Product-info Citrusfruit 2011

Product-info Citrusfruit 2011 PT 2011-22 Maart 2011 - Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt & Innovatie

Product-info Citrusfruit 2011 Auteur Peter van der Salm Functie Marktanalist Telefoon 079 347 06 62 e-mail p.vandersalm@tuinbouw.nl Productschap Tuinbouw, Postbus 280, 2700 AG Zoetermeer Telefoon 079 347 07 07 email info@tuinbouw.nl internet www.tuinbouw.nl Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook zonder toestemming van de uitgever of auteur. 1

2 Productschap Tuinbouw

Inhoudsopgave Samenvatting 5 1 Inleiding 7 2 Productie 9 2.1 Productie wereldwijd 9 2.2 Productie en export in het Middellandse Zeegebied 13 3 Handel 17 3.1 Wereldhandel 17 3.1.1 Citrusfruit algemeen 17 3.2 Import in de Europese Unie 22 3.2.1 Citrusfruit algemeen 22 3.2.2 Sinaasappel 23 3.2.3 Grapefruit 24 3.2.4 Mandarijn 25 3.2.5 Citroenen 26 3.2.6 Limoenen 27 3.2.7 Overig citrusfruit 28 4 Nederland 29 4.1 Handel 29 4.1.1 Import in Nederland 29 4.1.2 Uitvoer uit Nederland 33 4.2 Consumentenaankopen 39 4.3 Retail 40 4.3.1 Supermarktomzetten 40 4.3.2 Supermarktaanbiedingen 42 3 Productschap Tuinbouw 3

4 Productschap Tuinbouw

Samenvatting Opkomst van China De grootste producenten van citrusfruit zijn te vinden in Amerika en Azië. De productie van de verschillende soorten citrusfruit in China is de laatste jaren sterk toegenomen. Een andere ontwikkeling is dat de handel in mandarijnen, waarvan China de grootste producent is, sterker is gegroeid dan de handel in sinaasappels. Productielanden Drie van de vier grootste producenten van sinaasappels (Brazilië, de Verenigde Staten en Mexico) zijn te vinden op het Amerikaanse continent. De twee andere landen in de top 5 van sinaasappelproducenten (India en China) liggen in Azië. De grootste producent van Europa, Spanje, staat nummer zes op de wereldranglijst. De top 10 wordt compleet gemaakt door Iran, Italië, Indonesië en Egypte. China is onbetwist de grootste mandarijnenproducent ter wereld, gevolgd door Spanje en Brazilië. De mandarijnenproductie in China vertoonde een stijgende lijn in de periode 2006 2010. In Spanje was er in deze periode sprake van een dalende trend. India, Mexico en Argentinië zijn de grootste producenten van citroenen en limoenen. In China is de productie van citroenen en limoenen in de periode 2006 2009 sterk toegenomen. De Verenigde Staten is de grootste producent van grapefruit ter wereld. China, waar de productie van grapefruit sterk is gegroeid in de periode 2006 2010, is nummer twee. Productie en export in het Middellandse Zeegebied Voor Nederland en andere Europese landen is het Middellandse Zeegebied het meest nabije productiegebied van citrusfruit. Uit statistieken van het Comité de Liaison de l'agrumiculture Méditerranéene (CLAM) blijkt dat Spanje, Italië, Egypte en Turkije de grootste citrusproducenten in het Mediterrane gebied zijn en dat Spanje en Turkije de belangrijkste exporteurs zijn. Het CLAM publiceert ook exportprognoses voor het seizoen 2010/2011. Hieruit blijkt dat de meeste Mediterrane landen verwachten dit seizoen meer mandarijnen te exporteren. Alleen Frankrijk en Israël verwachten een daling van hun mandarijnenexport. Tunesië en Egypte verwachten dit seizoen minder sinaasappels te exporteren, terwijl de andere Mediterrane landen verwachten juist meer sinaasappels uit te voeren. Als enige CLAM-land verwacht Tunesië dit seizoen minder citroen uit te voeren. De andere Mediterrane landen, waaronder de grootste exporteurs Turkije en Italië, verwachten meer te kunnen exporteren. Van grapefruit wordt dit seizoen een lagere uitvoer verwacht. Dat komt vooral omdat de drie grootste Mediterrane exporteurs, Spanje, Israël en Turkije, minder denken te kunnen exporteren. Wereldhandel De top 5 van citrusexporteurs wordt gevormd door Spanje, Zuid-Afrika, Turkije, China en de Verenigde Staten. De rol van China als exporteur is sterk gegroeid na 2006. Nederland kwam in 2009 (als re-exporteur) op een zevende plaats. De top vijf van importeurs wordt gevormd door Rusland, Duitsland, Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Behalve Rusland spelen deze importlanden allemaal een rol bij de re-export van citrusfruit. Sinaasappel is nog altijd het belangrijkste citrusfruit in de wereldhandel. De top 5 van de sinaasappelexporteurs bestaat uit: Spanje, Zuid-Afrika, Egypte, de Verenigde Staten en Turkije. China ontbreekt in deze top 5 maar is inmiddels wel opgeklommen tot een negende plaats. Als de ontwikkelingen in China zo door gaan zal het binnenkort Marokko en Nederland passeren als exporteur van sinaasappels. Spanje, China en Turkije zijn de belangrijkste exporteurs van mandarijn. De mandarijnenuitvoer uit China is de laatste jaren sterk gestegen. Zuid-Afrika en de Verenigde Staten zijn de belangrijkste exporteurs van grapefruit. Nederland kwam in 2009 als doorvoerland op de derde plaats als grapefruitexporteur. Import in de Europese Unie Er wordt jaarlijks ruim 2.000 miljoen kilo citrusfruit door EU-landen geïmporteerd uit landen buiten de Europese Unie. De invoer is het grootste in de maanden juli, augustus, september en oktober. In november en december daalt de invoer weer, als de Europese citrusoogst op gang is gekomen. De invoer van citrusfruit in de Europese Unie komt voor een belangrijk deel van landen op het Zuidelijk Halfrond, zoals Zuid-Afrika en Productschap Tuinbouw 5

Argentinië, waar het oogstseizoen begint als het Europese seizoen op zijn einde begint te lopen. Andere belangrijke exporteurs naar de Europese Unie zijn Mediterrane landen als Turkije, Marokko, Egypte en Israël. De import van sinaasappels in de EU is in november en december het laagst. In de maanden daarna groeit de invoer gestaag tot deze in de periode augustus t/m oktober een hoogtepunt bereikt. Zuid-Afrika en Egypte zijn de grootste exporteurs van sinaasappel naar de Europese Unie. De invoer van grapefruit in de EU is meestal op zijn hoogst in de maanden oktober-november en in juni. In augustus en september is de invoer het laagst. De top 5 van grapefruitexporteurs naar de EU bestaat uit Zuid-Afrika, China, Turkije, Israël en de Verenigde Staten. De invoer van mandarijnen in de Europese Unie is het grootst in de periode november t/m februari. Marokko, Turkije en Zuid-Afrika zijn de belangrijkste exporteurs van mandarijnen naar de Europese Unie. De grootste producent van mandarijnen ter wereld, China, exporteert nauwelijks naar de EU. De invoer van citroenen in de EU is het grootst in de periode juni t/m oktober. Argentinië, Turkije en Zuid-Afrika zijn de belangrijkste exporteurs van citroenen naar de EU. De landen van de Europese Unie importeren vooral limoenen uit Brazilië, Mexico en andere Latijns-Amerikaanse landen. De grootste exporteur van overige soorten citrusfruit naar de Europese Unie is Israël. Import In Nederland De invoer van citrusfruit in Nederland is op zijn hoogst in de periode juli t/m oktober en bestaat voor ongeveer de helft uit sinaasappels. De invoer van grapefruit en limoenen is de laatste jaren toegenomen. Nederland importeert citrusfruit uit landen over de gehele wereld, maar vooral uit Spanje, Zuid-Afrika, Argentinië, Marokko en China. Met name China is de laatste jaren sterk opgekomen als citrusleverancier. Zuid-Afrika en Spanje zijn de twee grootste exporteurs van sinaasappels naar Nederland. Uitvoer uit Nederland De re-export van citrusfruit uit Nederland vertoont, ondanks een daling in 2009, een stijgende lijn. Ongeveer 40% van de re-export bestaat uit sinaasappel. In de periode 2006 2009 is de re-export van grapefruit sterk gestegen. De belangrijkste bestemmingen voor de Nederlandse re-export van citrusfruit zijn Duitsland, Frankrijk, Polen, België en Rusland. De meeste groei vertoont de re-export naar Polen, Rusland, Tsjechië en enkele andere Oost-Europese bestemmingen. De re-export van sinaasappels vertoont een dalende lijn in de periode 2007-2009. De stijgende lijn in de uitvoer van grapefruit is voor een groot deel te danken aan de uitvoer naar Oost-Europese landen als Polen, Tsjechië, Rusland, Roemenië en Slowakije. Duitsland, Rusland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk zijn de belangrijkste bestemmingen voor de re-export van mandarijn uit Nederland. Citroenen exporteert Nederland vooral naar Duitsland en Polen. De belangrijkste bestemmingen voor de re-export van limoen zijn Duitsland, Frankrijk en het Verenigd koninkrijk. Consumentenaankopen en retail Sinaasappelen en mandarijnen zijn nummer 2 en 4 op de ranglijst van fruit in Nederland, zowel bij de aankoop in kilogram als bij de bestedingen in euro. De huishoudelijke aankoop van sinaasappels is de laatste jaren afgenomen in Nederland. De mandarijn heeft zich wat beter gehandhaafd dan de sinaasappel. Het percentage Nederlandse huishoudens dat grapefruit koopt is in de periode 2005 2010 gedaald van 17% naar 14% en de gekochte hoeveelheid is afgenomen van 1,5 kg naar 1,0 kg per huishouden. De omzet van de Nederlandse supermarkten met citrusfruit is in 2010 met 9% gestegen ten opzichte van 2009. De omzet met sinaasappels is minder gestegen dan de omzet van de productgroep citrusfruit als geheel, waardoor het aandeel van de sinaasappels in de totale omzet van citrusfruit is gedaald. Supermarktaanbiedingen met sinaasappels zijn er vooral in de wintermaanden. Dat is een logische periode, want in de lente en zomer is er veel vers zomerfruit en aan het eind van de zomer komen appels en peren van de nieuwe oogst beschikbaar. In 2010 zijn er meer landelijke aanbiedingen geweest dan in 2009. Landelijke supermarktaanbiedingen met mandarijnen zijn er vooral in de maanden november t/m januari, maar ook in de periode mei-juni zijn er regelmatig meerdere formules die actie voeren met mandarijnen. 6 Productschap Tuinbouw

