich in verbinding te stellen met de uitgever. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h in Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.stichting-pro.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) van deze uitgave ten behoeve van commerciële doeleinden dient men zich te wenden tot de uitgever. ISBN 978 90 352 4809 0 NUR 823

Inhoud Woord vooraf 13 Kieswet 15 Afdeling I Algemene bepalingen 15 Hoofdstuk A Inleidende bepalingen 15 1 Begripsbepalingen (art. A 1) 15 2 De Kiesraad (art. A 2 - A 6) 16 Afdeling II De verkiezing van de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, van provinciale staten, van algemene besturen en van de gemeenteraden 17 Hoofdstuk B Het kiesrecht (art. B 1 - B 6) 17 Hoofdstuk C De zittingsduur van de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, van provinciale staten, van algemene besturen en van de gemeenteraden (art. C 1 - C 5) 19 Hoofdstuk D De registratie van de kiesgerechtigdheid (art. D 1 - D 10) 21 Hoofdstuk E Kieskringen en stembureaus 24 1 De kieskringen (art. E 1) 24 2 De stembureaus (art. E 3 en E 4) 25 3 De hoofdstembureaus (art. E 5 - E 10) 26 4 De centrale stembureaus (art. E 11) 27 Hoofdstuk F Het tijdstip van de kandidaatstelling (art. F 1 en F 2) 28 Hoofdstuk G De registratie van de aanduiding van een politieke groepering (art. G 1 - G 6) 28 Hoofdstuk H De inlevering van de kandidatenlijsten (art. H 1 - H 15) 37 Hoofdstuk I Het onderzoek, de verbinding, de nummering en de openbaarmaking van de kandidatenlijsten 45 1 Het onderzoek van de kandidatenlijsten (art. I 1 - I 8) 45 2 De verbinding van kandidatenlijsten tot een lijstencombinatie (art. I 10 - I 11) 50

3 De nummering van de kandidatenlijsten (art. I 12 - I 16) 51 4 De openbaarmaking van de kandidatenlijsten (art. I 17) 53 5 Slotbepalingen (art. I 18 en I 19) 53 Hoofdstuk J De stemming 54 1 Algemene bepalingen (art. J 1 - J 6b) 54 2 De oproeping voor de stemming (art. J 7 - J 10) 56 3 Het stembureau (art. J 11 - J 14) 58 4 De inrichting van het stemlokaal (art. J 15 - J 19) 59 5 De stembiljetten (art. J 20 - J 21) 60 6 Het uitbrengen van de stem (art. J 24 - J 31) 60 7 Het stemmen anders dan door middel van stembiljetten [vervallen] 63 8 De orde in het stemlokaal (art. J 35 - J 38) 63 9 Waarnemers (art. J 39) 64 Hoofdstuk K Het stemmen met een kiezerspas (art. K 1 - K 11) 64 Hoofdstuk L Het stemmen bij volmacht 66 1 Algemene bepalingen (art. L 1 - L 6) 66 2 De schriftelijke aanvraag om bij volmacht te stemmen (art. L 7 - L 13) 67 3 Het verlenen van volmacht door overdracht van de stempas of kiezerspas aan een andere kiezer (art. L 14 - L 15) 69 4 Het stemmen door de gemachtigde (art. L 17) 70 Hoofdstuk M Het stemmen per brief 70 1 Algemene bepalingen (art. M 1 - M 7a) 70 2 Briefstembureaus in de gemeente s-gravenhage (art. M 8 - M 11) 73 3 Briefstembureaus buiten Nederland (art. M 13 - M 17) 76 Hoofdstuk N De stemopneming door het stembureau 78 1 Algemene bepalingen (art. N 1 - N 13) 78 2 Bijzondere bepalingen betreffende de stemopneming door briefstembureaus (art. N 15 - N 21) 82 Hoofdstuk O De taak van het hoofdstembureau betreffende de vaststelling van de verkiezingsuitslag (art. O 1 - O 6) 84

