BESTRIJDING KOOLGALMUG IN SPITSKOOL 2011

BESTRIJDING KOOLGALMUG IN SPITSKOOL 2011 Januari 2012 Proefnummer: 11465 PT nummer: 14.357 Ing. J. de Lange Proeftuin Zwaagdijk Tolweg 13 1681 ND Zwaagdijk-Oost Telefoon (0228) 56 31 64 Fax (0228) 56 30 29 E-mail: proeftuin@proeftuinzwaagdijk.nl www.proeftuinzwaagdijk.nl

SAMENVATTING In opdracht van de landelijke kerngroep sluitkool zijn via het Productschap Tuinbouw door Proeftuin Zwaagdijk in 2011 de mogelijkheden onderzocht van gewasbespuitingen tegen de koolgalmug (Contarinia nasturtii Kieff) in spitskool. Movento kwam in 2008 en 2009 in broccoli goed naar voren tegen koolgalmug. Kooltelers hebben de vraag of in spitskool een pyrethroïde vergelijkbaar effectief is als Movento. Dit omdat de groeiwijze van spitskool toch wezenlijk anders is dan van broccoli. In 2011 werd 18 mei een proef in spitskool ras Marshall uitgeplant op een perceel met broccoli in Andijk van dhr. K. Appelman. Dit perceel heeft een hoge infectiedruk van koolgalmug Op 30 mei werden de eerste koolgalmuggen gevangen. Een kleine tweede piek werd 27 juni voor en in het midden van het perceel waargenomen. Begin juli (3 weken voor de oogst) was in Andijk voor en in het midden nog een flinke piek in de vlucht waarneembaar. Opvallend was dat een broccoli proef (achterin het perceel in Andijk) naast de spitskool proef zeer zwaar was aangetast en de spitskool slechts gering. De behandelingen bestonden uit onbehandeld planten of planten met Gaucho aan de basis. Deze werden gecombineerd met gewasbehandelingen: viermaal met Karate Zeon + Agral Gold of tweemaal Movento. Hiernaast waren enkele experimentele behandelingen in het onderzoek opgenomen. Op basis van de resultaten kunnen de volgende conclusies uit de proef naar de bestrijding van koolgalmug in spitskool worden getrokken: Op basis van de signalering en aantasting leek het dat spitskool minder aantrekkelijk is dan broccoli voor koolgalmug De proef werd op een perceel met een hoge infectiedruk slechts gering aangetast. Tussen onbehandeld en de behandelingen waren er geen betrouwbare verschillen in effectiviteit tegen de koolgalmug. Er zijn geen symptomen van fytotoxiciteit (verkleuring, misvorming of verbranding) als gevolg van de middelen gevonden. Bij de oogst bleek dat behandeling 8 een hogere productie had dan onbehandeld en de overige behandelingen. Hiervoor is geen verklaring te geven vanuit een werking op koolgalmug. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 3

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 5 2. OPZET... 6 2.1. Algemeen... 6 2.2. Waarnemingen... 6 2.3. Statistiek... 7 3. RESULTATEN... 8 3.1. Het weer tijdens de proef... 8 3.2. Resultaten signalering koolgalmug.... 9 3.3. Resultaten koolgalmug... 10 4. CONCLUSIES... 12 BIJLAGE I: Proefopzet... 13 BIJLAGE II: Resultaten per herhaling... 15 BIJLAGE III: Foto s... 17 BIJLAGE IV: Weersgegevens tijdens de bespuitingen... 19 BIJLAGE V: Weersgegevens gedurende de proeven... 20 BIJLAGE VI: GEP certificaat Proeftuin Zwaagdijk... 22 Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 4

