De Staat van de Gemeente

Definitieve versie 08-02-2007 Embargo tot 12 februari Resultaten openbaar: Vanaf maandag 12 februari 2007 De Staat van de Gemeente Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners Najaar 2006 Gemeente Achtkarspelen Gemeente Bernheze Gemeente Bronckhorst Gemeente De Ronde Venen Gemeente Ermelo Gemeente Geldrop-Mierlo Gemeente Heerhugowaard Gemeente Krimpen a/d IJssel Gemeente Langedijk Gemeente Midden-Drenthe Gemeente Nunspeet Gemeente Ridderkerk Gemeente Rijswijk Gemeente Schouwen-Duiveland Gemeente Teylingen Gemeente Twenterand Gemeente Veendam Gemeente Vlissingen Gemeente Waalwijk Gemeente Wassenaar Gemeente Zaltbommel

De Staat van de Gemeente Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners Najaar 2006 mevrouw drs. M. van Bommel (PON) mevrouw drs. K. du Long (PON) dr. E. Verkaar (PON) Dit project wordt uitgevoerd door BMC, Deloitte en PON. PON Instituut voor advies, onderzoek en ontwikkeling in Noord-Brabant februari 2007

ISBN 978-90-5049-403-8 2007 PON Instituut voor advies, onderzoek en ontwikkeling in Noord-Brabant. Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het PON. Gehele of gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. Vermenigvuldiging en publicatie in een andere vorm dan dit rapport is slechts toegestaan na schriftelijke toestemming van het PON. Deze publicatie is te bestellen onder vermelding van PON-publicatie 07-05. PON Postbus 90123 5000 LA Tilburg E-mail: pon@ponbrabant.nl Telefoon: (013) 535 15 35 Fax: (013) 535 81 69 Internet: www.ponbrabant.nl / www.staatvandegemeente.nl

Inhoud 1 Inleiding 1 1.1 De Staat van de Gemeente 1 1.2 De onderdelen van De Staat 1 1.3 Vervolg project Staat van de Gemeente 2 1.4 Leeswijzer 2 2 Werkwijze 3 2.1 Deelnemende gemeenten 3 2.2 Instructie aan gemeenten 3 2.3 Vragen over de gemeente in het algemeen (burgervragenlijst) 4 2.4 Vragen over de dienstverlening van de gemeente (loketvragenlijst) 4 3 De Staat van de Gemeente op hoofdlijnen 5 3.1 De interpretatie en het gebruik van de rapportcijfers 5 3.2 De constructie van de rapportcijfers 6 3.3 Samenstelling totaalcijfers burgerrollen 6 3.4 De burgerrollen nader beschreven 9 4 Resultaten Staat van de Gemeente 12 4.1 Respons en betrouwbaarheid 12 4.2 Totaal rapportcijfers 15 4.3 Algemene referentiegegevens 16 4.4 De burger als kiezer 19 4.5 De burger als klant 22 4.6 De burger als onderdaan 32 4.7 De burger als partner 40 4.8 De burger als wijkbewoner 43 4.9 De burger als belastingbetaler 50 5 Conclusies en vooruitblik 57 5.1 Conclusies 57 5.2 Vooruitblik 58 Bijlage 1: Overige vragen over dienstverlening gemeente 61 Bijlage 2: Gegevens Belastingbetaler 65 Bijlage 3: Rapportcijfers in grafieken 67 Bijlage 4: Vragenlijsten versies Najaar 2006 75

Inleiding 1 Inleiding 1.1 De Staat van de Gemeente In de loop van 2005 is de Staat van de Gemeente ontwikkeld door een grote groep experts. Een aantal leden van de Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS) heeft een grote inbreng hierbij gehad. BMC heeft deze inbreng inhoudelijk vertaald naar een modelinstrument. Het PON heeft dit modelinstrument uitgewerkt tot een concreet onderzoeksinstrument en heeft in het Najaar van 2005 een test van de Staat van de Gemeente bij 11 gemeenten 1 in Nederland uitgevoerd. Daarbij is ook de Vereniging Voor Statistiek en Onderzoek (VSO) betrokken. De inbreng van al deze partijen staat garant voor de hoge kwaliteit van dit instrument. In het najaar van 2005 is de Staat uitgevoerd voor 7 gemeenten in de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden in het kader van een door BMC uitgevoerd bestuurskrachtonderzoek 2. In het voorjaar van 2006 is de Staat uitgevoerd door 30 gemeenten 3. Afgelopen najaar 2006 hebben 53 gemeenten de Staat uitgevoerd. Voor u ligt de rapportage van een deel van de gemeenten die in het najaar van 2006 hebben meegedaan aan de Staat van de Gemeente. Deze rapportage gaat in op de resultaten van de deelnemende gemeenten met 25.000 tot 50.000 inwoners. 1.2 De onderdelen van De Staat De Staat van de Gemeente bestaat uit vier onderdelen: 1 Burgervragenlijst: de mening van burgers over de gemeente als organisatie Aan de orde komen onder andere vragen over de woonomgeving, de voorzieningen, de veiligheid, het gemeentebestuur, de gemeentelijke organisatie en gemeentelijke informatie. 2 Loketvragenlijst: de mening van burgers over de dienstverlening aan de publieksbalies van de gemeente Aan de orde komen vragen over allerlei aspecten van het bezoek van burgers aan het gemeentehuis. 3 Een vragenlijst voor gemeentelijk zelfonderzoek Gemeenten verzamelen zelf een aantal gegevens omtrent bouwvergunningen, ziekteverzuim et cetera. Daarnaast wordt gevraagd een aantal financiële gegevens aan te leveren (zoals het IV3-bestand). 1 2 3 Long, K. du, E. Verkaar en E. Edelmann, De Staat van de Gemeente: Eindrapportage testfase Najaar 2005. Tilburg: PON, juli 2005. Zie ook www.staatvandegemeente.nl. Long, K. du, E. Verkaar en R. Bransz, De Staat van de Gemeente: Eindrapportage project Alblasserwaard-Vijfheerenlanden, Tilburg: PON, februari 2006. Long, K. du en E. Verkaar, De Staat van de Gemeente: Deelrapport 1: Gemeenten met <25.000 inwoners/deelrapport 2: Gemeenten met 25.000 inwoners of meer, Tilburg: PON, juli 2006. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 1

Inleiding 4 Landelijk te verzamelen gegevens over de gemeenten. We verzamelen landelijk gegevens, van bijvoorbeeld Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO), over opkomst gemeenteraadsverkiezingen, woonlasten et cetera. Over de wijze waarop het project is uitgevoerd, leest u in het volgende hoofdstuk. 1.3 Vervolg project Staat van de Gemeente De Staat van de Gemeente is op dit moment het meest actuele instrument dat het mogelijk maakt op een eenvoudige gestandaardiseerde manier een goed beeld op hoofdlijnen te krijgen van het functioneren van een gemeente. Bovendien is het beeld van de eigen gemeente door de gestandaardiseerde vragenlijst goed vergelijkbaar met andere gemeenten. Het uiteindelijke doel van de Staat van de gemeente is niet alleen een goed beeld van het functioneren van de eigen gemeente, in vergelijking tot andere gemeenten, maar ook meer ruimte voor eigen verantwoordelijkheid van gemeenten. Indien gemeenten zelf bij voortduring inzicht verschaffen in hun functioneren en de beoordeling daarvan door burgers, dan kan dit op termijn leiden tot minder bemoeienis van hogere overheden met het lokaal functioneren van gemeenten. De Staat van de Gemeente maakt vanaf medio 2006 deel uit van de familie van VNG Benchmarks. Deze worden ontsloten via: www.watdoetjegemeente.nl. PON, BMC en Deloitte zijn bezig samen met de VNG de Staat van de Gemeente verder te optimaliseren als set van prestatie-indicatoren voor gemeentelijke programmabegrotingen. Vanaf voorjaar 2007 is een module voor een medewerkertevredenheidonderzoek beschikbaar (optioneel) en een module over de mening van gemeentelijke relaties (bedrijven en instellingen) over het functioneren van de gemeente. 1.4 Leeswijzer In dit deelrapport treft u de resultaten van de 21 deelnemende gemeenten met 25.000 tot 50.000 inwoners. In deelrapport 1 zijn de resultaten te vinden van de 23 deelnemende gemeenten met minder dan 25.000 inwoners. In deelrapport 3 zijn de resultaten beschreven van de 9 deelnemende gemeenten met 50.000 inwoners of meer. We hebben deze splitsing gemaakt om een overzichtelijker rapport te maken op basis waarvan gemeenten zich makkelijker met gemeenten van soortgelijke omvang kunnen vergelijken. In hoofdstuk 2 is beschreven op welke wijze het project is uitgevoerd. De methodiek van de Staat van de Gemeente treft u aan in hoofdstuk 3. De gedetailleerde resultaten van de 21 gemeenten zijn beschreven in hoofdstuk 4 van deze rapportage. 2 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Werkwijze 2 Werkwijze 2.1 Deelnemende gemeenten De Staat van de Gemeente is in de periode september 2006-januari 2007 uitgevoerd voor 53 Nederlandse gemeenten. We hebben de resultaten voor deze gemeenten over drie deelrapporten verdeeld: 1 deelrapport 1 voor gemeenten met minder dan 25.000 inwoners 2 deelrapport 2 voor gemeenten met 25.000 tot 50.000 inwoners 3 deelrapport 3 voor gemeenten met 50.000 inwoners of meer Overzicht deelnemende gemeenten Staat van de Gemeente Najaar 2006 Deelrapport 1 Gemeenten met < 25.000 inwoners (23 gemeenten) Deelrapport 2 Gemeenten met 25.000 tot 50.000 inwoners (21 gemeenten) Deelrapport 3 Gemeenten met 50.000 inwoners of meer (9 gemeenten) Gemeente Brielle Gemeente Achtkarspelen Gemeente Barneveld Gemeente Dirksland Gemeente Bernheze Gemeente Den Helder Gemeente Goedereede Gemeente Bronckhorst Gemeente Emmen Gemeente Grave Gemeente De Ronde Venen Gemeente Hardenberg Gemeente Groesbeek Gemeente Ermelo Gemeente Hengelo (O) Gemeente Haren (Gn) Gemeente Geldrop-Mierlo Gemeente Lelystad Gemeente Heumen Gemeente Heerhugowaard Gemeente Oss Gemeente Loon op Zand Gemeente Krimpen a/d IJssel Gemeente Roosendaal Gemeente Meerssen Gemeente Langedijk Gemeente Vlaardingen Gemeente Noordwijk Gemeente Midden-Drenthe Gemeente Oldebroek Gemeente Nunspeet Gemeente Onderbanken Gemeente Ridderkerk Gemeente Oud-Beijerland Gemeente Rijswijk Gemeente Ouder-Amstel Gemeente Schouwen-Duiveland Gemeente Putten Gemeente Teylingen Gemeente Rijnwaarden Gemeente Twenterand Gemeente Strijen Gemeente Veendam Gemeente Ten Boer Gemeente Vlissingen Gemeente Ubbergen Gemeente Waalwijk Gemeente Waalre Gemeente Wassenaar Gemeente Woudrichem Gemeente Zaltbommel Gemeente Zundert Gemeente Zwartewaterland 2.2 Instructie aan gemeenten Gemeenten hebben medio september 2006 van het PON een e-mail ontvangen met de schriftelijke instructie en de tekst van de uitnodigingsbrieven voor burgers om deel te nemen aan het onderzoek. In de instructie is omschreven welke werkzaamheden het project omvat en op welke wijze de werkzaamheden door gemeenten uitgevoerd moeten worden. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 3

Werkwijze Gemeenten hebben de volgende taken voor hun rekening genomen: - Het aanmaken van uitnodigingsbrieven op eigen briefpapier, voor zowel het algemeen burgeronderzoek (1200) als voor het loketonderzoek (400). - Het trekken van een steekproef (1200 inwoners ouder dan 18 jaar) uit het GBA ten behoeve van de algemene burgervragenlijst. - Het verzenden van 1200 enquêtes (de burgervragenlijst) met een uitnodigingsbrief op eigen gemeentelijk briefpapier. - Het uitzetten van vragenlijsten bij loketdiensten van de gemeente. - Het verzamelen van de ingevulde enquêtes en deze retourneren aan het bedrijf dat de vragenlijsten scant. 2.3 Vragen over de gemeente in het algemeen (burgervragenlijst) Om tot betrouwbare en geldige uitspraken te kunnen komen over wat een burger van zijn gemeente vindt, hebben gemeenten een aselecte steekproef van 1200 burgers uit hun GBA getrokken. We gingen uit van een respons van ongeveer eenderde: dus 400 waarnemingen. Om met 95% zekerheid vast te kunnen stellen dat een gevonden percentage binnen een foutenmarge van 5,1% blijft, zijn minimaal 400 waarnemingen per gemeente nodig. Dit betekent dat een in de totale steekproef gevonden percentage van 48% in de populatie tussen de 42,9% en 53,1% ligt. Als in de steekproef een lager of hoger percentage naar voren komt, bijvoorbeeld 10% van de ondervraagden heeft een bepaalde mening, dan liggen de foutenmarges lager (met andere woorden dan kan je met 95% zekerheid zeggen dat het percentage in de populatie ligt tussen de 7,2% en 13,4%). Burgers hebben niet alleen de mogelijkheid gehad de schriftelijke, per post toegestuurde vragenlijst in te vullen, ze konden de vragenlijst ook via internet invullen. Voor iedere gemeente is een online vragenlijst op maat gemaakt met hun logo daarin verwerkt. Gegevens om in te loggen werden vermeld in de begeleidende brief. 2.4 Vragen over de dienstverlening van de gemeente (loketvragenlijst) Gemeenten hebben van het PON ieder 400 vragenlijsten ontvangen met de bedoeling deze met een begeleidende brief gedurende een periode van vier weken te verspreiden onder bezoekers van de gemeentelijke loketten. We verwachtten hierbij een respons van 100 vragenlijsten per gemeente. Bij een aantal gemeenten bleek na een periode van vier weken deze respons nog niet gehaald. Besloten is om de verspreidingstermijn te verlengen met drie weken. Helaas is ook na deze termijn de respons van de loketvragenlijst voor een aantal gemeenten niet op het gewenste aantal. Dit komt met name voor bij de kleinere gemeenten die in een periode van 6 tot 7 weken veel minder klantcontacten hebben dan grotere gemeenten. In de rapportage dienen de resultaten die gebaseerd zijn op een klein totaal aantal ( N ) dan ook met enige voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden. Een drietal gemeenten, te weten gemeente Ridderkerk, Teylingen en Twenterand, hebben niet aan dit onderdeel van het project meegedaan omdat zij reeds aan het dienstverleningsonderzoek via de VNG Benchmark Publiekszaken meededen. Omdat de dienstverleningsvragenlijst van de Staat van de Gemeente vrijwel identiek is aan die van de Benchmark Publiekszaken, kunnen we deze drie gemeenten goed meenemen in deze rapportage en is vergelijking met andere gemeenten goed mogelijk. 4 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

De Staat van de Gemeente op hoofdlijnen 3 De Staat van de Gemeente op hoofdlijnen 3.1 De interpretatie en het gebruik van de rapportcijfers Voordat we ingaan op de constructie van de rapportcijfers die we in de Staat van de Gemeente gebruiken als indicatoren of dashboardlampjes voor het weergeven van prestaties van gemeenten, gaan we kort in op de interpretatie en het gebruik van deze rapportcijfers. Een rapportcijfer, zoals dat geconstrueerd is in de Staat van de Gemeente, is een indicatie voor het functioneren van een gemeente, gezien vanuit het perspectief van een specifieke burgerrol. Omdat het rapportcijfer gebaseerd is op een beperkte hoeveelheid indicatoren, is het een benadering van de werkelijkheid en niet een exacte afspiegeling ervan. De Staat van de Gemeente gaat omwille van de bruikbaarheid uit van een beperkte set indicatoren. Meer indicatoren zouden misschien een perfecter beeld van de werkelijkheid geven, maar dat beeld is dan wel moeilijker te interpreteren. Voor een aantal rollen is het aantal indicatoren bovendien momenteel nog beperkt. Aan de verdere ontwikkeling daarvan wordt nog gewerkt, maar het uitontwikkelen van een instrument als de Staat van de Gemeente vergt enkele jaren gebruik in de praktijk. Het aflezen van de dashboardlampjes of rapportcijfers moet daarom met enige voorzichtigheid geschieden. Een laag of lager rapportcijfer geeft aan dat op één of enkele indicatoren achter dit rapportcijfer lagere waardes zijn vastgesteld. Dat kan doordat bijvoorbeeld burgers op een aantal punten negatiever oordelen dan voorheen of dan in een andere gemeente. Ook kan het zijn dat bijvoorbeeld uw rekeningresultaat de afgelopen drie jaar heel hoog is geweest of erg negatief. Of dat goed of fout is, kunt u als gemeente alleen zelf beoordelen. Misschien hebt u in het verleden grote verliezen moeten verwerken en werkt u via een meerjarenprogramma aan herstel van uw weerstandsvermogen. Als dat het geval is, kunt u uw burgers heel goed uitleggen waarom u al enkele jaren een hoog positief rekening resultaat heeft. U heeft dan een uitstekende verklaring voor het feit dat een deelcijfer achter het rapportcijfer voor de rol als belastingbetaler lager uitpakt dan bij andere vergelijkbare gemeenten. Want in de norm van het systeem van de Staat van de Gemeente is afgesproken dat in principe bij een gemeente het rekeningresultaat neutraal dient te zijn. Een gemeente hoeft haar burgers niet extra (financieel) te belasten door structureel winst te maken, zonder dat daarvoor vooraf duidelijke doelen aan verbonden zijn. Samenvattend kan dus gesteld worden dat de rapportcijfers van de Staat van de Gemeente indicaties zijn voor prestaties van gemeente, gezien vanuit het perspectief van de zes burgerrollen. Wanneer een indicatie minder positief is, verdient dat een uitleg aan burgers die u als gemeente zelf daaraan moet geven. Datzelfde geldt overigens ook voor positieve indicaties: ook daarvoor kan het zinvol zijn goed aan te geven wat volgens u de achterliggende verklaring is van positieve waarderingen of indicaties. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 5

De Staat van de Gemeente op hoofdlijnen Als u niet weet wat de verklaring is van bepaalde negatieve indicaties, kan eventueel nader onderzoek nodig zijn. Denk bijvoorbeeld aan negatieve indicaties op het gebied van de rol van de burger als wijkbewoner. Geldt het algemene oordeel voor alle burgers in alle wijken in gelijke mate? Geldt dat voor alle onderwerpen die in de Staat van de Gemeente gevraagd zijn, of zijn nadere nuanceringen door middel van uitgebreider burgeronderzoek nodig? De Staat van de Gemeente is dus een instrument dat op hoofdlijnen indicaties geeft voor het functioneren van uw gemeente. 3.2 De constructie van de rapportcijfers Het project Staat van de Gemeente Najaar 2006 bestaat uit vier onderdelen: een vragenlijst over de gemeente in het algemeen (burgervragenlijst), een vragenlijst over de dienstverlening van de gemeente (loketvragenlijst) 4, een vragenlijst voor gemeentelijk zelfonderzoek en landelijk te verzamelen gegevens over de gemeenten. Alle antwoorden van burgers op de verschillende enquêtevragen vormen per gemeente nog geen compact en overzichtelijk beeld van wat nu de Staat van de betreffende gemeente is. Doel van de Staat van de Gemeente is uiteindelijk om tot dit compacte en overzichtelijke beeld, een soort rapportcijfer te komen. Hier beschrijven wij kort de constructie van de in deze rapportage gebruikte eindscores of rapportcijfers. 3.3 Samenstelling totaalcijfers burgerrollen De Staat van de Gemeente onderscheidt zes burgerrollen: iedere burgerrol is samengesteld uit een aantal indicatoren die gemeten worden op basis van vragen (bijvoorbeeld de indicator [Er is voldoende openbaar groen in de wijk] is vertaald in de vraag [In hoeverre bent u tevreden met het openbaar groen in uw buurt?]. De vragen die de basis vormen voor de indicatoren, komen terug in de beide vragenlijsten die aan burgers voorgelegd zijn en in de gegevens die gemeenten zelf aangeleverd hebben. Vijfpuntsschalen en tienpuntsschalen De scores van burgers op de vragen zijn omgerekend naar rapportcijfers en vervolgens is hiervan een gemiddelde berekend. De vragen kenden steeds 5- punt beoordelingsschalen (tevredenheid, eens en oneens). Deze hebben we omgerekend naar een schaal van 1 tot 10 schaal: [zeer oneens] of [zeer ontevreden] geeft het rapportcijfer 1, [zeer tevreden] of [zeer eens] geeft het rapportcijfer 10. Het midden bevindt zich op 5,5. Daartussen worden stappen van 2,25 gemaakt (1-3,25-5,5-7,75-10). De betekenis van deze cijfers is zodanig dat het cijfer 5,5 het midden van de schaal weergeeft. 5,5 is dus neutraal : niet voldoende en niet onvoldoende. 4 Zie bijlage 4 voor de beide vragenlijsten. 6 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

