Beleidskader Huiselijk geweld en Kindermishandeling Plan van aanpak voor een beleidsnota (inclusief een vierjarig ) Datum 21 april 2011 Opgesteld door Gineke Kuin Bestuurlijk opdrachtgever Cees Meeuwis Ambtelijk opdrachtgever Isabel Joosen Ambtelijk opdrachtnemer Gineke Kuin Startdatum 01 juni 2011 Einddatum conceptnota december 2011 Vaststelling in raad jan/febr 2012 Afdeling Zorg en Welzijn
Context 1.1 Inleiding Breda is voor de regio West-Brabant centrumgemeente voor de aanpak van huiselijk geweld en van kindermishandeling. Huiselijk geweld omvat alle vormen van geweld die in huiselijke kring plaatsvindt. Huiselijk geweld is relationeel geweld, waarbij altijd sprake van afhankelijkheid in de relatie. Kindermishandeling en geweld tegen vrouwen zijn de meest bekende vormen van huiselijk geweld. Maar ook geweld tegen mannen, ouderen en ouders komt voor. Ouderenmishandeling heeft op dit moment de aandacht van de landelijke overheid. Verschuiving van de focus van hulpverlening aan vrouwen naar hulp aan het gezinssysteem In het netwerk van hulpverlening aan gezinnen waar geweld plaatsvindt is de vrouwenopvang de zwaarste vorm van hulp. Deze wordt geboden als vrouwen (al dan niet met kinderen) hun huis moeten ontvluchten vanwege de onveilig situatie thuis. In de aanpak van huiselijk geweld richt de gemeente zich de laatste jaren met name op het netwerk van de hulpverlening. Daarom heeft de gemeente de aanpak van kindermishandeling samengebracht in de aanpak van huiselijk geweld. Verschuiving van de focus naar preventie en vroegsignalering Tevens richt de gemeente zich de laatste jaren met de aanpak van huiselijk geweld op het voorkómen, zo vroeg mogelijk signaleren van vormen van huiselijk geweld en op het direct adequate hulp bieden nadat het gesignaleerd is. Het programma Afhankelijk&Veilig, een geïntegreerde aanpak Om de geïntegreerde aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling te realiseren, waarbij de focus veel meer op preventie en op hulpverlening aan het gezinssysteem komt te liggen heeft de gemeente Breda het programma Afhankelijk&Veilig ontwikkeld. Dit programma is een stimuleringsprogramma dat doorloopt tot en met 2012 en dat zich richt op een sluitende aanpak van huiselijk geweld in al zijn vormen, waarbij na (vroeg)signalering aansluitend adequate hulp wordt geboden aan het gezinssysteem. Voor de uitvoering van het programma hebben de gemeente Breda en 22 partners (uit de justitiële keten, de 0 de, 1 e en 2 e lijns hulpverlening) een samenwerkingsconvenant getekend. Voor de inhoudelijke aansturing van het programma is een stuurgroep gevormd. De gemeente (vanuit haar rol als centrumgemeente) is voorzitter van de stuurgroep. Verder hebben negen convenantpartners zitting in de stuurgroep. De stuurgroep is tevens verantwoordelijk voor de inhoudelijke aansturing van het Steunpunt Huiselijk Geweld West-Brabant dat sinds mei 2005 operationeel is. Het programma Afhankelijk&Veilig speelt waar nodig in op nieuwe ontwikkelingen, zoals de invoering van de Wet meldcode bij huiselijk geweld en kindermishandeling. Deze wet wordt, naar verwachting nog in 2011 van kracht. De financiële middelen Breda ontvangt als centrumgemeente al vele jaren middelen voor vrouwenopvang. Sinds 2004 zijn voor de centrumgemeenten vrouwenopvang extra middelen beschikbaar gekomen voor de aanpak van huiselijk geweld. De middelen waren bestemd voor de realisatie van een Steunpunt huiselijk geweld. Later kwamen meer middelen beschikbaar voor de uitvoering van de Wet tijdelijk huisverbod bij huiselijk geweld en om de aanpak van huiselijk geweld in het geheel op een hoger plan te brengen. De middelen voor huiselijk geweld en voor vrouwenopvang worden via de decentralisatieuitkering vrouwenopvang beschikbaar gesteld. Voor de regionale aanpak van kindermishandeling heeft Breda, als centrumgemeente, in de jaren 2008 t/m 2010 middelen ontvangen voor de aanpak van kindermishandeling. Dit jaar (2011) zal er nog eenmalig budget beschikbaar worden gesteld door het rijk voor de aanpak kindermishandeling. De gemeenten in de regio West-Brabant dragen bij aan de financiering van het Steunpunt huiselijk geweld. 2
