Effect van embodied training op de representatie van de mentale getallenlijn. Marieke van der Spek (3948323) Masterthesis Pedagogische Wetenschappen

Vergelijkbare documenten
Effect van embodied training op de representatie van de mentale getallenlijn

Bouwstenen van numerieke vaardigheden: Associaties tussen hoeveelheid en ruimte

De Invloed van Lichamelijke Ervaringen op Getalbegrip bij Kinderen van Groep Drie en Vier van Nederlandse Basisscholen

'Het ontwikkelen van de mentale getallenlijn door Embodied Cognition'

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Running head: EFFECT TRAININGEN REKENVAARDIGHEID STERK EN ZWAK

Masterthesis Universiteit Utrecht Masteropleiding Pedagogische Wetenschappen Masterprogramma Orthopedagogiek. Auteur: Rosan (RJM) Hulman ( )

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Beïnvloedt Gentle Teaching Vaardigheden van Begeleiders en Companionship en Angst bij Verstandelijk Beperkte Cliënten?

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel

Fysieke Activiteit bij 50-plussers. The Relationship between Self-efficacy, Intrinsic Motivation and. Physical Activity among Adults Aged over 50

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Effecten van een Mindfulness-Based Stressreductie Training. op Existentiële Voldoening. Effects of a Mindfulness-Based Stress Reduction Program

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1. De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress. en Energie bij Moeders

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive. Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive

van Werknemers Well-being Drs. P.E. Gouw

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Het Verschil in Effect van Diverse Getallenlijntrainingen tussen Jongens en Meisjes in Groep Drie van de Basisschool op de Getallenlijntaak.

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit

Plaatsen van getallen op de lege getallenlijn: de rol van actie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1

Verklaring van het beweeggedrag van ouderen door determinanten van. The explanation of the physical activity of elderly by determinants of

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress, Emotionele Intimiteit en Affect bij Partners met een. Vaste Relatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN

Sociale Cognitie bij Psychisch Gezonde Volwassenen

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Bent u gemotiveerd? L.E.J. Gerretsen Studentnummer: Eerste begeleider: prof. dr. L. Lechner Tweede begeleider: Dr. A.

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

Geloof in een Rechtvaardige Wereld en Afkeuring van Geweldsslachtoffers: De Invloed

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

Verschillen in number sense bij kinderen uit groep 1: spelen thuisactiviteiten en sociaal economische status een rol?

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

Running head: EFFECT VAN EEN EMBODIED COGNITION TRAINING OP REKENVAARDIGHEDEN

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

Relatie tussen de geboortevolgorde en het getalbegrip gemeten met de Cito rekenen en de UGT-R bij kinderen van groep 3.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Kopregel: INVLOED WERKGEHEUGEN OP TRAINEN GETALBEGRIP BIJ KLEUTERS 1

Motivationele oriëntatie bij sociale vergelijking: Wanneer, waarom en met wie vergelijken?

Persoonlijkheidskenmerken en cyberpesten onder jongeren van 11 tot 16 jaar:

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

Het Effect van Gender op de Relatie tussen Persoonlijkheidskenmerken en Seksdrive

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Over de grenzen van taal en rekenen. Ontwikkeling van rekenvaardigheid bij baby s en peuters

Running head: WERKZAAMHEID CLIËNTGERICHTE SPELTHERAPIE 1. Werkzaamheid van Cliëntgerichte Speltherapie bij Kinderen met Internaliserende

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Making sense of numbers

De rol van executieve functies in de ontwikkeling van numerieke representaties.

De relatie tussen Stress Negatief Affect en Opvoedstijl. The relationship between Stress Negative Affect and Parenting Style

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

Het Verband Tussen Persoonlijkheid, Stress en Coping. The Relation Between Personality, Stress and Coping

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Rotterdamse Ambtenaar: Bevroren of Bevlogen. Over de Invloed van Procedurele Rechtvaardigheid, Empowering Leiderschap en

Mentaal Weerbaar Blauw

De Bijdrage van Opleiding Ouders, Beroep Ouders en Sociaal-economische Status in de. Voorspelling van het Intelligentieniveau van het Kind.

