Energiebesparing openbare verlichting provinciehuis Brugge 26 november 2013 Filip Brokken kabinetschef burgemeester/diensthoofd patrimonium
Missie Met toepassing van de best bruikbare technieken op het meest geschikte moment verlichten hetgeen om reden van algemeen belang verlicht moet worden. - Hoe? - Wanneer? - Wat? Pragmatische benadering/lichtplan
Bevoegdheidsverdeling Gemeenten Artikel 135 2 van de gemeentewet: De gemeenten hebben tot taak te voorzien, ten behoeve van de inwoners in de veiligheid meer bepaald 1 alles wat verband houdt met een veilig en vlot verkeer op openbare wegen, straten, kaden en pleinen, hetgeen omvat de verlichting
Bevoegdheidsverdeling De (distributie)netbeheerder DNB a. Decreet van 8 mei 2009, artikel 4.1.22 (van kracht op 1 januari 2011) De Vlaamse regering kan, na advies van de VREG, de netbeheerders extra openbaredienstverplichtingen opleggen met betrekking op: 5 de exploitatie van openbare verlichting
Bevoegdheidsverdeling De (distributie)netbeheerder DNB a. Decreet 8 mei 2009 b. Uitvoeringsbesluit 19 november 2010, artikel 1.1.1. 2 77 openbare verlichting: de verlichting die gelegen is boven, onder, op of langs wegen, paden, pleinen, bruggen, tunnels en waterlopen, waarbij die wegen, paden, pleinen, bruggen, tunnels of waterlopen onder het beheer van een gemeente of een autonoom gemeentebedrijf vallen.
Bevoegdheidsverdeling De (distributie)netbeheerder DNB a. Decreet 8 mei 2009 b. Uitvoeringsbesluit 19 november 2010, artikel 3.1.40 De netbeheerder staat in voor: - onderhoud kabels, palen, steunen, armaturen, lampen - onderhoud schakelaars, meet-, regel- en communicatieapparatuur en transformatoren - organisatie meldpunt defecten (o.a. lampen) - opstellen aanbestedingsdossiers - bijstand aan de gemeenten voor aankoop elektriciteit - 5-jaarlijkse energieaudit openbare verlichting - sensibilisering gemeenten op vlak van lichthinder
Bevoegdheidsverdeling De (distributie)netbeheerder DNB c. Energiediensten voor lokale besturen (EDLB)
Gemeentelijk belang Beleidsmatig belangrijk - openbare veiligheid als gemeentelijke kerntaak - aantrekkelijkheid van de woonomgeving Financieel belangrijk (energienota 2013) 9.909 lichtpunten - 1.221 kw geïnstalleerd vermogen energiekosten: 710.000 EUR/jaar investeringen: 150.000 EUR/jaar onderhoudskosten: 110.000 EUR/jaar Totaal: 970.000 EUR/jaar
Energiekosten Energiekosten openbare verlichting 2002-2012 (EUR, inclusief BTW) Bron: energienota 2013 800.000 700.000 710.938 600.000 554.688 543.836 554.395 548.716 500.000 400.000 406.409 432.445 466.379 474.230 300.000 200.000 210.897 305.188 100.000 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Energiekosten Totaal (cijfers 2012): elektriciteit: 886.008 EUR openbare verlichting: 710.938 EUR gas: 832.800 EUR water: 133.708 EUR Totaal: 2.563.454 EUR Aandeel openbare verlichting: 28 % Aandeel openbare verlichting in totale elektriciteitskosten: 45 %
Lichthinder en energieverbruik
Lichthinder en energieverbruik Nieuwe projecten vanaf 2003 Stationsproject (2003) Waasland Shopping Center met 2.000 verlichte parkeerplaatsen (2004) Margarethaplan - Grote Markt (2005) 3 verlichte kunstgrasvoetbalterreinen (2004 en 2007) voor Red Star Waasland (2de klasse) en FCN Sint-Niklaas (3de klasse) Vrijmaking energiemarkt op 1 juli 2003 Verrekening groenestroomcertificaten vanaf 2012