1 Inleiding In deze Product-Info Citrusfruit wordt gebruik gemaakt van diverse bronnen. Voor productiecijfers wereldwijd is gebruik gemaakt van de gegevens van de FAO. Voor de productie in de Mediterrane landen en prognoses voor de export uit die landen is gebruik gemaakt van gegevens van het Comité de Liaison de l'agrumiculture Méditerranéene (CLAM). Handelscijfers (import en export) worden in de EU geregistreerd door Eurostat, het statistische bureau van de Europese Unie. Na het opengaan van de EU-binnengrenzen zijn deze invoer- en uitvoerstatistieken voor de handel binnen de Europese Unie minder betrouwbaar geworden. De handelscijfers van Eurostat zijn dus niet altijd compleet, maar ze zijn wel geschikt om de grote lijnen en trends in kaart te brengen. Handelscijfers voor landen buiten de Europease Unie worden verzameld door de Verenigde Naties en gepubliceerd op de web-site van UN Comtrade: http://comtrade.un.org/db/mr/rfcommoditieslist.aspx De gegevens over huishoudelijke consumptie zijn aangekocht van GfK Panel Services. Omzetgegevens van de supermarkten zijn afkomstig van Nielsen. Productschap Tuinbouw 7

8 Productschap Tuinbouw

2 Productie 2.1 Productie wereldwijd Tabel 2.1 Productie van sinaasappels in de belangrijkste productielanden, x 1.000 kg Bron: FAO 2006 2007 2008 2009 Brazilië 18.032.313 18.685.000 18.538.084 18.340.240 Verenigde Staten 8.166.480 6.917.286 9.140.790 8.280.780 India 3.437.400 4.266.900 4.396.700 Mexico 4.156.907 4.248.715 4.306.633 China 3.075.070 3.172.910 3.681.125 4.054.125 Spanje 3.397.011 2.740.280 3.367.000 2.779.600 Iran 2.400.000 2.500.000 2.619.735 Italië 2.346.071 2.197.304 2.527.453 2.478.200 Indonesië 2.565.543 2.625.884 2.322.581 2.102.562 Egypte 2.120.050 2.054.626 2.138.425 2.200.000 Pakistan 1.720.867 1.721.000 1.721.000 Zuid-Afrika 1.334.414 1.410.288 1.524.658 1.445.301 Turkije 1.535.806 1.426.965 1.427.156 1.689.921 Griekenland 899.122 815.668 802.000 800.000 Marokko 788.200 780.000 780.000 780.000 Argentinië 765.000 766.000 766.000 766.000 Syrië 554.100 602.930 657.700 689.751 Vietnam 601.000 601.000 601.000 Algerije 474.453 490.915 502.991 626.091 Ghana 470.000 480.000 480.000 Australië 507.233 470.673 409.273 347.724 Venezuela 377.881 389.842 382.561 Peru 353.839 344.267 379.977 377.674 Colombia 405.120 352.983 353.000 353.000 Thailand 350.000 350.000 350.000 Costa Rica 448.800 424.000 278.000 350.000 Honduras 290.000 236.709 239.786 270.096 Belize 272.000 220.896 239.481 225.331 Libanon 231.000 228.700 228.700 Paraguay 296.375 300.000 224.800 226.089 Cuba 178.357 302.800 200.400 261.000 Congo, Dem. Rep. 180.480 180.700 180.920 Portugal 234.500 200.500 177.200 201.592 Tunesië 126.500 141.000 171.000 170.000 Chili 145.000 155.000 155.000 Jamaica 140.000 142.000 142.000 Guatemala 137.680 134.649 134.649 Jemen 101.049 129.098 131.241 112.502 Uruguay 138.279 186.272 128.930 Israël 146.519 190.408 118.104 136.124 Drie van de vier grootste producenten van sinaasappels - Brazilië, de Verenigde Staten en Mexico - zijn te vinden op het Amerikaanse continent. De twee andere landen in de top 5, India en China, liggen in Azië. De grootste producent van Europa, Spanje, staat nummer zes op de wereldranglijst. De top 10 wordt compleet gemaakt door Iran, Italië, Indonesië en Egypte. De productie in China is de laatste jaren flink toegenomen. Productschap Tuinbouw 9

Top 10 productielanden van sinaasappel in 2008 Brazilië Verenigde Staten India Mexico China Spanje Iran Italië Indonesië Egypte 0 2.000 4.000 6.000 8.000 10.000 12.000 14.000 16.000 18.000 20.000 x 1.000.000 kg Tabel 2.2 Productie van mandarijnen in de belangrijkste productielanden, x 1.000 kg Bron: FAO 2006 2007 2008 2009 China 13.009.957 15.184.608 17.122.593 17.772.593 Spanje 2.508.049 1.987.432 2.212.700 2.026.200 Brazilië 1.270.108 1.205.580 1.079.697 Japan 841.900 1.066.000 1.066.000 Italië 690.278 591.526 786.119 880.500 Egypte 730.900 748.395 758.105 760.000 Turkije 791.255 744.339 756.473 846.390 Thailand 670.000 670.000 670.000 Pakistan 639.179 640.000 640.000 Zuid-Korea 620.292 777.547 636.413 Iran 662.000 622.000 581.734 Argentinië 500.000 520.000 520.000 520.000 Verenigde Staten 378.300 327.494 478.090 401.880 Mexico 350.089 469.037 469.037 Marokko 454.000 450.000 450.000 450.000 Peru 187.299 190.410 187.165 165.976 Nepal 103.937 109.277 150.738 172.058 Algerije 156.091 156.146 149.848 157.155 Zuid-Afrika 132.950 135.000 135.000 Israël 122.678 142.727 129.028 129.989 Griekenland 108.991 119.077 120.000 120.000 Australië 92.348 104.433 94.364 90.316 China is onbetwist de grootste mandarijnenproducent ter wereld, gevolgd door Spanje en Brazilië. De productie in China vertoonde een stijgende lijn in de periode 2006 2010. In Spanje was er sprake van een dalende trend in deze periode. De productie van mandarijnen in Italië groeide sterk in de periode 2007-2009. 10 Productschap Tuinbouw

Tabel 2.3 Productie van citroenen en limoenen in de belangrijkste productielanden, x 1.000 kg Bron: FAO 2006 2007 2008 2009 India 2.159.000 2.298.300 2.429.000 Mexico 1.867.078 1.935.909 2.224.382 Argentinië 1.250.000 1.260.000 1.260.000 1.260.000 Brazilië 1.031.292 1.018.700 965.333 China 716.918 842.166 917.166 1.017.166 Iran 642.000 669.000 694.854 Spanje 877.134 506.699 688.900 620.300 Turkije 710.401 651.767 672.452 783.587 Verenigde Staten 854.570 723.934 561.550 827.350 Italië 573.171 556.417 518.100 522.700 Egypte 316.011 324.509 329.741 330.000 Peru 226.000 280.772 236.271 211.159 Zuid-Afrika 216.957 194.694 229.943 214.415 Chili 168.000 180.000 180.000 Syrië 118.830 130.600 137.300 140.647 Libanon 91.700 114.000 114.000 Guatemala 101.753 102.059 103.193 Pakistan 98.335 98.500 98.500 Griekenland 87.518 86.265 86.000 86.000 Thailand 82.000 82.000 82.000 Colombia 92.232 94.452 65.137 74.301 Soedan 63.000 63.000 63.000 El Salvador 45.647 51.215 55.825 55.953 Venezuela 49.637 57.783 54.679 Bangladesh 45.830 37.770 52.801 Algerije 47.271 44.672 43.485 60.110 Uruguay 42.864 37.689 40.000 Ghana 38.000 38.000 38.000 Tunesië 27.000 31.000 37.500 38.000 Israël 37.257 40.937 36.285 62.617 Australië 33.495 35.915 35.915 29.764 India, Mexico en Argentinië zijn de grootste producenten van citroenen en limoenen. De productie in China is sterk toegenomen in de periode 2006 2009. Citroenen Limoenen Productschap Tuinbouw 11

Tabel 2.4 Productie van grapefruit in de belangrijkste productielanden, x 1.000 kg Bron: FAO 2006 2007 2008 2009 Verenigde Staten 1.117.650 1.474.786 1.404.320 1.182.970 China 495.178 540.546 607.546 662.546 Mexico 387.339 313.497 394.865 Zuid-Afrika 415.212 388.657 340.927 370.411 Israël 266.003 261.037 241.082 249.414 India 158.000 178.000 187.000 Argentinië 175.000 180.000 180.000 180.000 Turkije 179.988 162.621 167.765 190.973 Cuba 169.556 140.000 166.100 121.500 Brazilië 71.000 72.000 72.000 Tunesië 72.000 72.000 72.000 72.000 Soedan 68.000 68.000 68.000 Belize 62.807 57.015 60.957 40.796 Bangladesh 54.195 54.190 50.668 Iran 51.000 48.000 45.933 Jamaica 43.500 43.500 43.500 Spanje 42.467 41.120 41.120 Paraguay 38.015 39.000 39.000 40.000 Swaziland 37.000 37.000 37.000 Filippijnen 38.662 38.345 36.686 40.000 Cyprus 30.832 26.700 27.527 26.700 Syrië 23.400 23.330 25.140 Bahamas 18.000 24.000 24.000 24.000 Vietnam 23.000 23.000 23.000 Thailand 22.000 22.000 22.000 Ivoorkust 20.172 20.368 20.368 De Verenigde Staten is de grootste producent van grapefruit ter wereld. China is nummer twee. De Chinese productie van grapefruit is sterk gegroeid in de periode 2006 2010. 12 Productschap Tuinbouw