Keuzetwijfels in de Emerging Adulthood rondom Studie- en Partnerkeuze. in Relatie tot Depressie

SIZE CONGRUITY EFFECT OP DE MENTALE GETALLENLIJN

LinkedIn Profiles and personality

Mindset: Onderwijsmythe of niet? Onderzoek naar de rol van mindset in het basisonderwijs

De Relatie tussen Lichamelijke Gezondheid, Veerkracht en Subjectief. Welbevinden bij Inwoners van Serviceflats

De causale Relatie tussen Intimiteit en Seksueel verlangen en de. modererende invloed van Sekse en Relatietevredenheid op deze relatie

De effectiviteit van de getalbegriptraining Reken erop! voor kleuters uit groep 2

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

Symbolische numerieke vaardigheden zijn even belangrijk voor rekenen als fonologisch bewustzijn voor lezen

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

Inhoudsopgave Samenvatting Summary Inleiding Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Modererende Rol van Seksuele Gedachten. Moderating Role of Sexual Thoughts. C. Iftekaralikhan-Raghubardayal

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het

Relatie tussen Cyberpesten en Opvoeding. Relation between Cyberbullying and Parenting. D.J.A. Steggink. Eerste begeleider: Dr. F.

De Invloed van Dagelijkse Stress op Burn-Out Klachten, Gemodereerd door Mentale. Veerkracht en Demografische Variabelen

Transcriptie:

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 1 Effect van embodied training op de representatie van de mentale getallenlijn Marieke van der Spek (3948323) Masterthesis Pedagogische Wetenschappen Universiteit Utrecht Begeleider: Tweede begeleider: Anne van Hoogmoed Jaccoline van t Noordende Datum: 5 juni 2015 Aantal woorden: 3916

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 2 Samenvatting Achtergrond: Een accurate ruimtelijke voorstelling van getallen is een goede voorspeller voor latere prestaties op rekenen bij kinderen. De mentale getallenlijn is een ruimtelijke voorstelling van de betekenis van een getal op een analoge lijn in de hersenen. Diverse onderzoeken laten zien dat de mentale getallenlijn getraind kan worden. Uit onderzoek blijkt tevens dat het trainen van de mentale getallenlijn meer effect heeft als dit gebeurt met een embodied training, die bestaat uit lichamelijke ervaringen en bewegingen met getallen. Huidig onderzoek kijkt of de manier waarop het getal bepaald moet worden, het effectieve element is van de embodied training. Doel: Onderzoeken of er meer vooruitgang is in de representatie van de mentale getallenlijn bij kinderen die bewegen over de getallenlijn (embodied training), dan bij kinderen die direct lopen naar een punt op de getallenlijn (controle training). Op basis van eerder onderzoek verwachten we ook transfereffecten naar andere numerieke competenties, namelijk optellen en vergelijken. Methode: In totaal hebben 60 kinderen (29 jongens, 31 meisjes) deelgenomen uit groep 3 en 4 van 3 reguliere basisscholen, verdeeld over twee trainingen: embodied training en controle training. Resultaten: Er is geen grotere vooruitgang in de representatie van de mentale getallenlijn bij kinderen die bewegen over de getallenlijn, dan bij kinderen die direct lopen naar een punt op de getallenlijn. Bij beide trainingen is er een significante vooruitgang in de resultaten op de getallenlijntaak, tussen de voor en nameting. Conform de verwachting worden er transfereffecten gevonden bij optellen en vergelijken. Conclusie: In dit onderzoek komt naar voren dat de manier waarop het getal bepaald moet worden, niet het effectieve element van de embodied training is. Beide trainingen zijn ruimtelijke trainingen, die voor een significante vooruitgang zorgen. Trefwoorden: embodied cognition, representatie van de mentale getallenlijn, rekenvaardigheden, training

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 3 Abstract Background: An accurate spatial representation of numbers is a reliable predictor of future arithmetic abilities. The mental number line describes a mental spatial representation of number magnitude along an analog number line. The mental number line can be trained and recent studies show more pronounced training effects on children s number line estimation performance after an embodied training, where they use systematic full-body experiences and continuous movements in number space. The current study investigated to the extent to which the way the children had to estimate the position of a given number, is the effective element of the embodied training. Aim: To investigate if there is a significant difference in improvement in the spatial magnitude representation of the children that move over the number line (embodied training) as compared to the children that walk directly to the position of the number (control training). In line with previous results, we also expect transfer effects to tasks for which number magnitude place a crucial role, for example addition and number comparison. Method: Sixty Dutch first and second graders (29 boys, 31 girls) participated in two groups: the embodied training and control training. Results: There is no significant difference in improvements in the spatial numerical representation through the embodied training and the control training. Both trainings indicate a significant training effect after the training. Additionally, transfer effects were found for addition and symbolic number comparison. Conclusion: The way the children have to estimate the position of a given number, is not the effective element of the embodied training. Both are spatial trainings that lead to significant improvement. Keywords: embodied cognition, mental number line, arithmetic abilities, training

