Beleidsplan Museum Ceuclum 2014 2017 1 INLEIDING Dit beleidsplan is geformuleerd om aan te geven hoe Museum Ceuclum denkt te functioneren in de periode 2014 t/m 2017. Museum Ceuclum onderschrijft de "ICOMdefinitie" (International Council of Museums): "Een museum is een permanente instelling ten dienste van de gemeenschap en haar ontwikkeling, toegankelijk voor het publiek, niet gericht op het maken van winst, die de materiële getuigenissen van de mens en zijn omgeving verwerft, behoudt, wetenschappelijk onderzoekt, presenteert en hierover informeert voor doeleinden van studie, educatie en genoegen." 1.1 Ontstaan en Ontwikkeling van het Museum Ceuclum De Stichting Museum Ceuclum is 4 december 1990 opgericht. De gemeente Cuijk stelde in 1991 de oude kerktoren uit ca. 1480 beschikbaar aan Museum Ceuclum om de vele vondsten van de Werkgroep Archeologie Cuijk (WAC) te kunnen exposeren in een publieke ruimte. Dankzij subsidie van de gemeente en vele sponsoren is deze locatie geschikt gemaakt en ingericht als museum onder de naam Museum Ceuclum. In september 2013 is de bovenverdieping van het pand Maasstraat 17 in gebruik genomen als archiefruimte, depotruimte en archeologisch werkatelier. 1.2 Visie, Missie en Doelstellingen Museum Ceuclum stelt zich ten doel behalve een regionaal historisch museum ook een cultuurhistorisch museum zijn. Dat wil zeggen dat er behalve presentatie van archeologische vondsten ook aandacht is voor de context, voor het verhaal achter het voorwerp, voor de cultuur waaruit het object afkomstig is. Kennis van de geschiedenis van eigen streek kan dan ook verduidelijkt worden door een relatie met gebeurtenissen in groter verband. Dit doel wil het museum op eigentijdse en aansprekende wijze bereiken. Vanuit dit standpunt is het logisch dat er veel aandacht is voor het alledaagse leven van vroegere bewoners. Gerelateerd aan het vondstmateriaal is er veel te zien en te vertellen over de prehistorie en de Romeinse tijd. Over de middeleeuwen en latere tijd zijn schaarsere gegevens, maar ook daar wil het museum een verhaal vertellen. De laatmiddeleeuwse toren waarin het museum is gehuisvest is zelf een cultuurhistorisch object en als zodanig een tot de verbeelding sprekend onderdeel van de collectie. In de dependance Maasstraat 17 worden (nieuwe) vondsten gerubriceerd en gearchiveerd door het Werkatelier Archeologie. Het museum onderscheidt een aantal aandachtspunten die van betekenis zijn bij bovenstaand uitgangspunt; Narratieve component, zowel in beeld als in tekst Educatieve component, jong geleerd oud gedaan Collectiebeheer, bewaren, (laten) conserveren en behouden Maatschappelijke relevantie 1
Naast het selectief verzamelen van objecten, welke in hoofdzaak te maken hebben met de Cuijkse historie, wordt de collectie aan een zo breed mogelijk publiek gepresenteerd. Om deze presentatie te versterken is in 2012 een samenwerkingsverband ontstaan met collega cultuurinstellingen in het centrum, de zogenoemde Cultuurstraat. Hieraan nemen deel: de Beeldentuin, Heemtuin, St. Martinuskerk, Foto Archief Dienst, Werkgroep Archeologie en museum Ceuclum. 2 COLLECTIE De meeste vondsten zijn geschonken of in permanente bruikleen gesteld door leden van het WAC. Naast de kerncollecties zijn er thema tentoonstellingen. Tijdens openstelling van het museum zijn de klokkenstoel en trans van de toren open voor bezichtiging. De vaste collectie van het Museum Ceuclum bestaat uit vier kerncollecties die chronologisch op de vier etages geordend zijn, te weten: 2.1.1 Prehistorie In deze collectie op de begane grond wordt getoond welke voorwerpen er gevonden zijn en hoe de eerste nederzettingen er uit gezien moeten hebben. Met name de ontwikkeling van voorbij trekkende jagerverzamelaars naar de eerste boerennederzettingen in de regio wordt in een aantal panelen zichtbaar gemaakt. Een maquette van een ijzertijdboerderij zoals er gevonden zijn in Haps verduidelijkt het verhaal. 