Tabel 2.5 Productie van overig citrusfruit in de belangrijkste productielanden, x 1.000 kg Bron: FAO 2006 2007 2008 2009 Nigeria 3.300.000 3.325.000 3.400.000 China 1.150.490 1.325.902 1.517.726 1.557.726 Colombia 740.000 750.000 750.000 750.000 Guinee 215.000 218.000 218.000 Syrië 187.200 186.640 201.120 Filippijnen 196.595 201.619 199.675 192.187 Saudi Arabië 160.129 169.093 169.093 India 128.000 148.000 156.000 Japan 150.000 156.000 156.000 Mexico 63.000 108.000 108.000 Tunesië 80.900 83.200 91.200 90.000 Sierra Leone 90.000 90.000 90.000 Kenia 111.688 87.400 87.400 Iran 75.000 80.000 80.000 Angola 78.000 78.000 78.000 Verenigde Staten 29.030 50.800 61.690 47.170 Guatemala 36.000 60.000 60.000 Peru 49.000 50.000 50.000 Tanzania 39.000 39.000 39.000 Ivoorkust 36.651 37.000 37.000 Bhutan 31.000 32.000 32.000 Italië 36.749 15.450 26.900 28.000 Ecuador 21.710 22.250 22.250 Marokko 15.900 21.840 16.860 18.000 Spanje 20.917 12.921 12.921 Israël 13.511 12.865 12.763 13.974 Nigeria en China zijn de grootste producenten van de overige citrusvruchten, waaronder bijvoorbeeld pomelo s, kumquats en kakifruit. 2.2 Productie en export in het Middellandse Zeegebied Tabel 2.6 Productie, consumptie en uitvoer van citrusfruit in de landen rond de Middellandse Zee in het seizoen 2009/ 10, x 1.000.000 kg Bron: CLAM Productie Binnenlandse Uitvoer Consumptie (vers) Frankrijk 28,0 0,0 25,4 Spanje 5.347,6 1.322,4 3.083,0 Marokko 1.520,0 995,9 489,1 Algerije 570,0 570,0 0,0 Tunesië 307,9 281,7 26,2 Italië 3.697,6 1.861,1 288,3 Israël 560,5 199,0 179,2 Cyprus 211,7 35,5 116,6 Griekenland 1.134,8 450,2 364,9 Turkije 2.780,0 1.542,3 1.102,7 Egypte 3.461,4 2.163,4 924,2 Gaza 68,3 10,8 38,7 Totaal 19.687,8 9.432,3 6.638,3 Het Comité de Liaison de l'agrumiculture Méditerranéene (CLAM) publiceert statistieken over de citrussector in de landen rond de Middellandse Zee. Productschap Tuinbouw 13

Spanje, Italië, Egypte en Turkije zijn de grootste citrusproducerende landen in het Middellandse Zeegebied. Spanje en Turkije zijn de belangrijkste exporteurs. Spanje Italië Egypte Turkije Marokko Griekenland Algerije Israël Tunesië Cyprus Gaza Frankrijk Productie van citrusfruit in de CLAM-landen in 2009/'10 0 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000 x 1.000.000 kg Tabel 2.7 uitvoer van mandarijnen uit de CLAM-landen, x 1.000.000 kg Bron: CLAM 2009/'10 2010/'11 *) +/- % Frankrijk 25,4 19,5-23% Spanje 1.364,7 1.450,0 6% Marokko 322,4 351,0 9% Italië 102,3 105,0 3% Israël 68,0 67,0-1% Cyprus 59,7 60,1 1% Griekenland 35,0 36,0 3% Turkije 328,0 390,0 19% Egypte 31,4 45,0 43% Totaal 2.336,9 2.523,6 8% *) prognose Het CLAM publiceert ook exportprognoses voor het seizoen 2010/2011. De meeste Mediterrane landen verwachten dit seizoen meer mandarijnen te exporteren. Alleen Frankrijk en Israël verwachten een daling van hun mandarijnenexport. 14 Productschap Tuinbouw

Tabel 2.8 uitvoer van sinaasappels uit de CLAM-landen, x 1.000.000 kg Bron: CLAM 2009/'10 2010/'11 *) +/- % Spanje 1.293,4 1.401,0 8% Marokko 161,8 242,0 50% Tunesië 24,2 23,2-4% Italië 139,9 155,0 11% Israël 21,8 36,5 67% Cyprus 27,1 28,5 5% Griekenland 328,5 330,0 0% Turkije 202,6 200,0-1% Egypte 846,0 753,0-11% Gaza 37,0 37,0 0% Totaal 3.082,3 3.206,2 4% Tunesië en Egypte verwachten dit seizoen minder sinaasappels te exporteren. De andere Mediterrane landen verwachten meer uit te voeren. Met name uit Spanje en Marokko wordt in 2010/2011 meer export verwacht. Tabel 2.9 uitvoer van citroenen uit de CLAM-landen, x 1.000.000 kg Bron: CLAM 2009/'10 2010/'11 *) +/- % Spanje 376,6 390,0 4% Marokko 4,9 7,0 43% Tunesië 1,7 1,5-12% Italië 40,3 70,0 74% Israël 1,9 2,3 21% Cyprus 4,1 4,5 10% Griekenland 0,8 3,0 275% Turkije 419,1 450,0 7% Egypte 29,2 43,0 47% Gaza 1,7 1,7 0% Totaal 880,3 973,0 11% Tunesië verwacht dit seizoen minder citroen uit te voeren. De andere Mediterrane landen, waaronder de grootste exporteurs Turkije en Italië, verwachten meer citroenen te kunnen exporteren. Tabel 2.10 uitvoer van grapefruit uit de CLAM-landen, x 1.000.000 kg Bron: CLAM 2009/'10 2010/'11 *) +/- % Spanje 48,3 42,0-13% Italië 5,8 7,0 21% Israël 84,5 84,0-1% Cyprus 25,7 26,1 2% Griekenland 0,6 0,6 0% Turkije 153,0 145,0-5% Egypte 17,2 18,0 5% Totaal 335,1 322,7-4% Van grapefruit wordt dit seizoen een lagere uitvoer verwacht. Dat komt vooral omdat de drie grootste Mediterrane exporteurs, Spanje, Israël en Turkije, minder denken te kunnen exporteren. Productschap Tuinbouw 15

3 Handel 3.1 Wereldhandel 3.1.1 Citrusfruit algemeen Tabel 3.1 Uitvoer van citrusfruit (alle soorten), inclusief doorvoer, x 1.000 Kg Bron:UN Comtrade 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 12.451.268 12.720.138 13.578.838 13.926.738 3% Spanje 3.428.241 3.684.322 3.213.342 3.506.875 9% Zuid Afrika 1.460.552 1.477.931 1.508.700 1.629.913 8% Turkije 1.023.520 846.856 815.127 1.180.219 45% China 435.120 564.491 862.105 1.111.950 29% V.S. v. Amerika 980.360 893.309 1.387.052 893.368-36% Egypte 569.319 584.817 645.892 696.187 8% Nederland 431.288 483.882 509.562 648.802 27% Argentinië 593.341 676.091 686.797 518.495-25% Mexico 462.390 511.243 530.177 504.767-5% Marokko 487.121 501.459 608.089 402.492-34% Griekenland 270.980 243.943 250.658 327.653 31% Pakistan 197.105 132.987 204.944 248.397 21% Italië 216.084 235.250 255.514 220.750-14% Australië 147.764 149.532 130.104 167.107 28% Israël 110.557 124.184 142.303 164.277 15% Libanon 97.184 161.994 147.500 154.886 5% Uruguay 136.074 146.875 124.846 130.103 4% België 116.920 103.497 132.152 112.519-15% Syrië 75.910 40.997 127.438 Chili 87.855 94.785 104.596 109.416 5% Brazilië 112.367 114.168 105.397 96.987-8% Hong Kong 68.681 70.676 71.224 87.056 22% Frankrijk 76.336 78.945 79.208 83.589 6% Duitsland 78.865 58.435 85.648 79.009-8% Nicaragua 997 36.066 37.367 74.147 98% Ver. Arab. Emiraten 54.701 61.104 74.909 66.369-11% Honduras 24.348 36.066 59.663 India 64.754 50.723 67.000 56.522-16% Peru 35.627 46.319 66.545 47.207-29% Cyprus 63.681 56.074 50.935 41.440-19% Litouwen 11.629 22.241 31.253 40.069 28% Polen 14.471 37.858 41.402 39.649-4% Ver. Koninkrijk 60.521 25.410 22.555 31.928 42% Zimbabwe 67.673 5.800 34.229 31.501-8% Portugal 24.183 27.904 33.443 29.991-10% Bhutan 2.933 17.098 20.363 28.127 38% Tunesië 19.514 16.300 28.407 24.287-15% Kroatië 20.901 20.521 32.066 22.955-28% Overige landen 321.401 279.985 309.989 258.066-17% De top 5 van citrusexporteurs wordt gevormd door Spanje, Zuid-Afrika, Turkije, China en de Verenigde Staten. De rol van China als exporteur is sterk gegroeid na 2006. Productschap Tuinbouw 17

Nederland kwam in 2009 (als re-exporteur) op een zevende plaats. Andere landen die een rol spelen bij de re-export van citrusfruit zijn België, Hong-Kong, Frankrijk, Duitsland, Litouwen, Polen, het Verenigd Koninkrijk en Kroatië. Top 5 exportlanden van citrusfruit Spanje Zuid Afrika Turkije China 2009 2006 V.S. v. Amerika 0 500 1.000 1.500 2.000 2.500 3.000 3.500 4.000 x 1.000.000 kg Top 5 importlanden van citrusfruit Rusland Duitsland Frankrijk Nederland 2009 2006 Ver. Koninkrijk 0 200 400 600 800 1.000 1.200 1.400 x. 1.000.000 kg De top vijf van importeurs wordt gevormd door Rusland, Duitsland, Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Behalve Rusland spelen deze landen allemaal een rol bij de re-export van citrusfruit. 18 Productschap Tuinbouw