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 4 Het kunnen omgaan met getallen is misschien wel één van de belangrijkste vaardigheden die je leert op school, omdat je dagelijks te maken krijgt met diverse situaties waarbij je moet kunnen omgaan met getallen (Nuerk, Moeller, Klein, Willmes, & Fischer, 2011, Lago & DiPerna, 2010), zoals de prijs van een product, de afstand van een reis of de hoeveelheid van een groepje appels. Complexe rekenvaardigheden ontwikkelen zich op basis van basale representaties van getallen (Moeller, Pixner, Zuber, Kaufmann, & Nuerk, 2011). De mentale getallenlijn is één van deze basale representaties van getallen (Nuerk, Graf, & Willmes, 2006). Dit is een ruimtelijke voorstelling van de betekenis van een getal op een analoge lijn in de hersenen (Ruijssenaars, Van Luit, & Van Lieshout, 2004; Booth & Siegler, 2006; Laski & Siegler, 2007). De getallenlijntaak is een manier om de mentale getallenlijn te meten bij kinderen (Siegler & Opfer, 2003). Bij deze taak moeten kinderen een getal aanwijzen op een lege getallenlijn waarbij links van de lijn het getal 0 en rechts het getal 100 staat aangegeven. Een accurate ruimtelijke voorstelling van getallen is een goede voorspeller voor latere prestaties op rekenen bij kinderen (Booth & Siegler, 2008; Fischer, Moeller, Bientze, Cress, & Nuerk, 2010, Geary, Hoard, Nugent, & Byrd-Craven, 2008). Diverse onderzoeken laten zien dat het mogelijk is om deze ruimtelijke voorstellingen van getallen te trainen (Siegler & Ramani, 2008; Siegler & Ramani, 2009; Whyte & Bull, 2008). Door het trainen van de getallenlijntaak ontwikkelen kinderen een meer accurate ruimtelijke voorstelling van getallen (Siegler & Opfer, 2003). Fisher et al. (2011) hebben onderzoek gedaan naar het trainen van deze mentale getallenlijn op basis van de embodied cognition theorie. Deze theorie gaat er van uit dat cognitie ontstaat in de interactie van een persoon met zijn omgeving en als het resultaat van sensomotorische activiteit (Smith & Gasser, 2005). Een kind groeit op in een fysieke wereld, waarin waarnemen, actie en denken nodig is om deze te ontdekken. Abstracte representaties ontstaan niet in een kind, maar ontwikkelen zich in de interacties en lichamelijke ervaringen die het kind meemaakt (Smith, 2005). Dit toegepast op gecijferdheid, de vaardigheid om cijfers te begrijpen en er mee te werken, suggereert dat het lichamelijk ervaren van getallen en de ruimtelijke voorstelling van de hoeveelheid van een getal, zorgt voor een meer precieze mentale getallenlijn (Fischer et al., 2011). Dit wordt bevestigd door de resultaten van het onderzoek van Fisher et al. (2011), waaruit blijkt dat het trainen van de mentale getallenlijn meer effect heeft als dit gebeurt met een embodied training, die bestaat uit lichamelijke ervaringen en bewegingen met getallen. In bovengenoemd onderzoek (Fischer et al., 2011) bestonden de lichamelijke ervaringen slechts uit een stap naar links of rechts, om aan te geven of een getal kleiner of

