Open monumentendag Gouda

Open monumentendag Gouda iconen & symbolen zaterdag 10 september 2016 overzicht van opengestelde monumenten

open monumentendag 2016 zaterdag 10 september: 10 17 uur Welkom in Gouda op de 30 e Open Monumentendag met als thema Iconen en Symbolen! Tijdens Open Monumentendag kunt u kennismaken met Iconisch Gouda. In monumenten zijn iconen en symbolen immers overal zichtbaar: in gevels, het interieur, reliëfs, schilderingen en glas-in-loodramen. Zo komt u meer te weten over het verhaal achter het monument. Wij wensen u een hele plezierige dag. ERFGOUD In ons jaarlijkse magazine Erfgoud vindt u allerlei interessante artikelen over het thema. Het magazine is op Open Monumentendag te koop in het Stadhuis op de Markt. Na Open Monumentendag blijft Erfgoud verkrijgbaar bij de Goudse boekhandels. INFORMATIEPUNT STADHUIS / MARKT In het Stadhuis op de Markt is tussen 10.00 en 17.00 uur ons centrale informatiepunt gevestigd. U kunt hier terecht voor de folder met de opengestelde monumenten en extra activiteiten, ons magazine erfgoud Iconen en symbolen, niet hetzelfde, toch verweven Met de burgemeester door iconisch gouda de goudse skyline door de eeuwen heen Iconische gouwenaren iconen en symbolen Open MOnuMentendag gouda 2016 8 Erfgoud, vragen over vrijwilligerswerk, informatie over diverse historische verenigingen en, uiteraard, een bezichtiging van het gebouw met zijn unieke trouwzaal. TIPS VAN HET COMITÉ Het uit 1936 daterende boezemgemaal Pijnacker Hordijk is in de afgelopen 5 jaar, in technisch opzicht, drastisch aangepast aan de eisen van de huidige tijd. Echter de monumentale waarde is behouden gebleven. Hoogheemraadschap van Rijnland nodigt u graag uit dit icoon van het waterbeheer in Rijnland te komen bezoeken. Ook een bezoek meer dan waard is de beeldbepalende neogotische Gouwekerk. Momenteel wordt actief gezocht naar een nieuwe bestemming voor deze meer dan 100 jaar oude kerk, gebouwd naar een ontwerp van de Goudse architect C.P.W. Dessing. Wellicht uw laatste kans om deze kerk in haar oorspronkelijke staat te bewonderen. Ook nieuw in het programma is een tweetal kerken in Gouda-Noord: De H. Josephkerk en de Pauluskerk. Let op: de H. Josephkerk is tot 14.00 uur geopend. Ten slotte wijzen we u op het voormalige Koudasfalt complex aan de IJssel dat, dankzij een succesvol burgerinitiatief, als GOUDasfalt een nieuw leven tegemoet gaat. Op het GOUD asfalt terrein hebt u een uniek uitzicht op de historische panden aan de Nieuwe Veerstal. Te bereiken via de Haastrechtse brug of via het pontje Gein vanaf de Nieuwe Veerstal.