Tabel 3.2 Invoer van citrusfruit, x 1.000 Kg Bron:UN Comtrade 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 11.186.691 11.931.466 12.166.851 11.924.144-2% Rusland 1.187.357 1.260.175 1.288.437 1.280.011-1% Duitsland 1.158.040 1.053.226 1.079.336 1.109.320 3% Frankrijk 945.059 1.007.485 965.336 982.537 2% Nederland 877.847 999.682 999.964 906.433-9% Verenigd Koninkrijk 792.582 773.823 707.840 675.565-5% V.S. v. Amerika 534.670 678.959 539.753 633.310 17% Polen 328.381 435.130 426.080 425.646 0% Italië 305.347 325.739 312.061 422.853 36% Canada 427.682 407.890 437.878 416.434-5% Saoedi Arabië 463.568 428.868 328.158 366.804 12% Oekraïne 344.395 342.142-1% Japan 377.820 366.313 351.473 335.684-4% Ver. Arab. Emiraten 206.166 219.621 282.938 307.846 9% België 321.878 312.475 322.888 289.501-10% Hong Kong 233.197 200.844 225.556 243.308 8% Spanje 190.729 244.719 272.085 174.408-36% Maleisië 159.606 170.426 219.376 160.229-27% Zweden 160.359 177.278 170.173 154.194-9% Tsjechië 167.893 169.908 151.989 151.163-1% Zwitserland 126.093 131.921 125.214 129.057 3% Koeweit 84.315 109.076 129.404 Roemenië 181.093 165.849 148.600 124.172-16% Denemarken 86.242 102.109 110.076 122.761 12% Oostenrijk 120.107 110.431 115.589 116.590 1% Filippijnen 60.171 73.179 97.616 33% China 78.931 74.421 79.946 91.635 15% Servië 69.051 82.136 83.017 83.267 0% Zuid Korea 131.654 88.317 117.862 82.092-30% Litouwen 46.994 56.224 68.234 75.926 11% Costa Rica 727 55.496 46.701 72.539 55% Bulgarije 57.986 53.937 46.621 71.899 54% Portugal 37.850 74.550 77.116 71.690-7% Noorwegen 70.528 74.861 74.265 71.297-4% Griekenland 55.442 82.769 70.359 70.535 0% Finland 67.195 72.758 66.599 70.482 6% Singapore 72.337 71.182 73.204 69.887-5% Hongarije 76.486 79.419 69.920 62.368-11% Slowakije 71.062 81.383 71.207 61.554-14% Wit Rusland 54.927 65.770 61.915 61.378-1% Kazakstan 28.794 46.738 56.916 53.322-6% Syrië 23.569 24.427 52.482 Oman 47.734 46.363 53.741 51.956-3% Ierland 50.072 59.082 61.948 51.654-17% Slovenië 46.161 50.549 52.072 51.477-1% Turkije 52.300 78.049 38.407 50.208 31% Kroatië 45.149 50.718 44.990 46.512 3% Overige landen 565.711 650.199 671.551 634.882-5% Productschap Tuinbouw 19

Tabel 3.3 Uitvoer van sinaasappel, inclusief doorvoer, x 1.000 Kg Bron:UN Comtrade 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 5.563.476 5.467.922 5.981.439 5.920.045-1% Spanje 1.350.525 1.456.147 1.333.862 1.469.963 10% Zuid Afrika 1.006.917 1.002.618 970.799 951.557-2% Egypte 511.749 543.836 627.548 617.627-2% V.S. v. Amerika 551.264 341.914 772.124 512.368-34% Turkije 246.360 175.525 161.751 272.284 68% Griekenland 227.686 200.752 216.680 261.458 21% Nederland 183.756 217.342 210.735 258.886 23% Marokko 262.612 253.201 295.555 181.018-39% China 49.620 75.115 141.922 180.417 27% Argentinië 177.703 196.925 156.077 137.488-12% Australië 127.536 128.356 106.485 134.375 26% Libanon 61.191 116.297 88.169 103.412 17% Italië 101.764 117.077 130.265 78.358-40% Uruguay 78.683 83.378 70.802 73.782 4% Syrië 64.474 27.878 51.749 Nicaragua 35.194 36.939 73.753 100% Honduras 10.324 22.206 54.054 Hong Kong 50.327 26.020 44.987 53.085 18% Frankrijk 27.648 24.658 27.265 41.392 52% Chili 25.723 19.885 38.832 38.102-2% Ver. Arab. Emiraten 36.021 37.677 België 33.818 20.818 31.188 30.959-1% Israël 15.871 32.606 31.758 30.299-5% Duitsland 38.158 26.745 34.304 29.795-13% Zimbabwe 41.646 5.101 31.310 26.702-15% Ver. Koninkrijk 41.642 18.142 16.705 26.344 58% Brazilië 50.141 49.749 38.257 26.185-32% Portugal 20.465 22.474 24.356 24.920 2% Mexico 15.490 28.193 21.700 24.069 11% India 40.324 27.970 26.885 23.350-13% Tunesië 19.476 15.980 25.851 21.441-17% Overige landen 130.583 119.799 178.902 162.602-9% Sinaasappel is nog altijd het belangrijkste citrusfruit. De top 5 van de sinaasappelexporteurs lijkt dan ook veel op die van de exporteurs van citrusfruit als geheel: Spanje, Zuid-Afrika, Egypte, de Verenigde Staten en Turkije. China ontbreekt in de top 5 maar is inmiddels wel opgeklommen tot een negende plaats. Als China zo door gaat zal het binnenkort Marokko en Nederland passeren als exporteur van sinaasappels. 20 Productschap Tuinbouw

Tabel 3.4 Uitvoer van mandarijn, inclusief doorvoer, x 1.000 Kg Bron:UN Comtrade 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 3.436.434 3.686.739 3.880.903 4.139.091 7% Spanje 1.544.310 1.713.771 1.513.981 1.510.651 0% China 335.805 397.688 606.853 804.699 33% Turkije 299.126 257.935 301.319 364.272 21% Pakistan 194.651 132.544 204.819 247.719 21% Marokko 223.845 243.983 296.291 215.195-27% Zuid Afrika 83.734 106.447 111.954 120.154 7% Nederland 89.662 97.815 92.530 118.459 28% Argentinië 81.521 98.625 95.192 113.384 19% Italië 73.404 73.712 57.960 95.728 65% Griekenland 39.490 35.054 28.580 57.503 101% Uruguay 40.703 46.576 38.891 42.111 8% Peru 33.899 37.224 50.223 41.352-18% Israël 19.041 28.814 30.729 37.175 21% Chili 24.957 26.424 23.677 32.902 39% V.S. v. Amerika 24.654 23.036 62.899 32.520-48% Australië 18.235 19.485 22.120 30.269 37% Frankrijk 30.587 29.804 22.117 28.865 31% Polen 6.387 23.466 23.817 22.999-3% Kroatië 20.844 20.417 32.035 22.866-29% Hong Kong 12.023 37.919 20.566 22.790 11% Cyprus 33.101 31.205 25.444 21.913-14% Georgië 15.636 38.516 20.792 Duitsland 20.968 14.893 20.675 21.722 5% Litouwen 6.063 11.009 15.640 19.431 24% Overige landen 163.788 140.377 161.799 114.412-29% Spanje, China en Turkije zijn de belangrijkste exporteurs van mandarijn. De uitvoer uit China is de laatste jaren sterk gestegen. Tabel 3.5 Uitvoer van grapefruit, inclusief doorvoer, x 1.000 Kg Bron:UN Comtrade 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 1.070.567 1.213.249 1.114.948 1.249.320 12% Zuid Afrika 234.000 250.843 184.235 303.960 65% V.S. v. Amerika 292.823 378.998 280.402 239.769-14% Nederland 71.155 87.946 100.806 158.752 57% Turkije 154.900 127.145 130.226 136.534 5% China 38.868 82.814 98.879 120.160 22% Israël 64.037 46.494 66.535 88.926 34% België 53.467 58.248 64.199 46.296-28% Spanje 31.948 46.423 34.400 40.880 19% Argentinië 19.199 28.730 33.374 17.234-48% Cyprus 17.873 13.648 13.468 12.140-10% Thailand 10.071 11.218 11.156-1% Mexico 12.923 11.674 14.338 10.656-26% Duitsland 6.946 6.271 13.942 10.348-26% Egypte 10.578-100% Italië 2.742 2.991 3.133 6.358 103% Zimbabwe 6.779 344 1.859 4.438 139% Overige landen 62.907 60.609 53.356 41.713-22% Zuid-Afrika en de Verenigde Staten zijn de belangrijkste exporteurs van grapefruit. Nederland kwam in 2009 als doorvoerland op de derde plaats. Andere grote exporteurs zijn Turkije, China en Israël. Productschap Tuinbouw 21

3.2 Import in de Europese Unie 3.2.1 Citrusfruit algemeen Tabel 3.4 Import van citrusfruit in de EU uit landen van buiten de EU, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Citrusfruit totaal 2.048.173 2.198.846 2.345.763 2.046.299-13% Sinaasappel 899.743 1.025.840 1.036.770 847.758-18% Grapefruit 370.344 407.935 430.959 400.047-7% Mandarijn 373.254 345.633 367.980 376.333 2% Citroen 343.884 349.463 436.165 338.417-22% Lemmetje 59.210 68.086 72.527 81.783 13% Overig citrusfruit 1.738 1.889 1.362 1.961 44% Er wordt jaarlijks ruim 2.000 miljoen kilo citrusfruit door EU-landen geïmporteerd uit landen buiten de Europese Unie. De invoer is het grootste in de maanden juli, augustus, september en oktober. In november en december daalt de invoer weer, als de Europese citrusoogst op gang is gekomen. Tabel 3.5 Import van citrusfruit in de EU uit landen van buiten de EU per maand, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 2010 Januari 132.769 156.010 159.852 144.642 176.672 Februari 145.324 135.820 132.155 142.482 161.808 Maart 148.202 117.660 115.353 142.231 127.094 April 121.218 112.324 134.516 117.847 111.414 Mei 118.875 120.148 163.489 123.218 105.870 Juni 163.346 153.876 227.536 160.947 171.427 Juli 220.271 232.591 295.990 212.493 244.111 Augustus 267.679 305.285 326.182 235.276 September 239.156 302.076 329.900 263.945 Oktober 220.317 314.705 208.559 233.850 November 127.427 127.180 119.006 121.243 December 143.589 121.171 133.225 148.125 Totaal 2.048.173 2.198.846 2.345.763 2.046.299 1.098.396 Top 5 herkomstlanden van citrusfruitimport in de EU Zuid-Afrika Argentinië Turkije Marokko 2009 2006 Egypte 0 100 200 300 400 500 600 x 1.000.000 kg 22 Productschap Tuinbouw

