Jongeren, etniciteit en het (straf)recht. Vrouwe Justitia is niet blind! Paul Vlaardingerbroek Efcap-nl Utrecht 26 januari 2010
2
Daderprofielen: Autochtonen: voornamelijk gewelds- en zedendelicten + brandstichting Niet-autochtone daders: vooral vermogensdelicten 3
Verblijf in JJI in 2007 Op strafrechtelijke titel (12-18 jaar) Mannen 2599 Vrouwen 210 Autochtonen 1067 Niet-autochtonen 1742 4
Jeugdbescherming Jeugdbescherming: justitiële jeugdhulpverlening Vrijwillig, drang, dwang Samengaan straf en civiel 5
Internationale regelgeving Internationaal Verdrag inzake de rechten van het kind: 20 november 1989 aangenomen door Algemene vergadering VN, iwtr. 2 september 1990; Nederland 8 maart 1995. Richtlijnen VN: Beijing Rules (1985) toepassing regels strafprocesrecht Havana Rules (1990) bescherming in detentie Riyadh Guidelines (1990) proactieve, brede aanpak preventie 6
Een doorzichtige blinddoek? Marokkaanse jongens zijn oververtegenwoordigd g in de justitiële keten: zij kregen vaker een proces-verbaal van de politie, zij werden vaker als verdachte geregistreerd; en zij waren vaker veelpleger dan jongens met een Nederlandse d achtergrond (Blom & Van der Laan, 2007). 7
Vrouwe Justitia geblinddoekt? Internationaal onderzoek: jongeren die tot een etnische minderheidsgroep behoren worden: -vaker naar de kinderrechter verwezen, -vaker in preventieve hechtenis worden genomen; en -vaker veroordeeld tot een detentiestraf dan jongeren uit de meerderheidsgroep die eenzelfde type delict hebben gepleegd (Rodney & Tachia, 2004). 8
Nog meer discriminatie? Onderzoek van Komen en Van Schooten (2006) : jongeren die in Nederland tot een etnische minderheidsgroep behoren krijgen langere detentiestraffen opgelegd dan vergelijkbare jongeren met een Nederlandse achtergrond 9
Oorzaken? Wat zijn de oorzaken van deze verschillen? Zijn instanties bevooroordeeld? Politie OM Rechters Advocaten Hulpverleners? Of is er meer aan de hand? 10
Begrip jeugd Kind versus volwassene: wat maakt het verschil? Ontwikkelingspsychologie l i Bescherming staat voorop. Mondigheid. Van bescherming naar juridisering door de jaren heen 11
Gevoelige kwesties Kalenderleeftijd of geestelijke rijpheid? Rekening houden met specifieke factoren? Kindfactoren Gezinsfactoren Omgevingsfactoren U adviseert! 12
Grondbeginselen Belang van het kind: Pedagogische insteek; gedragsbeïnvloeding Speciale preventie; dader d gericht; voorkomen van recidive Detentie ti laatste t middel (artikel 37 sub b IVRK) Resocialisatie 13
Leeftijdsgrenzen 0---------12--------16--------18--------21 0----12: geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid; dwangmiddelen; registratie; opvoedingsondersteuning 12----16: jeugdstrafrecht van toepassing (artt. 77a Sr en 486 Sv) 16----18: jeugdstrafrecht, evt. volwassen strafrecht (art. 77a jo. 77b Sr); Murat; moord garagehouder 18----21: volwassen strafrecht, evt. jeugdstrafrecht (art. 77 c Sr) Stoeptegelmoord 14
Leeftijdsgrenzen Belangrijke leeftijden: 12--------16--------18--------2116 18 21 0----12: geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid, dwangmiddelen; registratie; opvoedingsondersteuning 12----16: 16 jeugdstrafrecht van toepassing (art. 77a Sr en 486 Sv) 15
Grenzen leeftijd: toch volwassen? 16----18: jeugdstrafrecht, evt. volwassenen strafrecht (att. 77a jo. 77b Sr) Criteria: Ernst van het feit (juridisch) Persoonlijkheid van de dader (gedragsdeskundig) Omstandigheden waaronder het delict is begaan (juridisch) Murat Moord op garagehouder Strijd met art. 37 IVRK 16
Toch maar jeugdrecht? 18----21: volwassenen strafrecht, evt. jeugdstrafrecht (art. 77 c Sr.). Criteria: Persoonlijkheid van de dader (gedragsdeskundig) Omstandigheden waaronder het delict is begaan (juridisch) Stoeptegelmoord. 17
Wie adviseert die blinde rechter? De blindengeleide honden van de RvdK, BJZ en JJI s en..? De blindenstok van eigen moraal, kwaliteit, opleiding en voelhorens, etc.. Rechter moet blind op zijn adviseurs kunnen vertrtouwen. Blind? Of ook blind varen op eigen kompas? 18
Jeugdcriminaliteit overtredingen en misdrijven gepleegd door jeugdigen, g zowel incidenteel normoverschrijdend gedrag als het stelselmatig plegen van delicten. first offenders licht criminele jongeren veelplegers: meer dan 5 pv s, de laatste in peiljaar meerplegers: minstens 2 pv s in laatste 3 jaar, met inhoudelijke justitiële afdoening harde kern jongeren: meerdere zware delicten. 19