Hoofdstuk P Afdeling III De vaststelling van de verkiezingsuitslag door het centraal stembureau 86 1 Algemene bepalingen (art. P 1 - P 2) 86 2 De zetelverdeling (art. P 3 - P 14) 87 3 De toewijzing van de zetels aan de kandidaten (art. P 15 - P 19a) 90 4 De bekendmaking van de verkiezingsuitslag (art. P 20 - P 26) 93 De verkiezing van de leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal 95 Hoofdstuk Q Algemene bepalingen (art. Q 1 - Q 6) 95 Hoofdstuk R De inlevering van de kandidatenlijsten (art. R 1 - R 10) 97 Hoofdstuk S Het onderzoek, de nummering en de openbaarmaking van de kandidatenlijsten 101 1 Het onderzoek van de kandidatenlijsten (art. S 1 - S 7) 101 2 De nummering van de kandidatenlijsten (art. S 10 - S 14) 104 3 Slotbepaling (art. S 15) 106 Hoofdstuk T De stemming en de stemopneming (art. T 1 - T 11) 106 Hoofdstuk U De vaststelling van de verkiezingsuitslag door het centraal stembureau 109 1 Algemene bepalingen (art. U 1 en U 2) 109 2 De zetelverdeling (art. U 3 - U 14) 110 3 De toewijzing van de zetels aan de kandidaten (art. U 15) 112 4 De bekendmaking van de verkiezingsuitslag (art. U 16 - U 18) 112 Afdeling IV Het begin van en de veranderingen in het lidmaatschap van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer der Staten-Generaal, provinciale staten, het algemeen bestuur en de gemeenteraad 113

Hoofdstuk V Het begin van het lidmaatschap 113 1 Algemene bepalingen (art. V 1 - V 11) 113 2 Bijzondere bepalingen betreffende het begin van het lidmaatschap van provinciale staten, het algemeen bestuur en de gemeenteraad (art. V 12 - V 15) 119 Hoofdstuk W De opvolging (art. W 1 - W 8) 120 Hoofdstuk X Beëindiging van het lidmaatschap en tijdelijke vervanging als lid 124 1 Algemene bepalingen inzake beëindiging van het lidmaatschap (art. X 1 en X 2) 124 2 Bijzondere bepalingen inzake beëindiging van het lidmaatschap (art. X 3 - X 9) 124 3 Beëindiging van het lidmaatschap en vervanging wegens zwangerschap en bevalling of ziekte (art. X 10 - X 12) 128 Afdeling V De verkiezing van de leden van het Europees Parlement 130 Hoofdstuk Y De verkiezing van de leden van het Europees Parlement 130 1 Begripsbepalingen (art. Y 1) 130 2 De verkiezing (art. Y 2 - Y 24) 130 3 Het begin van en de veranderingen in het lidmaatschap (art. Y 25 - Y 30) 135 4 Bijzondere bepalingen betreffende deelneming aan de verkiezingen door niet-nederlanders die onderdanen zijn van andere lidstaten van de Europese Unie (art. Y 31 - Y 38) 137 5 Slotbepaling (art. Y 39) 141 Afdeling Va Hoofdstuk Ya De verkiezing van de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, van de eilandsraden, van de Eerste Kamer der Staten-Generaal en van het Europees Parlement in Bonaire, Sint Eustatius en Saba 142 De verkiezing van de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, van de eilandsraden, van de Eerste Kamer der Staten-Generaal en van het Europees Parlement in Bonaire, Sint Eustatius en Saba 142