De Staat van de Gemeente op hoofdlijnen Deze omrekening is noodzakelijk omdat bij de constructie van de vragen voor de burgervragenlijst bewust is aangesloten bij een lange traditie van gemeentelijk burgeronderzoek. De meeste vragen zijn overgenomen uit - of geconstrueerd aan de hand van - veel gebruikte vragenlijsten van bestaand gemeentelijk en landelijk onderzoek. Daarin wordt voor het vragen naar belevingen van burgers veelal gebruik gemaakt van vijfpuntswaarderings-schalen. Deze schalen worden geacht betrouwbaarder te worden ingevuld door respondenten dan tienpuntsschalen (rapportcijfers). Daar staat tegenover dat rapportcijfers voor burgers herkenbaarder zijn als maat. Vandaar dat vanwege de betrouwbaarheid en vergelijkbaarheid met ander onderzoek voor het invullen gebruik gemaakt is van vijfpuntsschalen, terwijl de presentatie plaats vindt in de vorm van een tienpuntsschaal. De gegevens uit het loketonderzoek (benchmark publiekszaken) zijn reeds door de respondenten gescoord als rapportcijfers. Door de samenstellers van deze benchmark (VNG, Vereniging van directeuren publiekszaken) is bewust gekozen voor het laten toekennen van rapportcijfers als alternatief voor de zogeheten vijfpuntswaarderingsschalen. Aparte schaalconstructies In een aantal gevallen heeft het PON zelf schalen geconstrueerd om tot een waardering van specifieke informatie te komen. Het betreft de volgende indicatoren: De burger als kiezer: - Opkomst gemeenteraadsverkiezingen De burger als klant: - Openstelling avond/weekend gemeentekantoor - Score op landelijke websiteranglijst De burger als onderdaan: - Percentage gegronde bezwaar- en beroepschriften bouwvergunningen De burger als partner: - Percentage grondgebied vastgelegd in actueel bestemmingsplan De burgers als belastingbetaler: - Rekeningresultaat versus algemeen middelen - Weerstandsvermogen versus omzet Zowel in het geval van de verkiezingsopkomst, percentage grondgebied actueel bestemmingsplan en score op landelijke websiteranglijst, is gesteld dat 100 procent het absolute maximum is en 0 procent het absolute minimum. Omdat bij rapportcijfers nooit lager gescoord kan worden dan een 1 is een lineaire schaal ontwikkeld waarin elke 10 procent 0,9 rapportcijfer geeft. Dus een opkomst van 50 procent bij de verkiezingen leidt tot het cijfer 5,5 (1+(opkomstpercentage*0,09)). Dit is dus ook meteen de neutrale score (niet goed niet slecht). Bij de constructie van het rapportcijfer voor % gegronde bezwaar- en beroepschriften is een omgekeerde formule gebruikt omdat hierbij juist geldt dat hoe lager het percentage hoe beter de score. Als bijvoorbeeld van de 8 ingediende bezwaar- en beroepschriften er 2 (25%) gegrond zijn, betekent dit een rapportcijfer van 7,8 (volgens de formule (10- [percentage gegrond *0,09]) Voor de score voor avond- en weekendopenstellingen hebben we een getrapte schaal van 1 tot 10 ontwikkeld, waarbij vier opties zijn (sociale zaken De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 7

De Staat van de Gemeente op hoofdlijnen en burgerzaken elk avond en/of weekendopenstelling). Elke optie krijgt bij positieve score 2,25 punt. Voor de maat van het weerstandsvermogen versus de omzet is gebruik gemaakt van een maat voor de afwijking van het gemiddelde. Daarbij is het gemiddelde van alle Nederlandse gemeenten in een bepaalde grootte klasse als norm genomen. We zijn hierbij van twee klassengemiddelden uitgegaan: gemiddelde van gemeente met minder dan 50.000 inwoners en gemiddelde van gemeenten met 50.000 of meer inwoners. Voor de maat van het rekeningresultaat versus de algemene middelen is gebruik gemaakt van de afwijking ten opzichte van een neutraal rekeningresultaat. Dit is inhoudelijk een goede maat want een gemeente wordt geacht geen winst te maken, maar ook geen verlies te leiden. Beide maten worden verderop bij de uitleg van de rol van de burger als belastingbetaler uitgebreid toegelicht. Nog te ontwikkelen schalen op basis van expertoordelen In het geval van een aantal indicatoren zijn we momenteel nog niet in staat om informatie te schalen en te scoren. Dat komt omdat voor het construeren van een schaal altijd een bepaalde norm noodzakelijk is. Wanneer geen algemeen maatschappelijk aanvaarde norm aanwezig is, kan wel door middel van een expertoordeel een norm ontwikkeld worden. Een goed voorbeeld van dit vraagstuk is de vergelijkbaarheid van het ziekteverzuim van gemeenten. Dit cijfer is in De Staat opgenomen, maar is niet verwerkt in een rapportcijfer. Want: wat is nu een goede score voor ziekteverzuim? Is er een optimum en wat is de waardering voor welke afwijking? Is 5 procent ziekteverzuim optimaal? Of rekenen we met een afwijking van het landelijk gemiddelde? Het PON heeft ervaring met het ontwikkelen van schalen op basis van expertnormeringen in het kader van de voor de provincie Noord-Brabant samen met de twee Brabantse universiteiten (UvT en TU/e) ontwikkelde Telos duurzaamheidbalans 5. In het kader van de verdere ontwikkeling van de Staat van de Gemeente wordt nagegaan in hoeverre het wenselijk is voor welke extra indicatoren nieuwe schalen met daaraan verbonden normcijfers te ontwikkelen. Het totaalcijfer per burgerrol ontstaat door het gemiddelde van alle individuele scores. Samengevat: - De Staat van de Gemeente onderscheidt 6 burgerrollen. - Iedere burgerrol krijgt een totaalcijfer. - Aan deze burgerrollen zijn geen gewichten toegekend: de rol van burgers als onderdaan is daarmee bijvoorbeeld even zwaar gewogen als de rol van burger als kiezer. - Het totaalcijfer per burgerrol is samengesteld op basis van deelcijfers van indicatoren. - Deze indicatoren zijn afkomstige uit een vijftal bronnen: twee vragenlijsten voor burgers (algemeen en dienstverlening), twee vragenlijst voor gemeenten (algemeen en financieel), landelijk verzamelde data. 5 De duurzaamheidbalans van Noord-Brabant 2006. De verantwoording, Telos, Tilburg, november 2006. 8 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

De Staat van de Gemeente op hoofdlijnen - Aan deze indicatoren zijn geen gewichten toegekend: elke vraag telt dus even zwaar mee. - In de tabellen in hoofdstuk 4 zijn de kolommen met deze deelcijfers gemarkeerd met [oranje] en het totaalcijfer met [groen]. Omdat het berekenen van een gemiddelde over een samengesteld gemiddeld een groot nivellerend effect heeft, hebben we afgezien van het berekenen van een gemiddeld totaalcijfer. De verschillen tussen gemeenten worden daarmee zo klein dat er weinig inhoudelijke informatie meer over blijft. In de volgende paragraaf hebben de zes burgerrollen inhoudelijk nader beschreven. 3.4 De burgerrollen nader beschreven De burger als kiezer De burger als kiezer is de burger die politiek wordt gerepresenteerd en die een bepaalde kwaliteit van politiek en bestuur mag verwachten. Als prestatie is in deze versie van de Staat van de Gemeente omschreven dat de gemeente goed luistert naar haar inwoners, een duidelijke visie heeft op de toekomst en waar maakt wat ze belooft. De burger als klant De burger als klant is de burger die recht heeft op een behoorlijke kwaliteit van dienstverlening. Gemiddeld verschijnt de burger gemiddeld één keer per jaar aan het loket, daarnaast gaat het tegenwoordig in toenemende mate ook om digitale loketservice. Hoe wordt de burger behandeld als hij aan het loket of op de gemeentelijke website verschijnt? Als prestatie is in deze versie van de Staat van de Gemeente omschreven dat de openingstijden van het loket voldoende zijn, een klant niet lang hoeft te wachten, dat een burger vakkundig wordt geholpen in een goed verzorgd gemeentekantoor, dat de prijs van diensten redelijk is en dat de gemeentelijke website voldoende en duidelijke informatie geeft. De burger als onderdaan De burger als onderdaan heeft recht op kwaliteit van orde en gezag. Een primaire basisbehoefte, namelijk zijn veiligheid is in het geding. Wat doet de gemeente daaraan? Wat gebeurt er bij calamiteiten? Hoe functioneren politie en brandweer? Om orde en gezag te kunnen waarborgen is regelgeving nodig. Niet te veel natuurlijk, maar wel zodanig dat mensen weten waar zij aan toe zijn. Een belangrijke functie van de overheid is het afgeven van vergunningen en andere beschikkingen in individuele gevallen op basis van de geldende regelgeving. Om geloofwaardig te zijn is voor de overheid een adequate handhaving van de regelgeving van het grootste belang. Als prestatie is in deze versie van de Staat van de Gemeente omschreven dat het in de gemeente voldoende veilig is op straat, de veiligheid door gemeente en politie goed wordt aangepakt, dat regels duidelijk zijn en niet in strijd met elkaar en dat deze regels goed gehandhaafd worden. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 9

De Staat van de Gemeente op hoofdlijnen De burger als partner De burger als partner heeft recht op kwaliteit van beleid en wil serieus genomen worden in het kader van de beleidsontwikkeling van de gemeente. Daarbij kunnen we in het bijzonder denken aan een aantal wijkoverstijgende beleidsvelden, zoals ruimtelijke ontwikkeling, economie en bedrijven, sociale en maatschappelijke voorzieningen, onderwijs. Ontwikkelt de gemeente haar beleid interactief, samen met inwoners, instellingen en bedrijven? Als prestatie is in deze versie van de Staat van de Gemeente omschreven dat er in de gemeente goede sociale en maatschappelijke voorzieningen zijn en het onderwijsaanbod breed is en van goede kwaliteit. De burger als wijkbewoner De burger als wijkbewoner heeft recht op kwaliteit van zijn leefomgeving. Deze dient prettig en schoon te zijn, met allerhande voorzieningen binnen bereik. Dan denken we in het bijzonder aan lokale voorzieningen, milieu en groen, gebouwen, verkeer en vervoer. Wijst de gemeente haar burgers op hun eigen verantwoordelijkheid? Durft de gemeente verantwoordelijkheden op deze gebieden over te hevelen als burgers daar om vragen? Als prestatie is in deze versie van de Staat van de Gemeente omschreven dat er voldoende en goede voorzieningen in de wijk en de gemeente zijn, dat er voldoende openbaar groen is, de wijk er schoon en opgeruimd uitziet, er voldoende woningen zijn, de gemeente goed bereikbaar is met auto en openbaar vervoer, dat er voldoende wegen en fietspaden zijn en dat de verkeersveiligheid goed in orde is. De burger als belastingbetaler De burger als belastingbetaler heeft recht op verantwoordelijke besteding van de middelen. Dat wil zeggen: de overheid moet efficiënt en effectief werken en bijvoorbeeld niet meer mensen in dienst hebben dan nodig is. Overheidsorganisaties moeten financieel en anderszins op orde zijn, overheidsfunctionarissen moeten doen waarvoor ze zijn. In het kader van de gemeentemonitor denken we dan aan de prestatievelden lokale lasten, financiën, management en personeel. Als prestatie is in deze versie van de Staat van de Gemeente omschreven dat de burger zijn gemeentelijke belastingheffing positief waardeert ten opzichte van de door de gemeente geleverde prestaties. Verder hebben we in deze versie ook meegenomen de verhouding tussen weerstandsvermogen en omzet enerzijds en de verhouding tussen rekeningresultaat en omzet anderzijds. De hoogte van het weerstandsvermogen ten opzichte van de omzet is een belangrijke indicator voor het oppotten van belastinggeld of voor het juist te weinig heffen van belasting en daarmee teveel risico s ten opzichte van de toekomst nemen. Uitgaande van de stelling dat een te grote algemene risicoreserve de burger als belastingbetaler te veel geld kost, maar dat een te kleine risicoreserve te veel financiële risico s met zich mee brengt, wordt een verhouding berekend tussen weerstandsvermogen (algemene reserves) en omzet. De hoogte van het rekeningresultaat ten opzichte van de algemene middelen (uitkering gemeentefonds plus OZB belastingheffing) is een belangrijke maat of burgers niet te veel (of bij een negatief resultaat juist te weinig) belasting betaald hebben, ten opzichte van de door de politiek voor een bepaald jaar geformuleerde beleidsdoelen. 10 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

De Staat van de Gemeente op hoofdlijnen Tenslotte zijn wel de COELO-gegevens over stijgingen van de gemeentelijke woonlasten opgenomen. Deze zijn echter niet omgerekend tot een rapportcijfer. In het volgende hoofdstuk wordt per rol exact aangegeven welke indicatoren op welke wijze gebruikt zijn om de rapportcijfers te berekenen. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 11

Resultaten Staat van de Gemeente 4 Resultaten Staat van de Gemeente 4.1 Respons en betrouwbaarheid Burgervragenlijst Om betrouwbare uitspraken op het niveau van een gemeente te kunnen doen, is het nodig 400 waarnemingen per gemeente te verzamelen. In statistische termen blijft de onnauwkeurigheidsmarge binnen de 10 procent bij een betrouwbaarheid van 95 procent, voor zowel grote als kleine gemeenten 6. In onderzoekskringen is dit een gangbare maat voor betrouwbaarheid. Als we uitgaan van een respons van 33,3 procent (wat tegenwoordig relatief hoog is maar voor een gemeente in principe haalbaar is), dan is een bruto steekproef van 1200 aan te schrijven personen per gemeente noodzakelijk. Uit de test bij de proefgemeenten zal blijken wat de werkelijke respons voor dit onderzoek zal zijn. Vaak is de respons bij kleinere gemeenten hoger en bij grote gemeenten lager. In tabel 1 is te zien dat vrijwel iedere gemeente de minimale respons van 400 vragenlijsten gehaald heeft. 6 Bij een netto steekproef van 400 waarnemingen, is met een betrouwbaarheid van 95% sprake van een onnauwkeurigheidsmarge van maximaal 4,9% links- en rechtszijdig. Dit betekent dat als 50% van de inwoners van een gemeente een bepaald oordeel heeft, dit percentage in werkelijkheid tussen de 45,1 en 54,9% zal liggen. 12 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten Staat van de Gemeente Tabel 1: Respons burgervragenlijst Gemeente Post Internet Totaal Respons per gemeente* abs % abs % abs % Achtkarspelen 330 91,2 32 8,8 362 30,2 Bernheze 408 87,9 56 12,1 464 38,7 Bronckhorst 413 85,0 73 15,0 486 40,5 De Ronde Venen 341 90,5 36 9,5 377 31,4 Ermelo 327 78,2 91 21,8 418 34,8 Geldrop-Mierlo 397 79,2 104 20,8 501 41,8 Heerhugowaard 402 85,2 70 14,8 472 39,3 Krimpen a/d IJssel 378 79,7 96 20,3 474 39,5 Langedijk 454 87,8 63 12,2 517 43,1 Midden-Drenthe 386 89,1 47 10,9 433 36,1 Nunspeet 418 89,1 51 10,9 469 39,1 Ridderkerk 388 82,2 84 17,8 472 39,3 Rijswijk 327 97,3 9 2,7 336 28,0 Schouwen-Duiveland 351 83,0 72 17,0 423 35,3 Teylingen 334 80,9 79 19,1 413 34,4 Twenterand 409 95,1 21 4,9 430 35,8 Veendam 343 74,6 117 25,4 460 38,3 Vlissingen 347 74,9 116 25,1 463 38,6 Waalwijk 348 88,3 46 11,7 394 32,8 Wassenaar 368 84,4 68 15,6 436 36,3 Zaltbommel 393 90,3 42 9,7 435 36,3 * Op basis van 1200 verstuurde vragenlijsten. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 13

Resultaten Staat van de Gemeente Loketvragenlijst In tabel 2 vindt u de respons van de 23 deelnemende gemeenten, die de vragenlijst schriftelijk en via internet aan loketbezoekers hebben voorgelegd. Omdat niet voor iedere gemeente bekend is hoeveel loketvragenlijsten er precies verspreid zijn, zijn deze gegevens niet in tabel 2 opgenomen. De doelstelling om 400 vragenlijsten per gemeente te verspreiden en 100 ingevuld retour te ontvangen bleek voor veel gemeenten te hoog gegrepen te zijn voor de korte testperiode. Door de geringe aantallen ingeleverde loketvragenlijsten, is de betrouwbaarheid van de gegevens fors geringer. De resultaten van de loketvragenlijst bij gemeenten met een lage respons, dienen dus met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden. Tabel 2: Respons loketvragenlijst Gemeente Post Internet Totaal abs % abs % abs Achtkarspelen 68 100 0 0 68 Bernheze 101 93,5 7 6,5 108 Bronckhorst 91 88,3 12 11,7 103 De Ronde Venen* 138 68 65 32 203 Ermelo 41 85,4 7 14,6 48 Geldrop-Mierlo 132 86,8 20 13,2 152 Heerhugowaard 121 92,4 10 7,6 131 Krimpen a/d IJssel 106 94,6 6 5,4 112 Langedijk 30 83,3 6 16,7 36 Midden-Drenthe 105 88,2 14 11,8 119 Nunspeet* 234 99,2 2 0,8 236 Ridderkerk** - - - - - Rijswijk 64 41,3 91 58,7 155 Schouwen-Duiveland 99 90,8 10 9,2 109 Teylingen** - - - - - Twenterand** - - - - - Veendam 44 81,5 10 18,5 54 Vlissingen 70 92,1 6 7,9 76 Waalwijk 63 96,9 2 3,1 65 Wassenaar*** 9 100 0 0 9 Zaltbommel 96 93,2 7 6,8 103 * De gemeenten De Ronde Venen en Nunspeet hebben ervoor gekozen om via een pc met internetverbinding in de hal van het gemeentehuis burgers te bevragen. ** De gemeenten Ridderkerk, Teylingen en Twenterand hebben meegedaan aan het dienstverleningsonderzoek via de VNG Benchmark Publiekszaken. *** De gemeente Wassenaar heeft een dermate lage respons van loketvragenlijsten dat wij deze cijfers niet mee kunnen nemen in het rapport. 14 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: Totaal rapportcijfers 4.2 Totaal rapportcijfers In onderstaande tabel treft u het totaaloverzicht van de rapportcijfers per burgerrol. Het totaal gemiddelde in de tabel betreft het gemiddelde over de in dit rapport opgenomen 21 gemeenten. In bijlage 3 zijn de rapportcijfers per gemeente in grafiek weergegeven. Tabel 3: Totaalcijfers per burgerrol Gemeente Burger als kiezer Burger als klant Burger als onderdaan Burger als partner Burger als wijkbewoner Burger als belastingbetaler [AANTAL INDICATOREN] [6] [21] [8] [3] [24] [5] Achtkarspelen 5,5 7,1 6,1 5,4 6,5 6,2 Bernheze 5,5 7,1 5,7 7,5 6,5 6,4 Bronckhorst 5,4 6,6 6,0 7,3 6,5 5,4 De Ronde Venen 5,2 7,0 6,0 7,7 6,3 6,0 Ermelo 5,8 7,0 5,8 6,2 6,7 6,1 Geldrop-Mierlo 5,4 6,8 6,0 6,3 6,5 7,0 Heerhugowaard 5,2 6,9 6,0 7,4 6,6 6,0 Krimpen a/d IJssel 5,8 6,9 5,8** 7,6 6,8 6,5 Langedijk 5,1 6,8 5,6 5,4 6,5 6,8 Midden-Drenthe 5,5 6,7 6,1 5,5 6,7 6,7 Nunspeet 6,0 7,0 5,9 7,8 6,7 6,4 Ridderkerk 5,1 7,4 5,9 6,6 6,6 6,3 Rijswijk 5,3 6,5 6,2 5,0 6,7 5,4 Schouwen-Duiveland 5,2 7,0 6,0 5,8 6,3 5,7 Teylingen 5,1 7,1 6,2 7,3 6,5 5,7*** Twenterand 5,4 7,3 5,7** 7,6 6,3 6,8 Veendam 5,4 6,7 5,5** 7,9 6,5 6,4 Vlissingen 4,9 6,7 5,4 7,1 6,4 5,8 Waalwijk 4,9 6,7 6,0 6,7 6,3 6,0 Wassenaar 5,6 6,0* 6,5 7,4 6,9 6,9 Zaltbommel 5,1 6,7 5,7 6,3 6,3 6,7 Totaal gemiddelde 5,4 6,9 5,9 6,8 6,5 6,3 * Gebaseerd op 6 indicatoren in plaats van 21 (data loketonderzoek konden in verband met te lage respons niet meegenomen worden). ** Gebaseerd op 7 indicatoren in plaats van 8 wegens ontbreken rapportcijfers voor verhouding gegronde-ongegronde bezwaar- en beroepschriften bouwvergunningen. *** Gebaseerd op 3 indicatoren in plaats van 5 wegens ontbreken van aantal financiële gegevens: Gemeente Teylingen bestaat pas vanaf 1 januari 2006. Vandaar dat geen financiële gegevens beschikbaar zijn over de jaren 2003, 2004 en 2005. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 15