Lichthinder en energieverbruik Gemiddelde kostprijs elektriciteit openbare verlichting (EUR/kWh, inclusief BTW) Bron: energienota 2013 0,20 0,1952 0,15 0,1361 0,1378 0,1419 0,1508 0,1123 0,1150 0,10 0,0992 0,1043 0,0752 0,05 0,0524 0,00 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Ontwerp nieuwe gemeentelijke projecten Tip 1: Gebruik de juiste verlichtingstoestellen armaturen gekeurd Synergrid BFE 005: * fotometrisch (o.a. lichtsterkte en opwaartse lichtstroom) * constructief (o.a. dichtheid optiek en elektrisch deel, éénhandige manipulaties) voorkeur voor vlakke/lichtgebolde kappen i.p.v. refractorkappen of bolvormige armaturen optimaal energieverbruik (hoog rendement) duurzaamheid (> 30 jaar)
Nieuwe gemeentelijke projecten test IP-norm
Ontwerp nieuwe gemeentelijke projecten Tip 2: Openbare verlichting is geen bijzaak essentieel element in wegenaanleg (naast riolering, verkeersmaatregelen, groenelementen, ) voorkomen van concurrentie met bomen (let op parkeervakken) bepaling van lichtpunthoogte (en tussenafstand), lichtkleur en te verlichten ornamenten en monumenten (klemtoonverlichting)
Ontwerp nieuwe gemeentelijke projecten Tip 3: Gebruik verschillende brandduurregimes Vlaanderen: van 40 lux (avond) tot + 20 lux (ochtend, uitzondering: van 15/10 tot 1/3: + 40 lux) avondregime (= zonsondergang tot 22.00 uur) nachtregime (= zonsondergang tot zonsopgang) avondregime met herontsteking (= herontsteking vanaf 6.00 uur tot zonsopgang) afzonderlijke circuits, handmatig te bedienen nieuw: dimming (EVA)
Ontwerp nieuwe gemeentelijke projecten Tip 4: Gebruik de juiste materialen Doel: openbare verlichting overbodig maken of beperken optimaal gebruik daglicht (ondergrondse parking) straatmeubilair (o.a. autobuswachthuisjes) verhardingen (treden, boordstenen)
Voorbeeldproject Grote Markt (2005)
Voorbeeldproject Grote Markt (2005)
Voorbeeldproject Grote Markt (2005)
Voorbeeldproject Grote Markt (2005)
Voorbeeldproject Grote Markt (2005)
Voorbeeldproject Grote Markt (2005) Bestaande situatie tot 2004
Voorbeeldproject Grote Markt (2005)
Voorbeeldproject Grote Markt (2005)
Voorbeeldproject Grote Markt (2005) Andere aandachtspunten
Voorbeeldproject deelgemeentehuis
Voorbeeldproject Huis van de Sint (2013)
Voorbeeldproject Huis van de Sint
Voorbeeldproject Huis van de Sint 6 grondspots CDM-T van 35 W 3 LED-lines strips 4000K van 15W 1 LED-line strip 4000K van 12W/lm of 200W totaal geïnstalleerd vermogen: 455 W jaarverbruik: 350 EUR (nachtregime) kostprijs: 15.490 EUR (BTW incl.)
Voorbeeldproject sportterreinverlichting
Voorbeeldproject sportterreinverlichting
Voorbeeldproject sportterreinverlichting Uitgangspunten gebruik passende armaturen/lampen 6 palen met in totaal 8 armaturen/lampen i.p.v. 4 palen met 8 armaturen/lampen gemiddelde lichtsterkte ca. 60 lux (trainingen en provinciaal voetbal)
Voorbeeldproject sportterreinverlichting Uitwerking 8 lampen van 1.000 W 50 % energieverbruik t.o.v. voorstel met 4 palen (8 armaturen van 2.000 W) geen opwaartse verlichting gelijkmatige lichtverdeling gemiddelde verlichtingssterkte: 62,3 lux
Voorbeeldproject sportterreinverlichting Kunstgrasterreinen Red Star Waasland (nu Waasland Beveren) en FCN Sint-Niklaas (nu Sportkring Sint-Niklaas)
Voorbeeldproject sportterreinverlichting Vergelijking 4 of 6 palen
Voorbeeldproject sportterreinverlichting 12 armaturen MVP507 Optivision met lampen 2.000W 4 palen gemiddelde verlichtingssterkte: 180 lux meer lichtspreiding buiten het terrein verblinding bij hoge ballen 6 palen gemiddelde verlichtingssterkte: 250 lux weinig lichtspreiding buiten het terrein groter spelcomfort meerkost van ca. 5.000 EUR (2 extra palen)
Private projecten Verkavelingsverordening Gemeenteraadsbeslissing van 25 juni 2004 tot vaststelling van een verkavelingsverordening: Het dossier van de verkavelingsaanvraag dient volgende gegevens te bevatten: 3 een gedetailleerd ontwerp van de openbare verlichting.