Tabel 3.6 Import van citrusfruit in de EU uit landen van buiten de EU, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 2.048.173 2.198.846 2.345.763 2.046.299-13% Zuid-Afrika 469.711 639.786 676.545 527.024-22% Argentinië 331.392 391.158 424.815 307.900-28% Turkije 337.594 254.699 232.977 290.288 25% Marokko 228.792 180.471 233.107 180.424-23% Egypte 118.520 111.481 115.062 137.230 19% Israël 94.822 117.437 106.119 115.787 9% Uruguay 115.429 116.747 99.051 103.631 5% China 17.112 43.719 68.238 75.421 11% Brazilië 96.143 85.205 78.148 73.140-6% VS van Amerika 55.686 65.671 89.826 62.964-30% Mexico 22.621 25.686 33.235 36.276 9% Peru 26.372 24.756 43.551 26.512-39% Swaziland 21.342 29.949 24.983 20.257-19% Tunesië 18.893 16.511 27.178 19.973-27% Zimbabwe 15.668 29.368 18.103 15.520-14% Chili 20.273 17.194 28.346 12.820-55% Kroatië 7.450 7.013 10.165 7.489-26% Honduras 15.640 13.103 10.149 6.717-34% Pakistan 4.086 1.966 4.949 4.454-10% Australië 1.777 5.952 2.699 3.983 48% Dominicaanse Rep. 1.223 912 1.769 3.465 96% Jamaica 889 1.613 930 3.301 255% Colombia 2.880 3.540 2.462 2.291-7% Cuba 10.365 7.282 2.979 2.198-26% Ghana 20 1 1.232 2.064 68% Overige landen 13.473 7.626 9.145 5.170-43% De invoer van citrusfruit in de Europese Unie komt voor een belangrijk deel van landen op het Zuidelijk Halfrond, waar het oogstseizoen begint als het Europese seizoen op zijn einde begint te lopen. Andere belangrijke exporteurs naar de Europese Unie zijn Mediterrane landen als Turkije, Marokko, Egypte en Israël. 3.2.2 Sinaasappel Tabel 3.7 Import van sinaasappel in de EU uit landen van buiten de EU per maand, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 2010 Januari 43.250 49.700 43.399 45.459 47.832 Februari 72.203 58.603 56.780 54.628 60.022 Maart 84.043 58.642 57.153 73.158 53.600 April 65.490 50.219 66.947 56.825 46.342 Mei 47.168 36.883 51.354 40.782 36.868 Juni 37.709 36.673 56.807 43.016 52.386 Juli 84.642 94.141 128.277 93.979 114.147 Augustus 142.229 171.749 194.154 122.198 September 138.253 205.410 234.212 157.107 Oktober 132.887 228.447 115.483 127.114 November 30.760 25.346 15.961 14.111 December 21.109 10.027 16.243 19.381 Totaal 899.743 1.025.840 1.036.770 847.758 411.197 Productschap Tuinbouw 23

De import van sinaasappels in de EU is in november en december het laagst. In de maanden daarna groeit de invoer gestaag tot deze in de periode augustus t/m oktober een hoogtepunt bereikt. Zuid-Afrika en Egypte zijn de grootste exporteurs van sinaasappel naar de Europese Unie. De invoer uit Egypte is de laatste jaren flink gegroeid. De invoer uit Marokko kan van jaar tot jaar flink schommelen. De invoer uit Argentinië is flink gedaald in 2008 en 2009. Tabel 3.8 Import van sinaasappel in de EU uit landen van buiten de EU, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 899.743 1.025.840 1.036.770 847.758-18% Zuid-Afrika 298.252 448.684 454.241 333.837-27% Egypte 114.938 106.799 110.310 134.558 22% Marokko 141.605 96.581 141.212 90.776-36% Argentinië 81.883 114.659 96.355 82.026-15% Uruguay 64.956 72.265 57.704 59.295 3% Turkije 54.954 33.267 23.514 31.035 32% Israël 19.261 21.227 20.118 22.853 14% Tunesië 18.843 16.462 25.783 19.946-23% Brazilië 47.939 34.066 26.093 16.935-35% Zimbabwe 13.343 25.487 16.582 13.572-18% Swaziland 13.656 19.278 14.880 12.983-13% Chili 10.107 9.009 21.387 8.610-60% Mexico 1.379 3.423 3.013 4.114 37% Peru 454 5.922 12.359 2.679-78% Jamaica 395 1.039 621 2.638 325% Ghana 20 1.232 2.064 68% VS van Amerika 830 85 3.712 1.777-52% Australië 1.042 5.252 1.729 1.640-5% Dominicaanse Rep. 800 225 837 1.623 94% Cuba 4.995 7.123 1.712 1.435-16% Colombia 1.934 2.336 1.175 1.136-3% Belize 6.814 1.059 329 873 165% Overige landen 1.343 1.592 1.872 1.353-28% 3.2.3 Grapefruit Tabel 3.9 Import van grapefruit in de EU uit landen van buiten de EU per maand, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 2010 Januari 31.199 34.993 43.231 34.729 40.955 Februari 31.377 35.257 35.323 37.946 35.023 Maart 34.149 28.432 34.344 35.343 31.754 April 23.184 30.538 30.442 23.480 22.348 Mei 25.838 31.052 26.262 32.882 21.922 Juni 39.893 43.626 44.036 42.678 34.411 Juli 35.580 35.662 36.999 26.471 31.635 Augustus 17.757 23.775 20.961 11.461 September 19.334 23.406 21.679 19.986 Oktober 43.067 33.266 48.755 45.444 November 39.360 46.597 49.524 46.287 December 29.606 41.331 39.403 43.340 Totaal 370.344 407.935 430.959 400.047 218.048 De invoer van grapefruit in de EU is meestal op zijn hoogst in de maanden oktober-november en in juni. In augustus en september is de invoer het laagst. 24 Productschap Tuinbouw

De top 5 van grapefruitexporteurs naar de EU bestaat uit Zuid-Afrika, China, Turkije, Israël en de Verenigde Staten. De uitvoer van China naar de EU is zeer sterk gestegen in de periode 2006-2009. De uitvoer van Turkije naar de EU is sterk afgenomen in de periode 2006-2009. Tabel 3.10 Import van grapefruit in de EU uit landen van buiten de EU, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 370.344 407.935 430.959 400.047-7% Zuid-Afrika 73.621 91.613 86.858 88.626 2% China 16.564 43.114 67.756 74.918 11% Turkije 107.342 74.603 71.824 66.786-7% Israël 53.372 69.072 60.000 66.610 11% VS van Amerika 53.931 65.582 82.425 60.375-27% Argentinië 17.873 23.515 24.172 14.831-39% Mexico 9.684 9.063 12.351 9.165-26% Swaziland 7.214 10.087 9.261 6.708-28% Honduras 15.357 12.364 9.461 6.105-35% Zimbabwe 2.251 3.592 1.408 1.948 38% Vietnam 101 258 784 928 18% Cuba 5.370 159 1.267 763-40% Marokko 491 832 1.219 541-56% Thailand 1.355 828 438 255-42% Uruguay 2.093 775 298 213-29% Chili 2.521 960 719 70-90% Overige landen 1.204 1.518 718 1.205 68% 3.2.4 Mandarijn Tabel 3.11 Import van mandarijn in de EU uit landen van buiten de EU per maand, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 2010 Januari 46.860 52.180 46.389 48.779 65.919 Februari 29.965 28.808 27.788 35.528 45.412 Maart 18.818 18.945 13.602 19.682 21.541 April 21.989 21.571 22.029 23.787 29.207 Mei 26.900 31.903 33.148 28.871 29.762 Juni 34.412 32.185 34.122 32.977 31.121 Juli 25.933 29.244 30.282 27.393 26.016 Augustus 33.609 25.263 31.498 32.441 September 22.951 17.331 24.392 22.616 Oktober 9.351 10.089 13.929 13.815 November 33.652 32.230 35.081 36.098 December 68.814 45.884 55.720 54.346 Totaal 373.254 345.633 367.980 376.333 248.978 De invoer van mandarijnen in de Europese Unie is het grootst in de periode november t/m februari. Ook in juni is er vaak een kleine piek. Marokko, Turkije en Zuid-Afrika zijn de belangrijkste exporteurs van mandarijnen naar de Europese Unie. De grootste producent van mandarijnen ter wereld, China, exporteert nauwelijks naar de EU. Productschap Tuinbouw 25

Tabel 3.12 Import van mandarijn in de EU uit landen van buiten de EU, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 373.254 345.633 367.980 376.333 2% Marokko 86.660 80.025 80.620 87.664 9% Turkije 81.964 63.952 66.569 73.980 11% Zuid-Afrika 54.796 68.420 70.393 65.271-7% Argentinië 39.277 33.027 36.246 47.022 30% Uruguay 36.345 34.363 31.047 33.955 9% Israël 20.527 25.688 23.852 24.220 2% Peru 25.731 18.473 30.982 23.419-24% Kroatië 7.422 6.989 10.154 7.430-27% Pakistan 3.838 1.944 4.942 4.386-11% Chili 7.619 7.038 4.887 2.251-54% Australië 711 652 928 2.215 139% Egypte 2.437 2.243 1.850 1.430-23% VS van Amerika 732 2.343 741-68% Swaziland 439 565 831 551-34% Jamaica 371 379 249 534 114% Brazilië 2.059 92 441 378-14% China 304 376 326 216-34% Overige landen 2.022 1.407 1.320 670-49% 3.2.5 Citroenen Tabel 3.13 Import van citroenen in de EU uit landen van buiten de EU per maand, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 2010 Januari 7.875 13.206 22.375 10.497 17.594 Februari 7.740 8.204 7.561 8.996 16.550 Maart 6.808 7.022 5.231 8.667 13.426 April 5.889 4.827 8.795 8.145 7.417 Mei 13.569 14.226 44.540 13.201 11.671 Juni 44.954 33.479 84.723 32.897 44.452 Juli 67.020 67.356 93.385 56.662 62.455 Augustus 69.491 78.714 73.349 61.481 September 53.178 49.920 43.322 55.998 Oktober 30.197 37.109 25.962 40.875 November 20.593 18.665 13.593 18.808 December 16.570 16.735 13.329 22.190 Totaal 343.884 349.463 436.165 338.417 173.565 De invoer van citroenen in de EU is het grootst in de periode juni t/m oktober. Argentinië, Turkije en Zuid-Afrika zijn de belangrijkste exporteurs van citroenen naar de EU. 26 Productschap Tuinbouw