Resultaten Algemene gegevens 4.3 Algemene referentiegegevens A ALGEMEEN 1 Algemene referentiegegevens (worden niet in rapportcijfers doorgerekend) - gemeentenaam, provincie, - schaalgrootte, inwoners - sociale structuur, centrumfunctie - oppervlakte, bevolkingsdichtheid - groene en grijze druk, demografische druk Tabel 4: Algemene referentiegegevens (deel 1) Gemeentenaam Provincie Sociale structuur* Oppervlakte totaal [km 2 ]** Centrumfunctie* Bevolkingsdichtheid [pers/km 2 ]** 2006 2006 2006 2006 Achtkarspelen Friesland redelijk weinig 103,99 275 Bernheze Noord-Brabant goed geen 90,38 329 Bronckhorst Gelderland goed geen 286,41 133 De Ronde Venen Utrecht goed geen 84,8 486 Ermelo Gelderland redelijk redelijk 87,38 306 Geldrop-Mierlo Noord-Brabant redelijk redelijk 31,39 1.215 Heerhugowaard Noord-Holland redelijk redelijk 39,97 1.260 Krimpen a/d IJssel Zuid-Holland redelijk geen 8,93 3.675 Langedijk Noord-Holland goed weinig 26,99 1.074 Midden-Drenthe Drenthe redelijk weinig 345,82 97 Nunspeet Gelderland goed redelijk 129,49 206 Ridderkerk Zuid-Holland redelijk weinig 25,1 1.884 Rijswijk Zuid-Holland redelijk geen 14,48 3.357 Schouwen-Duiveland Zeeland redelijk weinig 488,94 149 Teylingen Zuid-Holland redelijk weinig 33,63 1.211 Twenterand Overijssel redelijk redelijk 108,17 315 Veendam Groningen matig sterk 78,71 370 Vlissingen Zeeland zwak sterk 344,98 1.320 Waalwijk Noord-Brabant redelijk redelijk 67,72 707 Wassenaar Zuid-Holland goed geen 62,5 504 Zaltbommel Gelderland goed weinig 89,06 328 * Bron: IFLO Begrotingsanalyse 2006 / Op basis van de waarde van de maatstaven uitkeringsontvangers, huishoudens met een laag inkomen, minderheden en bijstandsontvangers zijn gemeenten door IFLO in vier klassen ingedeeld: zwakke/matige/redelijke/goede sociale structuur. Evenzo zijn de gemeenten door IFLO in vier klassen ingedeeld op basis van de maatstaven lokaal klantenpotentieel en regionaal klantenpotentieel : sterke/redelijke/weinig/geen centrumfunctie. ** Bron: CBS 16 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: Algemene gegevens Tabel 5: Algemene referentiegegevens (deel 2)* Gemeentenaam Inwoners op 1 januari Groene druk 7 Grijze druk 8 Totale demografische druk 9 2006 2006 2006 2006 Achtkarspelen 28.223 43,3 23 66,3 Bernheze 29.544 45,4 22 67,4 Bronckhorst 37.700 41,6 30 71,7 De Ronde Venen 34.353 43,2 20,7 64 Ermelo 26.251 43,9 28,8 72,7 Geldrop-Mierlo 37.738 39,7 25,4 65,1 Heerhugowaard 49.444 42 15,9 57,9 Krimpen a/d IJssel 28.783 44,5 29,7 74,2 Langedijk 25.931 45,8 18,2 64 Midden-Drenthe 33.282 41,8 26,4 68,2 Nunspeet 26.583 50 26,6 76,6 Ridderkerk 44.757 36,1 31,2 67,2 Rijswijk 47.152 31,1 36,8 67,8 Schouwen-Duiveland 34.435 38,7 32,4 71,1 Teylingen 34.683 47 24,2 71,2 Twenterand 33.438 45,4 21 66,4 Veendam 28.185 37,6 27,2 64,7 Vlissingen 45.073 35,6 28 63,6 Waalwijk 45.762 38,3 23,6 61,9 Wassenaar 25.622 45,8 39,5 85,3 Zaltbommel 26.191 48,7 21,3 70 * Bron: CBS 7 8 9 Groene druk betreft het aantal jongeren van 0 tot en met 19 jaar ten opzichte van het aantal mensen in de leeftijd van 20 tot en met 64 jaar. De grijze druk geeft de verhouding weer tussen het aantal 65-plussers ten opzichte van het aantal mensen in de leeftijd van 20 tot en met 64 jaar. Demografische druk is een demografisch begrip dat de verhouding aangeeft tussen de som van het aantal personen van 0 tot en met 19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20 tot en met 64 jaar. De demografische druk is de som van de groene druk en de grijze druk. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 17

Resultaten Algemene gegevens In de tabellen van paragraaf 4.4 gebruikte kleuren: : Deelcijfers (van de burgerrollen) : Totaalcijfer burgerrol 18 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als kiezer 4.4 De burger als kiezer B BURGER ALS KIEZER Indicator Vertaling indicator in vragen 1 De gemeente luistert goed naar haar inwoners. - Opkomstpercentage gemeenteraadsverkiezingen - Oordeel burger over invloed als kiezer - Oordeel burger over vertegenwoordiging door gemeenteraad 2 De gemeente maakt in het algemeen waar wat - Oordeel burgers waarmaken beloften B&W zij belooft en plant. - Vertrouwen burgers in B&W - Mening burgers over goed gemeentebestuur Tabel 6: B1 De gemeente luistert naar haar inwoners Gemeente Opkomstpercentage Verkiezingen gemeenteraad (2006)* Rapportcijfer voor Opkomstpercentage Verkiezingen gemeenteraad (2006)* Oordeel burger over invloed als kiezer** Oordeel burger over vertegenwoordiging door gemeenteraad** % % cijfer N cijfer N Achtkarspelen 63,1 6,7 5,2 311 5,1 304 Bernheze 58,7 6,3 5,1 401 5,0 387 Bronckhorst 53,9 5,9*** 5,3 430 5,0 421 De Ronde Venen 59,9 6,4 4,9 338 4,7 334 Ermelo 65,3 6,9 5,4 386 5,2 379 Geldrop-Mierlo 55,1 6,0 5,1 464 5,0 438 Heerhugowaard 52,6 5,7 4,9 421 4,7 412 Krimpen a/d IJssel 66,5 7,0 5,3 429 5,2 414 Langedijk 59,7 6,4 4,6 476 4,6 462 Midden-Drenthe 64,3 6,8 5,3 388 5,0 380 Nunspeet 74,3 7,7 5,5 430 5,2 428 Ridderkerk 61,6 6,5 4,6 430 4,5 418 Rijswijk 53,7 5,8 4,9 302 4,9 291 Schouwen-Duiveland 65,3 6,9 4,8 389 4,7 377 Teylingen 39,3 4,5*** 5,1 371 4,8 362 Twenterand 64,5 6,8 5,2 406 4,8 389 Veendam 59,4 6,3 5,1 410 4,9 392 Vlissingen 52,3 5,7 4,7 414 4,5 406 Waalwijk 51,8 5,7 4,6 357 4,5 349 Wassenaar 64,3 6,8 5,3 399 5,1 387 Zaltbommel 67,7 7,1 5,0 397 4,7 376 Totaal gemiddelde 59,7 6,4 5,0 4,9 * Bron: Kiesraad (constructie rapportcijfer: (1+(0,09*opkomstpercentage). ** Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de gemeente (vraag 7a en 7b). *** De cijfers van gemeente Bronckhorst zijn gebaseerd op verkiezingen van november 2004. De cijfers van Teylingen zijn gebaseerd op verkiezingen van november 2005. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 19

Resultaten: De burger als kiezer Tabel 7: B2 De gemeente maakt waar wat zij belooft en plant* Gemeente Vertrouwen burgers in B&W Oordeel burgers waarmaken beloften B&W Mening burgers goed gemeentebestuur cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 5,5 312 5,0 287 5,5 297 Bernheze 5,8 407 5,1 370 5,6 391 Bronckhorst 5,8 433 5,2 395 5,5 405 De Ronde Venen 5,3 335 4,6 315 5,2 323 Ermelo 6,1 383 5,2 349 6,0 371 Geldrop-Mierlo 5,7 450 5,2 416 5,5 430 Heerhugowaard 5,6 424 5,0 397 5,6 409 Krimpen a/d IJssel 5,9 432 5,3 382 6,0 419 Langedijk 5,2 470 4,6 439 5,1 456 Midden-Drenthe 5,4 384 4,9 356 5,5 376 Nunspeet 6,1 438 5,3 398 5,9 426 Ridderkerk 5,3 425 4,6 387 5,2 409 Rijswijk 5,5 301 5,0 274 5,6 296 Schouwen-Duiveland 5,2 385 4,7 362 4,9 376 Teylingen 5,8 350 5,0 314 5,6 339 Twenterand 5,5 398 4,8 380 5,4 384 Veendam 5,6 414 5,0 379 5,5 403 Vlissingen 5,2 418 4,6 399 4,6 409 Waalwijk 5,2 358 4,6 335 5,0 346 Wassenaar 5,7 398 5,2 359 5,6 391 Zaltbommel 4,9 389 4,4 368 4,5 378 Totaal gemiddelde 5,5 4,9 5,4 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 7c, 7d en 7e). 20 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als kiezer Tabel 8: Rapportcijfer burgerrol KIEZER Gemeente Burger als kiezer [AANTAL INDICATOREN] [6] Achtkarspelen 5,5 Bernheze 5,5 Bronckhorst 5,4 De Ronde Venen 5,2 Ermelo 5,8 Geldrop-Mierlo 5,4 Heerhugowaard 5,2 Krimpen a/d IJssel 5,8 Langedijk 5,1 Midden-Drenthe 5,5 Nunspeet 6,0 Ridderkerk 5,1 Rijswijk 5,3 Schouwen-Duiveland 5,2 Teylingen 5,1 Twenterand 5,4 Veendam 5,4 Vlissingen 4,9 Waalwijk 4,9 Wassenaar 5,6 Zaltbommel 5,1 Totaal gemiddelde 5,4 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 21

Resultaten: De burger als klant 4.5 De burger als klant C BURGER ALS KLANT Indicator 1 De openingstijden van de gemeente zijn voldoende. Vertaling indicator in vragen - Avondopenstelling - Weekendopstelling - Oordeel bezoeker over openingstijden 2 Bij het loket van de gemeente hoef je niet lang te Oordeel bezoeker over wachttijd wachten. 3 De ambtenaren aan het loket van de gemeente - Oordeel bezoeker vriendelijkheid zijn correct en vriendelijk. - Oordeel bezoeker verzorgdheid medewerker - Oordeel bezoeker over inleving medewerker 4 De ambtenaren aan het loket van de gemeente - Oordeel bezoeker deskundigheid van de gemeente helpen je snel en vakkundig. - Oordeel bezoeker doorlooptijd - Oordeel bezoeker duidelijkheid informatie - Totaaloordeel bezoeker over kwaliteit dienstverlening 5 Het gemeentehuis is goed verzorgd - Oordeel bezoeker bereikbaarheid - Oordeel bezoeker parkeergelegenheid - Oordeel bezoeker overzichtelijkheid - Oordeel bezoeker bewegwijzering - Oordeel bezoeker wachtruimte - Oordeel bezoeker privacy - Totaaloordeel bezoeker gemeentehuis 6 De prijs voor de producten en diensten is redelijk. Oordeel bezoeker over prijs 7 De informatie die de gemeente geeft is - Plaats op landelijke websiteranglijst voldoende en begrijpelijk. - Oordeel burgers duidelijkheid informatie - Oordeel burgers toegankelijkheid informatie - Oordeel burgers gemeentelijke informatie via kranten - Oordeel burgers informatie website 22 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als klant Tabel 9: C1 Openingstijden zijn voldoende en duidelijk Gemeente Oordeel burgers Openingstijden gemeentehuis * cijfer N Burgerzaken avond Openingstijden** Burgerzaken weekend Sociale zaken avond Sociale zaken weekend Rapportcijfer openstelling *** cijfer Achtkarspelen 7,5 64 ja nee nee nee 3,25 Bernheze 6,2 105 ja nee ja nee 5,5 Bronckhorst 6,6 97 ja nee nee nee 3,25 De Ronde Venen 6,6 193 ja nee nee nee 3,25 Ermelo 6,0 48 ja nee nee nee 3,25 Geldrop-Mierlo 5,6 146 ja nee nee nee 3,25 Heerhugowaard 7,3 123 ja nee nee nee 3,25 Krimpen a/d IJssel 6,8 105 ja nee nee nee 3,25 Langedijk 5,7 31 ja nee nee nee 3,25 Midden-Drenthe 5,8 111 ja nee nee nee 3,25 Nunspeet 6,2 228 ja nee nee nee 3,25 Ridderkerk 8,0 ja nee ja nee 5,5 Rijswijk 6,2 116 ja nee nee nee 3,25 Schouwen-Duiveland 6,6 106 ja nee nee nee 3,25 Teylingen 7,1 - ja nee nee nee 3,25 Twenterand 7,0 - ja nee nee nee 3,25 Veendam 7,2 52 ja nee nee nee 3,25 Vlissingen 6,9 71 ja nee nee nee 3,25 Waalwijk 6,2 57 ja nee nee nee 3,25 Wassenaar 0 - ja nee nee nee 3,25 Zaltbommel 5,8 101 ja nee nee nee 3,25 Totaal gemiddelde 6,6 3,5 * Bron: Vragenlijst dienstverlening Staat van de Gemeente (vraag 6, sub 7). ** Bron: Vragenlijst gemeentelijk zelfonderzoek Staat van de Gemeente. *** Het rapportcijfer voor openstelling is berekend op een puntenschaal van 1 tot 10 waarbij een openstelling 2,25 punten scoort. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 23

Resultaten: De burger als klant Tabel 10: C2 Voor het loket hoef je niet lang te wachten* Gemeente Oordeel bezoeker over wachttijd voor het loket cijfer N Achtkarspelen 7,7 65 Bernheze 6,9 105 Bronckhorst 6,7 98 De Ronde Venen 7,4 194 Ermelo 7,5 48 Geldrop-Mierlo 6,7 146 Heerhugowaard 7,7 126 Krimpen a/d IJssel 7,5 105 Langedijk 7,1 29 Midden-Drenthe 6,5 112 Nunspeet 6,9 232 Ridderkerk 8,1 Rijswijk 6,5 117 Schouwen-Duiveland 7,0 103 Teylingen 7,8 - Twenterand 8,3 - Veendam 6,4 53 Vlissingen 5,4 73 Waalwijk 7,4 57 Wassenaar - - Zaltbommel 7,0 102 Totaal gemiddelde 7,1 * Bron: Vragenlijst dienstverlening Staat van de Gemeente (vraag 6, sub 8). 24 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als klant Tabel 11: C3 Ambtenaren aan het loket zijn correct en vriendelijk* Gemeente Oordeel bezoeker vriendelijkheid Oordeel bezoeker verzorgdheid Oordeel bezoeker inleving cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 8,1 66 8,1 65 8,0 62 Bernheze 8,0 107 8,0 102 7,8 91 Bronckhorst 7,6 99 7,6 93 7,4 86 De Ronde Venen 8,0 199 7,9 192 7,7 158 Ermelo 8,4 48 8,2 48 8,1 39 Geldrop-Mierlo 8,0 150 8,0 150 8,0 126 Heerhugowaard 7,8 129 7,8 124 7,7 109 Krimpen a/d IJssel 8,0 108 8,0 104 7,8 88 Langedijk 7,8 35 7,9 35 7,3 33 Midden-Drenthe 8,2 113 7,9 108 7,9 94 Nunspeet 8,1 232 8,2 225 8,0 199 Ridderkerk 8,0 7,9 7,9 Rijswijk 7,6 122 7,6 121 7,1 102 Schouwen-Duiveland 8,1 108 8,2 106 7,9 95 Teylingen 8,4-8,1-8,2 - Twenterand 8,2-8,2-8,1 - Veendam 7,9 53 8,0 51 7,7 43 Vlissingen 7,9 73 7,9 73 7,8 58 Waalwijk 8,2 64 8,1 62 8,1 55 Wassenaar - - - - - - Zaltbommel 7,8 101 7,8 97 7,6 95 Totaal gemiddelde 8,0 8,0 7,8 * Bron: Vragenlijst dienstverlening Staat van de Gemeente (vraag 2, sub 1, 3, 4). De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 25