1ste Prijs International Dark-Sky Association 2005 Genk
Energiebesparende vernieuwingsprojecten Overzicht gemeentelijk patrimonium palen en gevelsteunen armaturen (type, constructeur) lampen (vermogen, lichtkleur) brandduurregeling (nacht, avond, herontsteking)
Informatie inwinnen Identificatie palen en steunen (nummering)
Informatie inwinnen Inventaris opvragen aan distributienetbeheerder
Informatie inwinnen
Informatie inwinnen Inventaris opvragen aan distributienetbeheerder
Relighting project Parklaan (2007) Bestaande toestand 1 km lang, grotendeels met middenberm oorspronkelijk rijksweg, later als gewestweg overgedragen aan de stad in 1992 verbinding tussen E17 en Grote Markt huisgevels en aanpalende stadspark totaal verlicht
Relighting project Parklaan (2007)
Relighting project Parklaan (2007) Bestaande toestand 64 lampen 400 W palen lichtpunthoogte 12 meter (middenberm) 31 kw geïnstalleerd vermogen (= 2 % van het totaal geïnstalleerd vermogen openbare verlichting) verouderde armaturen met refractorkappen (vermoedelijk 50 jaar oud)
Relighting project Parklaan (2007)
Relighting project Parklaan (2007)
Relighting project Parklaan (2007) Nieuwe toestand behoud alle palen en leidingen aanzienlijke daling geïnstalleerd vermogen sterke beperking lichthinder verlichting beperken tot openbare weg lichtkleur overgang van geel naar wit licht (Grote Markt)
Relighting project Parklaan (2007)
Relighting project Parklaan (2007)
Relighting project Parklaan (2007) Energiebesparing 250 W/lamp i.p.v. 400 W (totaal 319 W/lamp i.p.v. 484 W/lamp) 64 lampen, dus 165 W x 64 = 10,56 kw minder geïnstalleerd vermogen gemiddeld 4.000 branduren/jaar (nachtregime) minderverbruik: 42.240 kwh/jaar (= 1 % van het totaal jaarverbruik) energiebesparing: 4.850 EUR/jaar (incl. BTW)
Relighting project Parklaan (2007) Energiebesparing energiebesparing: 4.850 EUR/jaar (incl. BTW) (2012: 8.245 EUR/jaar, incl. BTW) investering: 55.715 EUR (incl. BTW) terugbetaaltijd: 11,5 jaar (actuele prognose: 8 jaar) effectieve energiebesparing: 0,67 % van het toaal jaarverbruik openbare verlichting
Kyoto-protocol (november 2007)
Relighting project Kon. Elisabethlaan Bestaande toestand 34 lampen 400 W palen lichtpunthoogte 10 meter (middenberm) 16,5 kw geïnstalleerd vermogen verouderde armaturen
Relighting project Kon. Elisabethlaan
Relighting project Kon. Eliabethlaan Energiebesparing 150 W/lamp i.p.v. 400 W (totaal 195 W/lamp i.p.v. 484 W/lamp) 34 lampen, dus 289 W x 34 = 9,80 kw minder geïnstalleerd vermogen gemiddeld 4.000 branduren/jaar (nachtregime) minderverbruik: 39.300 kwh/jaar (= 0,95 % van het totaal jaarverbruik) energiebesparing: 4.520 EUR/jaar (incl. BTW)
Relighting project Kon. Elisabethlaan Energiebesparing energiebesparing: 4.520 EUR/jaar (incl. BTW) (2012: 7.671 EUR/jaar, incl. BTW) investering: 11.750 EUR (incl. BTW) terugbetaaltijd: 2,5 jaar voorbeeldproject
Relighting project Kon. Elisabethlaan Het Nieuwsblad 30 april 2008
Aanpassing brandduurregeling (2008) Bestaande toestand 2.051 lampen op avondregime (ca. 20%) doven om 23.00 uur, ontsteken om 05.00 uur zowel NaHP (SON) als NaLP (SOX)
Aanpassing brandduurregeling (2008) Nieuwe toestand doven om 22.00 uur, ontsteken om 06.00 uur elke dag 2 x 2.051 branduren minder minderverbruik: 216.211 kwh/jaar (= 5,2 % van het totaal jaarverbruik) energiebesparing: 24.280 EUR/jaar (incl. BTW) (2012: 42.204 EUR/jaar, incl. BTW)
Aanpassing brandduurregeling (2008) Nieuwe toestand 329 stuurpunten vervangen investeringskosten: 31.850 EUR (incl. BTW) terugbetaaltijd: 1,3 jaar (excl. REG-premie DNB) uitbreiding avondregime? proefproject dimming Destelwijk
Uitbreiding avondregime (2012) Bestaande toestand Overzicht openbare verlichting 2012 0,12% 2,67% 0,23% 0,10% Avondlampen (<22 u en >6u) - 2534 25,57% Nachtlampen - 7065 Daglampen - 12 Continulampen - 265 Schoollampen - 23 71,30% Lampen niet in dienst - 10
Uitbreiding avondregime (2012) Nieuwe toestand 354 bijkomende lampen op avondregime (vnl. invalswegen en woonwijken) investeringskosten: 5.568 EUR (incl. BTW) minderverbruik: 92.911 kwh of 18.136 EUR/jaar (incl. BTW) (= 2,5 % van het totaal jaarverbruik) terugbetaaltijd: <½ jaar (excl. REG-premie DNB)
Resultaten Energieverbruik openbare verlichting 2002-2012 (kwh) Bron: energienota 2013 4.300.000 4.200.000 4.100.000 4.000.000 3.900.000 4.022.698 4.050.864 4.097.473 4.145.579 4.152.274 4.124.584 4.076.842 3.945.365 3.907.329 3.800.000 3.700.000 3.639.489 3.641.786 3.600.000 3.500.000 3.400.000 3.300.000 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Besluit groot aandeel in totale elektriciteitsfactuur relatie energieverbruik / lichthinder informatie bij netbeheerder nieuwe projecten: belang van de ontwerpfase relighting-projecten: REG-subsidie? => ENERGIETOETS