Tabel 3.14 Import van citroenen in de EU uit landen van buiten de EU, x 1.000 Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 343.884 349.463 436.165 338.417-22% Argentinië 191.852 219.877 267.810 163.899-39% Turkije 92.840 82.184 70.959 118.461 67% Zuid-Afrika 42.822 30.798 64.794 38.996-40% Uruguay 12.027 9.320 10.002 10.168 2% Chili 25 187 1.353 1.889 40% Marokko 28 3.026 10.039 1.433-86% Dominicaanse Rep. 39 99 237 1.173 ++ Egypte 775 2.055 2.562 843-67% Brazilië 2.387 97 477 651 36% Israël 590 400 1.388 355-74% VS van Amerika 191 1 1.346 71-95% Syrië 4 677 2.690 41-98% Tunesië 18 43 1.279 25-98% Overige landen 286 699 1.229 412-66% 3.2.6 Limoenen Tabel 3.15 Import van limoenen in de EU uit landen van buiten de EU per maand, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 2010 Januari 3.429 5.672 4.299 5.047 4.156 Februari 3.882 4.765 4.598 5.244 4.689 Maart 4.262 4.486 4.974 5.269 6.748 April 4.563 5.084 6.272 5.559 6.080 Mei 5.271 5.971 8.080 7.424 5.597 Juni 6.290 7.701 7.783 9.321 8.823 Juli 7.050 6.024 6.980 7.931 9.800 Augustus 4.479 5.724 6.125 7.601 September 5.390 5.952 6.212 8.186 Oktober 4.711 5.650 4.255 6.335 November 2.834 4.103 4.656 5.431 December 7.049 6.954 8.293 8.435 Totaal 59.210 68.086 72.527 81.783 45.893 De landen van de Europese Unie importeren vooral limoenen uit Brazilië, Mexico en andere Latijns-Amerikaanse landen. Tabel 3.16 Import van limoenen in de EU uit landen van buiten de EU, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 59.210 68.086 72.527 81.783 13% Brazilië 43.736 50.943 51.107 55.152 8% Mexico 11.526 12.910 17.868 22.749 27% Colombia 888 1.132 1.218 1.118-8% Dominicaanse Rep. 357 561 664 658-1% Venezuela 653 541 638 474-26% Israël 323 242 20 433 ++ Peru 154 281 168 349 108% Egypte 219 174 190 283 49% Honduras 1 40 51 114 124% Costa Rica 51 72 168 101-40% Argentinië 340 48 86 88 2% Ecuador 165 252 88 68-23% Overige landen 797 890 261 196-25% Productschap Tuinbouw 27

3.2.7 Overig citrusfruit Tabel 3.17 Import van overig citrusfruit in de EU uit landen van buiten de EU per maand, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 2010 Januari 156 259 159 131 216 Februari 157 183 105 140 112 Maart 122 133 49 112 25 April 103 85 31 51 20 Mei 129 113 105 58 50 Juni 88 212 65 58 234 Juli 46 164 67 57 58 Augustus 114 60 95 94 September 50 57 83 52 Oktober 104 144 175 267 November 228 239 191 508 December 441 240 237 433 Totaal 1.738 1.889 1.362 1.961 715 De grootste exporteur van overig citrusfruit naar de Europese Unie is Israël. Tabel 3.18 Import van overig citrusfruit in de EU uit landen van buiten de EU, x 1.000 k Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 1.738 1.889 1.362 1.961 44% Israël 749 808 741 1.316 78% Zuid-Afrika 193 271 219 283 29% Jamaica 87 153 60 129 115% Haïti 3 48 ++ Pakistan 0 0 0 47 Argentinië 167 32 146 34-77% Mexico 8 276 3 20 ++ Peru 12 19 15 16 7% Madagaskar 0 2 15 ++ Iran 28 16 21 14-33% Maleisië 7 18 12-33% Kameroen 12 12 9-25% Turkije 40 67 21 6-71% China 243 179 38 4-89% Overige landen 211 49 63 8-87% 28 Productschap Tuinbouw

4 Nederland 4.1 Handel 4.1.1 Import in Nederland Tabel 4.1 Import citrusfruit in Nederland per maand, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 2010 Januari 69.759 79.815 71.451 63.498 93.084 Februari 64.096 71.184 61.035 61.408 78.618 Maart 71.274 60.735 61.854 60.112 79.107 April 59.257 58.931 64.989 64.013 72.616 Mei 47.131 60.838 82.549 68.311 62.149 Juni 72.332 91.650 100.293 87.984 93.423 Juli 108.072 98.432 118.941 112.752 128.854 Augustus 100.948 115.670 136.524 98.486 September 96.187 120.383 137.197 118.774 Oktober 99.925 146.961 102.457 106.474 November 67.783 78.106 51.477 67.765 December 65.333 67.177 61.052 80.080 Totaal 922.097 1.049.882 1.049.819 989.657 607.851 De invoer van citrusfruit in Nederland is op zijn hoogst in de periode juli t/m oktober. De invoer bestaat voor ongeveer de helft uit sinaasappels. De invoer van grapefruit en limoenen (ook wel lemmetjes genoemd) is de laatste jaren toegenomen. Tabel 4.2 Import citrusfruit in Nederland per product, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal citrusfruit 922.097 1.049.882 1.049.819 989.657-6% Sinaasappel 454.189 572.328 521.778 476.169-9% Mandarijn 203.724 192.430 192.500 190.415-1% Grapefruit 126.447 149.656 160.590 166.568 4% Citroen 95.844 88.341 125.860 104.855-17% Limoen 39.459 45.312 47.665 50.053 5% Overig citrusfruit 2.434 1.815 1.426 1.597 12% Productschap Tuinbouw 29

Tabel 4.3 Import citrusfruit totaal in Nederland per land, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 922.097 1.049.882 1.049.819 989.657-6% Spanje 219.754 244.999 197.926 229.151 16% Zuid-Afrika 157.840 250.538 286.572 221.815-23% Argentinië 111.608 126.098 132.216 104.299-21% Marokko 101.552 71.367 87.613 67.279-23% China 12.547 27.360 35.358 48.780 38% Brazilië 55.560 41.713 44.882 43.584-3% Egypte 31.146 28.057 28.911 39.633 37% Uruguay 44.020 41.136 33.951 36.203 7% Verenigd Koninkrijk 13.331 11.495 10.336 31.698 207% VS van Amerika 13.311 15.092 31.484 28.267-10% Duitsland 16.095 16.426 21.899 18.166-17% Israël 10.559 17.790 15.048 16.572 10% Mexico 12.527 11.193 13.993 14.801 6% Zimbabwe 10.653 21.702 13.771 13.108-5% Peru 10.335 9.715 17.526 12.617-28% Swaziland 14.766 20.455 16.834 12.355-27% België 16.402 37.030 8.187 11.617 42% Turkije 21.191 12.574 9.755 8.046-18% Frankrijk 8.838 7.929 9.097 7.087-22% Honduras 13.275 11.226 7.299 4.568-37% Italië 2.525 2.416 2.904 4.496 55% Chili 7.421 4.556 11.879 3.516-70% Griekenland 4.012 9.922 4.944 2.090-58% Cyprus (Grieks deel) 310 101 631 1.363 116% Cuba 5.244 3.110 764 753-1% Overige landen 7.275 5.882 6.039 7.793 29% Nederland importeert citrusfruit uit landen over de gehele wereld. De grootse leveranciers zijn Spanje, Zuid-Afrika, Argentinië, Marokko en China. China is de laatste jaren sterk opgekomen als citrusleverancier. De invoer uit Brazilië is de laatste jaren weggezakt. Nederland importeert ook nog citrusfruit via andere Europese importlanden als het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en België. Top 5 herkomstlanden van citrusfruitimport in Nederland Spanje Zuid-Afrika Argentinië Marokko 2009 2006 China 0 50 100 150 200 250 x 1.000.000 kg 30 Productschap Tuinbouw

Tabel 4.4 Import van sinaasappel in Nederland per land, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 454.189 572.328 521.778 476.169-9% Zuid-Afrika 105.449 181.597 196.699 145.492-26% Spanje 104.703 128.077 96.893 124.933 29% Egypte 30.174 26.459 27.328 38.655 41% Marokko 70.609 43.770 63.925 37.005-42% Argentinië 36.076 47.947 34.570 27.128-22% Verenigd Koninkrijk 5.711 8.996 6.567 26.890 ++ Uruguay 26.378 27.273 20.852 21.255 2% Zimbabwe 8.880 18.481 12.491 11.454-8% Duitsland 9.061 9.610 9.804 10.080 3% Brazilië 23.579 6.228 10.371 8.159-21% Swaziland 9.748 14.188 10.128 7.858-22% België 7.545 33.216 4.579 4.621 1% Frankrijk 2.479 3.178 3.020 2.363-22% Peru 428 3.272 5.531 2.251-59% Chili 3.609 2.369 8.784 2.209-75% VS van Amerika 19 2.439 1.554-36% Griekenland 3.005 9.025 4.762 1.292-73% Italië 809 573 1.018 929-9% Israël 383 703 484 489 1% Slovenië 261 Turkije 2.897 1.367 418 219-48% Overige landen 2.647 5.999 1.115 1.072-4% Zuid-Afrika en Spanje zijn de twee grootste exporteurs van sinaasappels naar Nederland. Tabel 4.5 Import van mandarijn in Nederland per land, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 203.724 192.430 192.500 190.415-1% Spanje 88.708 90.819 76.952 65.960-14% Marokko 30.943 26.901 21.694 29.784 37% Argentinië 20.275 19.884 20.932 26.575 27% Zuid-Afrika 8.365 13.401 18.616 15.134-19% Uruguay 13.196 11.879 10.980 12.242 11% Peru 9.785 6.318 11.931 10.317-14% Duitsland 3.726 4.297 9.942 4.800-52% België 2.732 1.772 2.032 3.860 90% Verenigd Koninkrijk 6.723 1.730 2.029 3.747 85% Israël 2.469 4.207 4.113 3.605-12% Turkije 4.039 2.910 2.154 3.147 46% Frankrijk 4.201 2.349 2.349 2.301-2% Pakistan 1.064 617 1.374 1.757 28% Italië 296 585 429 1.718 ++ Australië 88 372 557 1.621 ++ Chili 2.126 1.303 2.121 844-60% Overige landen 4.988 3.086 4.295 3.003-30% Spanje, Marokko en Argentinië zijn de grootste exporteurs van mandarijn naar Nederland. Productschap Tuinbouw 31

Tabel 4.6 Import van grapefruit in Nederland per land, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 126.447 149.656 160.590 166.568 4% Zuid-Afrika 32.507 46.352 46.391 49.011 6% China 12.456 27.114 35.196 48.573 38% VS van Amerika 12.560 15.091 25.721 25.938 1% Israël 7.311 12.338 10.019 11.900 19% Argentinië 8.821 12.950 13.179 5.301-60% Honduras 13.155 11.226 7.218 4.568-37% Swaziland 4.998 6.267 6.706 4.470-33% Turkije 10.217 4.204 3.180 2.197-31% Duitsland 838 686 1.056 1.919 82% België 4.516 945 641 1.816 183% Spanje 891 2.114 1.058 1.666 57% Zimbabwe 1.762 3.190 1.273 1.654 30% Mexico 6.167 2.762 2.701 1.609-40% Frankrijk 1.485 1.878 2.381 1.554-35% Verenigd Koninkrijk 474 552 1.320 863-35% Chili 1.661 808 617 30-95% Uruguay 1.263 199 157-100% Overige landen 5.365 980 1.776 3.499 97% Grapefruit wordt vooral geïmporteerd uit Zuid-Afrika, China en de Verenigde Staten. De invoer van grapefruit uit China is sterk toegenomen in de periode 2006 2009. Tabel 4.7 Import van citroen in Nederland per land, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 95.844 88.341 125.860 104.855-17% Argentinië 46.303 45.268 63.313 45.197-29% Spanje 24.504 23.467 22.317 36.162 62% Zuid-Afrika 11.391 9.036 24.710 11.968-52% Uruguay 3.175 1.782 1.962 2.706 38% Turkije 4.037 4.076 4.000 2.483-38% Duitsland 1.362 622 697 924 33% België 1.343 802 649 886 37% Italië 1.305 1.185 1.441 782-46% Frankrijk 348 370 900 618-31% Cyprus (Grieks deel) 45 209 439 110% Chili 25 76 357 433 21% Griekenland 193 276 22 431 ++ Marokko 696 1.994 400-80% Egypte 75 163 567 259-54% Verenigd Koninkrijk 323 198 240 120-50% Overige landen 1.415 324 2.482 1.047-58% Citroen wordt in Nederland vooral geïmporteerd uit Argentinië, Spanje en Zuid-Afrika. 32 Productschap Tuinbouw