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 5 groter was dan een standaard getal. In vervolgonderzoek van Link, Moeller, Huber, Fischer, & Nuerk (2013) gingen de onderzoekers een stap verder in de embodiment, namelijk door de mentale getallenlijn te trainen zoals hij is, in een continue beweging op een lijn. In dit interventieprogramma, ontwikkeld om de ruimtelijke presentatie van de hoeveelheid van een getal te trainen, moeten kinderen schatten waar een getal ligt op de getallenlijn en naar dit getal toelopen, zodat zij ervaren dat grote getallen verder weg liggen op de getallenlijn dan kleine getallen. In dit onderzoek hadden kinderen eveneens een betere ruimtelijke voorstelling van de hoeveelheid van een getal na de embodied training, dan kinderen in de controlegroep, die een getallenlijntraining kregen op een tablet waarbij ze de positie van een getal moesten aanwijzen op het scherm (Link et al., 2013). Deze vooruitgang in het onderzoek van Link et al. (2013) kan echter verklaard worden door twee verschillen tussen de embodied en de controle training. Ten eerste de ruimtelijkheid van de training, bij de embodied training is de getallenlijn op de vloer gepresenteerd, ten opzichte van de getallenlijn op het scherm van een tablet, waardoor je meer lichamelijke ervaringen opdoet. Ten tweede de manier waarop het getal bepaald moest worden, bij de embodied training beweegt het kind zich over de lijn naar een getal, bij de controle training wijst het kind direct een punt aan op de lijn op het scherm. Huidig onderzoek wil voortborduren op voorgaand onderzoek, door te kijken of de manier waarop het getal bepaald moet worden, het effectieve element is van de embodied training. Om dit te onderzoeken zullen twee ruimtelijke trainingen vergeleken worden, namelijk een embodied training waarbij kinderen bewegen over de lijn en een controle training waarbij kinderen direct naar een punt op de lijn lopen (zie Fig. 1, training A en B). Gekeken wordt of er meer vooruitgang is in de representatie van de mentale getallenlijn bij de kinderen die bewegen over de getallenlijn, dan bij kinderen die direct lopen naar een punt op de getallenlijn. Gebaseerd op eerder onderzoek (Link et al., 2013) worden er meer trainingseffecten verwacht bij het bewegen over de getallenlijn, namelijk betere abstracte voorstellingen, omdat het kind meer lichamelijke ervaringen opdoet en de afstand van het getal ervaart vanaf 0 of 100. Hierdoor krijgen kinderen een betere ruimtelijke voorstelling van de hoeveelheid van een getal (Link et al., 2013). Daarnaast wordt er gekeken of er transfer effecten zijn naar andere numerieke competenties die niet direct getraind zijn, namelijk optellen en symbolisch vergelijken van getallen. De verwachting is, op basis van het bovengenoemde onderzoek van Link et al. (2013), dat er bij huidig onderzoek eveneens transfereffecten zullen optreden bij deze numerieke competenties, omdat men er vanuit gaat dat de mentale getallenlijn gebruikt wordt voor deze competenties.

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 6 Training A Training B Methode Populatie en steekproef beschrijving Voor dit onderzoek zijn 60 Nederlandse basisschoolleerlingen uit groep 3 en 4 onderzocht van drie reguliere basisscholen (29 jongens, gemiddelde leeftijd 7,23 jaar, SD = 6,85 maanden; training A: 17 jongens, gemiddelde leeftijd 7,23 jaar, SD = 3,34 maanden, training B: 12 jongens, gemiddelde leeftijd 7,23, SD = 9,10 maanden). De participanten hebben toestemming gegeven door middel van een ondertekende brief van ouders.

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 7 Procedure Er is een voor- en een nameting afgenomen, bestaande uit 3 taken. Er is gebruik gemaakt van een zelfde soort taken als in het onderzoek van Link et al. (2013), namelijk een paper en pencilversie van de getallenlijntaak, een opteltaak en een symbolische vergelijktaak op de computer. Tussen de voor- en nameting hebben er 6 trainingsessies (2 sessies per week van 24 items) plaatsgevonden. De trainingen vonden plaats tijdens schooltijden in 1 op 1 sessies in een aparte ruimte. Op de grond was een getallenlijn geplakt van 3 meter lang (met alleen de eindpunten 0 en 100 aangegeven op de lijn). De kinderen waren verdeeld in twee condities van 30 kinderen. De eerste conditie heeft de embodied training gevolgd (training A), de tweede conditie de controle training (training B). Bij training A kreeg het kind een getal aangeboden aan de linker- of rechterkant van de getallenlijn. Het kind liep naar de kant van de getallenlijn waar het getal werd aangeboden en ging vanaf dat punt de getallenlijn aflopen tot de positie waar het kind dacht dat het getal op de getallenlijn hoorde. De onderzoeker liet vervolgens zien waar het getal daadwerkelijk hoorde op de lijn en het kind ging op dit punt staan om het getal te ervaren en liep dan terug naar het startpunt. Bij training B kreeg het kind het getal voor zich aangeboden en liep het kind vanaf de voorkant van de getallenlijn direct naar de positie op de lijn waar het kind dacht dat het getal op de getallenlijn hoorde. De onderzoeker liet vervolgens zien waar het getal daadwerkelijk hoorde op de lijn, maar het kind ging hier niet staan, maar liep direct terug naar het startpunt. (zie Fig. 1, training A en B). Instrumenten Getallenlijntaak Er is gebruik gemaakt van een paper en pencil versie van de getallenlijntaak (Laski & Siegler, 2007). De kinderen kregen een horizontale getallenlijn van 20 cm te zien met het getal 0 links van de lijn en het getal 100 rechts van de lijn. De kinderen moesten 20 verschillende getallen positioneren op de getallenlijn. Hierbij werden de geschatte antwoorden van de kinderen vergeleken met de juiste positie op de getallenlijn. Siegler en Booth (2004) noemen de getallenlijntaak een betrouwbare meting van numerieke schatting en het blijkt een valide instrument om de mentale getallenlijn in kaart te brengen. Computertaak met optelsommen Deze opteltaak bestaat uit sommen passend bij het niveau van groep 3 en 4 van de basisschool. In een computertaak kregen de kinderen 20 sommen met twee mogelijke antwoorden. Hieruit moesten ze het juiste antwoord kiezen door op de juiste knop te drukken.

