Factsheet alcohol Think Before You Drink Jongeren drinken te vroeg, te veel en te vaak. Ook in West-Brabant is dit het geval. Bovendien tolereren veel ouders dat hun kinderen onder de 16 jaar alcohol drinken. Voor een gerichte, preventieve aanpak is kennis over het alcoholgebruik door jongeren essentieel. Om het alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen, werken sinds 2009 de 18 gemeenten in West-Brabant samen met Novadic-Kentron, regionale ketenpartners en GGD West-Brabant in Think Before You Drink. De hoofddoelstellingen van dit alcoholmatigingsproject zijn: 1) Géén alcoholgebruik door jongeren onder de 16 jaar en 2) Géén overmatig alcoholgebruik door jongeren vanaf 16 jaar. Deze factsheet beschrijft het alcoholgebruik door jongeren aan de hand van de nieuwe gezondheidsenquête onder 12 t/m 18 jarigen in 2011, en in vergelijking met 2007 1. Daarnaast leest u welke resultaten Think Before You Drink al heeft geboekt. Tot slot treft u onze aanbevelingen aan voor de vervolgaanpak van alcoholpreventie bij jongeren. De cijfers wijzen uit dat alcoholmatiging onder jongeren blijvende aandacht en maatregelen vereisen. Op welke leeftijd beginnen jongeren met het drinken van alcohol? De gemiddelde leeftijd waarop de jongeren in West-Brabant voor het eerst alcohol drinken is 15,0 jaar. 2% van de West-Brabantse 12 t/m 18 jarigen was zelfs jonger dan 12 jaar (landelijk: 10%). Jongens en meisjes verschillen hierin niet van elkaar. In vergelijking met 2007 is dit percentage significant gedaald, zowel in West-Brabant (5% in 2007) als in Nederland (16% in 2007). Van de West-Brabantse jongeren heeft 62% onder de 16 jaar kennisgemaakt met alcohol (zie figuur 1, pagina 2). Dit percentage ligt lager dan in Nederland (76%). Wel heeft er regionaal én landelijk tussen 2007 en 2011 een verschuiving plaatsgevonden van de startleeftijd: in 2007 dronk 74% van de jongeren in West-Brabant voor het eerst alcohol onder de 16 jaar; in Nederland was dit 85%. 1
Voor het eerst alcohol drinken 100 90 80 70 % 60 50 40 30 20 10 totaal jongens meisjes 0 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 leeftijd in jaren Figuur 1. Percentage dat voor het eerst alcohol heeft gedronken naar leeftijd in jaren (2011) Figuur 1 laat zien dat er procentueel meer jongens dan meisjes op 12-jarige leeftijd voor het eerst alcohol hebben gedronken. Echter, vanaf 13 jaar drinken significant meer meisjes dan jongens voor het eerst alcohol. 48% van de West-Brabantse jongeren van 12 t/m 18 jaar geeft dus aan nog nooit alcohol te hebben gedronken. Bij de jongeren in de leeftijd van 12 t/m 15 jaar ligt dit percentage op 75%, bij 16 t/m 18 jaar is dit 13%. Wat vinden de ouders ervan dat jongeren alcohol drinken? Als je deze vraag aan jongeren zélf stelt, geeft 4% aan dat hun ouders niet weten dat ze alcohol drinken; een significante toename t.o.v. 2007 (2%). Ook stellen zij dat meer dan de helft van de ouders het goed vindt dat ze alcohol drinken (57%). Dit cijfer is niet significant gedaald sinds 2007 (was 59%). 14% van de ouders zegt er niets van, zo ook in 2007. Dit percentage is significant hoger voor ouders van meisjes dan voor ouders van jongens. Wel geeft 5% van de jongeren aan dat hun ouders vinden dat ze mínder zouden moeten drinken (zowel in 2007 als in 2011). Dit percentage ligt significant hoger voor jongens dan voor meisjes. Bij 17% van de jongeren raden de ouders het af om alcohol te drinken (in 2007: 18%), bij 3% verbieden de ouders het (in 2007: 2%). Ook hierbij geven jongens vaker dan meisjes aan dat hun ouders het drinken van alcohol verbieden. Hoe groot is de groep alcohol drinkende jongeren? In West-Brabant heeft 52% van de 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol gedronken. In 2007 was dit nog 60%. Landelijk is dit percentage afgenomen van 79% tot 70%. Actuele drinkers West-Brabant heeft onder haar jongeren van 12 t/m 18 jaar 43% actuele drinkers; zij hebben in de afgelopen 4 weken alcohol gedronken. Dit komt overeen met het landelijke percentage. Zowel regionaal