1 Algemene bepalingen (art. Ya 1 - Ya 3) 142 2 De verkiezing van de leden van de Tweede Kamer (art. Ya 4 - Ya 12) 143 3 De verkiezing van de leden van de eilandsraad, het begin van en de veranderingen in het lidmaatschap van de eilandsraad en de beëindiging van het lidmaatschap en tijdelijke vervanging als lid (art. Ya 13 - Ya 21) 145 4 De verkiezing van de leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal (art. Ya 22 - Ya 31) 147 5 De verkiezing van de leden van het Europees Parlement (art. Ya 32 - Ya 39) 151 6 Bestuursrecht, beroeps- en overgangsbepalingen (art. Ya 40 - Ya 51) 152 Afdeling VI Straf-, slot- en overgangsbepalingen 155 Hoofdstuk Z Straf-, slot- en overgangsbepalingen 155 1 Strafbepalingen (art. Z 1 - Z 11) 155 2 Slot- en overgangsbepalingen (art. Z 12 - Z 21) 158 Tabel bedoeld in artikel E 1, eerste lid, van de Kieswet 160 Kiesbesluit 163 Afdeling I Afdeling II [Vervallen] De verkiezing van de leden van de tweede kamer der Staten-Generaal, van provinciale staten en van de gemeenteraden 164 Hoofdstuk D De registratie van de kiesgerechtigdheid (art. D 1 - D 6) 164 Hoofdstuk E Kieskringen en stembureaus (art. E 1 en E 2) 166 Hoofdstuk G De registratie van de aanduiding van een politieke groepering (art. G 1) 166 Hoofdstuk H De inlevering van de kandidatenlijsten (art. H 1 - H 3) 167 Hoofdstuk I Het onderzoek, de verbinding, de nummering en de openbaarmaking van de kandidatenlijsten (art. I 1 en I 2) 168

Hoofdstuk J De stemming 169 1 Algemene bepalingen (art. J 1 - J 8) 169 2 Het combineren met een door de gemeenteraad uitgeschreven stemming (art. J 9 - J 12) 171 3 Gecombineerde stemmingen voor de verkiezing van de leden van provinciale staten en de leden van het algemeen bestuur (art. J 13 - J 14) 172 4 De schorsing van de zitting van het stembureau (art. J 26 - J 35) 174 5 Waarnemers bij de verkiezingen (art. J 36 - J 41) 176 Hoofdstuk K [Vervallen] 178 Hoofdstuk M Het stemmen per brief (art. M 1 - M 8) 178 Hoofdstuk N De stemopneming door het stembureau 180 1 [Vervallen] 180 2 Regeling van de schorsing en hervatting van de stemopneming (art. N 9 - N 14) 181 Hoofdstuk P De vaststelling van de verkiezingsuitslag door het centraal stembureau (art. P 1 - P 5) 182 Afdeling III De verkiezing van de leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal 184 Hoofdstuk R De inlevering van de kandidatenlijsten (art. R 1 en R 2) 184 Afdeling IV De verkiezing van de leden van het Europese Parlement 185 Hoofdstuk Y Afdeling IVa De verkiezing van de leden van het Europese Parlement (art. Y 1 - Y 7) 185 De verkiezing van de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, van de eilandsraden, van de Eerste Kamer der Staten-Generaal en van het Europees Parlement in Bonaire, Sint Eustatius en Saba 186

Hoofdstuk Ya De verkiezing van de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, van de eilandsraden, van de Eerste Kamer der Staten-Generaal en van het Europees Parlement in Bonaire, Sint Eustatius en Saba (art. Ya 1 - Ya 6) 186 Afdeling V Slot- en overgangsbepalingen 187 Hoofdstuk Z Slot- en overgangsbepalingen (art. Z 1 - Z 3) 187 Trefwoordenregister 189