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 8 Symbolische vergelijktaak Bij deze taak kregen de kinderen steeds twee cijfers te zien op het scherm tussen de 1 en de 100. Het kind moest hieruit steeds het grootste getal kiezen. De test bestaat uit 60 items. Clarke en Shinn (2004) hebben de psychometrische kwaliteiten van de symbolisch vergelijktaak onderzocht en hieruit blijkt dat deze taak betrouwbaar en valide is. Resultaten Om de onderzoeksvragen, die betrekking hebben op het verschil tussen 2 trainingen wat betreft de 3 verschillende taken, gemeten op 2 verschillende momenten, te beantwoorden, is er een herhaalde metingen multivariate variantieanalyse (MANOVA) uitgevoerd. De afhankelijke variabelen in dit onderzoek zijn de behaalde scores op de getallenlijntaak, de opteltaak en de symbolisch vergelijktaak. De onafhankelijke variabelen zijn de training (embodied en controle training) en tijd (voor- en nameting). Voor het uitvoeren van de herhaalde metingen MANOVA moeten de data aan de volgende voorwaarden voldoen: een normale verdeling voor elke kenmerk in de populatie, homogeniteit van varianties, afwezigheid van uitschieters, een aselecte steekproef die met teruglegging is getrokken, onafhankelijke observaties en de afhankelijke variabele moet minimaal van interval meetniveau zijn (Field, 2009). Aan de voorwaarde voor normaalverdeling wordt niet geheel voldaan. Negen van de twaalf groepen (3 afhankelijke variabelen, bij de voor- en nameting, per training conditie) zijn niet normaal verdeeld. Dit zal de resultaten van de toets echter niet beïnvloeden, omdat de groepen groter zijn dan 20 en de MANOVA redelijk robuust is tegen de schending van de voorwaarde van de normaalverdeling. Er is 1 zeer extreme uitschieter in de symbolisch vergelijktaak (ID nr. 320). Deze zeer afwijkende score (z-score 6.73) steekt scherp af tegen alle andere scores van deze participant die niet buiten een z-score > 3.29 vallen. Hieruit kan worden geconcludeerd dat deze score niet betrouwbaar is en is deze score vervangen door de eerstvolgende hoogste score van deze taak plus 1 (Field, 2009). Aan de voorwaarde van aselecte steekproef met teruglegging is niet voldaan. Er is in dit onderzoek geen sprake van een random steekproef, omdat de participanten uitgenodigd zijn door de leerkracht om deel te nemen en de scholen niet willekeurig zijn gekozen. Hier moet rekening mee gehouden worden bij de generalisatie en interpretatie van de resultaten. Aan de andere voorwaarden wordt voldaan.