1. INLEIDING In opdracht van de landelijke kerngroep sluitkool zijn via het Productschap Tuinbouw door Proeftuin Zwaagdijk in 2011 de mogelijkheden onderzocht van gewasbespuitingen tegen de koolgalmug (Contarinia nasturtii Kieff) in spitskool. Telers van sluitkool werden in de afgelopen jaren geconfronteerd met misvormingen in het gewas die wellicht aan de koolgalmug zijn toe te schrijven. De symptomen kwamen ook op de uitgegroeide kool voor wanneer de zaadbehandeling waarschijnlijk is uitgewerkt. Om het effect en werkingsduur van een zaadbehandeling met imidacloprid op de aantasting van de koolgalmug (Contarinia nasturtii) in spitskool te bepalen is onderzoek nodig. Movento kwam in 2008 en 2009 in broccoli goed naar voren tegen koolgalmug. Kooltelers hebben de vraag of in spitskool een pyrethroïde vergelijkbaar effectief is als Movento. Dit omdat de groeiwijze van spitskool toch wezenlijk anders is dan van broccoli. In dit verslag staan de methode en resultaten van het onderzoek beschreven van de proef die bij Proeftuin Zwaagdijk geregistreerd staan als 11465. Het projectnummer waaronder het onderzoek bij Productschap Tuinbouw staat geregistreerd is 14.357. De koolgalmug De koolgalmug is 1,5 tot 2 mm lang en leeft 4-5 dagen bij een gemiddelde temperatuur van 21 C. De muggen overwinteren in de grond als larve in een ingesponnen coconnetje. Eind mei, begin juni komt de mug uit de grond. De levensduur is lang genoeg om op de stelen van de hartbladeren groepjes van 15 tot 25 doorzichtige eitjes te deponeren. Vooral bij een hoge luchtvochtigheid en dito temperatuur komen de meeste van de ca. 100 eitjes die een vrouwtje legt na 1 tot 6 dagen uit. Deze pootloze larven zuigen aan de jonge hartbladeren. Het speeksel van de larven lost plantencellen op waardoor plantenweefsel of het groeipunt wordt misvormd. Als gevolg hiervan kunnen bladsteeltjes spiraalvormig zijn gedraaid (draaihartigheid) of gaat het hart verloren (harteloosheid). Hierdoor kunnen zijscheuten uitlopen. Ook zijn rottingsverschijnselen te zien door secundaire infecties en activiteit van de larven in het hart of andere delen van de plant. Warme perioden met korte perioden van neerslag zijn ideaal voor de ontwikkeling van de koolgalmug. De vlieg is vooral actief is bij temperaturen boven de 15 C. In Nederland zijn er drie tot vier vluchten van de koolgalmug. In bloemkool en broccoli kan een aantasting ook leiden tot misvormde bloemkolen of schermen. Doordat naast bodemtemperatuur de vochtigheid van de bodem invloed heeft op het uitkomen van de vliegen uit de grond is het moeilijk om voor grotere gebieden de vluchten te voorspellen. Dit is wel mogelijk voor de eerste vlucht. Voor de herkenning van de koolgalmug mannetjes die op de sexferomoon in plakvallen afkomen gelden de volgende derterminatie kenmerken: lichaam ongeveer 1,5 mm lang, bruin - grijs en slank; lange antennes bevatten 24 segmenten met ronde knopen en een gelijkmatige bouw; de grote vleugelader is voor 2/3 recht, en vervaagd naar vleugelrand; de mug heeft in verhouding lange poten en antennes. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 5

2. OPZET 2.1. Algemeen Voor de proeven is gebruik gemaakt van het ras Marchall omdat dit het meest geteelde spitskool ras is. De proef werd na het zaaien op 12 april opgekweekt bij de plantenkweker Fa. W. Gitzels in Wervershoof. Op 18 mei werden de planten uitgeplant op een praktijkperceel met broccoli in Andijk van dhr. K. Appelman. Dit perceel heeft een hoge infectiedruk van koolgalmug. De behandelingen staan vermeld in tabel 1. De opzet van de proef en de plattegrond van het proefveld staan in bijlage I. Tabel 1: Behandelingen bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011. nr middelen dosering toediening 1 onbehandeld --- --- 2 Gaucho Tuinbouw 2,15 g / 1000 pl tijdens het zaaien 3 Karate Zeon + Agral Gold 0,050 l + 0,100 /ha spuiten na planten + 2, 4, 6 weken 4 Movento 0,5 l / ha 3 en 5 weken na planten 5 Gaucho Tuinbouw + 2,15 g / 1000 pl tijdens het zaaien Karate Zeon + Agral Gold 0,050 l + 0,100 /ha spuiten na planten + 2, 4, 6 weken 6 Gaucho Tuinbouw + 2,15 g / 1000 pl tijdens het zaaien Movento 0,5 l / ha 3 en 5 weken na planten 7 exp. C 8 exp. A 9 exp. B Bij het zaaien werd Mundial tegen uitval door de koolvlieg toegepast. De toediening van de Gaucho vond ook op 12 april plaats tijdens het zaaien. De gewasbespuitingen werden met de tractorspuit uitgevoerd. De spuitboom van de tractorspuit is 6 meter breed en heeft 12 doppen (Airmix 110-04). De gewasbespuitingen zijn uitgevoerd met 400 l/ha. De spuitdruk was 2,2 bar. Er waren geen algemene bespuitingen tegen rupsen nodig. 2.2. Waarnemingen Tijdens de teelt werden de volgende waarnemingen gedaan: - fytotoxiciteit werd na toediening van de middelen bepaald door gewaswaarnemingen na de behandelingen; - bij het optreden van aantasting door de koolgalmug werden ieder twee weken 40 planten per veld op aantasting beoordeeld; - het aantal uitvallers en de oorzaak hiervan werd om 2 weken vastgesteld; - de aantasting door aardvlo werd bij aantasting per veld beoordeeld: 9 = vrij van aantasting; 1 = zeer zwaar aangetast; - bij de waarnemingen werd de mate van aantasting van het gewas of de schermen door koolgalmug beoordeeld. Hieruit werd een index van de zwaarte van de aantasting door koolgalmug, de productie en kwaliteit per ha bepaald. De index werd berekend waarin 0 geen schade en 100 alle planten zwaar aangetast of uitgevallen door koolgalmug. De formule voor de index was: (aantal licht aangetaste planten + (2x matig aangetaste) + (3x zwaar aangetaste planten c.q. uitval)) / (3 * 40) * 100. - bij iedere waarneming werd grootte van het gewas genoteerd als BBCH-code. In tabel 2 staan in het kort de belangrijkste gegevens van de proef. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 6