Opvallend: 1. Toename geweldszaken 2. Groei meisjescriminaliteit 3. Groei criminaliteit 12-minners 4. Percentage allochtone jeugdcriminelen 20
Commissie Van Montfrans 1994 met de neus op de feiten Risicofactoren: 1. ontoereikend normbesef 2. gebrekkige binding 3. ontbreken vaardigheden 4. behoeften 5. gelegenheid 21
Pedagogische aanpak vroegtijdig: signalen op jonge leeftijd snel: lik op stuk consequent: duidelijk pedagogisch: relatie gedrag reactie 22
Factoren Kindfactoren: 1. genetische, biologische, persoonlijkheids kenmerken 2. vrienden 3. schoolloopbaan 4. laag IQ 23
Factoren Gezinsfactoren: 1. (getuige van) mishandeling 2. verwaarlozing 3. echtscheiding en/of stiefouderschap 4. afwezigheid biologische vader 5. geringe pedagogische kwaliteiten ouders 6. sociaal economische situatie 7. werkeloosheid ouder(s) 8. laag opleidingsniveau ouders 9. weinig toezicht 24
Factoren.. 10. delinquente/veroordeelde ouders, broer/zus 11. kinderen van verschillende vaders binnen het gezin 12. symbiotische moeder-kind relatie 13. pleeggezinplaatsing 14. ouders met mishandelings- en/of kinderbeschermingsverleden 15. weinig toezicht op het kind 25
Contacten? Politie- en justitiecontacten: 1. delinquent gedrag op jonge leeftijd 2. leeftijdsongewoon delictgedrag 3. hoge delictfrequentie 4. kinderbeschermingscontacten 5. justitiële documentatie 26
Schoolgang? School: 1. gedragsproblemen op school, gebrek aan discipline 2. slechte schoolprestaties 3. volgen van speciaal onderwijs 4. spijbelen 5. veel schoolwisselingen 6. geringe onderwijsondersteuning en stimulering door de ouders 27
Zinvolle vrijetijdsbesteding? Vrije tijd: 1. rondhanggedrag 2. delinquente vrienden 3. arme vrijetijdsinvulling Buurt: Onderzoek door Junger-Tas 28
Programma Aanpak Jeugdcriminaliteit (2008-2011) Doel: terugdringing van recidive onder jeugdigen g netwerk- en trajectberaad uitgerold: betere en intensievere samenwerking tussen de ketenpartners in de regio: de justitiële jeugdinrichting, de Raad voor de Kinderbescherming, i de Jeugdreclassering en de gemeenten voor nazorg Afstemming gedragsinterventies ti Wetsvoorstel verplichte nazorg. 29
Taken RvdK: straf Voorlichting en advies na onderzoek aan OM/rechter (art. 494 Sv.): Vroeghulp (art. 491 Sv.) Basisonderzoek: BARO Vervolgonderzoek Casusregie: ziet toe op verloop individuele casus; JCO; informeren, bewaken afspraken, afstemmen, verwijzen Taakstraffen (art. 77o sr.). 30
Kwaliteit Kwaliteitskader en protocollen 2009 Klachtencommissie 31
Stichting jeugdzorg: jeugdreclassering 1925: ambtenaar kinderwetten; vrijwilligers toezichthoudende en voorlichtende taak 1965: verlenen van hulp/steun aan v.v. v jeugdigen taak GVI 16/17 jarigen volwassen reclassering Eind jaren 80: projecten Cie. Van Montfrans 1995: invoering jeugdstrafrecht 1997: protocol jeugdreclassering 2006: handboek methode jeugdreclassering. 32
Wet op de jeugdzorg I.w.tr. 1 jan. 2005 Art. 10 lid 1 sub c en d wettelijke basis Concretisering in par. 7, art. 46 Uitv. Besluit: opstellen van een plan binnen 6 weken na taak, aanwijzen reclasseringsmedewerker, adviesfunctie OM/rechtbank. 33
Definitie Vorm van begeleiding voor minderjarige jongeren, die met politie in aanraking gekomen zijn wegens het plegen van een delict. Doelen: Tegengaan/verminderen criminele carrière Vergroten handelingskader/realiseren gedragsverandering om participatie en integratie ti jeugdige in samenleving te bevorderen. Art. 39 IVRK; art. 79 Havanah rules. 34
Taken Voorlichting en advies OM/rechter Begeleiding jongere: a) hulp en steun; b) toezicht en begeleiding. Sub a): Verplichtend - Strafbeschikking (art. 77f lid 1 Sr.) - Schorsing v.h. (art. 493 Sv.) - Aanhouden zitting - V.w. veroordeling/invrijheidstelling (art. 77x jo 77z en 77j Sr.). 35
Taken. Sub b): Vrijwillig - Na melding p.v.; op verzoek Raad/OM - Tijdens en na taakstraf; op verzoek Raad - Na detentie of Pij (jonger dan 18 jaar); op verzoek JJI: doelstelling inrichting art. 2 lid 2 BJJ. 36
De rechter staat niet alleen Dankzij de vele hulp kan de rechter afgaan op goede adviezen en deskundigheid van al degenen die rapporten uitbrengen aan de de rechter. Maar wat is essentieel voor een goed rapport? Hoe langer hoe beter? Hoe meer technische woorden, des te intelligenter rapport? 37
ten slotte Wees een goed opgeleide blindengeleide hond of een precieze blindenstok voor de rechter en help hem zo goed mogelijk om de juiste besliing te nemen. Maar de rechter blijft eindverantwoordelijk d voor ziijn vonnis of beschikking... en U voor uw advies. 38