1.2 Probleemstelling en uitgangspunten Het beleid voor vrouwenopvang en voor huiselijk geweld was voor de komst van het Stedelijk Kompas onderdeel van het beleid Maatschappelijke opvang en Vrouwenopvang. Dit beleid was vastgelegd in de nota Kan ik hier een poosje blijven?. Het beleid, specifiek voor vrouwenopvang is op dit moment beleidsmatig niet geborgd. De gemeente heeft een onderzoek laten uitvoeren naar de keten van de vrouwenopvang in de regio West-Brabant. De resultaten van dit onderzoek zijn vastgelegd in een rapportage, waarin tevens aanbevelingen voor verbetering zijn gedaan. De rapportage vormde de basis voor een workshop met, bij de vrouwenopvang, betrokken partijen. Tijdens de workshop zijn richtinggevende uitspraken gedaan over de aanbevelingen uit het onderzoek. De stuurgroep Afhankelijk&Veilig zal worden voorgesteld de aanbevelingen uit het onderzoek en de resultaten uit de workshop om te zetten in concrete verbeteracties, die opgenomen kunnen worden in het actieprogramma van Afhankelijk&Veilig. Valkenhorst heeft aangegeven dat er dringend behoefte is aan een short stay voorziening voor bedreigde vrouwen met hun kinderen. In de short stay kan de hulpverlening (gezinsgerichte aanpak) opgestart worden. Het is dan niet perse valkenhorst die hulpverlening biedt, dat kunnen ook andere organisaties zijn (maatwerk en dat wat nodig is). Valkenhorst is gestart met de planvorming. De gemeente erkent deze behoefte en heeft met Valkenhorst afspraken gemaakt over het indienen van het plan dat wordt opgesteld dat moet leiden tot realisatie van een dergelijke voorziening. Het beleid voor de aanpak van huiselijk geweld heeft bij de gemeente aandacht vanuit de beleidsvelden Integrale Veiligheid en Volksgezondheid. Beleidsmatig is er niet veel vastgelegd; de gemeente heeft zich de afgelopen jaren gericht op de wettelijke taken die het rijk de centrumgemeenten heeft opgedragen, namelijk de realisatie van het Steunpunt huiselijk geweld en de implementatie en uitvoering van de Wet tijdelijk huisverbod bij huiselijk geweld. De aanpak kindermishandeling heeft extra aandacht gekregen door de landelijke overheid (vanuit het ministerie Jeugd&Gezin) die hiervoor incidentele middelen beschikbaar heeft gesteld. De gemeente heeft de aanpak van kindermishandeling geïntegreerd in de aanpak van huiselijk geweld. Ook hier was de aandacht gericht op de uitvoering van activiteiten die bijdragen aan het terugdringen van kindermishandeling. Zowel de gemeente Breda, de gemeenten in de regio als ook de organisaties in het veld (convenantpartners) hebben behoefte aan een nieuw beleidskader, waarin alle vormen van huiselijk geweld in beeld komen en waarin rollen, taken en verantwoordelijkheden van betrokken organisaties helder worden weergegeven. Tevens is het belangrijk dat een gezamenlijke visie op de uitvoering wordt geformuleerd en dat in vervolg daarop prioriteiten kunnen worden gesteld. Gezamenlijke visie en prioritering bepalen de agenda voor de komende jaren. Deze wordt vastgelegd in een vierjarig. Uitgangspunten voor het opstellen van het beleidskader: a) De gemeente Breda is, vanuit haar rol als centrumgemeente, eindverantwoordelijk voor het beleidskader; b) Zowel centrumgemeente als gemeenten in de regio moeten het beleidskader vast kunnen stellen; c) Het beleidskader dient aan te sluiten op het wettelijke cq landelijke beleidskader; landelijke ontwikkelingen zijn in beeld (denk aan thema s als Ouderenmishandeling en Genitale verminking en integrale jeugd(gezondheids)zorg); d) De in de regio aanwezige kennis en kunde bij organisaties en regiogemeenten wordt opgehaald; e) De conclusies en aanbevelingen uit het onderzoek Keten vrouwenopvang regio West- Brabant vormen input voor het beleidskader; f) De resultaten uit het programma Afhankelijk&Veilig vormen eveneens input voor het beleidskader; g) De hoogte van de decentralisatieuitkering vrouwenopvang vormt het financiële kader voor het beleidsveld, aangevuld met de bijdragen die de gemeenten in de regio West-Brabant voor het Steunpunt huiselijk geweld beschikbaar stellen. 3