Tabel 2: proefgegevens, bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011. proefnummer 11465 proeflocatie dhr. K. Appelman Gedeputeerde Laanweg, Andijk ras Marchall zaaidatum 12 april 2011 plantdatum 18 mei 2011 plantafstand 70 cm * 40 cm veldgrootte 5,6 m * 4,0 m = 22,4 m 2 aantal herhalingen 4 proefveldgrootte 806 m 2 exclusief rand en spuitspoor voorvrucht broccoli % afslibbaar 38 % organisch stof 2,5 ph-kcl 6,8 bemesting kg/ha 12 mei: 210 kg N als KAS onkruidbestrijding 19 mei 3,0 l Butisan S + 0,2 l Centium 9 juni 1,0 l Butisan S + 0,75 kg Lentagran beregening 24 mei 15 mm spuitdata 25 mei, 3, 9, 17, 24 en 29 juni 2011 beoordelingsdata 15, 30 juni, 12 en 25 juli 2011 oogstdatum 25 juli 2011 In onderstaand schema staan de spuitdata van de verschillende behandelingen opgenomen. Tabel 3: schema met bespuitingen Andijk, bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011. nr. behandeling spuitdata 25-5 3-6 9-6 17-6 24-6 29-6 8-7 inzet 1w* 2w 3w 4w 5w 6w 7w 1 onbehandeld (# koolgalmug) (33) (12) (26) 2 Gaucho 3 Karate Zeon na pl + 2, 4, 6 w x x x x 4 Movento 3 + 5 weken x x 5 Gaucho + Karate na pl + 2, 4, 6 w x x x x 6 Gaucho + Movento 3 + 5 weken x x 7 exp. C 8 exp. A 9 exp. B Door de wind werd 2 dagen na het planten niet gespoten. Achter onbehandeld staat het aantal gevangen koolgalmuggen vermeld. 2.3. Statistiek De cijfers in de tabellen zijn geanalyseerd met Genstat (Anova). In de tabellen wordt met een P de betrouwbaarheid aangegeven. Als de P een waarde heeft die kleiner is dan of gelijk is aan 0,05 dan zijn er betrouwbare verschillen tussen de behandelingen. Met de LSD (kleinst betrouwbare verschil bij een P van 0,05) wordt aangegeven welke verschillen betrouwbaar zijn. Als een verschil tussen twee behandelingen groter is dan de LSD. dan is dat verschil betrouwbaar. Dit wordt ook aangegeven door middel van letters in de tabellen. Als een van de letters van een behandeling overeenkomt met een andere behandeling dan is het verschil tussen deze twee behandelingen niet betrouwbaar. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 7

Wanneer de betrouwbaarheid (P) tussen 0,05 en 0,10 in ligt, zijn verschillen tussen de behandelingen niet betrouwbaar, maar kan worden gesproken van een tendens als de verschillen in lijn liggen met datgene wat werd verwacht. 3. RESULTATEN Na behandeling van het weer zullen de resultaten van de proef behandeld worden. Gedurende de proef werden er geen symptomen van fytotoxiciteit gevonden. Een uitgebreid overzicht van de resultaten per veld is te vinden in bijlage II. In bijlage III zijn diverse foto s van de proef opgenomen. Er werden in Andijk geen verschillen in gewasstand of selectiviteit door de bespuitingen in spitskool waargenomen. Tot en met 15 juni waren er nog geen koolgalmug symptomen in de spitskool zichtbaar. 3.1. Het weer tijdens de proef Onderstaande weersgegevens zijn afkomstig van het KNMI en zijn landelijke gemiddelden. De weersomstandigheden tijdens spuiten staan in bijlage IV. Een uitgebreid overzicht van de weersgegevens van weerstation Zwaagdijk is te vinden in bijlage V. Mei 2011: Vrij warm, gemiddeld over het land droog en zonnig Mei was een vrij warme lentemaand met in De Bilt een gemiddelde temperatuur van 14,0 C tegen normaal 13,1 C. Mei was een zonnige maand met gemiddeld over het land 266 zonuren tegen 213 uren. Gemiddeld over het land is in mei 25 mm gevallen, tegen een langjarig gemiddelde van 61 mm. Langs de westkust en in het zuidoosten van het land viel op een aantal plaatsen minder dan 10 mm. Het natst was mei in het noordoosten van het land met 40 tot ruim 60mmregen. Ook maart en april waren zeer droog. Aan het einde van de maand mei bedroeg het landelijk gemiddelde neerslagtekort 135 mm, een stuk hoger dan de 110mm in 1976, het jaar met het hoogste tekort tot nu toe. Juni 2011: Aan de warme kant, nat en normale hoeveelheid zon De gemiddelde temperatuur in De Bilt was 16,1 C, tegen een langjarig gemiddelde van 15,6 C. De eerste 4 dagen van de maand warmen mooi, hierna werd het weer wisselvallig, met op vrijwel elke dag wel regen en een temperatuur die normaal was voor de tijd van het jaar. Tussen 26 en 28 juni was het even zeer warm. Juni was een natte maand met gemiddeld over het land 96 mm, neerslag tegen 68 mm normaal. Door het vaak buiige karakter van de neerslag waren de maandsommen neerslag bijzonder grillig over het land verdeeld ( 50 130 mm neerslag). Landelijk gemiddeld scheen de zon 219 uren tegen 201 uren normaal. Juli 2011: Zeer nat, koel en somber Juli was een zeer natte maand met weinig zon en lage temperaturen. Gemiddeld over het land viel 135 mm neerslag tegen 73 mm normaal. Vooral in het midden en westen viel veel regen. De maandsom kwam daar op diverse plaatsen ruim boven de 200 mm uit. In De Bilt is de gemiddelde temperatuur uitgekomen op 15,9 C, twee graden onder het langjarig gemiddelde van 17,9 C. Landelijk gemiddeld scheen de zon 158 uren tegen 212 uren normaal. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 8