4.1.2 Uitvoer uit Nederland Tabel 4.8 Export van citrusfruit uit Nederland per maand, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 2010 Januari 28.248 33.159 36.554 39.612 41.089 Februari 30.908 33.912 37.854 36.569 48.536 Maart 30.253 29.931 27.953 33.441 37.306 April 29.090 27.250 24.851 23.605 27.925 Mei 21.715 24.008 37.280 32.467 31.046 Juni 29.595 39.135 61.252 44.289 49.367 Juli 36.486 39.510 60.501 49.551 66.136 Augustus 49.886 61.881 64.078 55.231 September 78.735 67.313 59.900 75.293 Oktober 53.265 61.735 65.469 68.178 November 32.065 50.630 38.845 42.123 December 30.631 50.788 44.574 43.740 Totaal 450.877 519.252 559.111 544.099 301.405 De re-export van citrusfruit uit Nederland vertoont, ondanks een daling in 2009, een stijgende lijn. De re-export van citrusfruit uit Nederland is het grootst in de periode augustus t/m oktober. Ongeveer 40% van de re-export bestaat uit sinaasappel. De re-export van grapefruit is sterk gestegen in de periode 2006 2009. Tabel 4.9 Export citrusfruit uit Nederland per product, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal citrusfruit 450.877 519.252 559.111 544.099-3% Sinaasappel 188.640 232.420 222.474 202.775-9% Grapefruit 72.232 94.357 110.339 121.686 10% Mandarijn 91.922 99.645 95.310 99.231 4% Citroen 64.989 57.039 88.249 75.287-15% Limoen 24.032 28.488 35.733 37.342 5% Overig citrusfruit 9.062 7.303 7.006 7.778 11% Top 5 bestemmingslanden voor Nederlandse export van citrusfruit Duitsland Frankrijk Polen België 2009 2006 Rusland 0 20 40 60 80 100 120 140 160 x 1.000.000 kg Productschap Tuinbouw 33

Tabel 4.10 Export citrusfruit uit Nederland naar land van bestemming, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 450.877 519.252 559.111 544.099-3% Duitsland 119.974 154.786 163.655 148.412-9% Frankrijk 50.810 64.163 73.709 60.621-18% Polen 26.336 30.337 35.241 41.241 17% België 39.919 47.075 42.528 40.950-4% Rusland 24.592 29.871 28.237 33.398 18% Zweden 24.013 27.720 29.595 28.694-3% Verenigd Koninkrijk 26.223 31.813 26.495 26.501 0% Spanje 15.417 20.253 23.188 21.924-5% Tsjechië 9.770 11.005 12.916 20.880 62% Finland 13.369 14.646 14.661 14.667 0% Denemarken 11.961 12.408 14.094 14.187 1% Italië 10.227 8.762 13.137 12.573-4% Roemenië 1.782 2.765 5.463 9.204 68% Noorwegen 5.236 8.015 8.425 9.089 8% Ierland 6.993 7.164 9.339 8.337-11% Litouwen 3.605 8.554 7.704 8.284 8% Oostenrijk 6.024 6.259 6.611 6.620 0% Wit-Rusland 4.239 4.490 6.669 4.899-27% Slowakije 2.172 2.095 3.125 4.782 53% Zwitserland 2.827 4.007 3.599 3.337-7% Hongarije 2.753 2.881 4.061 3.175-22% Griekenland 1.830 1.737 3.830 2.918-24% Oekraïne 1.132 3.333 4.483 2.491-44% Letland 3.362 3.707 3.597 2.234-38% Servië 406 605 1.916 1.756-8% Estland 3.492 3.199 2.852 1.691-41% IJsland 1.283 1.590 1.600 1.672 4% Malta 513 684 973 1.389 43% Slovenië 1.830 546 1.101 1.368 24% Kroatië 535 412 1.395 1.230-12% Overige landen 28.252 4.370 4.912 5.575 13% De belangrijkste bestemmingen voor de Nederlandse re-export van citrusfruit zijn Duitsland, Frankrijk, Polen, België en Rusland. De meeste groei vertoont de re-export naar Polen, Rusland, Tsjechië en enkele andere Oost- Europese bestemmingen. 34 Productschap Tuinbouw

Tabel 4.11 Export van sinaasappel uit Nederland naar land van bestemming, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 188.640 232.420 222.474 202.775-9% Duitsland 44.225 76.673 56.975 52.257-8% België 23.306 29.169 26.144 23.932-8% Frankrijk 21.522 30.056 29.132 23.568-19% Zweden 8.714 10.469 13.341 12.343-7% Spanje 11.406 14.095 15.328 10.738-30% Polen 4.657 9.199 10.796 10.548-2% Rusland 7.019 5.411 6.374 8.066 27% Denemarken 5.559 5.328 6.799 6.605-3% Verenigd Koninkrijk 7.654 8.705 7.300 6.460-12% Tsjechië 1.716 4.413 4.580 6.139 34% Finland 3.698 8.003 5.222 5.566 7% Noorwegen 1.681 3.293 4.305 5.197 21% Ierland 3.608 3.529 5.132 4.269-17% Roemenië 1.090 938 2.153 3.953 84% Italië 4.620 2.729 6.400 3.620-43% Oostenrijk 2.114 3.137 2.655 2.925 10% Litouwen 811 1.870 1.816 2.199 21% Wit-Rusland 1.998 1.915 2.522 1.773-30% Griekenland 840 479 1.198 1.204 1% Slowakije 821 821 1.202 1.175-2% Servië 350 430 949 980 3% Zwitserland 760 2.024 1.393 955-31% IJsland 647 855 870 942 8% Malta 213 340 647 931 44% Hongarije 1.079 1.163 1.328 901-32% Slovenië 1.340 407 504 717 42% Oekraïne 512 1.468 2.033 597-71% Letland 1.336 1.544 1.242 547-56% Overige landen 25.344 3.957 4.134 3.668-11% De re-export van sinaasappels vertoont een dalende lijn in de periode 2007-2009. De uitvoer naar de meeste landen is gedaald na 2007. Sommige Oost-Europese landen hebben ook na 2007 meer sinaasappel via Nederland ingevoerd. Productschap Tuinbouw 35

Tabel 4.12 Export van grapefruit uit Nederland naar land van bestemming, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 72.232 94.357 110.339 121.686 10% Duitsland 21.732 30.238 39.121 38.879-1% Frankrijk 16.714 19.440 22.911 23.034 1% Polen 5.797 8.190 9.973 10.139 2% Tsjechië 1.758 1.894 2.922 8.275 183% België 5.575 6.612 6.755 7.429 10% Rusland 1.924 5.645 3.373 4.814 43% Roemenië 323 1.111 1.695 3.655 116% Verenigd Koninkrijk 2.947 2.805 2.771 3.156 14% Spanje 897 586 1.488 2.925 97% Zweden 3.007 3.269 2.709 2.508-7% Italië 1.812 2.381 2.824 1.987-30% Denemarken 1.700 2.336 1.500 1.910 27% Slowakije 397 407 779 1.793 130% Litouwen 738 945 1.410 1.034-27% Finland 1.345 1.317 934 1.030 10% Oekraïne 307 905 995 1.010 2% Wit-Rusland 410 727 995 967-3% Hongarije 426 403 374 730 95% Noorwegen 575 668 644 652 1% Zwitserland 641 774 961 609-37% Oostenrijk 616 894 723 579-20% Ierland 363 341 550 559 2% Letland 570 836 1.221 548-55% Overige landen 1.658 1.633 2.711 3.464 28% De stijgende lijn in de uitvoer van grapefruit is voor een groot deel te danken aan de uitvoer naar Oost-Europese landen als Polen, Tsjechië, Rusland, Roemenië en Slowakije. Ook de uitvoer naar Duitsland is, ondanks een lichte daling in 2009, flink toegenomen na 2006. 36 Productschap Tuinbouw

Tabel 4.13 Export van mandarijn uit Nederland naar land van bestemming, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 91.922 99.645 95.310 99.231 4% Duitsland 18.079 14.949 18.948 19.459 3% Rusland 13.036 16.318 15.322 17.896 17% Zweden 8.038 8.500 6.914 7.787 13% Verenigd Koninkrijk 7.734 11.128 7.571 7.057-7% Polen 5.670 5.909 4.969 6.905 39% Finland 6.649 4.146 6.362 6.567 3% België 6.840 6.635 4.594 4.608 0% Litouwen 1.439 4.927 3.415 4.076 19% Spanje 1.546 3.785 3.424 4.067 19% Frankrijk 6.304 9.084 8.781 3.839-56% Tsjechië 1.879 1.335 1.600 2.527 58% Denemarken 1.943 1.804 1.930 2.172 13% Noorwegen 1.729 2.751 2.423 2.144-12% Ierland 1.394 1.302 1.416 1.727 22% Wit-Rusland 1.266 1.637 2.420 1.612-33% Italië 711 463 379 980 159% Oostenrijk 600 764 434 867 100% Slowakije 424 523 350 761 117% Letland 756 550 444 650 46% Roemenië 217 348 739 599-19% Estland 1.243 829 681 455-33% Oekraïne 258 572 666 392-41% Hongarije 136 209 189 336 78% IJsland 257 294 280 289 3% Zwitserland 354 274 158 265 68% Overige landen 3.420 609 901 1.194 33% Duitsland, Rusland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk zijn de belangrijkste bestemmingen voor de re-export van mandarijn uit Nederland. De re-export naar Polen is, na een daling in 2008, in 2009 weer flink gestegen. Productschap Tuinbouw 37