WERKZAAMHEDEN ACHTER DE KERK Wegens werkzaamheden is Achter de Kerk volledig afgesloten, ook voor voetgangers. Enkele daaraan gelegen monumentale panden moeten daarom noodgedwongen gesloten blijven. Ook de veel gebruikte wandelroute, vanaf de Markt, langs de Sint-Janskerk richting Willem Vroesentuin is geblokkeerd tot aan de Koorbrug. Speciaal voor u als bezoeker van Open Monumentendag is er een mogelijkheid gecreëerd, om door de Sint-Janskerk naar het Willem Vroesenplein te lopen en zo uw wandeling door monumentaal Gouda eenvoudig voort te zetten. Het Tapijthuis (nr. 6 in de route), met het atelier van Menno Meyer, blijft wel geopend maar is alleen bereikbaar via de achterzijde aan de Molenwerf. De Museumtuin (nr. 4 in de route) blijft ook bereikbaar, maar alleen via de bruggetjes aan de westkant van Achter de Kerk. Dat is waar de toren van de Sint-Janskerk zich bevindt. De Sint-Janskerk zelf heeft haar ingang en winkeltje tijdelijk verplaatst naar de ruimte onder de toren. GOUDS KORENFESTIVAL en NATIONALE ORGELDAG Op Open Monumentendag vindt ook het 2e Gouds Korenfestival plaats. Meer dan 30 koren treden vandaag voor u op in 13 Open Monumenten in en rondom de binnenstad. De grote gezamenlijke afsluiting van het Korenfestival met alle koren, vindt vanaf 15.30 uur plaats in de Sint-Janskerk. In de Sint-Janskerk en de Christelijk Gereformeerde Kerk aan de Hoge Gouwe nr. 139/141 worden in het kader van Nationale Orgeldag orgelconcerten gegeven. Voor het programma van het Korenfestival en de Nationale Orgeldag verwijzen wij u graag naar het programmaboekje Gouds Korenfestival 2016, dat op diverse plekken in de stad verkrijgbaar is. Alle actuele informatie vindt u ook op www.goudskorenfestival.nl De monumenten waarin kooroptredens zijn, zijn in deze folder herkenbaar aan het icoontje VEILIGHEID De opengestelde panden zijn meestal niet gemaakt voor de ontvangst van een groot aantal mensen. Wij vragen u daarom voorzichtig te zijn met de aanwezige voorwerpen en deze vooral niet aan te raken als dat niet gewenst is. Dit om beschadigingen te voorkomen. Denkt u vooral ook aan uw eigen persoonlijke veiligheid en volg vooral de aanwijzingen ter plaatse op. Let daarbij extra goed op kinderen. VOORBEHOUD De in deze folder verstrekte informatie is veelal afkomstig van derden. Wijzigingen blijven te allen tijde mogelijk en worden niet altijd (tijdig) aan ons doorgegeven. Wij adviseren u dan ook om, bijvoorbeeld als het gaat om aangekondigde activiteiten of tijdstippen, deze tevoren nog even ter plaatse te verifiëren. De meest actuele informatie vindt u op onze website: www.monumentenstad.nl

1 Stadhuis Markt 1 Start- en informatiepunt voor de OMD-route; verkooppunt van het magazine Erfgoud. Dit oudste (1450) laatgotische stadhuis van Nederland symboliseert de groei van het belang van de derde stand, de burgerij met haar handel en nijverheid, ten opzichte van dat van de kerk. Bij de modernisering, rond 1690, is vooral het interieur rijkelijk aangevuld met symbolen uit de oudheid. 2 Voormalige Muziekschool Westhaven 11-12 Dit pand ontstond rond 1765, door de samenvoeging van twee belendende huizen achter één gevel. Het interieur heeft nog veel rococoversieringen, vooral aan de plafonds en de bordestrap. Jeanette Nieuwesteeg exposeert haar Mozaïekkunst en Karin Heijmans exposeert schilderijen op haar Kunstzolder. 3 Donkere Sluis Haven bij Dubbele Buurt In eerste aanleg ontstaan kort na 1250. In 1615 ontstond met de bouw van de Havensluis bij de Hollandse IJssel de langste sluis van de wereld: bijna 800 meter. De Donkere Sluis is onderdeel van een spui- of schuur -systeem waarmee de grachten schoongespoeld werden. Op Open Monumentendag geeft het Sluiswachtersgilde hier demonstraties (13.00, 14.00, 15.00 en 16.00 uur). 