Woord vooraf Deze tekstuitgave bevat de volledige tekst van de Kieswet en het Kiesbesluit. De teksten zijn toegankelijk gemaakt door de korte aanduidingen van de inhoud van elk artikel in de marge. Tevens is een alfabetisch register opgenomen. In deze uitgave zijn ten opzichte van de vorige editie van januari 2014 verwerkt: de Wet van 29 januari 2014 (Stb. 2014, nr. 63) tot wijziging van de Kieswet en de Waterschapswet ten behoeve van gecombineerde verkiezingen van vertegenwoordigers voor de ingezetenen in het algemeen bestuur van het waterschap en de verkiezingen voor de provinciale staten (Wet aanpassing waterschapsverkiezingen); de Wet van 19 november 2014 (Stb. 2014, nr. 458) tot herstel van wetstechnische gebreken en leemten alsmede aanbrenging van andere wijzigingen van ondergeschikte aard in diverse wetsbepalingen op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Reparatiewet BZK 2014); het besluit van 3 december 2014 (Stb. 2014, nr. 482) tot wijziging van het Kiesbesluit en het Waterschapsbesluit voor het combineren van de waterschapsverkiezingen met de provinciale statenverkiezingen. De kopij voor deze uitgave werd afgesloten op 6 januari 2015. Amsterdam, januari 2015 De uitgever

Kieswet Wet van 28 september 1989, Stb. 423, houdende nieuwe bepalingen inzake het kiesrecht en de verkiezingen (Kieswet), zoals het laatst gewijzigd bij wet van 19 november 2014, Stb. 458. Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat het wenselijk is nieuwe bepalingen inzake het kiesrecht en de verkiezingen van de leden van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer der Staten-Generaal, alsmede van de leden van provinciale staten en de gemeenteraden, vast te stellen; Zo is het, dat Wij, de Raad van State gehoord, en met gemeen overleg der Staten-Generaal, hebben goedgevonden en verstaan, gelijk Wij goedvinden en verstaan bij deze: AFDELING I Algemene bepalingen HOOFDSTUK A Inleidende bepalingen 1 Begripsbepalingen Artikel A 1 In deze wet en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder: algemeen bestuur: vertegenwoordigend orgaan van een waterschap voor zover het leden betreft van de categorie, bedoeld in artikel 12, tweede lid, onderdeel a, van de Waterschapswet; dagelijks bestuur: dagelijks bestuur van een waterschap. begripsbepalingen 15

2 De Kiesraad instelling Kiesraad taken Kiesraad toepassing Kaderwet ZBO s samenstelling Kiesraad adviescollege met secretaris en medewerkers Artikel A 2 Er is een Kiesraad, gevestigd te s-gravenhage. Artikel A 3 1 De Kiesraad treedt op als centraal stembureau in de gevallen waarin de wet dat voorschrijft. 2 De Kiesraad heeft voorts tot taak de regering en de beide kamers der Staten-Generaal van advies te dienen in uitvoeringstechnische aangelegenheden die het kiesrecht of de verkiezingen betreffen. Artikel A 4 De Kaderwet zelfstandige bestuursorganen is van toepassing op de Kiesraad, met uitzondering van de artikelen 12, 21 en 22. Artikel A 5 1 De Kiesraad bestaat uit een voorzitter en zes andere leden. De Kiesraad kan uit de leden ondervoorzitters aanwijzen. 2 Artikel 11 van de Kaderwet adviescolleges is van toepassing op de Kiesraad. 3 De leden van de Kiesraad worden benoemd op grond van hun deskundigheid op het gebied van het kiesrecht en de verkiezingen. Artikel 12, derde lid, van de Kaderwet adviescolleges is van toepassing. 4 De leden van de Kiesraad worden op eigen aanvraag door Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ontslagen. Zij kunnen voorts bij koninklijk besluit worden geschorst en ontslagen wegens ongeschiktheid, onbekwaamheid dan wel wegens andere zwaarwegende in de persoon van de betrokkene gelegen redenen. De voordracht voor schorsing of ontslag wordt niet gedaan dan nadat de Kiesraad daarover is gehoord. Artikel A 6 1 De artikelen 15, eerste, derde, vierde en vijfde lid, en 16 van de Kaderwet adviescolleges zijn van toepassing op de Kiesraad. 2 De artikelen 21 en 29 van de Kaderwet adviescolleges zijn niet van toepassing op de Kiesraad. 16