Tabel 4.14 Export van citroen uit Nederland naar land van bestemming, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 64.989 57.039 88.249 75.287-15% Duitsland 22.324 19.088 32.883 24.483-26% Polen 9.810 6.287 8.518 12.776 50% Verenigd Koninkrijk 4.672 5.900 4.108 4.523 10% België 3.523 3.604 3.834 3.560-7% Zweden 2.858 3.285 4.701 3.404-28% Italië 769 1.063 1.006 3.075 206% Spanje 885 1.015 2.104 2.869 36% Frankrijk 2.092 1.463 7.482 2.750-63% Tsjechië 3.860 2.419 2.720 2.031-25% Denemarken 1.816 1.790 2.685 1.977-26% Rusland 1.826 1.424 1.853 1.629-12% Oostenrijk 2.217 989 2.043 1.435-30% Ierland 1.343 1.598 1.766 1.400-21% Zwitserland 582 473 649 971 50% Slowakije 428 268 705 959 36% Finland 911 789 1.437 883-39% Roemenië 12 111 508 760 50% Griekenland 148 481 1.502 747-50% Hongarije 943 908 1.790 738-59% Litouwen 505 612 868 651-25% Noorwegen 366 490 542 635 17% Overige landen 3.099 2.982 4.545 3.031-33% Duitsland en Polen zijn de belangrijkste bestemmingen voor de re-export van citroen uit Nederland. Opvallend is de toegenomen uitvoer van citroen naar Mediterrane landen als Italië en Spanje. Tabel 4.15 Export van limoen uit Nederland naar land van bestemming, x 1.000 kg Bron: Eurostat/PT 2006 2007 2008 2009 +/- % Totaal 24.032 28.488 35.733 37.342 5% Duitsland 10.058 10.652 13.349 11.733-12% Frankrijk 2.856 3.455 4.928 6.054 23% Verenigd Koninkrijk 2.566 2.973 4.442 4.313-3% Italië 1.654 1.642 2.171 2.528 16% Zweden 1.115 1.829 1.712 2.481 45% Denemarken 599 720 860 1.313 53% België 502 781 933 1.140 22% Rusland 681 981 1.224 955-22% Spanje 627 762 811 939 16% Tsjechië 439 801 840 888 6% Oostenrijk 310 390 483 619 28% Polen 234 429 539 555 3% Zwitserland 477 438 413 527 28% Finland 181 271 377 511 36% Noorwegen 579 796 496 449-9% Hongarije 151 197 216 347 61% Griekenland 183 222 306 335 9% Ierland 196 337 442 320-28% Roemenië 136 37 77 234 204% Litouwen 14 68 44 220 400% Oekraïne 41 148 233 219-6% overige landen 433 559 837 662-21% 38 Productschap Tuinbouw

De belangrijkste bestemmingen voor de re-export van limoen zijn Duitsland, Frankrijk en het Verenigd koninkrijk. De uitvoer van limoen naar Zweden, Italië en Denemarken is na 2006 duidelijk toegenomen. 4.2 Consumentenaankopen Tabel 4.16 Top-4 Huishoudelijke aankopen van vers fruit per huishoudens, in kilo Bron: GfK 2006 2007 2008 2009 2010 1 Appelen 23,4 23,9 22,2 22,3 21,6 2 Sinaasappelen 20,6 20,4 18,4 17,4 17,1 3 Bananen 15,5 15,3 14,7 13,7 12,9 4 Mandarijnen 9,0 8,4 7,8 7,4 8,4 Tabel 4.17 Top-4 Huishoudelijke aankopen van vers fruit per huishoudens, in Bron: GfK 2006 2007 2008 2009 2010 1 Appelen 28,31 29,57 31,01 27,68 27,55 2 Sinaasappelen 23,37 23,28 22,02 20,02 20,53 3 Bananen 21,00 20,76 20,70 19,96 18,76 4 Mandarijnen 14,13 14,13 14,33 13,68 14,36 Sinaasappelen en mandarijnen zijn nummer 2 en 4 op de ranglijst van fruit in Nederland, zowel bij de aankoop in kilogram als bij de bestedingen in euro. Tabel 4.18 Kerncijfers huishoudelijke aankoop van sinaasappels in Nederland Bron: GfK 2005 2006 2007 2008 2009 2010 % kopende huishoudens 70 70 71 69 68 66 Gekochte hoeveelheid per 19,4 20,6 20,4 18,4 17,4 17,1 huishouden in kg Besteding per huishouden 2;,36 23,36 23,29 22,:2 2:,:2 2:,53 Gemiddelde prijs per kg ;,;: ;,;3 ;,;4 ;,2: ;,;5 ;,2: De huishoudelijke aankoop van sinaasappels is de laatste jaren afgenomen in Nederland. Het percentage kopende huishoudens is in de periode 2005-2010 gedaald van 70% naar 66%. De gekochte hoeveelheid per huishouden is afgenomen van 19,4 kg naar 17,1 kg. De gemiddelde besteding is gedaald van 2;,36 naar 2:,53 per huishouden. Tabel 4.19 Kerncijfers huishoudelijke aankoop van mandarijn in Nederland Bron: GfK 2005 2006 2007 2008 2009 2010 % kopende huishoudens 84 84 83 83 82 83 Gekochte hoeveelheid per 9,0 9,0 8,4 7,8 7,4 8,4 huishouden in kg Besteding per huishouden ;3,23 ;4,;3 ;4,;3 ;4,33 ;3,69 ;4,36 Gemiddelde prijs per kg ;,47 ;,57 ;,67 ;,93 ;,94 ;,72 De mandarijn heeft zich wat beter gehandhaafd dan de sinaasappel. Het percentage kopende huishoudens is slechts licht gedaald, van 84% naar 83%. De gekochte hoeveelheid mandarijn is afgenomen van 9,0 naar 8,4 kilogram per huishouden De bestedingen zijn 8% gegroeid, van ;3,23 naar ;4,36 per huishouden. Productschap Tuinbouw 39

Tabel 4.20 Kerncijfers huishoudelijke aankoop van grapefruit in Nederland Bron: GfK 2005 2006 2007 2008 2009 2010 % kopende huishoudens 17 18 17 16 14 14 Gekochte hoeveelheid per 1,5 1,4 1,4 1,1 1,0 1,0 huishouden in kg Besteding per huishouden 2,4; 2,37 2,22 ;,73 ;,6; ;,66 Gemiddelde prijs per kg ;,65 ;,68 ;,6; ;,55 ;,64 ;,74 Het percentage Nederlandse huishoudens dat grapefruit koopt is in de periode 2005 2010 gedaald van 17% naar 14%. De gekochte hoeveelheid grapefruit is afgenomen van 1,5 kg naar 1,0 kg per huishouden. Het bedrag dat een gemiddeld huishouden in Nederland aan grapefruit besteed is gedaald van 2,4; naar ;,66. 4.3 Retail 4.3.1 Supermarktomzetten Tabel 4.21 Nederlandse supermarktomzetten met citrusfruit, x 1.000 Bron: Nielsen 2009 2010 +/- % Totaal citrusfruit 271.755 296.152 9% Sinaasappels 137.741 146.462 6% Mandarijnen 101.052 109.538 8% Citroen 12.420 15.021 21% Grapefruit 8.818 9.916 12% Limoenen 2.874 3.232 12% Pomelo 113 394 249% Kakifruit 92 260 183% Kumquats 12 15 25% Overig citrusfruit 8.633 11.314 31% De omzet van de Nederlandse supermarkten met citrusfruit is in 2010 met 9% gestegen ten opzichte van 2009. Aandelen citrusvruchten in de omzet van Nederlandse supermarkten met citrusfruit in 2009 5% 3%1% 3% 37% 51% Sinaasappels Mandarijnen Citroen Grapefruit Limoenen Overig citrus 40 Productschap Tuinbouw

De omzet met sinaasappels is minder gestegen dan de omzet van de productgroep citrusfruit als geheel. Daardoor is het aandeel van de sinaasappels in de totale omzet van citrusfruit gedaald van 51% in 2009 naar 49% in 2010. Het aandeel van de mandarijn (37%) en de citroen (5%) is stabiel gebleven. Het aandeel van overig citrusfruit (inclusief pomelo, kakifruit en kumquat) is licht gestegen, van 3% naar 4%. Aandelen citrusvruchten in de omzet van Nederlandse supermarkten met citrusfruit in 2010 37% 5% 3% 1% 4% 49% Sinaasappels Mandarijnen Citroen Grapefruit Limoenen Overig citrus Tabel 4.22 Nederlandse supermarktomzetten met citrusfruit per formule, x 1.000 Bron: Nielsen 2009 2010 +/- % Totaal 271.755 296.152 9% Albert Heijn 95.216 107.354 13% Superunie 77.488 81.235 5% C1000 28.687 31.737 11% Aldi 24.029 25.546 6% Lidl 18.944 21.649 14% Super de Boer 15.885 13.696-14% Jumbo 10.358 13.662 32% Overige supermarkten 1.148 1.273 11% *) Inclusief Detailconsult Van de grotere formules is Super de Boer de enige die in 2010 minder omzet met citrusfruit heeft gemaakt dan in 2010 (dat geldt overigens niet alleen voor de omzet met citrusfruit maar ook voor de totale omzet). Procentueel heeft Jumbo de grootste groei in de omzet met citrusfruit laten zien in 2010 (+32%). Absoluut gezien is de groei bij Albert Heijn het grootst geweest. Productschap Tuinbouw 41

4.3.2 Supermarktaanbiedingen 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 Aantal aanbiedingen met sinaasappel in 2009 en 2010, per week 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 44 46 48 50 2009 2010 Supermarktaanbiedingen met sinaasappels zijn er vooral in de wintermaanden. Dat is ook wel logisch: in de lente en zomer is er veel vers zomerfruit en aan het eind van de zomer komen appels en peren van de nieuwe oogst beschikbaar. In 2010 zijn er meer landelijke aanbiedingen geweest dan in 2009. 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 Aantal aanbiedingen met mandarijn in 2009 en 2010, per week 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 44 46 48 50 2009 2010 Landelijke supermarktaanbiedingen met mandarijnen zijn er vooral in de maanden november t/m januari, maar ook in de periode mei-juni zijn er regelmatig meerdere formules die actie voeren met mandarijnen. 42 Productschap Tuinbouw

Productschap Tuinbouw 43

Productschap Tuinbouw Adres Louis Pasteurlaan 6 Postbus 280, 2700 AG Zoetermeer Telefoon 079 347 07 07 Fax 079 347 04 04 Internet www.tuinbouw.nl e-mail info@tuinbouw.nl