4a Archeologische Vereniging Golda Achter de Kerk 11/a (via Torenstraat) In de werkplaats determineren en sorteren leden van de vereniging hun bodemvondsten en voeren zij restauraties uit. 4b Atelier Goudse Klei, Ellen Pattenier Achter de Kerk 11/b (via Torenstraat) Van zwarte klei en porselein maakt keramiste Ellen Pattenier gedraaide en handgevormde objecten. Haar werk is organisch, maar ook strak en architectonisch. 4c Museumtuin Achter de kerk (via Torenstraat) Bij de museumingang en ook een paar meter verderop zijn gevelstenen en andere bouwfragmenten te zien. 5 Sint-Janskerk ingang Torenstraat Laat-gotisch kerkgebouw, het langste van Nederland: 123 meter. De 72 prachtige glas-inloodramen zijn voor een groot deel gemaakt in de tweede helft van de 16e eeuw door de gebroeders Crabeth. Nieuw is het Erasmusglas geschilderd en gebrand door Marc Mulders. In verband met de Nationale Orgeldag zijn er orgelconcerten om 10.00, 11.15, 12.30 en 13.45 uur. In het kader van het Gouds Korenfestival zijn er tussendoor kooroptredens met om 15.30 uur de afsluiting van de gezamenlijke deelnemende koren. Van 12.30 tot 13.30 uur wordt het carillon bespeeld door Boudewijn Zwart. Beste luisterplaats is de Museumtuin (zie 4c) Vervolg route via nooduitgang in het koor van de Sint-Janskerk en bruggetje naar Willem Vroesenplein en rechtsaf naar de Molenwerf. 6 Tapijthuis, atelier Menno Meyer Molenwerf 9 Van oorsprong middeleeuws woonhuis met gotisch houtskelet. In de 17e en 18e eeuw was hier een tapijtweverij en in de 19e eeuw de laatste Goudse bierbrouwerij. Nu is het de werkplaats van beeldend kunstenaar Menno Meyer. 7 Willem Vroesenhuis, binnentuin Willem Vroesenplein 16 Willem Vroesen (1478-1561) liet in 1555 zijn eigen huis inrichten als oudemannenhuis. De witte gevel in empirestijl is 19e eeuws. Aan de zijgevel (in de Spieringstraat) bevindt zich een poortje met daarboven een afbeelding van oude mannen en regenten, vervaardigd door stadsbeeldhouwer Gregorius Cool. Het huis heeft een sfeervolle binnentuin die vrij toegankelijk is. Neemt u wel de privacy van de bewoners in acht? Tegenover de voorgevel ligt de Vroesentuin, tot 1832 het kerkhof van de Sint-Janskerk. In de tuin staan beelden van Erasmus en de drukker Gerard Leeu. 8 Jeruzalemkapel Jeruzalemstraat 11 Als dank voor zijn behouden terugkeer van een pelgrimstocht naar Jeruzalem liet priester Gijsbert Raet rond 1500 deze kapel bouwen naar voorbeeld van de Heilig Grafkerk aldaar. Na zijn dood in 1511 werd Raet in zijn eigen kapel begraven. Bij de restauratie van 2004 tot 2007 werden

restanten van zijn geraamte gevonden, die nu te zien zijn in de Schoolmeesterswoning (tweede helft 18e eeuw) naast de kapel. De Jeruzalemkapel en de aangrenzende schoolmeesterswoning zijn thans in gebruik als atelier en expositieruimte van de Groep van Zes, kunstenaars in de Jeruzalemkapel, een initiatief van Museum Gouda. De groep kunstenaars bestaat uit Suzan Schuttelaar, Paul Daelmans, Jos van der Biezen, Arjenne Vossepoel, Matthé van Oostrom en Liesbeth de Jong. 9 Weeshuis Spieringstraat 1 Voormalig weeshuis, voor het grootste deel uit 1642. Boven de toegangspoort naar het Weeshuisplein is een reliëf van twee weeskinderen en het wapen van Gouda. Leden van de Kunststichting Firma Van Drie laten hier hun werk zien. Ook keramist Arie Bouter en edelsmid Menno Meyer hebben hier tijdelijk hun expositieruimte. 10 Anna aan de Motte Spieringstraat 4 Het huis dateert waarschijnlijk uit 1680. De 18e-eeuwse puntgevel heeft in het bovenvenster de oorspronkelijke roedenverdeling. Het plafond in de woon-eetkamer wordt nog steeds gedragen door de authentieke balken. Op Open Monumentendag exposeert Henrique van Putten haar in textiel vormgegeven dierfiguren die de menselijke strijd om het leven verbeelden. 