3.2. Resultaten signalering koolgalmug. In onderstaande grafiek staan de resultaten van de tellingen van de koolgalmug die driemaal per week werden uitgevoerd. In Andijk stonden 3 feromoonvallen, de val Andijk achter stond in het perceel spitskool. Op 30 mei werd de eerste koolgalmuggen gevangen. Een kleine tweede piek werd 27 juni in Andijk voor en het midden waargenomen. Begin juli (3 weken voor de oogst) was in Andijk voor en in het midden nog een flinke piek in de vlucht waarneembaar. Opvallend was dat een broccoli proef achter in Andijk naast de spitskool proef zeer zwaar was aangetast en de spitskool nauwelijks. Op basis van de vangsten en de aantasting zou je kunnen aannemen dat spitskool niet zo lekker / aantrekkelijk is voor de koolgalmug. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 9

3.3. Resultaten koolgalmug Na het planten op 18 mei werden de standaard twee wekelijkse bespuitingen uitgevoerd op 23 mei, 3, 17 en 29 juni. De vaste bespuitingen met Movento werden in week 3 (9 juni) en 5 (24 juni) na het planten uitgevoerd. In tabel 4 zijn de resultaten van de koolgalmug aantasting opgenomen. Bij de oogst op 25 juli werd het omblad niet meegenomen in de aantasting door koolgalmug. Tabel 4: resultaten Andijk, bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011. proef 11465 1 juli 12 juli 25 juli nr. % + kgm kgm index % + kgm kgm index % + kgm kgm index 1 onbehandeld 9,5 6,5 6,6 5,0 0,6 0,6 2 Gaucho 6,6 3,2 3,6 2,2 1,9 1,8 3 Karate Zeon 4x 5,4 3,2 7,1 5,6 3,1 3,0 4 Movento 2x 8,4 4,2 4,2 3,0 1,3 1,2 5 Gaucho + Karate 4x 7,2 4,6 4,2 3,2 3,8 3,6 6 Gaucho + Movento 2x 6,6 3,4 4,2 2,8 1,3 1,2 7 exp. C 4,2 2,0 4,2 2,4 0,0 0,0 8 exp. A 8,4 4,4 6,6 4,8 3,8 2,4 9 exp. B 5,4 2,8 6,0 4,0 1,9 1,6 P 0,783 0,524 0,723 0,618 0,528 0,561 LSD (P = 0,05) 6,6 4,0 4,9 4,0 4,1 3,5 % + kgm = % planten / kool met aantasting door koolgalmug. De om de proef liggende onbehandelde broccoli bleek eind juni al zwaar aangetast door de koolgalmug. De mate van aantasting bij de spitskool was heel gering, slechts enkele planten waren duidelijk hartloos door de koolgalmug. Bij de oogst op 25 juli werd duidelijk dat tussen de 0 en 4% van de planten daadwerkelijk schade had, waarvan de meeste planten ongeschikt waren voor de verkoop. Geen van de behandelingen verschilde qua aantasting betrouwbaar van onbehandeld. In tabel 5 zijn de resultaten van de oogst opgenomen. Tabel 5: resultaten oogst spitskool Andijk, bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011. proef 11465 27-jul nr. gem. gewicht (kg) 1 onbehandeld 1,38 ab 2 Gaucho 1,38 ab 3 Karate Zeon 4x 1,41 b 4 Movento 2x 1,37 ab 5 Gaucho + Karate 4x 1,34 ab 6 Gaucho + Movento 2x 1,35 ab 7 exp. C 1,31 a 8 exp. A 1,52 c 9 exp. B 1,39 ab P 0,020 LSD (P = 0,05) 0,1 Behalve behandeling 8 verschilde het gemiddeld koolgewicht niet van onbehandeld. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 10

Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 11

4. CONCLUSIES Op basis van de resultaten kunnen de volgende conclusies uit de proef naar de bestrijding van koolgalmug in spitskool worden getrokken: Op basis van de signalering en aantasting lijkt het dat spitskool minder aantrekkelijk is voor koolgalmug dan broccoli. De proef werd op een perceel met een hoge infectiedruk slechts gering aangetast. Tussen onbehandeld en de behandelingen waren er geen betrouwbare verschillen in effectiviteit tegen de koolgalmug. Er zijn geen symptomen van fytotoxiciteit (verkleuring, misvorming of verbranding) als gevolg van de middelen gevonden. Bij de oogst bleek dat behandeling 8 een hogere productie had dan onbehandeld en de overige behandelingen. Aangetaste spitskool bij de oogst op 25 juli. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 12

BIJLAGE I: Proefopzet Proefplaats: Bij dhr. K. Appelman, perceel Gedeputeerde Laanweg Andijk. Ras: Marchall. zaaidatum: 12 april 2011. Plantdatum: 18 mei 2011. Plantafstand: 70 * 40 cm. Veldgrootte: (8 rij breed * 9 rijen + 1 leeg lang = netto 40 planten). bruto veld is 4 m lang (incl. 1 lege regel) en 5,6 m breed = 20 m². Aantal herhalingen: 4 Aantal velden: 36 Proefveldgrootte 36 * 22,4 = 806 m 2 exclusief rand / spuitspoor. Bemesting: standaard door teler. Gewasbescherming: als praktijk, geen insecticiden, eventueel Bt tegen rupsen. Aantal objecten: 9 Objecten: nr middelen dosering toediening 1 onbehandeld --- --- 2 Gaucho Tuinbouw 2,15 g / 1000 pl tijdens het zaaien 3 Karate Zeon + Agral Gold 0,050 l + 0,100 /ha spuiten na planten + 2, 4, 6 weken 4 Movento 0,5 l / ha 3 en 5 weken na planten 5 Gaucho Tuinbouw + 2,15 g / 1000 pl tijdens het zaaien Karate Zeon + Agral Gold 0,050 l + 0,100 /ha spuiten na planten + 2, 4, 6 weken 6 Gaucho Tuinbouw + 2,15 g / 1000 pl tijdens het zaaien Movento 0,5 l / ha 3 en 5 weken na planten 7 exp. C 8 exp. A 9 exp. B Toepassingstechniek: phyto drip (4 obj), aanvullende gewasbespuitingen. Hoeveelheid water: 400 l/ha. Druk: 2.2 bar bij de fles. Spuitapparatuur: tractor spuit met perslucht en spuitboom van 6 meter met 12 doppen 110-04 (TeeJet Airmix), op een dopafstand van 50 cm. Timing bespuitingen: 2 of 4 bespuitingen. Waarnemingen: - bij optreden aantasting door koolgalmug iedere twee weken 40 planten op aantasting beoordelen (matig, licht, zwaar). - bij iedere waarneming grootte van het gewas noteren (BBCH). Aantal waarnemingen: ongeveer 5 gewas en 1 oogstwaarneming op koolgalmug. Gewasbeoordeling: bij vóórkomen overig plagen per veld: 9 = vrij van aantasting; 1 = zeer zwaar aangetast. Weersgegevens: max., gem. en min. temperatuur, neerslag, RV, windrichting en windsnelheid tijdens proeven. Oogst: 40 planten per ha wegen en kwaliteit beoordelen. Eventueel verdelen in mate van aantasting door koolgalmug. Bereken: bereken index zwaarte aantasting en productie en kwaliteit per ha. Rapportage: in Word, inclusief digitale foto s verloop van de proeven. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 13

Plattegrond proef 11465 bij dhr. K. Appelman. Andijk 18 4 36 5 17 8 35 7 16 1 34 2 15 9 33 6 14 7 32 1 13 2 31 9 12 5 30 3 11 6 29 8 10 3 28 4 9 9 27 3 8 3 26 2 7 8 25 6 6 4 24 7 5 1 23 5 4 7 22 1 3 5 21 9 2 2 20 4 1 6 19 8 Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 14