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 9 Beschrijvende statistieken en resultaten De resultaten van de getallenlijntaak worden weergegeven door een gemiddelde errorscore. Deze score is berekend door het vergelijken van het geschatte antwoord van de kinderen met de juiste positie van dit getal op de getallenlijn. Een lagere errorscore geeft een betere weergave van de schatting weer. De score van de opteltaak en de symbolisch vergelijktaak worden weergegeven in efficiency scores. Deze scores zijn berekend door de gemiddelde reactietijd per kind te delen door het percentage correct gegeven antwoorden. Een lagere efficiency score geeft een verbeterde score weer. De beschrijvende statistieken zijn weergegeven (Tabel 1). Om de analyse uit te voeren is de herhaalde metingen MANOVA uitgevoerd. De multivariate variantieanalyse liet geen significant effect zien voor training, F(3,56) = 1.772, p =.163. Er is wel een significant multivariate effect voor tijd, F(3,56) = 13.130, p <.001, η 2 =.41. Deze vooruitgang heeft met een η 2 van.41 een grote relevantie. Er is geen significant multivariate effect voor de interactie tussen training en tijd, F(3,56) =.111, p =.954. De univariate variantieanalyse liet voor de getallenlijntaak een significant effect zien voor tijd, F(1,58) = 19.704, p <.001, η 2 =.25 (grote relevantie). Er is geen interactie-effect gevonden, F(1,58) =.206, p =.65. Deze analyse is uitgevoerd om antwoord te verkrijgen op de vraag of er een significant verschil is in vooruitgang bij de embodied training in vergelijking met de controle training. Dit is niet het geval. De getallenlijntaak laat bij beide trainingen een significante vooruitgang zien tussen de voor- en de nameting. Bij de opteltaak wordt bij de univariate test een significant effect gevonden voor tijd, F(1,58) = 18.427, p <.001, η 2 =.24 (grote relevantie). Er is geen interactie-effect gevonden, F(1,58) =.128, p =.721. Deze analyse geeft antwoord op de vraag of er een transfereffect is op de numerieke competentie optellen. Dit is het geval. Deze variabele laat bij beide trainingen een significante vooruitgang zien tussen de voor- en de nameting. De symbolische vergelijktaak laat zien dat er een significant effect is voor training, F(1,58) = 4.217, p =.045, η 2 =.07. Dit verschil heeft met een η 2 van.07 een kleine relevantie. Er is tevens een significant multivariate effect gevonden voor tijd, F(1,58) = 12.476, p =.001, η 2 =.18 (middelmatig effect). Er is echter geen interactie-effect gevonden, F(1,58) =.082, p =.775. Hieruit kan geconcludeerd worden er bij beide trainingen transfereffecten zijn op de symbolisch vergelijktaak. Beide trainingen tonen een significantevooruitgang tussen de voor- en nameting, maar de kinderen in de embodied training scoren over het algemeen hoger op de voor- en nameting.

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 10 Tabel 1. Aantal participanten, Gemiddelden, Standaardafwijkingen, Minimum en Maximum, op de resultaten op de embodied training en de controle training op de voor- en nameting van de Getallenlijntaak, Opteltaak en Symbolisch Vergelijktaak Voormeting Nameting Conditie n M SD Min max n M SD min max Embodied Getallenlijntaak 30 9.11 6.21 2.65 25.50 30 7.25 5.22 2.95 21.55 Controle Getallenlijntaak Embodied Opteltaak Controle Opteltaak Embodied Sym Verg taak Controle Sym Verg taak 30 10.11 5.95 3.30 28.45 30 7.82 6.64 2.85 31.35 30 45.40 19.13 24.97 114.22 30 38.39 10.58 25.24 60.67 30 48.65 17.77 26.19 98.59 30 40.36 13.77 20.47 70.45 30 21.25 7.25 11.68 38.20 30 18.86 6.71 11.17 38.37 30 25.68 10.99 12.48 54.87 30 22.87 8.21 11.77 41.66 Conclusie en discussie De hoofdvraag van dit onderzoek was of bij het trainen van de mentale getallenlijn, de manier waarop het getal bepaald moet worden op de getallenlijn, het effectieve element is van de embodied training. Op basis van het onderzoek van Link et al. (2013) was de verwachting dat er meer vooruitgang zou zijn in de representatie van de mentale getallenlijn bij kinderen die bewegen over de getallenlijn, dan bij kinderen die direct lopen naar een punt op de getallenlijn, omdat kinderen die over de lijn lopen meer de afstand van het getal ervaren en een betere ruimtelijke voorstelling van een getal verkrijgen. Daarnaast werd er verwacht dat er transfereffecten zouden plaatsvinden naar andere numerieke competenties, zoals optellen en symbolisch vergelijken, omdat de mentale getallenlijn gebruikt wordt voor deze competenties (Link et al., 2013). Betreffende deze vragen kan er geconcludeerd worden dat er geen verschil is in vooruitgang in de representatie van de mentale getallenlijn bij de kinderen die bewegen over de getallenlijn, dan bij kinderen die direct lopen naar een punt op de getallenlijn. Bij beide trainingen wordt er een significante vooruitgang geboekt op de representatie van de mentale getallenlijn tussen de voor- en nameting. Conform de verwachting worden er transfereffecten gevonden op de numerieke competenties optellen en symbolisch vergelijken. Geconcludeerd

