ZorgSaam bloedtransfusie 1
2
Bloedtransfusie Binnenkort zult u een behandeling of ingreep ondergaan, waarbij er een kans bestaat dat u bloed toegediend krijgt (bloedtransfusie). Voorafgaand aan een bloedtransfusie zal uw type bloedgroep vastgesteld dienen te worden. De controle hierop vindt tweemaal plaats alvorens de bloedgroep wordt vastgelegd. In deze folder vindt u informatie over bloedtransfusie. Waarom een bloedtransfusie? Ieder jaar ontvangen zo n 250.000 Nederlanders een bloedtransfusie. Het betreft onder andere slachtoffers van ongevallen en patiënten die een (grote) operatie ondergaan, patiënten die voor kanker of andere ziekten worden behandeld en mensen met bepaalde (aangeboren) bloedafwijkingen. Bloedtransfusies worden door uw arts voorgeschreven als dat voor de behandeling noodzakelijk is. Uw arts doet dit echter niet zonder uw toestemming, tenzij er sprake is van een acute situatie waarbij u niet kunt antwoorden. Om u te helpen tot een weloverwogen keuze te komen, zal uw arts u vooraf duidelijk inlichten over: de reden van de bloedtransfusie; de risico s die aan de transfusie verbonden zijn; de risico s die ontstaan wanneer u niet instemt met een bloedtransfusie; eventuele alternatieven voor de bloedtransfusie. 3
Hoe veilig is een bloedtransfusie? Om bloedtransfusies zo veilig mogelijk te maken, worden de volgende maatregelen genomen: Alleen gezonde mensen kunnen bloeddonor worden; Donors, de mensen die bloed afstaan voor transfusie, geven hun bloed vrijwillig en worden hiervoor niet betaald; Al het donorbloed wordt gecontroleerd op: 1. twee soorten geelzucht-virussen (hepatitis B en C); 2. de geslachtsziekte syfilis; 3. een virus dat een ruggenmergziekte en leukemie kan veroorzaken (HTLV I/II); 4. het humaan immuundeficiëntievirus (HIV) dat Aids kan veroorzaken. Wanneer blijkt dat het bloed mogelijk besmet is, dan wordt het vernietigd. Ondanks alle voorzorgsmaatregelen blijft er toch een zeer kleine kans bestaan op besmetting door de bloedtransfusie. Zo is de kans dat een eenheid bloed besmet is met HIV kleiner dan één op het miljoen. Het kan zijn dat de bloeddonor nog maar kort geleden werd besmet. In zijn bloed kan de aanwezigheid van de ziekteverwekker dan nog niet worden aangetoond. Ook is het mogelijk dat de hoeveelheid virus in het bloed zo gering is, dat het niet kan worden aangetoond met een bloedtest. Tevens kan het gebeuren dat er virussen in het bloed zitten, die we nog niet kennen en waarop dan ook niet getest kan worden. 4
Passend bloed Het is belangrijk dat het bloed dat iemand toegediend krijgt bij hem of haar past. Daarom nemen wij bloed bij u af om uw bloedgroep en rhesusfactor vast te stellen. Sommige mensen hebben afweerstoffen tegen bloedcellen van anderen in hun bloed. Deze stoffen kunnen aanwezig zijn na een zwangerschap of vroegere bloedtransfusie. Indien dat het geval is, kan het langer duren voordat er passend bloed wordt gevonden. Verder zal de verpleegkundige vlak voordat u een bloedtransfusie krijgt nogmaals controleren of het bloed van de donor inderdaad voor u bestemd is. Bijwerkingen van de bloedtransfusie Bij patiënten kan een allergische reactie optreden. Dit komt echter niet vaak voor. Zo n reactie is herkenbaar aan koorts, rillingen, galbulten, jeuk of een rode huid. Dit kan met medicijnen worden behandeld. Soms vormen patiënten na een bloedtransfusie afweerstoffen tegen andermans bloedcellen. Ook dit kan een reactie geven in de vorm van koorts. Deze reacties kunnen met medicijnen worden behandeld. In het laatste geval krijgt u een bloedgroepenkaartje met daarop de vermelding van de gevonden afweerstoffen. Dit moet u bij volgende bloedtransfusies altijd aan uw arts tonen. 5
Kan ik een bloedtransfusie weigeren? Ja, dat kunt u. Bedenk daarbij wel, dat er in het algemeen weinig andere mogelijkheden zijn. Bij sommige ingrepen, vooral orthopedische operaties, kan bloed dat u verliest tijdens of na de ingreep, met behulp van speciale voorzieningen opgevangen worden, gezuiverd en tijdens of kort na de ingreep aan u teruggegeven worden. Ook is het in sommige gevallen mogelijk dat uw bloed op de operatiekamer wordt afgenomen en zo nodig direct na de ingreep weer aan u wordt toegediend. Sommige operaties of behandelingen kunnen zelfs niet worden uitgevoerd zonder bloedtransfusie. Een bloedtransfusie weigeren betekent soms een groter risico voor uw gezondheid dan een bloedtransfusie ontvangen. Bespreek uw twijfels ten aanzien van de bloedtransfusie tijdig met de arts die u behandelt. 6