BIJLAGE II: Resultaten per herhaling Resultaten 11525 Wervershoof, bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011. nr. hh veld aantasting koolgalmug 1 juli 2011 (v/d 42) aantasting koolgalmug 12 juli 2011 (v/d 42) geen licht matig zwaar % kool + kgm kgm index geen licht mati g zwaa r % kool + kgm kgm index 1 A 5 37 2 2 1 11,9 7,1 39 1 1 1 7,1 4,8 1 B 16 38 0 2 2 9,5 7,9 37 2 0 3 11,9 8,7 1 C 22 41 1 0 0 2,4 0,8 41 0 1 0 2,4 1,6 1 D 32 36 2 1 3 14,3 10,3 40 0 0 2 4,8 4,8 2 A 2 33 5 4 0 21,4 10,3 38 2 1 1 9,5 5,6 2 B 13 42 0 0 0 0,0 0,0 42 0 0 0 0,0 0,0 2 C 26 42 0 0 0 0,0 0,0 41 0 0 1 2,4 2,4 2 D 34 40 1 1 0 4,8 2,4 41 1 0 0 2,4 0,8 3 A 8 41 1 0 0 2,4 0,8 39 1 1 1 7,1 4,8 3 B 10 40 1 0 1 4,8 3,2 39 2 0 1 7,1 4,0 3 C 27 39 2 1 0 7,1 3,2 40 0 0 2 4,8 4,8 3 D 30 39 0 2 1 7,1 5,6 38 0 1 3 9,5 8,7 4 A 6 35 3 3 1 16,7 9,5 41 0 0 1 2,4 2,4 4 B 18 40 1 1 0 4,8 2,4 40 1 0 1 4,8 3,2 4 C 20 40 2 0 0 4,8 1,6 40 0 0 2 4,8 4,8 4 D 28 39 2 1 0 7,1 3,2 40 2 0 0 4,8 1,6 5 A 3 36 0 5 1 14,3 10,3 42 0 0 0 0,0 0,0 5 B 12 38 2 2 0 9,5 4,8 39 1 0 2 7,1 5,6 5 C 23 41 1 0 0 2,4 0,8 41 0 1 0 2,4 1,6 5 D 36 41 0 0 1 2,4 2,4 39 1 0 2 7,1 5,6 6 A 1 35 4 3 0 16,7 7,9 39 2 1 0 7,1 3,2 6 B 11 38 2 1 1 9,5 5,6 40 0 1 1 4,8 4,0 6 C 25 42 0 0 0 0,0 0,0 41 0 0 1 2,4 2,4 6 D 33 42 0 0 0 0,0 0,0 41 0 1 0 2,4 1,6 7 A 4 36 3 3 0 14,3 7,1 39 3 0 0 7,1 2,4 7 B 14 42 0 0 0 0,0 0,0 41 0 1 0 2,4 1,6 7 C 24 41 1 0 0 2,4 0,8 42 0 0 0 0,0 0,0 7 D 35 42 0 0 0 0,0 0,0 39 1 0 2 7,1 5,6 8 A 7 35 2 3 2 16,7 11,1 37 2 0 3 11,9 8,7 8 B 17 40 2 0 0 4,8 1,6 37 1 1 3 11,9 9,5 8 C 19 41 1 0 0 2,4 0,8 42 0 0 0 0,0 0,0 8 D 29 38 3 1 0 9,5 4,0 41 1 0 0 2,4 0,8 9 A 9 39 2 1 0 7,1 3,2 39 1 1 1 7,1 4,8 9 B 15 40 0 2 0 4,8 3,2 37 2 0 3 11,9 8,7 9 C 21 41 0 1 0 2,4 1,6 41 1 0 0 2,4 0,8 9 D 31 39 2 1 0 7,1 3,2 41 0 1 0 2,4 1,6 Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 15

nr. hh veld aantasting koolgalmug 25 juli 2011 (v/d 42) oogst 25 juli geen licht matig zwaa r % kool + kgm kgm index gem. gewicht (kg/kool) 1 A 5 39 0 0 1 2,5 2,4 1,36 1 B 16 40 0 0 0 0,0 0,0 1,40 1 C 22 40 0 0 0 0,0 0,0 1,34 1 D 32 39 0 0 0 0,0 0,0 1,41 2 A 2 39 0 0 1 2,5 2,4 1,36 2 B 13 39 0 0 1 2,5 2,4 1,37 2 C 26 39 0 0 1 2,5 2,4 1,42 2 D 34 39 0 0 0 0,0 0,0 1,38 3 A 8 40 0 0 0 0,0 0,0 1,38 3 B 10 40 0 0 1 2,5 2,4 1,36 3 C 27 39 0 0 1 2,5 2,4 1,37 3 D 30 37 0 0 3 7,5 7,1 1,52 4 A 6 28 0 0 2 5,0 4,8 1,30 4 B 18 39 0 0 0 0,0 0,0 1,43 4 C 20 40 0 0 0 0,0 0,0 1,26 4 D 28 40 0 0 0 0,0 0,0 1,47 5 A 3 40 0 0 0 0,0 0,0 1,47 5 B 12 37 0 0 3 7,5 7,1 1,38 5 C 23 38 0 0 3 7,5 7,1 1,28 5 D 36 40 0 0 0 0,0 0,0 1,24 6 A 1 39 0 0 1 2,5 2,4 1,31 6 B 11 40 0 0 0 0,0 0,0 1,37 6 C 25 39 0 0 1 2,5 2,4 1,36 6 D 33 39 0 0 0 0,0 0,0 1,34 7 A 4 40 0 0 0 0,0 0,0 1,37 7 B 14 36 0 0 0 0,0 0,0 1,28 7 C 24 40 0 0 0 0,0 0,0 1,33 7 D 35 40 0 0 0 0,0 0,0 1,24 8 A 7 38 2 0 2 10,0 6,3 1,50 8 B 17 37 1 0 1 5,0 3,2 1,50 8 C 19 40 0 0 0 0,0 0,0 1,41 8 D 29 40 0 0 0 0,0 0,0 1,65 9 A 9 40 0 0 0 0,0 0,0 1,41 9 B 15 39 0 1 0 2,5 1,6 1,42 9 C 21 39 0 0 2 5,0 4,8 1,32 9 D 31 40 0 0 0 0,0 0,0 1,42 Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 16