als landelijk zijn hierbij geen verschillen tussen jongens en meisjes. Sinds 2007 is het percentage actuele drinkers in West- Brabant significant gedaald; in 2007 lag dit percentage nog op 47%. De landelijke trend toont tussen 2007 en 2011 een lichte maar niet significante daling van actuele drinkers. Echter, uitgesplitst naar leeftijd zien we hierin in dezelfde periode wel een significante landelijke daling onder de jongste leeftijdscategorieën. Dit geldt voor jongens van 12 t/m 15 jaar en voor 12 t/m 14-jarige meisjes. Ook West-Brabant toont een significante daling van het actuele alcoholgebruik onder 12 t/m 15 jarigen: van 22% in 2007 naar 16% in 2011. Bij de 16 t/m 18 jarigen is dit verschil niet zo groot en niet significant (79% in 2007 en 78% in 2011). 2
Actuele drinkers naar leeftijd 90 80 70 60 50 % 40 2007 2011 30 20 10 0 12 13 14 15 16 17 18 leeftijd in jaren Figuur 2. Percentage actuele drinkers (afgelopen 4 weken alcohol gedronken) naar leeftijd in jaren Figuur 2 toont aan dat het percentage actuele drinkers toeneemt met de leeftijd. Het alcoholgebruik in de afgelopen 4 weken stijgt sterk tot de leeftijd van 16 jaar, daarna neemt de stijging af. Dit komt ook in het landelijk onderzoek naar voren 2. Naast de actuele drinkers, zijn er jongeren van 12 t/m 18 jaar die wel eens alcohol hebben gedronken, maar niet in de afgelopen 4 weken. Het gaat hier om 9% van de West-Brabantse jongeren. Van deze groep heeft 22% 1 à 2 keer alcohol gedronken, 57% 3 tot 11 keer en 18% 11 keer of vaker. Actuele drinkers en hoeveelheden alcohol is in de afgelopen 4 weken dronken of aangeschoten geweest drinkt 20 glazen alcohol of meer per week 16 t/m 18 jaar 12 t/m 15 jaar is in de afgelopen 4 weken een bingedrinker* geweest 0 10 20 30 40 50 60 70 80 % Figuur 3. Percentage dat in de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken naar indicatoren voor de hoeveelheid alcohol *een binge-drinker drinkt bij minstens één gelegenheid 5 of meer glazen alcohol. 3
Actuele drinkers van 12 t/m 15 jaar West-Brabant kent in deze leeftijdscategorie naar schatting 5.058 actuele drinkers (16%). Het merendeel hiervan dronk de afgelopen 4 weken 1 à 2 keer (70%), 28% dronk 3 tot 11 keer alcohol en 1% 11 keer of vaker. Zij drinken vooral bier (59%), breezers of andere kant-en-klare mixdrankjes (56%) en wijn of champagne (36%). De actuele drinkers zijn in 2011 niet meer of minder alcohol gaan drinken dan in 2007. Figuur 3 (pagina 3) geeft een aantal indicatoren voor de hoeveelheid alcohol weer. De jongeren die 20 glazen alcohol of meer per week drinken, zijn ook binge-drinkers; zij hebben bij minstens één gelegenheid 5 of meer glazen alcohol gedronken. Van alle binge-drinkers heeft 5% 20 glazen alcohol of meer per week gedronken. Jongens drinken vaker 20 glazen alcohol of meer per week dan meisjes. Waar drinken deze actuele drinkers van 12 t/m 15 jaar en hoe komen ze aan alcohol? Deze jongeren drinken vooral bij anderen thuis (47%) of thuis met anderen (38%). Ruim de helft (51%) van de jongeren die thuis met anderen drinken, krijgt de alcohol van de ouders. 39% drinkt in een disco en 30% in een café, bar, snackbar of op een terras. 29% van de in de disco drinkende jongeren en 35% die drinkt in een café, bar, snackbar of op een terras, koopt de alcohol zelf. Dit toont aan dat alcoholverstrekkers de leeftijdsgrenzen niet altijd correct naleven. Jongeren laten ook wel oudere vrienden de alcohol kopen, om deze vervolgens zelf op te drinken. Dit doet 27% van de jongeren die alcohol drinkt in een disco en 21% van de jongeren die drinkt in een café, bar, snackbar of op een terras. 10% drinkt in een keet, hok of schuur. Deze jongeren krijgen de alcohol meestal van vrienden (23%). 