Resultaten: De burger als klant Tabel 12: C4 Ambtenaren aan het loket helpen je snel en vakkundig* Gemeente Oordeel bezoeker deskundigheid Oordeel bezoeker doorlooptijd Oordeel bezoeker duidelijkheid informatie Totaal oordeel kwaliteit diensterlening cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 7,8 65 7,6 62 8,0 64 7,6 66 Bernheze 7,8 104 7,1 96 7,7 104 7,4 107 Bronckhorst 7,3 95 6,9 95 7,4 90 7,1 97 De Ronde Venen 7,8 192 7,9 186 8,0 180 7,6 198 Ermelo 7,9 48 8,0 47 8,2 45 7,9 48 Geldrop-Mierlo 8,0 149 7,5 146 8,2 140 7,6 151 Heerhugowaard 7,5 122 7,6 122 7,8 121 7,6 127 Krimpen a/d IJssel 7,9 103 7,7 104 8,0 100 7,7 107 Langedijk 7,6 34 7,5 29 7,6 34 7,7 33 Midden-Drenthe 7,9 109 7,4 106 8,0 107 7,6 113 Nunspeet 8,0 220 7,7 214 8,0 216 7,7 230 Ridderkerk 7,9 8,0 7,9 7,9 - Rijswijk 7,5 121 7,4 120 7,6 110 7,2 126 Schouwen-Duiveland 8,0 107 7,6 99 7,9 102 7,7 105 Teylingen 8,3-8,0-8,1-7,8 - Twenterand 8,3-8,0-8,2-8,0 - Veendam 7,7 50 7,1 49 7,9 48 7,4 53 Vlissingen 7,7 70 6,9 71 7,7 71 7,3 70 Waalwijk 8,1 59 7,9 61 8,2 59 8,0 64 Wassenaar - - - - - - - - Zaltbommel 7,6 98 7,3 98 7,6 99 7,2 102 Totaal gemiddelde 7,8 7,5 7,9 7,6 * Bron: Vragenlijst dienstverlening Staat van de Gemeente (vraag 2, sub 2, 5 en 6 en vraag 3). 26 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als klant Tabel 13: C5 Het gemeentehuis is goed verzorgd* Gemeente Oordeel bezoeker gemeentehuis over: bereikbaarheid parkeergelegenheid overzichtelijkheid bewegwijzering wachtruimte privacy totaaloordeel Achtkarspelen 7,9 7,6 8,1 7,3 7,3 6,6 7,3 Bernheze 7,7 7,4 7,9 7,1 7,6 7,0 7,0 Bronckhorst 6,5 6,5 7,0 6,9 6,9 6,7 6,7 De Ronde Venen 7,7 6,7 7,7 7,3 7,3 6,7 7,2 Ermelo 8,0 7,5 7,3 7,3 7,1 6,7 7,0 Geldrop-Mierlo 7,2 6,0 7,0 7,1 6,7 6,5 6,5 Heerhugowaard 7,5 7,5 7,2 6,7 7,3 6,7 7,2 Krimpen a/d IJssel 7,9 7,1 7,6 7,3 7,5 6,9 7,2 Langedijk 7,4 8,0 7,5 7,0 6,5 6,2 6,6 Midden-Drenthe 7,5 7,5 7,0 6,7 6,9 6,6 6,7 Nunspeet 8,1 7,7 8,0 7,4 6,9 6,7 7,1 Ridderkerk 8,0 8,0 8,1 8,1 8,1 7,5 8,0 Rijswijk 7,2 5,4 6,6 7,0 7,2 6,8 6,6 Schouwen-Duiveland 8,0 7,7 7,8 7,6 7,7 7,2 7,3 Teylingen 7,8 6,5 7,5 7,0 7,4 7,4 7,5 Twenterand 7,9 8,2 8,1 8,0 7,9 7,1 7,8 Veendam 7,7 6,0 7,4 7,0 7,2 6,6 6,9 Vlissingen 7,8 7,0 7,6 7,0 7,6 7,5 6,9 Waalwijk 6,2 4,6 7,1 6,7 7,2 6,3 6,9 Wassenaar - - - - - - - Zaltbommel 7,6 7,2 7,1 7,1 7,7 7,0 7,0 Totaal gemiddelde 7,6 7,0 7,5 7,2 7,3 6,8 7,1 * Bron: Vragenlijst dienstverlening Staat van de Gemeente (vraag 6, sub 1 t/m 6 en vraag 7). De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 27

Resultaten: De burger als klant Tabel 14: C6 De prijs van producten en diensten is redelijk* Gemeente Oordeel bezoeker over prijs dienstverlening cijfer N Achtkarspelen 5,4 45 Bernheze 6,2 75 Bronckhorst 5,5 78 De Ronde Venen 5,8 152 Ermelo 5,9 38 Geldrop-Mierlo 6,0 130 Heerhugowaard 5,9 87 Krimpen a/d IJssel 5,5 84 Langedijk 6,1 13 Midden-Drenthe 4,7 97 Nunspeet 6,4 165 Ridderkerk 6,5 - Rijswijk 5,6 108 Schouwen-Duiveland 5,5 88 Teylingen 6,1 - Twenterand 6,5 - Veendam 5,3 47 Vlissingen 5,2 55 Waalwijk 5,8 40 Wassenaar - - Zaltbommel 4,8 90 Totaal gemiddelde 5,7 * Bron: Vragenlijst dienstverlening Staat van de Gemeente (vraag 2, sub 7). 28 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als klant Tabel 15: C7 De informatie die de gemeente geeft is voldoende en begrijpelijk* Gemeente Oordeel burgers over: duidelijkheid informatie toegankelijkheid informatie informatie via lokale kranten website informatie cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 6,7 338 6,9 324 7,1 341 6,7 231 Bernheze 6,5 436 6,5 426 7,0 440 6,3 298 Bronckhorst 6,6 455 6,6 444 7,2 464 6,7 304 De Ronde Venen 6,4 361 6,5 354 6,8 366 6,4 256 Ermelo 6,8 400 6,9 395 7,1 404 6,5 262 Geldrop-Mierlo 6,7 483 6,7 475 7,0 476 6,5 320 Heerhugowaard 6,9 447 6,8 441 7,1 445 6,5 316 Krimpen a/d IJssel 6,9 451 6,9 443 7,0 447 6,3 285 Langedijk 6,6 501 6,5 490 6,8 502 6,5 377 Midden-Drenthe 6,6 410 6,6 398 6,9 410 6,5 281 Nunspeet 6,7 449 6,8 444 7,3 451 6,6 290 Ridderkerk 6,7 445 6,7 434 7,2 452 6,4 293 Rijswijk 6,9 320 6,8 319 7,1 315 6,4 220 Schouwen-Duiveland 6,4 397 6,6 393 6,9 398 6,6 279 Teylingen 6,7 390 6,9 387 7,2 386 6,6 282 Twenterand 6,7 415 6,6 408 7,1 419 6,4 308 Veendam 6,6 434 6,7 420 7,1 430 6,4 300 Vlissingen 6,4 435 6,5 427 6,7 426 6,3 317 Waalwijk 6,3 375 6,4 368 6,9 374 6,2 266 Wassenaar 6,8 421 7,0 408 7,2 421 6,9 271 Zaltbommel 6,4 412 6,4 401 7,0 413 6,0 273 Totaal gemiddelde 6,6 6,7 7,0 6,5 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 10 sub a t/m d). De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 29

Resultaten: De burger als klant Tabel 16: C7 De informatie die de gemeente geeft is voldoende en begrijpelijk Gemeente Plek op landelijke websiteranglijst* Score op landelijke websiteranglijst* Rapportcijfer landelijke websiteranglijst** % cijfer Achtkarspelen 151 43,7 4,9 Bernheze 62 57,2 6,2 Bronckhorst 234 38,3 4,4 De Ronde Venen 45 60,7 6,5 Ermelo 268 36,5 4,3 Geldrop-Mierlo 97 50,4 5,5 Heerhugowaard 106 48,9 5,4 Krimpen a/d IJssel 388 31,4 3,8 Langedijk 77 53,3 5,8 Midden-Drenthe 282 35,8 4,2 Nunspeet 184 41,2 4,7 Ridderkerk 88 51,8 5,7 Rijswijk 352 32,8 4,0 Schouwen-Duiveland 250 37,2 4,3 Teylingen 139 45,1 5,1 Twenterand 107 48,9 5,4 Veendam 200 40,4 4,6 Vlissingen 222 38,9 4,5 Waalwijk 152 43,7 4,9 Wassenaar 182 41,3 4,7 Zaltbommel 302 35,0 4,1 Totaal gemiddelde 4,9 * Bron: Advies Overheid.nl: Overheid.nl Monitor - Continue Monitoring. Ranglijsten december 2006 (www.advies.overheid.nl/continu). ** Constructie rapportcijfer: (0,09*score op landelijke websiteranglijst)+1. 30 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als klant Tabel 17: Rapportcijfer burgerrol KLANT Gemeente Burger als klant [Aantal indicatoren] [21] Achtkarspelen 7,1 Bernheze 7,1 Bronckhorst 6,6 De Ronde Venen 7,0 Ermelo 7,0 Geldrop-Mierlo 6,8 Heerhugowaard 6,9 Krimpen a/d IJssel 6,9 Langedijk 6,8 Midden-Drenthe 6,7 Nunspeet 7,0 Ridderkerk 7,4 Rijswijk 6,5 Schouwen-Duiveland 7,0 Teylingen 7,1 Twenterand 7,3 Veendam 6,7 Vlissingen 6,7 Waalwijk 6,7 Wassenaar* 6,0* Zaltbommel 6,7 Totaal gemiddelde 6,9 * Gebaseerd op 6 indicatoren in plaats van 21 (data loketonderzoek konden in verband met te lage respons niet meegenomen worden). De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 31

Resultaten: De burger als onderdaan 4.6 De burger als onderdaan D BURGER ALS ONDERDAAN Indicator Vertaling indicator in vragen 1 De gemeente reageert adequaat op meldingen, klachten of bezwaren. - Verhouding gegronde en ongegronde bezwaar- en beroepschriften bouwvergunningen - Oordeel burger telefonisch meldpunt 2 Het is in de gemeente voldoende veilig op straat. - % inwoners dat zich (heel) vaak onveilig voelt - % inwoners dat (heel) vaak onveilige plaatsten mijdt in buurt en gemeente 3 De gemeente pakt de sociale veiligheid goed aan Oordeel burger aanpak sociale veiligheid 4 Binnen de gemeente functioneert de politie naar behoren. 5 De in de gemeente geldende verordeningen en andere regels zijn nodig, helder en niet in strijd met elkaar. 6 De gemeente controleert en handhaaft regels voldoende. Oordeel burger functioneren politie - Oordeel burger duidelijkheid regels - Oordeel burger ontbreken regels - Oordeel burger tegenstrijdigheid regels Oordeel burger handhaving regels 32 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als onderdaan Tabel 18: D1 Gemeente reageert adequaat op meldingen, klachten, bezwaren* Gemeentenaam Bouwvergunningen 2005 Afgegeven beschikkingen Ingediende bezwaar- en beroepschriften Nog in behandeling zijnde bezwaar- en Ingediende (exclusief in behandeling Gegronde bezwaar- en beroepschriften beroepschriften over vergunningen 2005 op 31 maart 2006 zijnde) Achtkarspelen 391 19 1 18 0 Bernheze 486 21 0 21 8 Bronckhorst 608 12 0 12 2 De Ronde Venen 471 210 8 202 2 Ermelo 404 26 4 22 10 Geldrop-Mierlo 533 14 0 14 1 Heerhugowaard 570 12 0 12 2 Krimpen a/d IJssel 202 6 2 4 0 Langedijk 224 44 0 44 17 Midden-Drenthe 539 11 1 10 0 Nunspeet 415 30 5 25 8 Ridderkerk 324 31 7 24 5 Rijswijk 206 17 2 15 2 Schouwen-Duiveland 570 38 8 30 2 Teylingen 434 24 10 14 2 Twenterand 390 5 0 5 4 Veendam 254 6 0 6 1 Vlissingen 325 11 1 10 4 Waalwijk 420 15 3 12 0 Wassenaar 447 95 25 70 1 Zaltbommel 356 47 8 39 5 * Bron: Vragenlijst gemeentelijk zelfonderzoek Staat van de Gemeente. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 33

Resultaten: De burger als onderdaan Tabel 19: D1 Gemeente reageert adequaat op meldingen, klachten, bezwaren Gemeentenaam Percentage gegronde beroep- en bezwaarschriften Rapportcijfer Bouwvergunningen* % cijfer Achtkarspelen 0,0 10 Bernheze 38,1 6,6 Bronckhorst 16,7 8,5 De Ronde Venen 1,0 9,9 Ermelo 45,5 5,9 Geldrop-Mierlo 7,1 9,4 Heerhugowaard 16,7 8,5 Krimpen a/d IJssel - - Langedijk 38,6 6,5 Midden-Drenthe 0,0 10 Nunspeet 32,0 7,1 Ridderkerk 20,8 8,1 Rijswijk 13,3 8,8 Schouwen-Duiveland 6,7 9,4 Teylingen 14,3 8,7 Twenterand - - Veendam - - Vlissingen 40,0 6,4 Waalwijk 0,0 10 Wassenaar 1,4 9,9 Zaltbommel 12,8 8,8 Totaal gemiddelde 9,5 * Dit rapportcijfer hebben we kunnen berekenen voor gemeenten met minimaal 7 ingediende bezwaar- en beroepschriften (exclusief nog in behandeling zijnde bezwaar- en beroepschriften). Gemeenten met minder bezwaarschriften hebben geen rapportcijfer toegekend gekregen omdat dit een te laag aantal is om een betrouwbaar cijfer voor te kunnen construeren. * Constructie rapportcijfer: (10- (0,09*% gegronde bezwaar- en beroepschriften)). 34 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als onderdaan Tabel 20: D1 Gemeente reageert adequaat op meldingen, klachten, bezwaren* Gemeentenaam Oordeel burgers over telefonisch meldpunt cijfer N Achtkarspelen 6,6 14 Bernheze 6,8 43 Bronckhorst 6,1 18 De Ronde Venen 7,1 45 Ermelo 6,6 13 Geldrop-Mierlo 6,6 32 Heerhugowaard 7,4 45 Krimpen a/d IJssel 7,2 41 Langedijk 6,7 11 Midden-Drenthe 6,5 27 Nunspeet 6,9 40 Ridderkerk 7,3 - Rijswijk 6,8 40 Schouwen-Duiveland 6,9 26 Teylingen 7,6 - Twenterand 7,4 - Veendam 6,2 13 Vlissingen 6,7 16 Waalwijk 6,6 26 Wassenaar - - Zaltbommel 6,2 20 Totaal gemiddelde 6,9 * Bron: Vragenlijst dienstverlening Staat van de Gemeente (vraag 15). De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 35

Resultaten: De burger als onderdaan Tabel 21: D2 Het is veilig op straat* (NB: hoe lager het percentage, hoe beter) Gemeente % inwoners dat zich (heel) vaak onveilig voelt % inwoners dat (heel) vaak onveilige plaatsen in de buurt mijdt % inwoners dat (heel) vaak onveilige plaatsen in de gemeente mijdt % N % N % N Achtkarspelen 12,9 116 20,2 114 14,8 115 Bernheze 20,1 159 24,8 157 23,4 158 Bronckhorst 6,4 140 15,8 139 14,4 139 De Ronde Venen 21,5 135 36,2 130 35,6 132 Ermelo 9,2 142 28,9 142 32,6 138 Geldrop-Mierlo 20,7 208 36,1 205 34,0 203 Heerhugowaard 26,2 191 39,7 189 40,4 188 Krimpen a/d IJssel 15,2 164 21,3 160 20,6 160 Langedijk 18,5 178 27,4 175 26,1 176 Midden-Drenthe 10,3 126 24,2 124 20,6 126 Nunspeet 13,7 139 24,8 137 23,6 140 Ridderkerk 21,9 187 43,1 188 38,3 188 Rijswijk 21,0 143 38,7 142 36,4 140 Schouwen-Duiveland 18,6 97 27,8 97 24,7 97 Teylingen 9,1 121 17,5 120 19,3 119 Twenterand 20,1 139 32,1 137 32,1 137 Veendam 16,5 194 37,9 190 38,7 191 Vlissingen 25,5 235 47,5 236 52,4 233 Waalwijk 14,3 154 36,2 152 36,4 154 Wassenaar 16,2 154 30,5 151 25,7 152 Zaltbommel 22,1 149 31,1 148 32,7 147 Totaal gemiddelde 17,1 30,6 29,7 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 5). 36 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als onderdaan Tabel 22: D3 Aanpak sociale veiligheid en D4 Oordeel politie* Gemeente Oordeel burger over aanpak sociale veiligheid Oordeel burger over functioneren politie cijfer N cijfer N Achtkarspelen 5,2 314 5,1 315 Bernheze 5,5 386 5,4 374 Bronckhorst 5,8 413 5,6 419 De Ronde Venen 5,3 335 5,0 340 Ermelo 5,9 369 5,6 381 Geldrop-Mierlo 5,4 438 5,3 446 Heerhugowaard 5,4 423 5,3 429 Krimpen a/d IJssel 5,6 429 5,4 426 Langedijk 5,2 456 5,0 460 Midden-Drenthe 5,5 377 5,5 368 Nunspeet 5,8 421 5,5 419 Ridderkerk 5,4 429 5,1 430 Rijswijk 5,8 297 5,8 302 Schouwen-Duiveland 5,5 372 5,5 380 Teylingen 5,7 361 5,6 365 Twenterand 5,6 384 5,5 391 Veendam 5,4 410 5,3 422 Vlissingen 4,9 426 5,0 419 Waalwijk 5,2 351 5,1 350 Wassenaar 5,8 380 5,6 390 Zaltbommel 5,0 388 5,0 389 Totaal gemiddelde 5,5 5,3 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 6). De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 37

Resultaten: De burger als onderdaan Tabel 23: D5 en D6: Goede gemeentelijke regels en handhaving daarvan* Gemeente Oordeel burgers duidelijkheid regels Oordeel burgers handhaving regels Oordeel burgers ontbreken regels Oordeel burgers tegenstrijdige regels cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 6,1 313 5,4 303 5,2 274 5,2 265 Bernheze 5,7 394 5,3 368 5,2 332 5,2 335 Bronckhorst 6,1 407 5,5 390 5,0 336 5,1 338 De Ronde Venen 5,8 323 4,8 308 5,0 281 5,0 270 Ermelo 6,2 374 5,3 353 5,3 302 5,3 312 Geldrop-Mierlo 6,1 426 5,0 415 5,1 369 5,3 342 Heerhugowaard 6,0 417 5,2 399 5,1 343 5,1 332 Krimpen a/d IJssel 6,2 406 5,5 388 5,0 341 5,6 317 Langedijk 5,8 453 5,1 438 5,2 394 5,2 378 Midden-Drenthe 5,9 374 5,3 372 4,9 333 5,0 312 Nunspeet 6,2 419 5,2 405 5,1 358 5,2 350 Ridderkerk 6,2 402 5,2 386 5,0 354 5,1 346 Rijswijk 6,4 274 5,3 275 5,0 237 5,3 230 Schouwen-Duiveland 5,9 381 5,1 373 5,0 318 4,9 329 Teylingen 6,1 344 5,2 331 5,1 296 5,5 290 Twenterand 6,0 388 5,3 384 5,1 348 5,1 343 Veendam 5,9 397 5,3 383 5,1 342 5,3 333 Vlissingen 5,7 398 4,9 392 4,8 350 4,9 349 Waalwijk 5,9 341 5,3 327 4,9 296 4,9 294 Wassenaar 6,2 378 5,4 369 5,2 312 5,5 311 Zaltbommel 5,7 374 4,9 360 4,9 317 5,1 296 Totaal gemiddelde 6,0 5,2 5,1 5,2 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 9). 38 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als onderdaan Tabel 24: Rapportcijfer burgerrol ONDERDAAN Gemeente Burger als onderdaan [8] [Aantal indicatoren] Achtkarspelen 6,1 Bernheze 5,7 Bronckhorst 6,0 De Ronde Venen 6,0 Ermelo 5,8 Geldrop-Mierlo 6,0 Heerhugowaard 6,0 Krimpen a/d IJssel* 5,8* Langedijk 5,6 Midden-Drenthe 6,1 Nunspeet 5,9 Ridderkerk 5,9 Rijswijk 6,2 Schouwen-Duiveland 6,0 Teylingen 6,2 Twenterand* 5,7* Veendam* 5,5* Vlissingen 5,4 Waalwijk 6,0 Wassenaar 6,5 Zaltbommel 5,7 Totaal gemiddelde 5,9 * Gebaseerd op 7 rapportcijfers ipv 8 wegens ontbreken rapportcijfers voor verhouding gegronde-ongegronde bezwaar- en beroepschriften bouwvergunningen. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 39