11 Swanenburghs Hofje Groeneweg 42 In 1692 werd dit hofje voor behoeftige oude vrouwen gesticht uit de nalatenschap van de weduwe van houthandelaar Noach Cornelisz. Swanenburgh. Boven de poort zit een kleine gevelsteen met een burcht en een zwaan. Het hofje wordt nog steeds bewoond. 12 Huize Groeneweg, goudleerkamer Groeneweg 33 Gebouwd rond 1395 als Cellebroedersklooster, is dit het enige overgebleven kloostergebouw van de tien die Gouda in de Middeleeuwen bezat. In 1578 nam de Latijnse school het pand in gebruik. Vanaf 1850 werd in het gebouw de Werkinrigting tot Wering der Bedelarij gevestigd, die in de loop der tijd veranderde in een tehuis voor bejaarden. Sinds de restauratie in 1982-1983 is het een appartementencomplex. De voormalige regentenkamer is voorzien van 18e-eeuws goudleerbehangsel. Aan de achterkant ligt nog de oude binnenplaats met de kapelmuur en in de rechterhoek het schoolklokje. 13 De Sint-Jorisdoelen Lange Tiendeweg 79-93 De Drakendoder Sint-Joris was de beschermheilige van de Goudse schutterij, opgericht in de Middeleeuwen. Op lange schietbanen met schietschijven, de doelen, werd geoefend met de kruisboog. In 1514 kregen de Goudse schutters hier een verenigingsgebouw, dat, zoals in meer steden, ook de Doelen werd genoemd. Het huidige gebouw dateert van 1762. Na de opheffing van de schutterij rond 1800 werd het pand gebruikt als kazerne en school. In 1987 is het gerestaureerd. Het bevat nu praktijk- en woonruimtes. 14 H. Josephkerk Aalberseplein 2 Rooms-katholieke kerk in sobere jaren 60-stijl van Hans Koldewey. Hij is vooral bekend door zijn modernistische vormgeving van Roomskatholieke kerken, met beton als belangrijk constructiemateriaal. In de kerk zijn diverse symbolische en iconische details verwerkt. Glazenier Lennarts heeft zich voor de glas-in-loodramen laten inspireren door symbolen die horen bij de Heilige Jozef: arbeidzaamheid, gehoorzaamheid, reinheid, rechtvaardigheid en vaderschap. De kerk te bezichtigen tot 14.00 uur.

17 Kaaswaag Markt 35 Gebouwd in 1668 naar het ontwerp van Pieter Post. Robuust en dominant symboliseert de Waag het belang van de handel voor 17e-eeuws Gouda. Op de bovenverdiepingen zijn oude Goudse ambachten te zien, zoals het maken van kleipijpen, kaas en kaarsen. 18 Arti Legi Markt 27 Gebouwd in 1853-1855 als Stadstekenschool en Kantongerecht. Gerestaureerd in 2012 en nu een multifunctioneel monument. Er is werk te zien van Corneille en Bierenbroodspot. 15 Pauluskerk Van Hogendorpplein 2 Ned. hervormde Pauluskerk in Gouda-Noord uit 1963 naar het ontwerp van D. Zuiderhoek. Het orgel is in 1966 als opus 667 door de firma L. Verschueren (Heythuysen) gebouwd voor de Salvatorkerk te Leeuwarden. In 2003 is het naar deze kerk verplaatst en opnieuw geïntoneerd. 16 Agnietenkapel Nieuwe Markt 100 Restant uit ongeveer 1450 van het Sint Agnesklooster. Vlaamse tapijtwevers en zwartwolververs kregen de kapel na 1585 in gebruik voor hun werk. Vóór de kapel zijn de fundamenten van verfketels gevonden en zichtbaar gemaakt in het bestratingspatroon. Na 1653 was hier onder andere de Bank van Lening gevestigd. Tegenwoordig wordt het vooral gebruikt voor tentoonstellingen en concerten. Bijzonder zijn bovenin de kapel 18 groepjes van vijf klankpotten, in de zogenaamde quincunx-opstelling, om de galm in deze stenige ruimte te dempen. De teken- en schilderclub De Goudse Streek exposeert individueel werk van de leden en een groot tableau met als thema Olympische Spelen. 19 Theodorusstichting Westhaven 33 Rijkversierd parochiehuis, gebouwd in 1907 naar ontwerp van C.P.W. Dessing, gebruikt door verschillende rooms-katholieke verenigingen. Hoewel het gebouw genoemd is naar Sint Theodorus, verwijzen een plaquette en portret in reliëf naar de stichter, pastoor P.C.Th. Malingré. Theodorus was een christelijke soldaat, die zijn verzet tegen afgoderij met de marteldood moest bekopen. Hij is de patroonheilige van soldaten en legers. Een van de eerste gebruikers was de R.K. Militairen-Vereniging. 