4% drinkt in de sportkantine of bij een vereniging. Hier krijgt 39% de alcohol van vrienden en koopt 28% het zelf. Verbieden ouders het drinken van zoveel alcohol door 12 t/m 15 jarigen? Ouders van kinderen onder de 16 jaar die recent en veel alcohol drinken verbieden dit nauwelijks. Figuur 3 toont aan dat 24% van de 12 t/m 15 jarige actuele drinkers in de afgelopen 4 weken dronken of aangeschoten is geweest. Van deze groep jongeren geeft 5% aan dat zij geen alcohol mogen drinken van hun ouders. En ouders verbieden het drinken van alcohol bij 6% van de jongeren die 20 glazen alcohol of meer per week drinken (2%). Bij de jongeren die in de afgelopen 4 weken een bingedrinker zijn geweest (44%), is dit 4%. Zijn deze actuele drinkers van 12 t/m 15 jaar zélf van plan minder te gaan drinken? 9% is zeker/waarschijnlijk van plan om binnenkort minder alcohol te gaan drinken. 30% is zeker/waarschijnlijk van plan om binnenkort niet meer dronken te worden. Actuele drinkers van 16 t/m 18 jaar West-Brabant kent onder haar jongeren van 16 t/m 18 jaar naar schatting 19.078 actuele drinkers (78%). De meeste van hen hebben in de afgelopen 4 weken 3 tot 11 keer alcohol gedronken (61%), gevolgd door 1 à 2 keer (32%) en 11 keer of vaker (7%). 24% drinkt op doordeweekse dagen, 4% drinkt op alle drie de weekenddagen, 27% op 2 weekenddagen en 45% op 1 weekenddag. Bier is ook op deze leeftijd het meest populair (69%). Ruim de helft drinkt zelf gemixte mixdrankjes (51%), 49% breezers of andere kant-en-klare mixdrankjes en 48% wijn of champagne. De jongeren in deze leeftijdscategorie zijn in 2011 niet minder alcohol gaan drinken dan in 2007. Figuur 3 geeft een aantal indicatoren voor de hoeveelheid alcohol weer. Bijna alle jongeren die 20 glazen alcohol of meer per week drinken, zijn ook binge-drinkers: zij hebben bij minstens één gelegenheid 5 of meer glazen alcohol gedronken. 15% van de binge-drinkers drinkt 20 glazen of meer per week. Jongens drinken grotere hoeveelheden alcohol dan meisjes. 4
Wat vinden ouders van het drinken van zoveel alcohol door 16 t/m 18 jarigen? Te weinig ouders van jongeren die recent en veel alcohol drinken vanaf 16 jaar vinden dat zij minder moeten drinken. Bijna de helft van de 16 t/m 18 jarigen (46%) is in de afgelopen 4 weken dronken of aangeschoten geweest (zie figuur 3, pagina 3). Bij 12% hiervan, vindt de ouders dat ze minder alcohol zouden moeten drinken. Van de drinkers van 20 of meer glazen alcohol per week (10%), geeft 24% aan dat hun ouders vinden dat ze hun alcoholgebruik zouden moeten minderen. Bij de binge-drinkers is dit 10%. Het merendeel heeft aan binge-drinken gedaan (70%). Zijn deze actuele drinkers van 16 t/m 18 jaar zélf van plan minder te gaan drinken? 6% is zeker/waarschijnlijk van plan om binnenkort minder alcohol te gaan drinken. 21% is zeker/waarschijnlijk van plan om binnenkort niet meer dronken te worden. Waar drinken deze actuele drinkers van 16 t/m 18 jaar en hoe komen ze aan alcohol? Veelal drinken jongeren in een café, bar, snackbar of op een terras (66%). 52% drinkt in de disco. Daarnaast drinkt 14% alcohol in de sportkantine of bij een vereniging; 4% drinkt alcohol in een keet, hok of schuur. Deze groep van 16 t/m 18 jarigen mag zelf alcohol kopen; de meeste jongeren doen dit dan ook zelf. Dit geldt ook voor thuis met anderen alcohol drinken. 17% krijgt hier de alcohol van de ouders. Conclusies In 2011 drinken minder jongeren van 12 t/m 18 jaar alcohol, in vergelijking met 2007. Toch heeft in West- Brabant nog steeds 52% wel eens alcohol gedronken. 43% dronk in de afgelopen 4 weken alcohol. Jongeren beginnen op latere leeftijd met het drinken van alcohol. In West-Brabant heeft 62% voor het eerst alcohol gedronken onder de 16 jaar (was 74%). Vanaf 13-jarige leeftijd drinken in de regio significant meer meisjes dan jongens voor het eerst alcohol. De opvatting van de West-Brabantse ouders dat ze het goed vinden dat hun kind alcohol drinkt, is volgens de jongeren niet veranderd in de periode 2007-2011. Significant meer jongeren geven aan dat hun ouders niet weten dat zij alcohol drinken. Dat ouders er niets van zeggen dat hun kind alcohol drinkt, komt bij meisjes vaker voor dan bij jongens. De actuele drinkers drinken nog steeds veel. Jongens drinken grotere hoeveelheden alcohol dan meisjes. De rol van de ouders in het verbieden van (minder) alcohol is nog onvoldoende. Resultaten van Think Before You Drink Think Before You Drink heeft meetbare doelstellingen opgesteld. Deze sluiten aan bij de cijfers uit de gezondheidsenquêtes van de GGD West-Brabant onder jongeren van 12 t/m 18 jaar. Uitgangspunten vormen de cijfers uit 2007, waarbij streefpercentages zijn vastgesteld. De nieuwe cijfers uit 2011 1 geven een indicatie voor de resultaten van Think Before You Drink, maar tonen vooral ook de veranderingen t.o.v. 2007. De leeftijd waarop jongeren hun eerste glas alcohol drinken is onder 12 t/m 15 jarigen in West-Brabant: - jonger dan 12 jaar: 2%, significant gedaald, zelfs lager dan het streefpercentage (doelstelling: 3%; in 2007: 6%) - 12 of 13 jaar: 11%, significant gedaald (doelstelling: 10%; in 2007: 20%) - 14 of 15 jaar: 11%, niet significant gedaald (doelstelling: 8%; in 2007: 12%) - Het percentage 12 t/m 15 jarigen in West-Brabant dat recent alcohol heeft gedronken (in de afgelopen 4 weken), is significant gedaald tot 16% (doelstelling: 11%, in 2007: 22%) Het percentage jongeren in West-Brabant dat recent aangeschoten of dronken is geweest (in de afgelopen 4 weken): - 12 t/m 15 jarigen: 4%, significant gedaald (doelstelling: 1%; in 2007: 6%) - 16 t/m 18 jarigen: 36%, niet significant gedaald (doelstelling 15%; in 2007: 37%) Het percentage binge-drinkers in West-Brabant (in de afgelopen 4 weken bij één gelegenheid en 5 glazen alcohol of meer gedronken): - 12 t/m 15 jarigen: 8%, significant gedaald (doelstelling: 2%; in 2007: 12%) - 16 t/m 18 jarigen: 55%, niet significant gedaald (doelstelling: 22%; in 2007: 56%) 5
Overall conclusies en aanbevelingen De alcoholcijfers voor jongeren van 12 t/m 15 jaar zijn significant gedaald. Think Before You Drink is hiermee op de goede weg. Echter, de streefcijfers zijn nog niet behaald. Het is daarom erg belangrijk in te blijven zetten op dit probleem: alcohol is erg schadelijk voor deze jonge leeftijdsgroep! Bij de 16 t/m 18 jarigen zien we nauwelijks een daling van het overmatig alcoholgebruik. Omdat zij volgens de wet alcohol mogen drinken, vormen zij een moeilijk te beïnvloeden doelgroep. De leeftijdsgrens wordt waarschijnlijk verhoogd tot 18 jaar; ook voor deze jongeren is het zeker belangrijk te blijven investeren in alcoholmatiging. Slechts 4% van de jongeren geeft aan dat hun ouders niet weten dat zij alcohol drinken. Uit de cijfers blijkt ook dat ouders hun kinderen slechts mondjesmaat verbieden om alcohol te drinken, zelfs bij kinderen die onder de 16 jaar recent en veel alcohol drinken. Bronnen 1 - Als onderdeel van de GGD Gezondheidsmonitor West-Brabant heeft de GGD eind 2011 opnieuw een gezondheidsenquête uitgezet onder jongeren van 12 t/m 18 jaar, met o.a. vragen over het alcoholgebruik, de opvatting van ouders hierover en de beschikbaarheid van alcohol. De cijfers van 2011 zijn vergeleken met 2007, toen voor de eerste keer deze leeftijdsgroep een gezondheidsenquête heeft ontvangen. Waarschijnlijk hebben ouders onvoldoende kennis over de schadelijke effecten van alcohol op hun kinderen en/of bezitten zij onvoldoende vaardigheden om hierover met hun kind(eren) te praten. Dit biedt kansen! Het is bekend dat ouders door het stellen van regels een duidelijke invloed hebben op het drinkgedrag van hun kind(eren). Jongeren die regels meekrijgen van hun ouders beginnen later met drinken én drinken minder! Ouders zijn en blijven hiermee een belangrijke doelgroep voor Think Before You Drink, waaraan de komende periode nog meer aandacht moeten worden besteed. 2 - Het landelijk onderzoek van het Trimbos-instituut in 2011 naar middelengebruik onder scholieren, levert ons actuele landelijke referentiecijfers over het alcoholgebruik door jongeren (Verdurmen J, Monshouwer K, et al. Jeugd en riskant gedrag 2011. Kerngegevens uit het peilstationsonderzoek scholieren. Utrecht: Trimbos-instituut, 2012). Colofon Uitgave: Think Before You Drink, september 2012 Auteur: Rebecca Snel-Bareman, GGD West-Brabant Eindredactie: Marnie van Dinther, GGD West-Brabant 6