Resultaten: De burger als partner 4.7 De burger als partner E BURGER ALS PARTNER Indicator 1 De gemeente maakt evenwichtige keuzes voor de ruimtelijke indeling van het gemeentelijk grondgebied. 2 Het onderwijsaanbod in de gemeente is voldoende breed en veelsoortig. Vertaling indicator in vragen - Percentage actuele bestemmingsplannen - Aanwezigheid structuurplan - Tevredenheid burger onderwijsaanbod in de gemeente - Tevredenheid met basisscholen in de buurt Tabel 25: E1 Evenwichtige keuzes ten aanzien van het grondgebied Gemeentenaam Actuele bestemmingsplannen * [% van grondgebied] Score voor actueel bestemmingsplan** Aanwezigheid structuurplan* Achtkarspelen 5 1,5 Ja Bernheze 75 7,8 Ja Bronckhorst 72 7,5 Nee De Ronde Venen 85 8,7 Nee Ermelo 32 3,9 Ja Geldrop-Mierlo 35 4,2 Nee Heerhugowaard 75 7,8 Ja Krimpen a/d IJssel 80 8,2 Ja Langedijk 10 1,9 Ja Midden-Drenthe 10 1,9 Nee Nunspeet 85 8,7 Ja Ridderkerk 50 5,5 Ja Rijswijk 10 1,9 Ja Schouwen-Duiveland 30 3,7 Nee Teylingen 70 7,3 Nee Twenterand 80 8,2 Nee Veendam 90 9,1 Nee Vlissingen 70 7,3 Nee Waalwijk 50 5,5 Nee Wassenaar 75 7,8 Ja Zaltbommel 40 4,6 Nee Totaal gemiddelde 5,8 * Bron: Vragenlijst gemeentelijk zelfonderzoek Staat van de Gemeente. ** Score voor actueel bestemmingsplan is berekend op een schaal van 1 tot 10 waarbij 100% van het grondgebied vastgelegd in een actueel bestemmingsplan aan 10 krijgt toegewezen en 0% het rapportcijfer 1. 40 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als partner Tabel 26: E2 Voldoende en breed onderwijsaanbod* Gemeente Oordeel burgers over basisscholen Oordeel burgers over onderwijs in het algemeen cijfer N cijfer N Achtkarspelen 7,6 301 7,1 306 Bernheze 7,6 374 7,2 372 Bronckhorst 7,5 405 7,0 397 De Ronde Venen 7,4 294 7,1 293 Ermelo 7,3 299 7,3 326 Geldrop-Mierlo 7,5 386 7,1 394 Heerhugowaard 7,4 344 7,1 365 Krimpen a/d IJssel 7,3 335 7,2 340 Langedijk 7,5 410 6,9 402 Midden-Drenthe 7,5 347 7,1 352 Nunspeet 7,6 352 7,0 379 Ridderkerk 7,3 357 7,1 361 Rijswijk 6,7 209 6,3 214 Schouwen-Duiveland 7,1 319 6,7 328 Teylingen 7,4 306 7,1 307 Twenterand 7,4 359 7,1 357 Veendam 7,3 352 7,2 378 Vlissingen 7,2 347 6,8 366 Waalwijk 7,4 311 7,3 312 Wassenaar 7,3 281 7,1 299 Zaltbommel 7,3 354 6,9 352 Totaal gemiddelde 7,4 7,0 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 2j en 3f). De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 41

Resultaten: De burger als partner Tabel 27: Rapportcijfer burgerrol PARTNER Gemeente Burger als partner [Aantal indicatoren] [3] Achtkarspelen 5,4 Bernheze 7,5 Bronckhorst 7,3 De Ronde Venen 7,7 Ermelo 6,2 Geldrop-Mierlo 6,3 Heerhugowaard 7,4 Krimpen a/d IJssel 7,6 Langedijk 5,4 Midden-Drenthe 5,5 Nunspeet 7,8 Ridderkerk 6,6 Rijswijk 5,0 Schouwen-Duiveland 5,8 Teylingen 7,3 Twenterand 7,6 Veendam 7,9 Vlissingen 7,1 Waalwijk 6,7 Wassenaar 7,4 Zaltbommel 6,3 Totaal gemiddelde 6,8 42 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als wijkbewoner 4.8 De burger als wijkbewoner F BURGER ALS WIJKBEWONER Indicator Vertaling indicator in vragen 1 Er zijn voldoende voorzieningen in de directe woonomgeving, wijk 2 Er zijn voldoende voorzieningen in de gemeente 3 Er is voldoende openbaar groen in de wijk. 4 De wijk ziet er in het algemeen schoon en opgeruimd uit. 5 De vuilophaal in de gemeente is goed verzorgd. 6 De gemeente is goed bereikbaar met de auto en met het openbaar vervoer. 7 Er zijn voldoende goede wegen en fietspaden binnen de gemeente. 8 De verkeersveiligheid in de gemeente is goed Tevredenheid burger voorzieningen in de wijk Tevredenheid burger voorzieningen in de gemeente Tevredenheid burger openbaar groen in de wijk Tevredenheid burger onderhoud wijk Tevredenheid burger afvalinzameling - Tevredenheid burger bereikbaarheid buurt met auto - Tevredenheid burger parkeermogelijkheden in buurt - Tevredenheid burger openbaar vervoer in wijk - Tevredenheid burger parkeermogelijkheden in gemeente - Tevredenheid burger openbaar vervoer in gemeente Tevredenheid burger fietsvriendelijkheid gemeente Tevredenheid burger verkeersveiligheid gemeente De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 43

Resultaten: De burger als wijkbewoner Tabel 28: F1 Voldoende voorzieningen in directe woonomgeving* Gemeente Tevredenheid burger over: Woning Directe woonomgeving Speelmogelijkheden Verlichting Wegen en Winkels in straatmeubilair buurt cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 8,3 348 7,5 358 6,0 305 7,0 353 6,2 350 6,8 353 Bernheze 8,5 448 7,6 452 6,3 387 6,8 453 5,6 450 7,6 449 Bronckhorst 8,6 474 7,8 478 6,4 413 6,8 461 6,0 468 6,6 461 De Ronde Venen 8,3 372 7,2 372 5,9 319 6,8 372 5,8 373 6,9 369 Ermelo 8,5 411 7,7 414 6,5 335 7,3 412 6,2 404 7,5 413 Geldrop-Mierlo 8,6 493 7,6 491 6,4 433 7,2 488 5,9 486 6,9 494 Heerhugowaard 8,4 465 7,3 464 6,4 407 7,1 469 5,9 464 7,7 469 Krimpen a/d IJssel 8,3 466 7,3 468 6,4 387 7,1 467 5,7 460 8,0 469 Langedijk 8,5 511 7,3 511 6,0 445 7,3 509 5,5 506 7,8 513 Midden-Drenthe 8,6 420 7,7 428 6,5 350 7,0 428 5,7 420 7,1 421 Nunspeet 8,4 460 7,6 461 6,5 396 7,3 462 6,5 460 7,4 460 Ridderkerk 8,3 464 7,3 467 6,0 384 7,0 470 6,1 463 7,4 466 Rijswijk 8,3 322 7,5 329 5,8 261 7,2 333 6,4 328 7,6 326 Schouwen-Duiveland 8,5 417 7,7 415 5,9 345 7,0 416 6,0 413 6,9 413 Teylingen 8,3 407 7,5 410 5,8 345 7,2 407 5,8 405 6,6 410 Twenterand 8,5 421 7,6 424 5,8 374 6,8 424 5,5 421 7,3 427 Veendam 8,4 449 7,3 450 5,5 367 6,8 453 5,8 445 7,7 453 Vlissingen 8,2 453 7,0 456 5,3 376 7,0 450 5,6 446 7,7 454 Waalwijk 8,5 387 7,2 390 6,0 339 6,9 390 5,5 387 6,9 389 Wassenaar 8,4 429 7,9 432 6,1 325 7,4 426 6,6 426 7,1 420 Zaltbommel 8,5 430 7,5 430 5,8 380 7,1 428 5,7 430 6,7 428 Totaal gemiddelde 8,4 7,5 6,1 7,1 5,9 7,2 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 2, sub a, b. c, e, f, i). 44 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als wijkbewoner Tabel 29: F2 Voldoende voorzieningen in de gemeente* Gemeente Tevredenheid burger over: Winkels in gemeente Uitgaan Cultuur Verenigingen, clubs Sportvoorzieningen Zorgvoorzieningen Welzijnsvoorzieningen cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 6,9 354 6,1 319 5,6 320 6,8 332 7,2 326 6,8 345 5,9 295 Bernheze 7,0 450 5,7 409 6,5 421 7,4 427 7,3 423 6,7 424 5,8 354 Bronckhorst 6,5 467 6,2 447 5,4 421 7,0 451 7,2 446 6,7 460 5,1 380 De Ronde Venen 7,1 373 5,4 346 5,2 338 7,0 354 7,3 347 6,2 365 5,1 296 Ermelo 7,6 410 6,6 364 5,8 363 7,2 384 7,4 368 7,1 402 5,8 301 Geldrop-Mierlo 7,2 494 5,5 451 5,8 449 7,1 468 7,2 444 7,2 488 6,0 389 Heerhugowaard 7,9 468 5,5 439 5,9 420 7,1 425 7,3 416 6,3 454 5,9 368 Krimpen a/d IJssel 7,8 465 5,5 399 5,8 398 7,0 406 7,1 397 7,2 459 5,3 313 Langedijk 7,5 511 6,0 468 5,3 465 7,1 482 7,3 471 6,9 493 5,3 407 Midden-Drenthe 7,0 421 6,3 389 5,3 379 7,0 407 7,2 399 6,9 419 6,0 362 Nunspeet 7,4 459 6,4 390 5,3 402 7,0 418 7,2 400 6,7 452 5,7 346 Ridderkerk 7,9 467 6,2 413 5,9 392 7,1 412 7,2 409 6,2 444 5,5 342 Rijswijk 8,0 329 5,9 290 6,2 295 6,7 275 6,8 262 6,9 309 5,8 225 Schouwen-Duiveland 6,7 418 6,3 386 5,1 379 6,6 381 6,8 373 5,5 413 5,1 339 Teylingen 6,1 405 5,8 368 6,0 370 7,1 380 7,4 370 7,2 394 6,0 281 Twenterand 6,9 425 5,3 387 5,0 380 6,9 396 7,1 394 6,9 415 5,2 351 Veendam 7,1 453 6,3 410 6,6 422 7,1 417 7,2 424 6,7 434 5,7 350 Vlissingen 6,8 458 6,1 410 6,0 408 6,8 417 6,9 410 6,7 448 5,5 348 Waalwijk 7,1 387 5,6 351 6,3 358 7,1 364 7,2 355 6,5 377 6,2 317 Wassenaar 7,6 424 6,5 387 6,2 387 7,1 380 7,4 364 7,0 413 5,8 283 Zaltbommel 7,2 426 6,1 381 6,3 369 6,9 394 6,5 387 6,4 418 4,6 337 Totaal gemiddelde 7,2 6,0 5,8 7,0 7,2 6,7 5,6 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 3, sub a, b, c, d, e, g, h). De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 45

Resultaten: De burger als wijkbewoner Tabel 30: F3 Openbaar groen, F4 onderhoud wijk, F5 afvalinzameling* Gemeente Tevredenheid burger over: Openbaar groen Afvalinzameling Onderhoud wijk cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 6,5 356 7,3 358 6,0 353 Bernheze 6,3 449 6,8 439 6,0 449 Bronckhorst 6,8 467 7,3 479 6,5 461 De Ronde Venen 6,3 368 7,3 375 6,3 368 Ermelo 6,9 408 7,2 417 6,5 411 Geldrop-Mierlo 7,0 492 6,0 493 6,1 494 Heerhugowaard 6,7 462 7,0 470 6,3 464 Krimpen a/d IJssel 6,8 468 7,3 467 6,1 469 Langedijk 6,4 509 7,2 510 6,5 511 Midden-Drenthe 6,8 423 7,6 430 6,4 422 Nunspeet 6,7 459 7,4 463 6,4 457 Ridderkerk 6,7 466 6,8 466 6,0 469 Rijswijk 7,3 329 7,3 333 6,5 331 Schouwen-Duiveland 6,3 415 7,1 415 6,4 415 Teylingen 6,3 406 7,4 406 6,5 407 Twenterand 6,1 421 6,4 421 6,0 421 Veendam 6,1 448 7,2 455 6,0 453 Vlissingen 6,3 451 7,2 459 6,1 455 Waalwijk 6,4 384 6,4 388 5,6 393 Wassenaar 7,6 426 7,7 428 6,3 429 Zaltbommel 6,7 425 7,4 427 6,5 427 Totaal gemiddelde 6,6 7,1 6,2 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 2, sub d, g, h). 46 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als wijkbewoner Tabel 31: F6 Goede bereikbaarheid* Gemeente Bereikbaarheid buurt met auto Parkeren in buurt Tevredenheid burger over: Openbaar vervoer in wijk Parkeren gemeente Openbaar vervoer gemeente cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 7,5 356 5,5 344 5,9 301 6,4 345 5,8 309 Bernheze 7,3 453 5,4 431 6,2 359 5,8 441 6,0 368 Bronckhorst 7,6 474 6,0 450 4,9 397 6,5 471 5,1 401 De Ronde Venen 7,4 373 5,7 362 5,6 323 6,2 365 5,5 324 Ermelo 7,5 413 6,0 404 5,5 351 7,2 405 5,5 344 Geldrop-Mierlo 7,2 489 6,1 488 6,1 413 5,7 481 5,8 412 Heerhugowaard 7,2 462 5,7 455 6,4 401 6,0 460 6,2 399 Krimpen a/d IJssel 7,5 459 6,3 455 7,1 433 6,8 453 7,0 429 Langedijk 7,2 510 5,3 509 6,1 422 6,0 501 6,0 428 Midden-Drenthe 7,7 424 5,8 400 5,8 359 6,9 419 5,8 365 Nunspeet 7,3 461 5,8 446 6,4 383 6,2 451 6,3 380 Ridderkerk 7,3 457 5,4 454 6,3 411 6,0 450 6,1 407 Rijswijk 7,2 323 5,6 314 7,4 311 5,3 310 7,3 315 Schouwen-Duiveland 7,5 414 5,9 404 5,7 357 5,6 411 5,7 362 Teylingen 7,2 400 5,6 396 6,7 345 6,0 395 6,6 342 Twenterand 7,5 427 5,7 417 5,6 350 6,7 425 5,4 361 Veendam 7,4 452 5,8 441 6,3 375 6,0 446 6,1 372 Vlissingen 7,2 448 5,8 448 6,4 363 5,4 441 6,2 375 Waalwijk 7,2 391 5,4 388 5,5 325 3,9 384 5,2 322 Wassenaar 7,6 427 6,5 410 6,6 357 7,0 413 6,4 360 Zaltbommel 7,5 426 5,7 415 4,7 342 5,8 416 4,7 344 Totaal gemiddelde 7,4 5,8 6,0 6,1 5,9 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 2, sub n, l, k en vraag 3, sub j, k). De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 47

Resultaten: De burger als wijkbewoner Tabel 32: F7 Fietsvriendelijkheid en F8 Verkeerveiligheid* Gemeente Fietsvriendelijkheid gemeente Tevredenheid burger over: Verkeersveiligheid gemeente Verkeerveiligheid buurt cijfer N cijfer N cijfer N Achtkarspelen 7,0 350 5,8 342 5,3 353 Bernheze 6,0 449 5,3 446 5,3 442 Bronckhorst 7,0 471 5,8 463 5,6 478 De Ronde Venen 6,5 364 5,8 371 5,5 371 Ermelo 6,7 405 6,0 407 5,6 414 Geldrop-Mierlo 6,5 484 5,8 487 5,8 488 Heerhugowaard 6,7 462 6,0 463 5,7 467 Krimpen a/d IJssel 6,9 449 6,4 460 5,9 464 Langedijk 6,1 508 5,5 507 5,2 512 Midden-Drenthe 7,3 423 6,2 416 5,7 419 Nunspeet 7,3 459 6,3 459 5,9 460 Ridderkerk 6,7 451 6,2 451 5,9 466 Rijswijk 6,6 313 6,3 317 6,1 327 Schouwen-Duiveland 6,6 405 5,7 408 5,3 415 Teylingen 6,3 398 5,9 399 5,8 409 Twenterand 6,6 418 5,9 424 5,6 425 Veendam 6,7 444 5,9 451 5,5 454 Vlissingen 5,9 449 5,6 448 5,1 452 Waalwijk 6,3 381 5,7 381 5,5 390 Wassenaar 7,3 409 6,5 423 6,1 418 Zaltbommel 6,3 416 5,7 417 5,3 424 Totaal gemiddelde 6,6 5,9 5,6 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 2, sub m en vraag 3, sub i, l). 48 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als wijkbewoner Tabel 33: Rapportcijfer burgerrol WIJKBEWONER Gemeente Burger als wijkbewoner [Aantal indicatoren] [24] Achtkarspelen 6,5 Bernheze 6,5 Bronckhorst 6,5 De Ronde Venen 6,3 Ermelo 6,7 Geldrop-Mierlo 6,5 Heerhugowaard 6,6 Krimpen a/d IJssel 6,8 Langedijk 6,5 Midden-Drenthe 6,7 Nunspeet 6,7 Ridderkerk 6,6 Rijswijk 6,7 Schouwen-Duiveland 6,3 Teylingen 6,5 Twenterand 6,3 Veendam 6,5 Vlissingen 6,4 Waalwijk 6,3 Wassenaar 6,9 Zaltbommel 6,3 Totaal gemiddelde 6,5 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 49