BIJLAGE III: Foto s Foto 1: overzicht proef 11465 30 juni 2011, Andijk. Foto 2: beeld aantasting koolgalmug spitskool 30 juni 2011, Andijk. Foto 3: oogst spitskool, 25 juli 2011, Andijk. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 17

Foto 4: hartloze kool door aantasting koolgalmug veld 3 (zijscheuten zijn uitgelopen), 25 juli 2011, Andijk. Foto 5: door koolgalmug aangetaste spitskool. Zichtbaar aan de misvormingen van het blad, 25 juli 2011, Andijk Foto 6, door koolgalmug aantasting is het groeipunt van de spitskool gaan rotten en verloren gegaan, 25 juli 2011, Andijk. Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 18

BIJLAGE IV: Weersgegevens tijdens de bespuitingen Omstandigheden tijdens bespuitingen, proef 11465 Andijk 2011 datum 25 mei 3 juni 9 juni 17 juni tijd 11.30 9.00 13.00 11.45 % bewolkt 0 50 40 100 BBCH-code 13 15 17 18/19 grondtoestand* vochtig droog droog nat gewastoestand* droog droog droog droog temperatuur (ºC) 19 17 19 17 windsnelheid ZW 2 O 3 W 4 W 4 R.V. 40 85 50 60 *droog, vochtig of nat Vervolg omstandigheden tijdens bespuitingen, proef 11465 Andijk 2011. datum 24 juni 29 juni tijd 9.00 15.30 % bewolkt 100 50 BBCH-code 19 41 grondtoestand* vochtig vochtig gewastoestand* droog droog temperatuur (ºC) 14 20 windsnelheid W 2 N 4 R.V. 80 60 *droog, vochtig of nat Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 19

BIJLAGE V: Weersgegevens gedurende de proeven Weersgegevens van 2011 van weerstation Zwaagdijk, Dacom Automatisering. temperatuur ( C) neersla g straling RV-min wind wind snelheid datum gemiddeld maximum minimum (mm) (W/m²) (%) richting m/s 01-05-11 13,1 17,9 8,2 0,0 2420 30 NO 3,5 02-05-11 10,2 12,9 7,0 0,0 2463 39 NO 4,4 03-05-11 8,7 12,1 4,6 0,0 2430 40 NO 3,8 04-05-11 8,9 12,5 4,7 0,0 2038 56 NO 2,9 05-05-11 11,3 17,2 5,0 0,0 2268 36 NO 1,1 06-05-11 15,8 22,0 9,6 0,0 2116 28 OZO 1,8 07-05-11 20,1 26,9 14,3 0,0 2210 32 OZO 2,8 08-05-11 20,2 26,7 16,1 0,0 2277 33 Z 3,8 09-05-11 15,6 18,4 12,5 1,2 980 73 NO 1,8 10-05-11 14,5 21,3 8,8 1,8 1812 56 NO 1,2 11-05-11 14,9 19,6 9,0 0,0 2668 47 W 1,8 12-05-11 12,6 16,0 8,9 0,0 2133 55 ZW 2,6 13-05-11 13,2 16,9 8,6 0,0 2457 50 ZZO 2,2 14-05-11 11,3 13,4 6,8 0,0 1866 57 WZW 3,5 15-05-11 10,6 13,9 6,0 0,0 2047 61 WZW 3,2 16-05-11 12,2 14,1 10,2 2,6 670 80 ZW 4,6 17-05-11 13,0 14,7 11,8 1,8 988 78 ZW 3,5 18-05-11 13,8 15,4 12,8 0,2 696 75 WZW 3,9 19-05-11 13,0 15,8 9,5 0,2 1734 57 NNO 1,6 20-05-11 13,5 19,3 8,0 0,0 2466 47 WZW 1,7 21-05-11 14,9 21,1 5,9 0,0 2940 42 NNO 1,2 22-05-11 14,6 16,6 11,5 1,6 1667 59 WZW 4,3 23-05-11 15,1 20,6 9,2 0,0 3134 44 ZW 4,4 24-05-11 13,0 14,7 9,8 0,0 2818 50 WNW 5,2 25-05-11 14,3 20,8 6,6 0,0 3166 36 OZO 1,4 26-05-11 15,3 17,2 13,1 0,0 1719 52 WZW 6,4 27-05-11 11,3 13,0 8,0 3,4 978 72 ZW 4,3 28-05-11 12,1 14,6 8,9 2,4 1171 64 ZW 5,1 29-05-11 14,6 17,3 12,5 0,0 1103 70 WZW 6,2 30-05-11 17,5 26,6 10,6 1,0 2238 35 WZW 2,2 31-05-11 13,3 14,9 10,1 3,6 1071 65 NW 3,1 01-06-11 12,9 17,8 6,3 0,0 2250 45 N 1,4 02-06-11 14,8 19,6 6,4 0,0 2234 43 NNO 2,2 03-06-11 17,2 22,1 12,9 0,0 2339 56 NO 3,5 04-06-11 19,0 24,8 13,6 0,0 2419 55 NNO 4,0 05-06-11 14,9 17,4 13,0 17,4 770 79 N 4,2 06-06-11 14,6 16,8 12,9 2,4 699 82 Z 2,3 07-06-11 15,2 18,5 11,5 0,8 1238 64 O 1,7 08-06-11 14,4 17,1 11,6 3,6 763 56 ZW 3,5 09-06-11 14,7 17,8 10,5 0,0 1205 47 WZW 3,8 10-06-11 13,9 19,2 9,0 3,6 878 43 WZW 1,9 11-06-11 12,3 15,3 8,7 0,4 809 57 W 3,2 12-06-11 13,9 18,8 8,0 0,0 1050 42 ZO 2,1 13-06-11 15,6 18,3 13,3 0,8 340 61 ZW 4,7 14-06-11 15,6 18,6 12,0 0,0 1007 57 ZZW 1,8 15-06-11 16,5 21,7 10,8 0,0 686 65 Z 1,8 Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 20