20 Burgemeesterswoning Westhaven 52 Stadspaleis, gebouwd in 1728 voor regent Willem van Strijen op de plek van drie middeleeuwse huizen. Eind 19e eeuw kwam het gymnasium in het gebouw, waarvoor het rigoureus verbouwd werd. Ook onder de volgende gebruiker, de Kamer van Koophandel en Fabrieken (1952-1989), werd het gebouw geweld aangedaan. Pas daarna is in fasen de oude luister hersteld. 21 Molen t Slot punt 17 Stelling-korenmolen uit 1832 op de plaats van het kasteel van Gouda (1385-1577). Na de sloop van het kasteel kwam hier een windmolen die in de 17e eeuw vernieuwd werd. Dat exemplaar werd in 1831 door brand verwoest, waarna de huidige molen gebouwd werd. Op Open Monumentendag wordt op ambachtelijke wijze graan tot meel vermalen.

24 Metaheerhuis Oosthaven 31 Het grote grachtenpand is door notabele en zeepfabrikant Theodorus Petrus Viruly in 1860 gebouwd. In 1894 werd het een rusthuis voor Joodse bejaarden. Op 9 april 1943 werden alle bewoners door de Duitse bezetters weggevoerd en vermoord. In de stoep voor de gevel worden zij allen genoemd op de Stolpersteine. Het poortje links van het hoofdgebouw voert naar het voormalige Metaheerhuis ( huis der reiniging ) uit 1899. Hier werden de lichamen van overledenen ritueel gereinigd. Er is een namenlijst aangebracht van de Goudse Joodse slachtoffers van de Holocaust. 22 GOUDasfalt Gouderaksedijk 34 Ook te bereiken vanaf de Nieuwe Veerstal met veerpontje Gein. Op dit voormalig bedrijfsterrein was lange tijd een Koudasfaltfabriek gevestigd. Burgerinitiatief GOUDasfalt ontwikkelt dit gebied de komende jaren tot een bruisende plek. Cultuurhistorisch en landschappelijk heeft het terrein grote waarde voor Gouda en omgeving. De zogenaamde Lange Arm, een 100 jaar oude transportkraan, is een icoon van de historische Goudse industrie en verdient daarom de monumentenstatus. Oud-werknemers vertellen hun verhalen over de geschiedenis van de asfaltfabriek en de Lange Arm en medewerkers van GOUDasfalt geven informatie over de toekomstplannen voor het terrein. 23 Stolwijker Schutsluis Deze sluis (rijksmonument sinds 1990) dateert uit 1800 en werd aangelegd ten behoeve van de vervening in de Krimpenerwaard. De vervening stopte in 1832, waarna de sluis werd afgedamd. Van 1888 tot 1988 heeft de herstelde sluis gediend als schutsluis. Particulier initiatief heeft de sluis daarna behoed voor afbraak. Na restauratie van 2010 tot 2012 vormt de sluis weer de verbinding tussen de Goudse wateren en de Krimpenerwaard. Bijzonder is, dat de sluis één van de verst landinwaarts gelegen zeewaterkerende sluizen van Nederland is. 25 Galerie De Hollandse Maagd Oosthaven 28 De oudst bekende eigenaar van dit rijksmonument was smid Jan Harmansz. In 1488 verkocht hij het perceel aan slotenmaker Peter Dirxs. Het pand kreeg daarna zijn huidige vorm. In de galerie is momenteel Inspiratie Japan te zien. De kunstenaars Be Birza (Kimono-objecten), Yoko Silk (porselein) en Anita Gaasbeek (penseelschetsen/schilderijen) zijn zelf aanwezig om de technieken en symbolen in hun werk toe te l i c h t e n. 26 Inspiratiehuis Peperstraat 20 Dit godsdienstlokaal werd in 1897 gebouwd door koopman in manufacturen Pieter de Raadt, vandaar de Kerk van De Raadt. Vroeger kwamen christenen hier zonder vaste voorganger of predikant bijeen. Bijzonder is het originele plafond van ambachtelijk papier-maché. 27 Gouwekerk Hoge Gouwe 39 Deze neogotische kerk werd van 1902 tot 1904 gebouwd naar ontwerp van de Goudse architect C.P.W. Dessing en is opgedragen aan de Heilige Joseph.