Resultaten: De burger als belastingbetaler 4.9 De burger als belastingbetaler G BURGER ALS BELASTINGBETALER 1 De woonlasten in de gemeente zijn in verhouding met de kwaliteit van het wonen. 2 De gemeente heeft de zaken financieel goed op orde. 3 De interne gang van zaken bij de gemeente is oké - Waardering burger gemeentelijke belastingen - Mutatie woonlasten meerpersoonshuishouden - Weerstandsvermogen versus omzet - Rekeningsresultaat versus algemene middelen - Waardering burger gemeentelijke organisatie - Ziekteverzuimpercentage ten opzichte van het landelijk gemiddelde Aanpassing ten opzichte van eerdere uitvoeringen De Staat De rol van de burger als belastingbetaler is in 2006 aangepast ten opzichte van uitvoeringen in 2005 van het project de Staat van de Gemeente. Een tweetal rapportcijfers is hieraan toegevoegd te weten: - Een score voor het weerstandsvermogen versus omzet. - Een score voor het rekeningresultaat versus algemene middelen. Deze gegevens zijn door Deloitte verzameld via een korte vragenlijst voor deelnemende gemeenten. Tot slot hebben we voor de indicator [tariefontwikkeling] COELO-gegevens opgevraagd. Deze zijn in deze versie nog niet omgeschaald tot rapportcijfers. Weerstandsvermogen versus omzet De hoogte van het weerstandsvermogen ten opzichte van de omzet is een belangrijke indicator voor het oppotten van belastinggeld of voor het juist te weinig heffen van belasting en daarmee teveel risico s ten opzichte van de toekomst nemen. Uitgaande van de stelling dat een te grote algemene risicoreserve de burger als belastingbetaler te veel geld kost, maar dat een te kleine risicoreserve te veel financiële risico s met zich mee brengt, wordt een verhouding berekend tussen weerstandsvermogen (algemene reserves) en omzet. - Als maat voor de omzet wordt het saldo van de uitgaven genomen (en niet enkel de algemene uitkering en de OZB). - Er worden in principe vier klassen gemeenten onderscheiden: G4, G26, 50.000 of meer en kleiner van 50.000. Voor elke klasse wordt een klassengemiddelde berekend (op basis van alle Nederlandse gemeenten waarvan bij Deloitte financiële gegevens bekend en compleet zijn). Dit klassengemiddelde krijgt het rapportcijfer 10. Voor de gemeenten die aan De Staat Najaar 2006 meededen is gerekend op basis van twee gemiddelden: een gemiddelde voor gemeenten met <50.000 inwoners en een gemiddelde voor gemeenten met 50.000 inwoners of meer. Rekenen met een extra klassengemiddelde voor de G26 is in verband met beperkt beschikbare betrouwbare gegevens niet mogelijk. - Gemiddeld genomen over alle Nederlandse gemeenten kleiner dan 50.000 inwoners bedroeg in 2005 het weerstandsvermogen 53,7 procent van de omzet. Voor gemeenten met 50.000 of meer inwoners was het gemiddelde 41,1%. 50 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als belastingbetaler - Naar mate de afwijking (ten opzichte van het klassengemiddelde) groter wordt, naar boven of beneden, wordt de score lager. - De afstand tot het gemiddelde wordt uitgezet op een lineaire schaal van 1 tot 10. De afwijking van het gemiddelde wordt daarbij van 1 afgetrokken en het totaal tenslotte met 10 vermenigvuldigd. De gemeente met de minste afstand (2,54% = 0,0254) scoort daardoor (1-0,0254)*10 = 9,7. - Een afwijking van 90% of meer wordt een rapportcijfer 1 (het is namelijk niet mogelijk een lager rapportcijfer dan 1 te krijgen). - Er wordt gerekend met het peiljaar 2005. Rekeningresultaat versus algemene middelen De hoogte van het rekeningresultaat ten opzichte van de algemene middelen (uitkering gemeentefonds plus OZB belastingheffing) is een belangrijke maat of burgers niet te veel (of bij een negatief resultaat juist te weinig) belasting betaald hebben, ten opzichte van de door de politiek voor een bepaald jaar geformuleerde beleidsdoelen. - We gaan uit van de stelling dat een te groot (terugkerend) rekeningresultaat feitelijk voor onnodige belastingdruk voor de burger heeft gezorgd. Bij een terugkerend overschot op het rekeningresultaat heeft de gemeente of beleidsdoelen niet gerealiseerd of de burger belastinggeld gevraagd dat nergens toe diende. - Omgekeerd is een negatief rekeningresultaat het gevolg van te grote beleidsambities gekoppeld aan te geringe belastingheffing vooraf. - Er wordt een berekening gemaakt van de algemene middelen (uitkering gemeentefonds plus OZB) ten opzichte van het rekening resultaat (rekeningresultaat gedeeld door algemene middelen). - Als het overschot 0 is, is de situatie optimaal. Deze situatie krijgt de score 10. - Er wordt gerekend met het laatste peiljaar en met een gemiddelde van de 3 laatste peiljaren. Dit om incidentele effecten weg te filteren. - Ook hier is lineaire een schaal van 1 tot 10 ontwikkeld. Criterium hiervoor was dat de slechtst scorende gemeente niet lager dan een 1 mocht scoren. Het rapportcijfer wordt berekend door de verhoudingsscore met 0,9 te vermenigvuldigen en dan van 10 af te trekken. De vermenigvuldigfactor 0,9 is noodzakelijk om geen lagere scores dan 1 te krijgen. - Een gemiddelde gemeente met een verhouding van 2,85 procent rekeningoverschot ten opzichte van de algemene middelen, scoort dan 10- (0,0285*90)= 7,4. - Opgemerkt moet worden dat - hoewel gebruik gemaakt wordt van de standaard IV-3 gegevens - gemeenten toch verschillend met hun jaarrekeningen kunnen omgaan. Vergelijking dient daarom altijd met enige voorzichtigheid te geschieden. - De consequentie van deze rekenmethode is dat gemeenten die veel overhouden even slecht scoren als gemeenten die veel tekort hebben. Als ontwikkelaars van de Staat van de Gemeente zijn we dan ook van mening dat deze redenering legitiem is omdat burgers niet belast hoeven te worden al gemeentelijke middelen over langere tijd toch niet worden uitgegeven. Het is echter duidelijk dat dit standpunt niet voor iedereen even acceptabel is. In het laatste hoofdstuk geven we aan hoe in de toekomst deze en andere discussies over de schalen van de Staat van de gemeenten en de daaraan verbonden normen, door een klankbordgroep bewaakt gaan worden. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 51

Resultaten: De burger als belastingbetaler Tariefontwikkeling Een belangrijke maat voor het meerjarig op orde zijn van de gemeentelijke financiën, is de jaarlijkse stijging van de gemeentelijke lasten. Naarmate de lasten jaarlijks sneller stijgen, is in het verleden te weinig rekening gehouden met toekomstige financiële verplichtingen. Als de lasten heel weinig stijgen, kan dit een teken zijn dat op dit moment de toekomstige verplichtingen onvoldoende worden ingecalculeerd. Of het kan zijn dat in het verleden te veel belasting in rekening werd gebracht die in het verleden niet noodzakelijk is geweest. - Als indicator voor de lokale lastendruk gebruiken we de COELO-gegevens. - Op dit moment zijn deze gegevens nog niet omgerekend tot rapportcijfers omdat hiervoor (in de vorm van expertoordelen) nog een norm en een schaal ontwikkeld moet worden. Tabel 34: G1 Oordeel gemeentelijke belastingen* (NB: hoe hoger het cijfer, hoe meer tevreden mensen zijn met belastingen gemeente) Gemeente Ik krijg voldoende terug voor mijn belastinggeld De gemeente is mijn belastinggeld waard cijfer N cijfer N Achtkarspelen 4,7 311 5,5 294 Bernheze 4,8 393 5,7 377 Bronckhorst 4,8 428 5,7 415 De Ronde Venen 5,1 322 5,9 311 Ermelo 5,5 371 6,3 361 Geldrop-Mierlo 5,3 435 5,9 422 Heerhugowaard 5,3 408 6,0 407 Krimpen a/d IJssel 5,1 410 6,1 393 Langedijk 4,8 457 5,8 451 Midden-Drenthe 5,1 371 5,7 364 Nunspeet 5,5 410 6,0 402 Ridderkerk 4,7 404 5,6 400 Rijswijk 5,5 294 6,2 284 Schouwen-Duiveland 4,8 370 5,5 371 Teylingen 5,1 349 6,0 348 Twenterand 4,8 382 5,6 361 Veendam 4,7 393 5,6 380 Vlissingen 4,5 415 5,4 403 Waalwijk 4,5 357 5,3 350 Wassenaar 5,2 371 6,0 362 Zaltbommel 4,6 390 5,4 386 Totaal gemiddelde 5,0 5,8 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 11). 52 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als belastingbetaler Tabel 35: G1 Oordeel gemeentelijke belastingen* Gemeente Mutatie woonlasten meerpersoonshuishouden 2005-2006 % Achtkarspelen 13,47 Bernheze 0,35 Bronckhorst 16,73 De Ronde Venen 3,12 Ermelo 21,24 Geldrop-Mierlo 0,54 Heerhugowaard -1,17 Krimpen a/d IJssel 2,24 Langedijk 10,73 Midden-Drenthe 4,04 Nunspeet -3,34 Ridderkerk 1,50 Rijswijk 1,45 Schouwen-Duiveland -1,67 Teylingen -2,22 Twenterand 2,49 Veendam 0,14 Vlissingen 11,92 Waalwijk 4,82 Wassenaar 3,36 Zaltbommel 2,40 Totaal gemiddelde 4,39 * Bron: COELO. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 53

Resultaten: De burger als belastingbetaler Tabel 36: G2 De gemeente heeft de zaken financieel goed op orde* Gemeente Weerstandsvermogen versus omzet cijfer Algemene middelen versus rekeningresultaat cijfer Achtkarspelen 9,3 5,7 Bernheze 8,7 6,8 Bronckhorst 7,0 3,7 De Ronde Venen 5,3 7,8 Ermelo 9,0 3,5 Geldrop-Mierlo 8,8 8,9 Heerhugowaard 6,9 5,4 Krimpen a/d IJssel 6,9 8,3 Langedijk 8,0 9,4 Midden-Drenthe 8,5 8,4 Nunspeet 9,3 4,7 Ridderkerk 9,8 5,6 Rijswijk 7,9 1,0 Schouwen-Duiveland 6,4 5,8 Teylingen** - - Twenterand 7,4 10 Veendam 7,3 8,4 Vlissingen 5,9 7,3 Waalwijk 5,4 8,7 Wassenaar 9,5 7,4 Zaltbommel 8,8 8,8 Totaal gemiddelde 7,8 6,8 * Bron: IPG-bestand Deloitte plus aanvullend door gemeenten aangeleverde informatie (w.o. IV3-bestand). * Voor constructie rapportcijfers: zie pagina 50-51 ** Gemeente Teylingen bestaat pas vanaf 1 januari 2006. Vandaar dat geen financiële gegevens beschikbaar zijn over de jaren 2003, 2004 en 2005. 54 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Resultaten: De burger als belastingbetaler Tabel 37: G3 Interne organisatie gemeente is in orde Gemeentenaam Rapportcijfer burgers gemeentelijke organisatie* Formatieplaatsen per 1.000 inwoners** Ziekteverzuimpercentage** [fte] [%] cijfer N 2005 2005 Achtkarspelen 6,0 344 7,0 5,6 Bernheze 5,9 448 5,9 5,6 Bronckhorst 5,9 459 6,6 4,4 De Ronde Venen 6,1 365 6,6 4,3 Ermelo 6,5 402 7,3 5,7 Geldrop-Mierlo 6,0 480 6,0 4,5 Heerhugowaard 6,3 455 8,0 5,8 Krimpen a/d IJssel 6,3 457 6,7 6,4 Langedijk 5,8 506 6,5 6,6 Midden-Drenthe 6,0 411 7,6 5,2 Nunspeet 6,4 453 5,9 2,4 Ridderkerk 6,0 454 7,4 5,0 Rijswijk 6,7 320 8,4 7,3 Schouwen-Duiveland 5,8 408 10,1 5,1 Teylingen 6,0 387 6,0 5,0 Twenterand 6,3 420 6,2 6,9 Veendam 6,2 442 9,8 5,2 Vlissingen 6,1 450 9,7 5,6 Waalwijk 5,8 377 7,2 4,8 Wassenaar 6,2 421 9,1 5,8 Zaltbommel 5,7 415 6,5 5,7 Totaal gemiddelde 6,1 7,4 5,4 * Bron: Vragenlijst burgeronderzoek Staat van de Gemeente (vraag 8). ** Bron: Vragenlijst gemeentelijk zelfonderzoek Staat van de Gemeente. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 55

Resultaten: De burger als belastingbetaler Tabel 38: Rapportcijfer burgerrol BELASTINGBETALER Gemeente Burger als belastingbetaler [Aantal indicatoren] [5] Achtkarspelen 6,2 Bernheze 6,4 Bronckhorst 5,4 De Ronde Venen 6,0 Ermelo 6,1 Geldrop-Mierlo 7,0 Heerhugowaard 6,0 Krimpen a/d IJssel 6,5 Langedijk 6,8 Midden-Drenthe 6,7 Nunspeet 6,4 Ridderkerk 6,3 Rijswijk 5,4 Schouwen-Duiveland 5,7 Teylingen* 5,7* Twenterand 6,8 Veendam 6,4 Vlissingen 5,8 Waalwijk 6,0 Wassenaar 6,9 Zaltbommel 6,7 Totaal gemiddelde 6,3 * Gebaseerd op 3 indicatoren in plaats van 5 vanwege ontbreken van bepaalde financiële gegevens (zie tabel 36). 56 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Conclusies en vooruitblik 5 Conclusies en vooruitblik 5.1 Conclusies Het is niet mogelijk op basis van gegevens van deze 21 gemeenten van 25.000 tot 50.000 inwoners voor elke gemeente apart conclusies te trekken. Gemeenten kunnen zelf hun eigen analyse maken over hun eigen Staat van de Gemeente. Het oordeel over een rapportcijfer hangt namelijk in sterke mate samen met de ambities die een gemeente heeft. Profileert een gemeente zich als woongemeente, dan is een hoog cijfer voor de rol van wijkbewoner belangrijker dan misschien een cijfer voor de rol van de burger als klant. In gemeentelijke managementteams, colleges en gemeenteraden kan op grond van deze uitkomsten van De Staat van de Gemeente deze discussie nu gevoerd gaan worden. In het algemeen zijn echter een aantal conclusies te trekken voor al deze 21 deelnemende gemeenten gezamenlijk: - De burger als kiezer. Het is duidelijk dat de burger zich als kiezer in het algemeen niet goed vertegenwoordigd voelt (5,4 gemiddeld). Op dit punt zijn de onderlinge verschillen ook niet groot. Ook is er ten aanzien van deze rol weinig verschil met de andere twee groepen gemeenten - De burger als klant: In het algemeen kan gezegd worden dat burgers tevreden zijn over de concrete diensten van een gemeente, bij daadwerkelijk contact. De verschillen tussen gemeenten zijn hier niet zo groot (6,0 tot 7,4). Ongeveer dezelfde uitkomsten vinden we bij de andere groepen van gemeenten. - De burger als onderdaan: De burger waardeert deze rol redelijk neutraal, niet goed en niet slecht (5,9). Hier liggen voor gemeenten kansen om samen met partners zoals de politie te werken aan een positievere beleving van veiligheid en openbare orde. Ook dit is nagenoeg identiek aan de andere twee groepen gemeenten. - De burger als partner: Burgers zijn over het algemeen tevreden over de kwaliteit van de voorzieningen (onderwijs, welzijn) waar een gemeente (mede) verantwoordelijkheid voor draagt. Hier zijn echter wel grote verschillen tussen gemeenten waarneembaar (5,0 versus 7,9). Opvallend is dat in de groep van kleinere gemeenten gemiddeld hoger wordt gescoord (7,2 ten opzichte van 6,7). Overeenkomstige resultaten vinden we bij de groep gemeenten van 50.000 of meer inwoners (6,6 ten opzichte van 6,7). - De burger als wijkbewoner: Op dit onderdeel scoren gemeenten gemiddeld een voldoende, maar niet hoger. Er zijn nauwelijks verschillen waarneembaar tussen de deelnemende gemeenten (6,3 tot 6,9). Dit is nagenoeg identiek aan de andere twee groepen van gemeenten. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 57

Conclusies en vooruitblik - De burger als belastingbetaler: Gemiddeld komt men uit op een 6,3 voor de rol als belastingbetaler. De spreiding binnen de cijfers per gemeente is in dit rapport enigszins aanwezig (5,4 tot 7,0). Het gemiddelde van deze groep gemeenten wijkt positief af ten opzichte van de groep gemeenten met minder 25.000 inwoners (5,9 ten opzichte van 6,3) en negatief ten opzichte van de groep gemeenten met meer dan 50.000 inwoners (6,6 ten opzichte van 6,3). 5.2 Vooruitblik Kleine gemeenten, grote gemeenten? De Staat van de Gemeente is dit najaar (2006) voor de vierde keer afgenomen. Inmiddels hebben hierdoor ongeveer honderd Nederlandse gemeenten De Staat voor zichzelf opgemaakt. Voor het overgrote deel betreft dit gemeenten die kleiner zijn dan 50.000 inwoners. Tot nu toe hebben slechts een tiental grotere gemeenten meegedaan. Een van de oorzaken waarom het voor grotere gemeenten lastig is om mee te doen aan de Staat van de Gemeente, is het feit dat deze gemeenten vaak al uitgebreider eigen bevolkingsonderzoek doen. Daardoor kan een extra onderzoek een extra belasting voor de burger betekenen en kunnen doublures in steekproeven voorkomen, evenals doublures in vraagstellingen. Daarnaast is het zo dat grotere gemeenten meer gegevens op een lager (wijkniveau) willen verzamelen, waarvoor grotere steekproeven en grotere vragenlijsten noodzakelijk zijn. Overigens is het zo dat een flink aantal grotere steden ook in het kader van het grotestedenbeleid tot het verzamelen van deze extra informatie verplicht zijn. Een oplossing voor dit dilemma kan zijn dat grotere steden de Staat van de Gemeente in hun eigen onderzoeken integreren. De gemeente Oosterhout (52.900 inwoners) heeft in 2005 op deze wijze aan de Staat van de Gemeente deelgenomen. Een andere oplossing kan toch een aparte steekproef zijn, maar mogelijk uitgebreider dan de 1200 inwoners die standaard is voor de Staat van de Gemeente. VNG stuurgroep benchmarking De Staat van de Gemeente is één van de initiatieven in Nederland op het gebied van het verzamelen van prestatie-indicatoren en benchmarking tussen gemeenten. De Staat van de Gemeente participeert dan ook in de VNG stuurgroep benchmarking. Deze stuurgroep werkt momenteel aan afstemming tussen verschillende benchmarkinitiatieven en brengt deze initiatieven in verband met gemeentelijk kwaliteitsbeleid. Het centrale doel van deze VNG stuurgroep is om in gezamenlijkheid te komen tot een voor gemeenten aansluitend en op elkaar afgestemd aanbod van systemen voor prestatiemeting en benchmarking. Daarbij gaat het enerzijds om prestatie-indicatoren op hoofdlijnen en anderzijds om meer gedetailleerde beleidsveldgerichte indicatoren. Zoals gezegd wordt daarnaast ook geprobeerd tot afstemming te komen over het gebruik van deze benchmarks. Want een benchmark staat niet op zich: deze zijn gericht op enerzijds verbetering van de effectiviteit van beleid zelf en anderzijds op de verbetering van de kwaliteit van de gemeentelijke organisatie die beleid maakt. 58 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Conclusies en vooruitblik www.watdoetjegemeente.nl Eén van de eerste vruchten van afstemming in de VNG stuurgroep benchmarking is het feit dat overeengekomen is dat de VNG website www.watdoetjegemeente.nl het centrale publicatieplatform is voor alle benchmarkgegevens. Ook de gegevens van de Staat van de Gemeente zijn vanaf september 2006 opgenomen in deze website. Elke gemeente kan daarnaast eigen gegevens toevoegen volgens een standaard formaat. Hierdoor kan op termijn elke Nederlandse gemeente zichzelf op een aantal belangrijke indicatoren vergelijken met willekeurig welke andere deelnemende gemeente. Vanaf januari 2007 wordt de Staat van de Gemeente uitgevoerd inclusief deelname aan www.watdoetjegemeente.nl. Inhoudelijke ontwikkeling Staat van de Gemeente PON, Deloitte en BMC zullen in de toekomst De Staat van de Gemeente verder ontwikkelen. De belangrijkste geplande ontwikkeling is de uitwerking van de rol van de gemeente als partner. Deze rol is tot nu toe slechts met een beperkt aantal indicatoren onderbouwd. Één van de verbeteringen op dit gebied is dat vanaf 2007 een extra onderdeel wordt opgenomen in de Staat om de percepties van gemeentelijke relaties (instellingen, bedrijven) over het gemeentelijk functioneren in beeld te brengen. Dit najaar is tevens gewerkt aan een optionele medewerkertevredenheid module. Deze module kan gebruikt worden om desgewenst de rol van de belastingbetaler (de indicator de gemeentelijke organisatie is op orde ) meer onderbouwing te geven. Gezien de omvang van deze module wordt deze niet standaard opgenomen in de Staat van de Gemeente. Om te waarborgen dat PON, Deloitte en BMC de Staat verder ontwikkelen op een wijze dat gemeenten zich daar in blijven herkennen, zal in het voorjaar 2007 een klankbordgroep van gemeentelijke experts op dit gebied worden opgericht. Doel van deze klankbordgroep is het adviseren van PON, Deloitte en BMC over de inhoud en de inhoudelijke ontwikkeling van de Staat van de Gemeente. Deze klankbordgroep moet met name ook de praktische bruikbaarheid van de Staat blijven bewaken en wordt geacht mee te denken over de verdere inhoudelijke ontwikkeling. Met de VGS, VNG en VSO zal overleg gevoerd worden over de samenstelling van deze klankbordgroep. Gedacht wordt aan een kleine groep van inhoudelijke experts. Bijeenkomst best practices Veel gemeenten die in vorige trajecten hebben meegedaan aan de Staat van de Gemeente, zijn met deze uitkomsten aan de slag gegaan. Om van elkaar te leren hoe het gebruik van deze resultaten tot mogelijke aanpassingen in het beleid of initiatieven voor kwaliteitsverbeteringen in de organisatie kunnen leiden, hebben PON, BMC en Deloitte dit najaar een bijeenkomst georganiseerd voor (oud)deelnemers. Ook het omgaan met de communicatie over deze resultaten naar bijvoorbeeld raadsleden en burgers toe, is daarbij aan de orde gekomen. U kunt op de website www.staatvandegemeente.nl de verslagen lezen van de workshops gegeven op deze bijeenkomst. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 59