temperatuur ( C) neersla g straling RV-min wind wind snelheid datum gemiddeld maximum minimum (mm) (W/m²) (%) richting m/s 16-06-11 15,4 16,8 13,0 29,8 306 77 W 2,7 17-06-11 14,8 17,3 12,8 0,8 591 62 OZO 3,5 18-06-11 14,4 16,6 12,3 7,0 630 68 ZW 7,0 19-06-11 13,7 15,4 12,1 3,2 492 69 WZW 6,1 20-06-11 15,6 19,2 11,5 0,0 768 55 N 2,3 21-06-11 16,4 19,1 13,7 2,4 696 64 ZZW 4,2 22-06-11 15,1 16,8 13,2 2,8 438 67 ZW 4,4 23-06-11 14,9 17,4 11,7 13,6 798 69 WZW 4,6 24-06-11 13,7 16,3 10,7 2,4 974 62 Z 3,2 25-06-11 13,8 16,6 11,5 2,2 381 87 ZW 3,1 26-06-11 19,6 24,1 15,6 1,0 1310 63 O 2,0 27-06-11 23,3 29,3 17,1 0,0 1580 49 O 2,3 28-06-11 24,1 30,2 20,4 4,6 1019 56 NW 2,2 29-06-11 17,5 19,9 12,9 9,8 950 66 WNW 3,4 30-06-11 14,5 18,4 10,2 0,0 1628 58 W 2,6 01-07-11 13,8 16,7 10,0 1,4 1288 61 NW 3,1 02-07-11 13,8 16,8 9,7 0,0 1156 59 NW 3,1 03-07-11 14,4 17,2 11,0 0,0 1377 63 NNW 3,3 04-07-11 14,7 17,5 11,0 0,0 1473 66 N 2,5 05-07-11 16,4 21,5 9,8 0,0 1939 58 OZO 1,0 06-07-11 18,1 20,2 14,1 0,2 1332 54 Z 3,9 07-07-11 18,2 21,6 13,9 0,0 1420 49 OZO 2,6 08-07-11 17,0 19,5 14,2 3,2 1162 59 ZW 2,9 09-07-11 17,2 19,8 15,2 0,6 1183 56 WZW 4,2 10-07-11 17,3 21,0 13,7 0,0 1537 63 WZW 2,6 11-07-11 16,9 21,5 10,6 0,0 1454 55 NO 0,9 12-07-11 17,4 21,6 14,0 14,2 1337 55 NNO 3,9 13-07-11 13,3 13,9 12,3 17,6 315 86 NW 7,3 14-07-11 14,9 16,8 12,9 20,4 305 93 NW 4,9 15-07-11 16,5 20,4 13,5 2,8 2303 63 ZZO 3,9 16-07-11 16,2 19,2 14,7 10,2 777 74 ZZW 3,2 17-07-11 15,4 17,7 13,9 14,8 1460 74 ZZW 4,9 18-07-11 14,9 16,2 13,9 9,2 963 83 ZZW 6,1 19-07-11 16,5 20,3 13,3 0,0 2021 61 NNW 3,0 20-07-11 16,6 19,7 12,4 0,0 1822 66 NNW 1,0 21-07-11 16,6 19,5 13,5 0,4 2410 71 NO 2,4 22-07-11 15,1 16,7 13,2 0,0 1497 61 NW 3,7 23-07-11 13,1 16,0 11,4 7,4 1468 69 WNW 5,5 24-07-11 12,7 13,6 11,7 18,2 566 93 WNW 6,6 25-07-11 13,9 17,2 9,6 0,4 930 76 ZW 1,2 Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 21

BIJLAGE VI: GEP certificaat Proeftuin Zwaagdijk Bestrijding koolgalmug in spitskool, PT 2011 22