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 11 kan worden dat zowel de embodied training als de controle training in staat is om de prestaties van de kinderen te verbeteren op de representatie van de mentale getallenlijn. Dit sluit aan bij eerder onderzoek, waaruit bleek dat een getallenlijntraining effectief is (Fisher et al., 2011). Het doel van deze studie, onderzoeken of de manier waarop het getal bepaald moet worden het effectieve element is van de embodied training, wordt niet bevestigd. Deze resultaten sluiten niet aan bij het gelijksoortige onderzoek van Link et al. (2013), waarbij er significant meer vooruitgang is bij de training waar er over de lijn gelopen wordt. Een mogelijke verklaring hiervoor is het feit dat in het huidige onderzoek de embodied training en de controle training beide ruimtelijke trainingen zijn en beide gebruik maken van het lichamelijk ervaren van getallen, wat zorgt voor betere abstracte voorstellingen (Fisher et al, 2011). De vooruitgang in de representatie van de mentale getallenlijn wordt dan in dit onderzoek niet verklaard door de manier waarop het getal bepaald moet worden, maar door de ruimtelijkheid van de training. Hierdoor doe je meer lichamelijke ervaringen op, waardoor er bij beide trainingen vooruitgang wordt geboekt. Dit impliceert dat de significante vooruitgang die geboekt werd in de embodied training in het onderzoek van Link et al. (2013), veroorzaakt werd door het verschil in ruimtelijkheid, namelijk een real life training versus een tablet training, en niet door de manier waarop het getal bepaald moest worden. De resultaten van het onderzoek kunnen tevens beïnvloed zijn door een aantal beperkingen van het onderzoek. Ten eerste is er in dit onderzoek geen sprake van een random steekproef, omdat de participanten uitgenodigd zijn door de leerkracht om deel te nemen en de scholen niet willekeurig zijn gekozen. Hierdoor is het mogelijk dat er in de ene groep veel zwakke kinderen zijn uitgenodigd, hoewel er in de andere groep sterke als zwakke kinderen zitten. Hierdoor zouden de groepen mogelijk niet goed met elkaar te vergelijken zijn, omdat er bij de zwakke kinderen mogelijk meer trainingseffecten wordt behaald dan de sterke kinderen en omdat beide groepen te veel verschillen bij de voormeting. Hiervan is sprake bij de symbolische vergelijktaak, waarbij de scores van de kinderen in de embodied en controle training op de voormeting te veel verschillen om deze goed te kunnen vergelijken. De kinderen van de embodied training scoorden hoger op de voor- en nameting van deze taak. Ten tweede zijn de trainingen gegeven door verschillende testleiders, onder verschillende omstandigheden en dagdelen, waardoor er verschil kan zijn in de instructiewijzen en de resultaten van de kinderen. Een derde kanttekening die geplaatst kan worden is dat kind- en omgevingsfactoren, zoals de sociaal economische situatie en het opleidingsniveau van de ouders, niet betrokken zijn in het onderzoek. Deze factoren zijn wel belangrijk, omdat deze van invloed zijn op de

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 12 ontwikkeling van de kinderen. Uit het onderzoek van Link et al. (2013) is gebleken dat kinderen met lagere cognitieve vermogens meer baat hebben bij de embodied training dan kinderen met hogere cognitieve vaardigheden. Bij toekomstig onderzoek kan nagegaan worden of kinderen met zwakke rekenvaardigheden of dyscalculie ook meer baat hebben bij de mentale getallenlijntraining, zodat dit ingezet kan worden bij deze doelgroep. Het ligt in de verwachting dat deze kinderen, net als kinderen met lagere cognitieve vermogens, meer baat zullen hebben bij de training. Een aanbeveling voor vervolgonderzoek is tevens het toevoegen van een controlegroep die geen training volgt. In het huidige onderzoek gaan de kinderen vooruit na het volgen van beide trainingen. Om te bepalen of de vooruitgang daadwerkelijk te wijten is aan de training, is het noodzakelijk om bij toekomstig onderzoek te werken met een controlegroep die geen getallenlijntraining krijgt. Naar aanleiding van de resultaten van het onderzoek kan geconcludeerd worden dat de kinderen baat hebben bij het volgen van een getallenlijntraining om vooruitgang te boeken in de representatie van de mentale getallenlijn. In de praktijk maakt het niet uit of dit gebeurt met een training waarbij het kind over de getallenlijn loopt of dat het kind vanaf de zijkant direct naar een punt op de getallenlijn toe moet lopen. Beide trainingen zijn ruimtelijke trainingen, die voor een significante vooruitgang zorgen. Het feit dat het volgen van een training leidt tot positieve resultaten op de representatie van de mentale getallenlijn is belangrijk voor het onderwijs. Het toepassen van een ruimtelijke training in het onderwijs kan er voor zorgen dat kinderen een betere ruimtelijke voorstelling hebben van getallen en dit zorgt tevens voor transfereffecten naar andere numerieke competenties, namelijk optellen en vergelijken van getallen. Hieruit kan worden geadviseerd dat het ruimtelijk trainen van de getallenlijn op scholen een goede toevoeging zou zijn op het rekenonderwijs omdat het leidt tot vooruitgang in de prestaties van de kinderen.