Conclusies en vooruitblik Meting in voorjaar 2007 Eind januari wordt de krant van de Staat van de Gemeente door het PON, BMC en Deloitte verstuurd aan alle gemeentesecretarissen. Hierin worden gemeenten uitgenodigd om deel te nemen aan het nieuwe traject: Staat van de Gemeente Voorjaar 2007. Daarnaast kan men op de website www.staatvandegemeente.nl de complete projectinformatie downloaden. Mocht uw gemeente nog niet hebben meegedaan of opnieuw mee willen doen, dan kunt u zich uiteraard (weer) opgeven via het mailadres staatvandegemeente@ponbrabant.nl. Uiteraard kunt u ook gemeenten waar u zich graag mee vergelijkt attenderen op deze mogelijkheid. Benchmarking is tenslotte alleen echt mogelijk als nog veel meer Nederlandse gemeenten aan de Staat van de Gemeente gaan meewerken. 60 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Bijlage 1: Overige vragen over dienstverlening gemeente NB: De gegevens in onderstaande tabellen zijn wel aan burgers gevraagd in het kader van het onderzoek De Staat van de Gemeente (vragenlijst [Vragen over de dienstverlening van uw gemeente]) maar zijn op dit moment (nog) niet opgenomen als onderdeel van de geconstrueerde rapportcijfers. Tabel 1: Overeenkomst kwaliteit dienstverlening gemeentelijke dienst met verwachtingen Gemeente N Komt overeen met verwachtingen Verwachtingen waren hoger Verwachtingen waren lager Achtkarspelen 51 84,3 9,8 5,9 Bernheze 84 72,6 9,5 17,9 Bronckhorst 70 68,6 15,7 15,7 De Ronde Venen 168 82,1 7,1 10,7 Ermelo 36 83,3 5,6 11,1 Geldrop-Mierlo 120 68,3 8,3 23,3 Heerhugowaard 94 80,9 12,8 6,4 Krimpen a/d IJssel 88 85,2 5,7 9,1 Langedijk 28 85,7 10,7 3,6 Midden-Drenthe 85 71,8 15,3 12,9 Nunspeet 193 85,0 6,7 8,3 Ridderkerk* - 52,0 1,0 10 Rijswijk 100 75,0 12,0 13,0 Schouwen-Duiveland 86 79,1 12,8 8,1 Teylingen* - 64,0 5,0 12,0 Twenterand* - 85,0 4,0 3,0 Veendam 38 84,2 7,9 7,9 Vlissingen 54 74,1 20,4 5,6 Waalwijk 42 83,3 4,8 11,9 Wassenaar 9 100,0 0,0 0,0 Zaltbommel 71 70,4 11,3 18,3 * Data afkomstig van de Benchmark Publiekszaken tellen niet altijd op tot 100% omdat de categorieën had geen verwachtingen en weet niet ook mee opgeteld hebben tot 100%. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 61

Tabel 2: Wijze van informatie inwinnen voorafgaand aan bezoek gemeentehuis (meerdere antwoorden mogelijk) Gemeente N Schriftelijk % Telefonisch % E-mail/ internet % Bezoek aan gemeentewerf % Achtkarspelen 68 1,5 19,1 5,9 8,8 Bernheze 105 3,8 16,2 15,2 2,9 Bronckhorst 96 5,2 18,8 14,6 3,1 De Ronde Venen 155 3,9 14,8 18,7 2,6 Ermelo 43 2,3 11,6 14,0 0,0 Geldrop-Mierlo 138 2,9 13,0 19,6 1,4 Heerhugowaard 122 5,7 18,0 13,1 3,3 Krimpen a/d IJssel 108 1,9 17,6 11,1 8,3 Langedijk 34 8,8 26,5 38,2 8,8 Midden-Drenthe 111 4,5 20,7 19,8 0,9 Nunspeet 235 4,3 10,2 9,8 3,4 Ridderkerk - 10 73,0 70,0 - Rijswijk 78 6,4 15,4 21,8 6,4 Schouwen-Duiveland 101 5,9 20,8 8,9 9,9 Teylingen - 15,0 33,0 60,0 - Twenterand - 18,0 29,0 29,0 - Veendam 44 2,3 13,6 15,9 4,5 Vlissingen 71 2,8 18,3 11,3 5,6 Waalwijk 63 1,6 20,6 6,3 11,1 Wassenaar 9 11,1 11,1 11,1 0,0 Zaltbommel 100 4,0 20,0 25,0 2,0 62 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Tabel 3: Rapportcijfer voor andere wijze van informatie inwinnen voorafgaand aan bezoek gemeentehuis Gemeente Cijfer N Achtkarspelen 7,3 27 Bernheze 6,9 45 Bronckhorst 6,7 40 De Ronde Venen 8,4 67 Ermelo 6,8 12 Geldrop-Mierlo 7,3 56 Heerhugowaard 8,8 50 Krimpen a/d IJssel 7,6 49 Langedijk 6,7 19 Midden-Drenthe 6,4 51 Nunspeet 7,2 81 Ridderkerk - - Rijswijk 6,5 33 Schouwen-Duiveland 7,3 44 Teylingen - - Twenterand - - Veendam 6,5 16 Vlissingen 6,6 23 Waalwijk 6,9 23 Wassenaar 7,0 2 Zaltbommel 6,6 54 Totaal gemiddelde 7,1 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 63

Tabel 4: Andere gewenste manieren van contact met gemeente (in plaats van bezoek gemeentehuis) (meerdere antwoorden mogelijk) Gemeente N Schriftelijk % Telefonisch % E-mail/ internet % Bezoek aan gemeentewerf % Achtkarspelen 68 39,7 39,7 25,0 11,8 Bernheze 108 20,4 29,6 50,0 6,5 Bronckhorst 102 28,4 32,4 42,2 8,8 De Ronde Venen 202 21,3 34,2 46,5 7,4 Ermelo 48 35,4 22,9 64,6 2,1 Geldrop-Mierlo 151 25,8 36,4 48,3 5,3 Heerhugowaard 130 26,9 37,7 43,8 17,7 Krimpen a/d IJssel 110 32,7 46,4 47,3 10 Langedijk 35 31,4 48,6 57,1 14,3 Midden-Drenthe 114 22,8 43,9 50,9 4,4 Nunspeet 236 25,0 31,8 39,4 3,0 Ridderkerk - 3,0 48,0 48,0 - Rijswijk 120 30,0 33,3 63,3 4,2 Schouwen-Duiveland 109 28,4 46,8 57,8 7,3 Teylingen - 0,0 27,0 60,0 - Twenterand - 35,0 55,0 25,0 - Veendam 54 7,4 33,3 46,3 5,6 Vlissingen 75 22,7 33,3 48,0 2,7 Waalwijk 65 26,2 41,5 32,3 6,2 Wassenaar 9 11,1 77,8 66,7 0,0 Zaltbommel 103 18,4 33,0 47,6 1,9 64 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Bijlage 2: Gegevens Belastingbetaler Tabel A: Brongegevens voor rapportcijfer Weerstandsvermogen* Gemeentenaam Weerstandsvermogen Omzet Verhouding tussen weerstandsvermogen en omzet Afstand tot het gemiddelde Rapportcijfer voor weerstandsvermogen Gemiddelde gemeenten met minder dan 50.000 inwoners 53,7% Achtkarspelen 35.188.800 57.778.000 60,9% 7,2% 9,3 Bernheze 40.372.856 60.337.000 66,9% 13,2% 8,7 Bronckhorst 47.704.485 57.118.000 83,5% 29,8% 7,0 De Ronde Venen 57.584.388 57.052.000 100,9% 47,2% 5,3 Ermelo 32.053.553 50.068.000 64,0% 10,3% 9,0 Geldrop-Mierlo 49.337.617 75.665.000 65,2% 11,5% 8,8 Heerhugowaard 91.979.971 108.721.000 84,6% 30,9% 6,9 Krimpen a/d IJssel 10.228.941 46.017.000 22,2% -31,5% 6,9 Langedijk 37.961.127 51.289.000 74,0% 20,3% 8,0 Midden-Drenthe 25.203.824 65.127.000 38,7% -15,0% 8,5 Nunspeet 18.424.000 39.228.000 47,0% -6,7% 9,3 Ridderkerk 53.686.422 103.666.000 51,8% -1,9% 9,8 Rijswijk 36.819.173 113.577.000 32,4% -21,3% 7,9 Schouwen-Duiveland 29.173.000 165.693.000 17,6% -36,1% 6,4 Teylingen** niet beschikbaar niet beschikbaar - - - Twenterand 25.990.324 94.367.072 27,5% -26,2% 7,4 Veendam 27.953.395 104.389.000 26,8% -26,9% 7,3 Vlissingen 17.851.956 141.756.000 12,6% -41,1% 5,9 Waalwijk 98.148.555 98.240.000 99,9% 46,2% 5,4 Wassenaar 51.757.099 88.827.000 58,3% 4,6% 9,5 Zaltbommel 30.066.456 72.346.000 41,6% -12,1% 8,8 * Bron: IPG-bestand Deloitte plus aanvullend door gemeenten aangeleverde informatie (w.o. IV3-bestand). ** Gemeente Teylingen bestaat pas vanaf 1 januari 2006. Vandaar dat geen financiële gegevens beschikbaar zijn over de jaren 2003, 2004 en 2005. De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 65

Tabel B: Brongegevens voor rapportcijfer Algemene middelen versus rekeningresultaat* 2003 2004 2005 Gemiddelde van 2003-2005 Cijfer resultaat middelen resultaat middelen resultaat middelen resultaat middelen verhouding Achtkarspelen 2877678 25477598 NB NB -534000 23511000 781226 16329533 4,8% 5,7 Bernheze 1561233 21468833 951000 19418012-326000 20426000 728744 20437615 3,6% 6,8 Bronckhorst NB NB -2159187 26945000-1712000 28429000-1290396 18458000-7,0% 3,7 De Ronde Venen 0 26374327 NB NB 1212000 23366000 404000 16580109 2,4% 7,8 Ermelo 1945700 25122743 NB NB 1464000 22307000 1136567 15809914 7,2% 3,5 Geldrop-Mierlo 1079099 22312358 NB NB -1664000 26352000-194967 16221453-1,2% 8,9 Heerhugowaard 3376000 43974047 NB NB 950000 40295000 1442000 28089682 5,1% 5,4 Krimpen a/d IJssel 113692 25297053 NB NB 818000 23100000 310564 16132351 1,9% 8,3 Langedijk -114000 18224728 NB NB -100000 16699000-71333 11641243-0,6% 9,4 Midden-Drenthe 352000 25578514 322000 27157000 749000 27825000 474333 26853505 1,8% 8,4 Nunspeet 1092700 19630000 1031000 18248000 1165000 18433000 1096233 18770333 5,8% 4,7 Ridderkerk 2163557 33110400 2609000 36073000 285000 35120000 1685852 34767800 4,8% 5,6 Rijswijk -3046591 44039612 NB NB -5448000 41182000-2831530 28407204-10,0% 1,0 Schouwen-Duiveland 1539984 34388409 2434000 27678000 322000 30091000 1431995 30719136 4,7% 5,8 Teylingen** niet beschikbaar 26.173.466 0 8.724.489 Twenterand 85.431 26.592.093-1.170.582 24.468.781 1.093.743 23.934.218 2.864 24.998.364 0,0% 10 Veendam 457.000 28.596.000 738.000 25.843.000 248.000 26.364.000 481.000 26.934.333 1,8% 8,4 Vlissingen 2855149 49924737 NB NB 0 45980000 951716 31968246 3,0% 7,3 Waalwijk 278000 39507716 NB NB 800000 35682000 359333 25063239 1,4% 8,7 Wassenaar 316000 21696588 96000 20119000 1197000 13622000 536333 18479196 2,9% 7,4 Zaltbommel 0 21330535 287888 19779794 527000 20033000 271629 20381110 1,3% 8,8 * Bron: IPG-bestand Deloitte plus aanvullend door gemeenten aangeleverde informatie (w.o. IV3-bestand). * NB = niet bekend. ** Gemeente Teylingen bestaat pas vanaf 1 januari 2006. Vandaar dat geen financiële gegevens beschikbaar zijn over de jaren 2003, 2004 en 2005. 66 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Bijlage 3: Rapportcijfers in grafieken Achtkarspelen Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,5 5,4 7,1 6,9 6,1 5,9 5,4 6,8 6,5 6,5 6,2 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Bernheze Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,5 5,4 7,1 6,9 5,7 5,9 7,5 6,8 6,5 6,5 6,4 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Bronckhorst Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,4 5,4 6,6 6,9 6,0 5,9 7,3 6,8 6,5 6,5 6,3 5,4 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 67

De Ronde Venen Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,2 5,4 7,0 6,9 6,0 5,9 7,7 6,8 6,3 6,5 6,0 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Ermelo Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,8 5,4 7,0 6,9 5,8 5,9 6,2 6,8 6,7 6,5 6,1 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Geldrop-Mierlo Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,4 5,4 6,8 6,9 6,0 6,3 6,8 6,5 6,5 7,0 5,9 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer 68 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Heerhugowaard Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,2 5,4 6,9 6,9 6,0 5,9 7,4 6,8 6,6 6,5 6,0 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Krimpen aan den IJssel Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,8 5,4 6,9 6,9 5,8 5,9 7,6 6,8 6,8 6,5 6,5 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Langedijk Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,1 5,4 6,8 6,9 5,6 5,9 5,4 6,8 6,5 6,5 6,8 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 69

Midden-Drenthe Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,5 5,4 6,7 6,9 6,1 5,9 5,5 6,8 6,7 6,5 6,7 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Nunspeet Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 6,0 5,4 7,0 6,9 5,9 5,9 7,8 6,8 6,7 6,5 6,4 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Ridderkerk Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,1 5,4 7,4 6,9 5,9 5,9 6,6 6,8 6,6 6,5 6,3 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer 70 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Rijswijk Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,3 5,4 6,5 6,9 6,2 5,9 5,0 6,8 6,7 6,5 6,3 5,4 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Schouwen-Duiveland Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,2 5,4 7,0 6,9 6,8 6,0 5,9 5,8 6,3 6,5 5,7 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Teylingen Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,1 5,4 7,1 6,9 6,2 5,9 7,3 6,8 6,5 6,5 5,7 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 71

Twenterand Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,4 5,4 7,3 6,9 5,7 5,9 7,6 6,8 6,3 6,5 6,8 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Veendam Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,4 5,4 6,7 6,9 5,5 5,9 7,9 6,8 6,5 6,5 6,4 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Vlissingen Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 4,9 5,4 6,7 6,9 5,4 5,9 7,1 6,8 6,4 6,5 5,8 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer 72 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Waalwijk Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 4,9 5,4 6,7 6,9 6,0 5,9 6,7 6,8 6,3 6,5 6,0 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Wassenaar Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,6 5,4 6,0 6,9 6,5 5,9 7,4 6,8 6,9 6,5 6,9 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer Zaltbommel Gemiddelde gemeenten tussen 25.000 en 50.000 inwoners 5,1 5,4 6,7 6,9 5,7 5,9 6,3 6,8 6,3 6,5 6,7 6,3 Belastingbetaler Wijkbewoner Partner Onderdaan Klant Kiezer De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 73

74 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006

Bijlage 4: Vragenlijsten versies Najaar 2006 De Staat van de Gemeente: Deelrapport 2: Gemeenten met 25.000-50.000 inwoners - Najaar 2006 75

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over uw gemeente in het algemeen versie Najaar 2006 [Vragenlijst Burgeronderzoek] Instructie voor het invullen van de vragenlijst Deze vragenlijst wordt geautomatiseerd verwerkt. Daarom is het belangrijk dat u: - de vragenlijst niet kreukt; - de vragenlijst invult met een zwarte of blauwe pen (geen rode pen en geen viltstift); - een duidelijk kruisje zet in het vakje van uw keuze (het vakje niet helemaal inkleuren!). Bijvoorbeeld: Bent u een man of een vrouw? man vrouw (u heeft nu ingevuld dat u een vrouw bent) Als u per ongeluk het verkeerde vakje heeft aangekruist, moet u het goede vakje helemaal inkleuren. Bent u een man of een vrouw? man (u heeft nu ingevuld dat u een man bent) vrouw Soms vragen we u een getal in te vullen. Schrijf dan één cijfer per vakje, zodat het hele cijfer binnen het vakje komt. Geen streepjes zetten als u niets hoeft in te vullen! Bijvoorbeeld: In welk jaar bent u geboren? 1 9 6 4 Belangrijk! Bij de meeste vragen is het de bedoeling dat u maar één hokje aankruist. Bij sommige vragen mag u meerdere hokjes aankruisen. Bij die vragen staat dat apart vermeld. Het is belangrijk dat u de vragen beantwoordt, ook al vindt u het soms moeilijk om een antwoord te geven. Er zijn geen goede of foute antwoorden. Het gaat om uw mening! 1

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over uw gemeente in het algemeen versie Najaar 2006 1 Wat zijn de 4 cijfers van uw postcode? 2 Hoe denkt u over uw woning en uw woonomgeving? Hoe tevreden bent u over: Zeer tevreden Tevreden Neutraal Ontevreden Zeer ontevreden Geen mening a. Uw eigen woning b. Uw woonomgeving c. Speelmogelijkheden voor kinderen d. Groenvoorzieningen e. Straatverlichting f. De wegen en het straatmeubilair g. De wijze waarop het afval wordt ingezameld h. Het schoonhouden van uw buurt i. Winkels voor dagelijkse boodschappen j. Basisscholen k. Openbaar vervoer l. Parkeergelegenheid op straat m. Verkeersveiligheid n. Bereikbaarheid van de buurt met de auto 2

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over uw gemeente in het algemeen versie Najaar 2006 3 Hoe denkt u over de voorzieningen in de hele gemeente? Hoe tevreden bent u over: Zeer tevreden Tevreden Neutraal Ontevreden Zeer ontevreden Geen mening a. Het totale winkelaanbod b. De uitgaansmogelijkheden, horeca en dergelijke c. Het aanbod van culturele voorzieningen d. Het aanbod van verenigingen, clubs, cursussen en dergelijke e. De sportvoorzieningen f. Het onderwijs in het algemeen g. De gezondheidszorgvoorzieningen in het algemeen h. De welzijnsvoorzieningen (zoals een buurthuis of jongerencentrum) i. De fietsvriendelijkheid van de gemeente j. De parkeermogelijkheden in de gemeente k. Het openbaar vervoer in de gemeente l. De verkeersveiligheid in de gemeente 4 Voelt u zich wel eens onveilig? Ja ga door met de volgende vraag Nee ga door met vraag 6 Geen mening ga door met vraag 6 3

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over uw gemeente in het algemeen versie Najaar 2006 5 Hoe vaak voelt u zich onveilig in de gemeente? Heel vaak Vaak Neutraal Niet vaak Nooit Weet niet, geen mening a. Hoe vaak voelt u zich onveilig? b. Hoe vaak mijdt u onveilige plaatsen in uw buurt? c. Hoe vaak mijdt u onveilige plaatsen in de gemeente? 6 Wat vindt u van de aanpak van de veiligheid op straat en in de wijk? Kunt u aangeven of u het eens of oneens bent met de hier genoemde stellingen? Bij deze vraag maken we onderscheid in uw waardering van het werk van de gemeente en dat van de politie. De gemeente bepaalt (samen met de rijksoverheid) wat de politie moet doen, de politie voert uit wat de gemeente (en de rijksoverheid) opdraagt. Zeer eens Eens Neutraal Oneens Zeer oneens Geen mening a. De gemeente besteedt voldoende aandacht aan sociale veiligheid b. De politie voert haar taken goed uit 7 Wat vindt u van het gemeentebestuur? Kunt u aangeven of u het eens of oneens bent met de hier genoemde stellingen? Deze stellingen gaan over uw waardering als kiezer van het gemeentebestuur. Hier maken we onderscheid tussen de gemeenteraad als de gekozen volksvertegenwoordiging en de burgemeester en wethouders als verantwoordelijke uitvoerders namens de gemeenteraad. Zeer eens Eens Neutraal Oneens Zeer oneens Geen mening a. Als kiezer heb ik invloed op wat er in de gemeente gebeurt b. Ik voel mij vertegenwoordigd door de gemeenteraad c. Ik heb vertrouwen in de burgemeester en wethouders d. Burgemeester en wethouders maken hun beloften waar e. De gemeente wordt goed bestuurd 4