30 Cultuurhuis Garenspinnerij Turfsingel 34a Onlangs geheel gerestaureerd fabrieksgebouw uit 1917 naar ontwerp van de architect J. Hartkamp. Het gebouw is een symbool van de verdringing van het ambachtelijk garenspinnen door grootschalige machinale productie. Het Cultuurhuis houdt open dag. 28 Molen De Roode Leeuw Vest 65 In 1619 werd hier een houten wipmolen gebouwd, die rond 1727 vervangen werd door deze ronde stenen stellingmolen, een van de oudste korenmolens van Nederland. Hier worden allerlei soorten granen ambachtelijk gemalen en bakbenodigdheden verkocht. 29 So What (v.m. Asschuur) Vest 30 Rijksmonument uit (vermoedelijk) 1844, in traditioneel-ambachtelijke stijl, voor de opslag van haardas. As van turf, toen de algemene brandstof, was een grondstof voor loog, gebruikt bij de productie van zeep en glas. De zichtbaar zware constructie getuigt van de oorspronkelijk functie van het gebouw. De ligging aan de singel maakte goedkope aan- en afvoer mogelijk. In de loop van de tijd werd haardas minder waard door het toenemend stoken van steenkool, terwijl loog als ingrediënt vervangen werd door soda. In de asschuur werd in het vervolg ander vuil opgeslagen, tot de vestiging in het gebouw in 1915 van een gemeentereinigingsdienst, in 1922 aangevuld met een ontsmettingsdienst. In de jaren zestig van de 20e eeuw volgden leegstand, verval, sloopplannen. In 1970 kreeg sociëteit So What het grondig opgeknapte pand in gebruik. 31 Vrijmetselaarsloge De Waare Broedertrouw Nicolaas Beetsstraat 2 Het thema van dit jaar, iconen en symbolen, zit de vrijmetselaars als gegoten. De vrijmetselaarsarbeid staat er bol van! Iedereen kent wel het beeldmerk van de passer en de winkelhaak, maar wat betekenen die? Tijdens Open Monumentendag zullen diverse symbolen worden getoond en worden er demonstraties van de werkwijze gegeven om 11.00, 12.30, 14.00 en 15.30 uur. Voorts zijn er de hele dag presentaties, rondleidingen door het gebouw en kan er worden gesproken met zowel mannelijke als vrouwelijke vrijmetselaars. (geopend tot 16.30 uur) 32 Sacramentskerk Constantijn Huygensstraat 121c In 1932 kreeg de groeiende wijk Korte Akkeren een eigen r.k. kerk met daarbij een kloostertje voor de franciscaanse geestelijken. Jac.P. Dessing was de architect van deze sobere crisiskerk met belettering en andere details (zwart-wit kruiswegstaties) in art-decostijl. In 1940 werd het een officiële parochiekerk. Door de terugloop in bezoekersaantallen werd de kerk in 2004 gesloten en daarna ingericht als Gezondheidscentrum Korte Akkeren. De nodige nieuwe opschriften werden aangebracht in de oorspronkelijk art-decostijl 33 Mallemolen en zuiggasgemaal De Gouwestek Eerste Moordrechtse Tiendeweg 3 De windmolen, een grondzeiler, is in 1804 gebouwd voor de bemaling van de Oostpolder in Schieland. In 1904 werd de molen vervangen door het naastgelegen gemaalhuis met zuiggasmotor. Restauratie van de molen in 2009-2010 maakte op zijn beurt het gemaalhuis weer overbodig. Dat heeft nu een kleinschalige horecabestemming. Er zijn rondleidingen.