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 13 Referenties Booth, J. L., & Siegler, R. S. (2006). Development and individual differences in pure numerical estimation. Development Psychology, 41, 189-201. doi: 10.1037/0012-1649.41.6.189 Booth, J. L., & Siegler, R. S. (2008). Numerical magnitude representations influence arithmetic learning. Child Development, 79, 1016-1031. doi: 10.1111/j.1467-8624.2008.01173.x Clarke, B., & Shinn, M. R. (2004). A preliminary investigation into the identification and development of early mathematics curriculum-based measurement. School Psychology Review, 33, 234-248. Field, A. (2009). Discovering Statistics Using SPSS. London: Sage publications. Fischer, U., Moeller, K., Bientzle, M., Cress, U., & Nuerk, H. C. (2011). Sensori-motor spatial training of number magnitude representation. Psychonomic Bulletin & Review, 18, 177-183. doi: 10.3758/s13423-010-0031-3 Geary, D. C., Hoard, M. K., Nugent, L., & Byrd-Craven, J. (2008). Development of number line representations in children with mathematical learning disability. Development Neuropsychology, 33, 277-299. doi: 10.1080/87565640801982361 Lago, R. M., & Diperna, J. C. (2010). Number sense in kindergarten: A factor-analytic study of the construct. School Psychology Review, 39, 164-180. Laski, E. V., & Siegler, R. S. (2007). Is 27 a big number? Correlational and causal connections among numerical categorization, number line estimation, and numerical magnitude comparison. Child Development, 78, 1723-1743. doi: 10.1111/j.1467-8624.2007.01087.x Link, T., Moeller, K., Huber, S., Fischer, U., & Nuerk, H. C. (2013). Walk the number line An embodied training of numerical concepts. Trends in Neuroscience and Education, 2, 74-84. doi: 10.1016/j.tine.2013.06.005 Moeller, K., Pixner, S., Zuber, J., Kaufmann, L., & Nuerk, H. C. (2011). Early place-value understanding as a precursor for later arithmetic performance A longitudinal study on numerical development. Research in Developmental Disabilities, 32, 1837-1851. doi: 10.1016/j.ridd.2011.03.012 Nuerk, H. C., Moeller, K., Klein, E., Willmes, K., & Fischer, M. H. (2011). Extending the mental number line. Zeitschrift für Psychologie, 219, 3-22. doi: 10.1027/2151-2604/a000041

EMBODIED TRAINING EN MENTALE GETALLENLIJN 14 Nuerk, H.-C., Graf, M., & Willmes, K. (2006). Grundlagen der Zahlenverarbeitung und des Rechnens [Foundations of number processing and calculation]. Sprache, Stimme, Gehör: Zeitschrift für Kommunikationsstörungen, 30, 147-153. Ruijssenaars, A. J. J. M., Van Luit, J. E. H., & Van Lieshout, E. C. D. M. (2006). Rekenproblemen en dyscalculie: Theorie, onderzoek, diagnostiek en behandeling. Rotterdam: Lemniscaat. Smith, L., Gasser, M. (2005). The development of embodied cognition: six lessons from babies. Jounal Artificial Life, 11, 13-30. doi: 10.1162/1064546053278973 Siegler, R. S., & Opfer, J. E. (2003). The development of numerical estimation evidence for multiple representations of numerical quantity. Psychological Science, 14, 237-250. doi: 10.1111/1467-9280.02438 Siegler, R. S., & Ramani, G. B. (2008). Playing linear numerical board games promotes lowincome children's numerical development. Developmental Science, 11, 655-661. doi: 10.1111/j.1467-7687.2008.00714.x Siegler, R. S., & Ramani, G. B. (2009). Playing linear number board games but not circular ones improves low-income preschoolers numerical understanding. Journal of Educational Psychology, 101, 545. doi: 10.1037/a0014239 Smith, L. B. (2005). Cognition as a dynamic system: Principles from embodiment. Developmental Review, 25, 278-298. doi: 10.1016/j.dr.2005.11.001 Smith, L., & Gasser, M. (2005). The development of embodied cognition: Six lessons from babies. Artificial Life, 11, 13-29. doi: 10.1162/1064546053278973 Whyte, J. C., & Bull, R. (2008). Number games, magnitude representation, and basic number skills in preschoolers. Developmental Psychology, 44, 588. doi: 10.1037/0012-1649.44.2.588