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over uw gemeente in het algemeen versie Najaar 2006 8 Hoe denkt u over de gemeentelijke organisatie? Kunt u uw oordeel geven over de gemeentelijke organisatie als geheel (ambtenaren, college van B&W en gemeenteraad), in de vorm van een rapportcijfer? Welk rapportcijfer geeft u de gemeentelijke organisatie? (U dient 1 cijfer aan te kruisen) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 9 Wat vindt u van de gemeentelijke regels? Kunt u aangeven of u het eens of oneens bent met de hier genoemde stellingen? De gemeente heeft plaatselijke regels, verordeningen. Wat vindt u van deze regels en worden de regels die de gemeente maakt ook door de gemeente gecontroleerd? Zeer eens Eens Neutraal Oneens Zeer oneens Geen mening a. De gemeente heeft duidelijke regels, verordeningen b. De gemeente controleert en handhaaft deze regels goed c. Op een aantal terreinen ontbreken gemeentelijke regels d. Een burger in onze gemeente heeft te maken met tegenstrijdige gemeentelijke regels 10 Wat vindt u van de gemeentelijke informatie? Kunt u aangeven of u het eens of oneens bent met de hier genoemde stellingen? Zeer eens Eens Neutraal Oneens Zeer oneens Geen mening a. De gemeente geeft in het algemeen duidelijke informatie b. Ik kan gemakkelijk aan gemeentelijke informatie komen c. De gemeentelijke informatie via de lokale kranten is goed d. De informatie op de gemeentelijke website is goed 5

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over uw gemeente in het algemeen versie Najaar 2006 11 Krijgt u voldoende terug voor uw gemeentelijke belastinggeld? Kunt u uw oordeel geven over deze stellingen die gaan over uw waardering als belastingbetaler van het werk van de gemeente? Zeer eens Eens Neutraal Oneens Zeer oneens Geen mening a. Ik krijg voldoende terug voor mijn gemeentelijke belastingen b. De gemeente is mijn belastinggeld niet waard 12 Hebt u in het algemeen vertrouwen in de overheid? Ja, ik heb in het algemeen veel vertrouwen in de overheid Ja, ik heb in het algemeen vertrouwen in de overheid Nee, ik heb geen vertrouwen in de overheid Nee, ik heb helemaal geen vertrouwen in de overheid Weet ik niet/wil ik niet zeggen Tot slot willen we u graag nog een aantal vragen stellen over uw persoonlijke situatie. Deze vragenlijst wordt anoniem verwerkt, dus met deze gegevens gebeurt verder niets. Maar de antwoorden die u op de volgende vragen geeft, geven ons wel meer inzicht over u als burger van onze gemeente en over hoe u over onze gemeente denkt. 13 Wat is uw geslacht? Vrouw Man 14 In welk jaar bent u geboren? 15 Hoe denkt u over de belastingdienst? Wij willen graag van u weten welke indruk u heeft van de Nederlandse belastingdienst. Deze vraag maakt het ons mogelijk eventuele regionale verschillen te onderscheiden tussen mensen die in heel Nederland deze enquête over hun gemeente invullen. Zeer positief Positief Negatief Zeer negatief Weet ik niet/wil ik niet zeggen 6

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over uw gemeente in het algemeen versie Najaar 2006 16 In welk land bent u geboren en in welk(e) land(en) zijn uw vader en moeder geboren? Uzelf Vader Moeder Nederland Suriname Aruba of Nederlandse Antillen Indonesië (ook de Molukken) Turkije Marokko Een ander europees land, Noord-Amerika, Australië, Nieuw-Zeeland of Japan Een ander land Ik weet het niet 17 Wat is op dit moment de samenstelling van het huishouden waar u deel van uit maakt? Alleenstaand, zonder kinderen ga door met vraag 19 Alleenstaand, met kinderen ga door met de volgende vraag Samenwonend/getrouwd, zonder kinderen ga door met de volgende vraag Samenwonend/getrouwd met kinderen ga door met de volgende vraag Anders ga door met de volgende vraag 18 Uit hoeveel personen bestaat uw huishouden? Aantal kinderen van 0 tot en met 17 jaar Aantal Aantal volwassenen van 18 jaar of ouder 19 Welke situatie is momenteel voor u het meest van toepassing? Ik ben werkzaam in loondienst Ik ben zelfstandig ondernemer ga door met de volgende vraag ga door met de volgende vraag Ik ben volledig arbeidsongeschikt ga door met vraag 21 Ik ben werkloos/werkzoekend ga door met vraag 21 Ik ben gepensioneerd of vervroegd uitgetreden ga door met vraag 21 Ik ben studerend, schoolgaand ga door met vraag 21 Ik ben huisman/huisvrouw ga door met vraag 21 Mijn situatie is anders ga door met vraag 21 7

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over uw gemeente in het algemeen versie Najaar 2006 20 Hoeveel tijd besteedt u gemiddeld per week aan betaald werk (exclusief reistijd woon werkverkeer)? Gemiddeld aantal uren betaald werk per week: 21 Wat is de hoogste opleiding die u (tot nu toe) hebt gevolgd en afgemaakt? Geen opleiding/basisonderwijs VMBO (LBO/MAVO/MULO/ULO/Leerlingwezen) MBO (MTS, MEAO, Politieschool, verpleegopleiding) HAVO/VWO (Gymnasium, HBS, MMS) HBO (HTS, HEAO, Sociale Academie) WO (Universiteit, Hogeschool, Post-HBO) Weet ik niet/wil ik niet zeggen 22 Wat is het netto maandinkomen van uw huishouden? Minder dan 850, per maand 850, tot 1.200, per maand 1.200, tot 1.750, per maand 1.750, tot 3.050, per maand 3.050, of meer per maand Weet ik niet/wil ik niet zeggen 23 Hebt u nog overige opmerkingen over uw gemeente? Deze kunt u hieronder kwijt. U bent aan het einde gekomen van deze vragenlijst. Hartelijk dank voor uw medewerking! Deze vragenlijst is ontwikkeld door: VGS Vereniging van gemeentesecretarissen in Nederland / BMC advies, interim management en coaching / Deloitte/ PON onderzoek en maatschappelijke ontwikkeling Met dank aan: VSO Vereniging voor Statistiek en Onderzoek / VNG Vereniging Nederlandse Gemeenten Technische realisatie en projectuitvoering: PON onderzoek en maatschappelijke ontwikkeling 8

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over de dienstverlening van uw gemeente versie Najaar 2006 [Vragenlijst Loketonderzoek] Instructie voor het invullen van de vragenlijst Deze vragenlijst wordt geautomatiseerd verwerkt. Daarom is het belangrijk dat u: - de vragenlijst niet kreukt; - de vragenlijst invult met een zwarte of blauwe pen (geen rode pen en geen viltstift); - een duidelijk kruisje zet in het vakje van uw keuze (het vakje niet helemaal inkleuren!). Bijvoorbeeld: Bent u een man of een vrouw? man vrouw (u heeft nu ingevuld dat u een vrouw bent) Als u per ongeluk het verkeerde vakje heeft aangekruist, moet u het goede vakje helemaal inkleuren. Bent u een man of een vrouw? man (u heeft nu ingevuld dat u een man bent) vrouw Soms vragen we u een getal in te vullen. Schrijf dan één cijfer per vakje, zodat het hele cijfer binnen het vakje komt. Geen streepjes zetten als u niets hoeft in te vullen! Bijvoorbeeld: In welk jaar bent u geboren? 1 9 6 4 Belangrijk! Bij de meeste vragen is het de bedoeling dat u maar één hokje aankruist. Bij sommige vragen mag u meerdere hokjes aankruisen. Bij die vragen staat dat apart vermeld. Het is belangrijk dat u de vragen beantwoordt, ook al vindt u het soms moeilijk om een antwoord te geven. Er zijn geen goede of foute antwoorden. Het gaat om uw mening! 1

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over de dienstverlening van uw gemeente versie Najaar 2006 1 Wat is de precieze reden van uw bezoek aan het gemeentehuis? U kunt meerdere antwoorden aankruisen. Uittreksel Burgerlijke Stand Uittreksel GBA Reisdocumenten - identiteitskaart Reisdocumenten - paspoort Reisdocumenten - bijschrijving kind in paspoort Rijbewijs Aangifte huwelijk/geregistreerd partnerschap Bouwvergunning (licht) Parkeervergunning Aanvraag bijzondere bijstand WVG vervoerspas Aanvraag betalingsregeling belastingen Aanvraag kwijtschelding belasting Adreswijziging Immigratie/vestiging uit het buitenland Aangifte geboorte Aangifte overlijden Inschrijving GBA Aanvraag naturalisatie Rooi/kapvergunning Aanvraag drank- en horecavergunning Huursubsidie Informatie opvragen Iets anders Dat weet ik echt niet 2 Hoe beoordeelt u de volgende onderdelen van uw bezoek aan het gemeentehuis? Graag uitdrukken in een rapportcijfer, waarbij het cijfer 1 staat voor zeer slecht en het cijfer 10 voor uitmuntend. Als het aspect op uw bezoek niet van toepassing is, kunt u dat aangeven (NVT). 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 NVT 1. De vriendelijkheid van de medewerker 2. De deskundigheid van de medewerker 3. De uiterlijke verzorging van de medewerker 4. De mate waarin de medewerker zich in uw situatie heeft ingeleefd 5. De totale doorlooptijd van uw vraag (de tijd die nodig is geweest om het gevraagde te verkrijgen) 6. De duidelijkheid van de informatie die u gekregen heeft 7. De prijs die u voor de dienst/ product/informatie heeft betaald 3 Als u een totaaloordeel in een rapportcijfer zou mogen uitdrukken voor de kwaliteit van de dienstverlening in zijn geheel bij uw meest recente bezoek, welk cijfer zou u dan geven? (U dient 1 cijfer aan te kruisen) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over de dienstverlening van uw gemeente versie Najaar 2006 4 U geeft de kwaliteit van de dienstverlening bij uw bezoek vandaag bovenstaand rapportcijfer. Komt dit oordeel wel of niet overeen met de verwachtingen die u voorafgaand aan het bezoek had? Komt wel overeen ga door met vraag 6 Komt niet overeen, verwachtingen waren hoger ga door met de volgende vraag Komt niet overeen, verwachtingen waren lager ga door met de volgende vraag NVT, had geen verwachtingen voorafgaande aan bezoek ga door met vraag 6 Weet niet/wil niet zeggen ga door met vraag 6 5 Kunt u van onderstaande aspecten A t/m H een top 3 aangeven van aspecten die voor u belangrijk zijn? A De vriendelijkheid van de medewerker B De deskundigheid van de medewerker C De uiterlijke verzorging van de medewerker D De mate waarin de medewerker zich in uw situatie heeft ingeleefd E De totale doorlooptijd van uw vraag (de tijd die nodig is geweest om het gevraagde te verkrijgen) F De duidelijkheid van de informatie die u gekregen heeft G De prijs die u voor de dienst/product/informatie heeft betaald H Weet niet (meer) Vul in de hokjes één letter in: A, B, C, D, E, F, G of H Belangrijkste aspect: 2 e belangrijke aspect: 3 e belangrijke aspect: 6 Hoe beoordeelt u de volgende onderdelen van uw bezoek aan het gemeentehuis? Graag uitdrukken in een rapportcijfer, waarbij het cijfer 1 staat voor zeer slecht en het cijfer 10 voor uitmuntend. Als het aspect op uw bezoek niet van toepassing is, kunt u dat aangeven (NVT). 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 NVT 1. De bereikbaarheid van het gemeentehuis 2. De parkeergelegenheid bij het gemeentehuis (voor zowel fiets als auto) 3. De overzichtelijkheid van de entree van het gemeentehuis (eerste indruk) 3

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over de dienstverlening van uw gemeente versie Najaar 2006 (vervolg vraag 6: Hoe beoordeelt u de volgende onderdelen van uw bezoek aan het gemeentehuis? 4. De verwijzingsborden (of bewegwijzering) in het gemeentehuis 5. De wachtruimte in het gemeentehuis (bij de publieksbalie) 6. De privacy bij de balies in het gemeentehuis 7. De openingstijden van het gemeentehuis 8. De wachttijd voordat u werd geholpen 7 Als u een totaaloordeel in een rapportcijfer zou mogen uitdrukken voor de in de vorige vraag genoemde aspecten met betrekking tot het gemeentehuis, welk cijfer zou u dan geven? (U dient 1 cijfer aan te kruisen) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 8 Kunt u van onderstaande aspecten A t/m I een top 3 aangeven van aspecten die voor u belangrijk zijn? A De wachttijd voordat u werd geholpen B De verwijzingsborden (of bewegwijzering) in het gemeentehuis C De privacy bij de balies in het gemeentehuis D De overzichtelijkheid van de entree van het gemeentehuis (eerste indruk) E De bereikbaarheid van het gemeentehuis F De parkeergelegenheid bij het gemeentehuis (voor zowel fiets als auto) G De openingstijden van het gemeentehuis H De wachtruimte in het gemeentehuis (bij de publieksbalie) I Weet niet (meer) Vul in de hokjes één letter in: A, B, C, D, E, F, G, H of I Belangrijkste aspect: 2 e belangrijke aspect: 3 e belangrijke aspect: 4

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over de dienstverlening van uw gemeente versie Najaar 2006 9 Op welke andere manieren dan een bezoek aan het gemeentehuis zou u contact willen hebben met de gemeente of informatie en diensten willen verkrijgen van de gemeente? U kunt meerdere antwoorden aankruisen. Schriftelijk Telefonisch E-mail/internet Bezoek aan gemeentewerf Anders Weet niet 10 Heeft u, voorafgaande aan uw bezoek van vandaag, informatie ingewonnen via een van deze andere kanalen? Ja ga door met de volgende vraag Nee ga door met vraag 14 Weet niet meer ga door met vraag 14 11 Op welke manier heeft u voorafgaande aan uw bezoek aan het gemeentehuis, informatie ingewonnen bij de gemeente? U kunt meerdere antwoorden aankruisen. Schriftelijk Telefonisch E-mail/internet Bezoek aan gemeentewerf Anders Weet niet 12 U heeft aangegeven voorafgaande aan uw bezoek informatie te hebben ingewonnen. Als u een totaaloordeel in een rapportcijfer zou mogen uitdrukken voor het schriftelijke, telefonische of elektronische contact, welk cijfer zou u dan geven? (U dient 1 cijfer aan te kruisen) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 13 Heeft de gemeente, voor zover u weet, een telefonisch meldpunt voor klachten en meldingen? Het gaat in dit geval met name om klachten over uw leefomgeving zoals vuilnis op straat, kuilen in de weg, defecte verlichting et cetera. Ja ga door met de volgende vraag Nee ga door met vraag 16 Weet niet ga door met vraag 16 5

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over de dienstverlening van uw gemeente versie Najaar 2006 14 Heeft u wel eens een klacht/melding doorgegeven aan het telefonisch meldpunt? Het gaat in dit geval om klachten over uw leefomgeving zoals vuilnis op straat, kuilen in de weg, defecte straatverlichting et cetera. Ja ga door met de volgende vraag Nee ga door met vraag 16 15 Als u een totaaloordeel in een rapportcijfer zou mogen uitdrukken voor het telefonisch meldpunt, welk cijfer zou u dan geven? We bedoelen hier uw oordeel met betrekking tot de manier waarop u bent geholpen via het telefonisch meldpunt. NIET de manier waarop de klacht/melding is opgelost. (U dient 1 cijfer aan te kruisen) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Tot slot willen we u graag nog een aantal vragen stellen over uw persoonlijke situatie. Deze vragenlijst wordt anoniem verwerkt, dus met deze gegevens gebeurt verder niets. Maar de antwoorden die u op de volgende vragen geeft, geven ons wel meer inzicht over u als burger van onze gemeente en over hoe u over onze gemeente denkt. 16 Wat is uw geslacht? Vrouw Man 17 In welk jaar bent u geboren? 18 Hoe denkt u over de belastingdienst? Wij willen graag van u weten welke indruk u heeft van de Nederlandse belastingdienst. Deze vraag maakt het ons mogelijk eventuele regionale verschillen te onderscheiden tussen mensen die in heel Nederland deze enquête over hun gemeente invullen. Zeer positief Positief Negatief Zeer negatief Weet ik niet/wil ik niet zeggen 6

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over de dienstverlening van uw gemeente versie Najaar 2006 19 In welk land bent u geboren en in welk(e) land(en) zijn uw vader en moeder geboren? Uzelf Vader Moeder Nederland Suriname Aruba of Nederlandse Antillen Indonesië (ook de Molukken) Turkije Marokko Een ander europees land, Noord-Amerika, Australië, Nieuw-Zeeland of Japan Een ander land Ik weet het niet 20 Wat is op dit moment de samenstelling van het huishouden waar u deel van uit maakt? Alleenstaand, zonder kinderen ga door met vraag 22 Alleenstaand, met kinderen ga door met de volgende vraag Samenwonend/getrouwd, zonder kinderen ga door met de volgende vraag Samenwonend/getrouwd met kinderen ga door met de volgende vraag Anders ga door met de volgende vraag 21 Uit hoeveel personen bestaat uw huishouden? Aantal kinderen van 0 tot en met 17 jaar Aantal Aantal volwassenen van 18 jaar of ouder 22 Welke situatie is momenteel voor u het meest van toepassing? Ik ben werkzaam in loondienst Ik ben zelfstandig ondernemer ga door met de volgende vraag ga door met de volgende vraag Ik ben volledig arbeidsongeschikt ga door met vraag 24 Ik ben werkloos/werkzoekend ga door met vraag 24 Ik ben gepensioneerd of vervroegd uitgetreden ga door met vraag 24 Ik ben studerend, schoolgaand ga door met vraag 24 Ik ben huisman/huisvrouw ga door met vraag 24 Mijn situatie is anders ga door met vraag 24 7

Staat van de Gemeente: [gemeentenaam] Vragen over de dienstverlening van uw gemeente versie Najaar 2006 23 Hoeveel tijd besteedt u gemiddeld per week aan betaald werk (exclusief reistijd woonwerkverkeer)? Gemiddeld aantal uren betaald werk per week: 24 Wat is de hoogste opleiding die u (tot nu toe) hebt gevolgd en afgemaakt? Geen opleiding/basisonderwijs VMBO (LBO, MAVO, MULO, ULO, Leerlingwezen) MBO (MTS, MEAO, Politieschool, verpleegopleiding) HAVO/VWO (Gymnasium, HBS, MMS) HBO (HTS, HEAO, Sociale Academie) WO (Universiteit, Hogeschool, Post-HBO) Weet ik niet/wil ik niet zeggen 25 Wat is het netto maandinkomen van uw huishouden? Minder dan 850, per maand 850, tot 1.200, per maand 1.200, tot 1.750, per maand 1.750, tot 3.050, per maand 3.050, of meer per maand Weet ik niet/wil ik niet zeggen 26 Hebt u nog overige opmerkingen over de dienstverlening van uw gemeente? Deze kunt u hieronder kwijt. U bent aan het einde gekomen van deze vragenlijst. Hartelijk dank voor uw medewerking! Deze vragenlijst is ontwikkeld door: VNG Vereniging Nederlandse Gemeenten / Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken / Stichting Rekenschap Technische realisatie en projectuitvoering: PON onderzoek en maatschappelijke ontwikkeling 8