1.3 Doelstelling /resultaat a) Realiseren van een voor de regio West-Brabant en waarbij de rol van centrumgemeenten en die van de gemeenten in de regio helder wordt neergezet; b) In het beleidskader worden doelen, te realiseren resultaten en daarvoor beschikbare middelen gepresenteerd; tevens zullen rollen en taakverdeling van (centrum)gemeenten en organisaties helder worden neergezet; c) Het proces van beleidsvorming dient te resulteren in een gezamenlijke visie op de uitvoering van het beleid van zowel gemeenten als organisaties, waarbij gezamenlijk actiepunten / prioriteiten voor de komende vier jaar worden benoemd (een vierjarig uitvoeringsprogramma). Beheersaspecten 2.1 Organisatie Voor het traject wordt een gemeentelijke werkgroep geformeerd, bestaande uit drie beleidsadviseurs van MO: Gineke Kuin (opdrachtnemer) van Welzijn&Zorg Carien van Weezel van Welzijn&Zorg Marian van Parijs van Jeugd&Onderwijs Er wordt een werkgroep gevormd van directeuren/bestuurders uit het veld. Vier personen uit de stuurgroep zijn daar in vertegenwoordigd: Jan de Werd (Valkenhorst), Marris van den Luijtgaarden (BJZ/AMK), Jeroen Berkhout (IMW) en Piet van der Smissen (GGD WB). De werkgroep wordt, indien wenselijk of nodig aangevuld met een vertegenwoordiger van een organisatie uit Westelijk Noord-Brabant en van een woningcorporatie. Er zal gebruik gemaakt worden van de expertise van de stuurgroep Afhankelijk&Veilig en de twee adviesgroepen, die van gemeenten (ambtelijk) en die van organisaties (middenmanagement). Stuurgroep en adviesgroepen vergaderen in september dit jaar nog eenmaal; thema s en (onderdelen van) het beleidskader zullen dan geagendeerd worden. Een extra vergadering van de stuurgroep zal gepland worden in november om het beleidskader (2e concept) voor te leggen. De ambtelijke opdrachtnemer rapporteert maandelijks mondeling en wanneer gewenst schriftelijk aan het afdelingshoofd Welzijn en Zorg. De betrokken wethouder wordt middels de staven op de hoogte gehouden van de voortgang. 2.2 Tijd De directie MO, cluster Volksgezondheid en Zorg, heeft voor de periode 01 juni 2011 t/m 31 december 2011 280 uren geraamd voor de realisatie van het beleidskader, inclusief een vierjarig (zie clusterwerkplan van gezondheid en Zorg ). In januari 2012 zullen nog 20 uur benodigd zijn voor het politieke besluitvormingsproces. Dit wordt in de planning van 2012 van MO meegenomen. 2.3 Geld Voor bijeenkomsten, communicatie/media en incidentele inhuur van deskundigheid is beperkt budget beschikbaar. Dit komt ten laste van de decentralisatie-uitkering vrouwenopvang. In het jaar 2011 resteert nog middelen die hiervoor kunnen worden ingezet In overleg met SSC/Communicatie zal worden bezien of voor de inzet van multimedia gebruik gemaakt kan worden van de reguliere voorzieningen of dat extra ingekocht dient te worden. 4
2.4 Risicomanagement Voor dit traject worden geen risico s voorzien. Het financieel perspectief van rijk en gemeenten en landelijke ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op de uitwerking/invulling van het beleidskader. Processtappen 3.1 Processtappen Periode Processtappen Resultaat juni 2011 1. installatie werkgroep 1. rol en taak werkgroep zijn vastgelegd juni 2011 t/m september 2011 oktober 2011 november 2011 december 2011 januari /februari 2012 2. inhoudsopgave beleidskader maken 3. thema s uitwerken en voorleggen aan adviesgroepen van gemeenten en van organisaties 4. opstellen 1 e concept beleidskader en voor commentaar sturen naar convenantpartners en gemeenten (ambtelijke toets) 5. opstellen 2 e concept beleidskader en voorleggen aan adviesgroep gemeenten en aan Stuurgroep huiselijk geweld (extra vergadering). 6. definitief concept, inclusief vierjarig, voor akkoord naar college 7. bespreking beleidskader in commissie Maatschappij 6. Vaststellen beleidskader in raadsvergadering 2. vastgestelde inhoudsopgave 3. relevante thema s beschreven en actiepunten benoemd voor het vierjarige 4. 1 e concept gereed voor inspraakronde onder gemeenten en convenantpartners 5. 2 e concept gereed, waarin commentaar verwerkt is uit de inspraakronde onder gemeenten en convenantpartners 6. door college vastgesteld beleidskader, inclusief vierjarig 7. commissie stemt in met beleidskader en neemt kennis van vierjarig 8. raad stelt beleidskader vast en neemt kennis van vierjarig 5