onbekende Gouwenaars vonden hier van 1832 tot 1971 een rustplaats. 36 Schipperswachtlokaal Schielandse Hogezeedijk 1 Gebouwd in 1912 in chaletstijl, als onderkomen voor de schippers die moesten wachten op het schutten van hun schip in de Mallegatsluis. In verval geraakt na 1980, werd het in 1992 gerestaureerd en als horecagelegenheid in gebruik genomen. Hier worden Goudse bieren geschonken zoals Goudsch Kuyt en Erasmusbier, gebrouwen door stadsbrouwerij De Goudsche Leeuw. 37 Museumhaven Gouda Bogen / Vest In 1990 begon de inrichting van het Binnenhavenmuseum in de Turfsingel. Nu liggen er zo n 20 historische bewoonde! bedrijfsvaartuigen. Toelichtingsborden ter plekke geven meer informatie over de geschiedenis van de haven en de schepen. Een stukje verder langs de kade ligt het reparatiewerfje. 34 Pijnacker Hordijkgemaal Schielandse Hoge Zeedijk 1 Het boezemgemaal uit 1933-1935 is vernoemd naar mr. P.A. Pijnacker Hordijk, dijkgraaf van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Het gemaal verving het uit 1857 daterende stoomgemaal bij de Hanepraaisluis in Gouda. Na een algehele renovatie is op Open Monumentendag het gemaal voor publiek geopend. De oorspronkelijke dieselaandrijving is vervangen door elektromotoren, waarbij het mogelijk is één pompeenheid zowel elektrisch als met de bewaard gebleven dieselmotor aan te drijven. Tijdens Open Monumentendag wordt een documentaire vertoond van Niek van Oostenbrugge. Het Pijnacker Hordijkgemaal symboliseert de historische ontwikkeling van energiebronnen: van stoom naar diesel naar elektriciteit. 35 Oude Begraafplaats Prins Hendrikstraat 3 In 1832 werd deze begraafplaats toen nog buiten de bebouwde kom van Gouda aangelegd. Cholera-epidemieën en groeiend bewustzijn van het belang van openbare hygiëne maakten begraven in de stad onwenselijk. Veel bekende en 38 Molen Beneden Haastrecht Provinciale Weg West 64 Afgelopen jaar is de molen gerestaureerd. Daarbij werden de schoepen verlengd en waar nodig vervangen. Daardoor kan de molen iets dieper malen. Bij de rondleiding aan de buitenkant van de molen krijgen bezoekers een indruk van hoe de molen werkt. 39 Sint Joostkapel Lage Gouwe 134 De oorsprong van deze kapel ligt vlak voor 1429, fundament en afmetingen zijn nog middeleeuws, de rest is in de tijd steeds veranderd, het laatst in 1957. Toen kreeg de oorspronkelijk gotische kapel een nieuw jasje in die stijl. 40 Oud-Katholieke Kerk Hoge Gouwe 107-113 Vanaf 1630 groeide hier een gebouwencomplex, dat diende als schuilkerk voor katholieken. Van 1863 tot 1868 kreeg het gebouw zijn huidige neoclassicistische uiterlijk. De parochie bezit unieke iconen, zoals misgewaden die voorzien zijn van schitterend boorduurwerk. Ook de altaarversieringen uit de 15e en 16e eeuw zijn het bezichtigen meer dan waard.