Eventuele alternatieven Er zijn alternatieven, die u samen met uw arts kunt bespreken: IJzertherapie In geval van bloedarmoede, te laag hemoglobine gehalte (Hb), is het soms mogelijk om 2 à 3 maanden vóór de geplande ingreep (vooral orthopedische heup- en knie-operaties) met ijzertabletten of een ijzerinfuus of een ijzerinjectie het hemoglobinegehalte te verhogen. Soms gaat dit tevens gepaard met epotherapie. Als uw gezondheidstoestand dat toelaat, kunt u soms in aanmerking komen voor een zogenaamde autologe bloedtransfusie. Dit houdt in, dat u in de periode voorafgaande aan een operatie uw eigen bloed laat afnemen om dit bij de operatie weer terug te krijgen. Om voor een autologe transfusie in aanmerking te kunnen komen, moet aan een aantal voorwaarden zijn voldaan. Uw algemene lichamelijke conditie dient goed te zijn, als leeftijdsgrens wordt 70 jaar aangehouden, uw bloedvaten moeten geschikt zijn voor herhaalde bloedafnames en de testen op bloedoverdraagbare ziekten moeten over het algemeen negatief zijn. U ondergaat dezelfde keuring door de Bloedbank als een donor van bloed! Tenslotte is het een vereiste dat de datum van de operatie ruim van tevoren vaststaat. Erytropoëtine (EPO): EPO is een bloedvormend hormoon dat door de nieren wordt gemaakt. Het kan in de periode voorafgaand aan de ingreep worden toegediend. De aanmaak van bloed wordt gestimuleerd en leidt tot een hoger Hb. Soms gaat EPO toediening gepaard met ijzertherapie. 7
Bloedproducten worden veiliger gemaakt door de witte bloedcellen (leukocyten) te verwijderen. Bloed bestaat uit bloedplasma en uit verschillende soorten bloedcellen: rode bloedcellen (zorgen voor het zuurstoftransport); bloedplaatjes (zorgen voor de bloedstolling); leukocyten (zorgen voor afweer tegen o.a. bacteriën en virussen). In de Bloedbank worden deze verschillende bestanddelen, bloedplasma en de bloedcellen, zo zorgvuldig mogelijk van elkaar gescheiden. Hierdoor is het mogelijk bij een bloedtransfusie die bestanddelen toe te dienen, waaraan een patiënt behoefte heeft. Afweerreacties en bijwerkingen Bij een transfusie vervullen de leukocyten geen nuttige functie. Soms kunnen leukocyten zelfs zorgen voor afweerreacties en andere ongewenste bijwerkingen. De Bloedbank past daarom standaard een celzuivering toe. Bij deze methode worden nagenoeg alle leukocyten verwijderd. 8
Meer weten? In deze folder hebben wij u het een en ander verteld over bloedtransfusie. Mocht u na het lezen nog vragen of opmerkingen hebben, legt u deze dan gerust voor aan uw behandelend arts. Tot slot Als u bloed nodig hebt, dan is het er. Vanzelfsprekend. Help mee om dat vanzelfsprekend te houden. Spreek erover met mensen in uw omgeving. Iedereen tussen 18-70 jaar en die gezond is, kan bloeddonor worden. Meer informatie kunt u krijgen bij de Bloedbank in uw regio. Deze folder is opgesteld door de ZorgSaam Ziekenhuis naar een voorbeeld van de Stichting Sanquin Bloedvoorziening. 9
10
Het Klinisch Chemisch Laboratorium is geaccrediteerd door CCKL/ RvA sinds 1999. De Trombosedienst is geaccrediteerd door CCKL/FNT sinds september 2008. ZorgSaam Ziekenhuis is geaccrediteerd door het NIAZ sinds oktober 2008. 11
ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen, locatie De Honte Wielingenlaan 2 4535 PA Terneuzen Tel. (0115) 68 80 00 Fax (0115) 62 08 34 ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen, locatie Antonius Pastoor van Genklaan 6 4501 A J Oostburg Tel. (0117) 45 90 00 Fax (0117) 45 40 15 ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen, locatie Liduina Lyceumstraat 20 4561 HV Hulst Tel. (0114) 37 30 00 Fax (0114) 31 27 90 12 ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen biedt ziekenhuiszorg, ambulancezorg, thuiszorg en zorg in wooncentra. Meer informatie vindt u op onze website www.zorgsaam.org 37971.04.11