41 Christelijk Gereformeerde Kerk Hoge Gouwe 139 Sobere zaalkerk uit 1928. Het mooie orgel is een stuk ouder dan het gebouw. In hoofdzaak dateert het orgel uit 1825, hoewel er onderdelen gevonden zijn met het jaartal 1792 erop. Het orgel heeft eerder dienst gedaan in Edam en Haarlem. 42 De Gouden Aar Lage Gouwe 204 Begin 20e eeuw werd het oude huis vervangen, passend bij nr. 198. Tussen de twee kantoren met bovenwoning van de koekbakkerij De Arend van de familie Arends was de poort naar de eigenlijke fabriek. De zaak werd verder uitgebreid met de nieuwe panden op de nummers 218-224 en de poort werd dichtgebouwd. In 1936 nam Th. Smulders de zaak over en voerde de naam Bonera in, die in fraaie keramiekletters op de buurpanden staat. Begin jaren 50 verhuisde het bedrijf naar Breda, waar het in 1961 werd opgekocht door het Duitse bedrijf Haribo, fabrikant van allerlei snoepgoed. 43 Hofje van Cincq Nieuwehaven 246-270 Dit hofje verrees in 1701, betaald uit de erfenis van advocaat Cornelis Cincq. Het is in Gouda het enige hofje waarvan geen enkel huisje is gesloopt. Het interieur van de woninkjes is echter opnieuw ingedeeld en aangepast bij restauratie. 44 Verzetsmuseum Turfmarkt 30 Bankgebouw in zakelijk-expressionistische stijl uit 1937, langdurig gebruikt door de bank van de Weduwe Knox en Dortland. Sinds 1985 is hier het Verzetsmuseum Zuid-Holland gevestigd. Tot en met 24 september is er de tentoonstelling Churchill Image of a Statesman. 45 Synagoge Turfmarkt 25 Hier kocht de Joodse gemeenschap in 1798 een leegstaand kerkgebouw voor haar bijeenkomsten. Rond 1825 werd een nieuwe synagoge gebouwd. In de Tweede Wereldoorlog is bijna de gehele Joodse gemeenschap van Gouda vermoord. In 1950 werd de synagoge verkocht aan de Vrije Evangelische Gemeente. Op de deur is in 1997 een plaquette bevestigd, gemaakt door Ralph Prins, die op indringende wijze het voorgoed ontbreken van het vermoorde Joodse deel van de Goudse bevolking symboliseert. Stichting Open Monumentendag Gouda info@monumentenstad.nl www.monumentenstad.nl fotografie: Marc Couwenbergh en Marije Strating ontwerp: Peterpaul Kloosterman 2pk.nl

bedankt haar hoofdsponsors: 2PK.NL Peterpaul Kloosterman ontwerp en typografie Bouw- en aannemersbedrijf Th.J. van Dijk Rabobank Gouwestreek en haar sponsors: Alpha Makelaardij Den Hoed Aannemers Dupree Makelaardij o.g Houtman Aannemersbedrijf Punselie Biscuit House Al ruim 25 jaar creatief communicatie ontwerp in drukwerk en websites. Met passie voor letters, ambachtelijk drukwerk èn Gouda. Open Monumentendag is mede mogelijk gemaakt door de gemeente Gouda AL MEER DAN 100 JAAR TOPKWALITEIT WAAR U OP KUNT BOUWEN! BOUW, VERBOUW EN RESTAURATIE Vele bouwwerken zijn de afgelopen 100 jaar door ons gebouwd, verbouwd of gerestaureerd. Ons geheim? Expertise, zorg en toewijding. Samen met u creëren we omgevingen om te wonen, te werken of te recreëren. Hoe kunnen wij u van dienst zijn? Marconistraat 68x Gouda Telefoon (0182) 54 70 40 Internet www.vandijkgouda.nl Rabobank Gouwestreek wenst u Cultuur voor iedereen De Rabobank is al vele jaren als donateur actief in de culturele sector. Samen met culturele partners werken wij aan het toegankelijker maken van cultuur. Voor iedereen. www.rabobank.nl/gouwestreek Een aandeel in elkaar een fijne monumentendag toe

P 14 15 kleiweg P regentesseplantsoen 42 43 nieuwe haven turfmarkt vrouwesteeg 44 45 naaierstraat 17 markt 1 stadhuis nieuwe markt 16 18 zeugstraat 13 lange tiendeweg fluwelensingel P vest P hoge gouwe nonnenwater lage gouwe vlamingstraat turfsingel 30 41 40 vest aaltje bakstr 29 39 raam lange groenendaal 28 27 keizerstraat vest 26 5 Sint Janskerk 8 4 3 2 peperstraat kuiperstraat bogen 37 molenwerf 6 25 19 24 oosthaven westhaven veerstal noodgodsstraat groeneweg 7 9 12 10 11 spieringstraat doelenstraat tuinstraat 20 21 nieuwe veerstal 38 35 36 31 32 33 34 22 GOUDasfalt 23 open monumentendag 2016 45 open monumenten en vele vocale optredens Deel je ervaring op twitter met @omd_gouda