2.1.2 Romeinse tijd Deze rijke collectie op de eerste etage toont de aanwezigheid van de Romeinen gedurende bijna 400 jaar. Vanaf het begin van de jaartelling tot ca. 400 ontwikkelt Cuijk zich van fort tot vicus (dorpje) om later in de 4 de eeuw weer een militaire functie te krijgen als castellum. Restanten van twee tempels, grafvelden en werkplaatsen en met name de spraakmakende brug over de Maas geven Cuijk een unieke plaats in de Romeinse periode. De Romeinse periode is dan ook bijzonder goed vertegenwoordigd met vele unieke vondsten van keldermuur tot vogelfibula. 2.1.3 Middeleeuwen Een enkele opmerkelijke vondst, zoals het muntje uit de tijd van Karel de Grote getuigt van de Merovingische en Karolingische periode. Op de tweede etage wordt verteld over schaarse bewoning gedurende de vroege middeleeuwen.. Van ca. 1000 tot 1400 is Cuijk van enig belang door betrokkenheid van het aanzienlijke geslacht, de Heren van Cuijk. Met name Jan van Cuijk (Cuijk, 1230 - aldaar, 1308) was een belangrijk edelman, ridder en diplomaat. Hij schonk gemeenschappelijke gronden aan boeren in het Land van Cuijk en maakte zich met deze opmerkelijke actie eeuwenlang populair. De klassenmaatschappij wordt beleefbaar uitgebeeld door een harnas, een jonkvrouw op een kerkbank en een gevangene in het zogenoemde Kroetegat. 2.1.4 Periode na 1500 Tussen einde middeleeuwen en halverwege de 20 ste eeuw blijft Cuijk, mede door zijn geïsoleerde ligging tussen Maas en Peel, een bescheiden boerendorp. Door oude foto s en vondsten wordt deze periode uitgebeeld. De nieuwere geschiedenis wordt niet in dit museum, maar elders door de Foto Archief Dienst in beeld gebracht. 2
2.2 Collectieregistratie en -documentatie De gehele collectie van het Museum Ceuclum is geregistreerd en gedocumenteerd door middel van een digitaal systeem, dat is onderverdeeld in een aantal hoofdgroepen. Het bestuur heeft dit computerregistratiesysteem met behulp van subsidie van Erfgoed Brabant in 2012 opgezet. Het museum is voornemens de registratie in AdLib op te nemen. 2.3 Behoud en Beheer 2.3.1 Passieve Conservering De opstelling in een middeleeuwse toren biedt geen mogelijkheden tot verbeteringen in de passieve conservering. De leren schoenrestanten uit Romeinse en middeleeuwse periode bevinden zich in een gesloten vitrine met luchtvochtigheidbeheersing. De nieuwe ruimte aan de Maasstraat biedt wellicht betere mogelijkheden en onderzocht gaat worden in hoeverre hiervan gebruik gemaakt kan worden. 2.3.2 Actieve Conservering Op periodieke basis worden de tentoonstellingsruimtes, de vitrines en tentoongestelde voorwerpen schoongemaakt. Kleine reparaties worden in eigen beheer uitgevoerd. In voorkomende gevallen wordt gebruik gemaakt van externe specialisten. 2.4 Collectievorming In principe beschikt het Museum Ceuclum nog niet over een collectievormingsbeleid. Hierover bestaan echter interne afspraken, de geschiedenis van eigen streek is bepalend en de periode loopt van prehistorie tot halverwege de 19 de eeuw. Om beheerder en medeverantwoordelijken beter en meer verantwoord in staat te stellen het tegenwoordige aanbod, met name waar het bruiklenen, schenkingen en legaten betreft, te registreren, wordt een schriftelijke procedure gevolgd. 3 PUBLIEK De doelgroepen welke het Museum Ceuclum ontvangt zijn jongeren, volwassenen, toeristen, belangstellenden uit de plaatselijke bevolking, leerlingen van basisscholen, studenten van hogescholen en universiteiten, etc. Ook wordt het museum regelmatig op afspraak bezocht door groepen die door medewerkers rondgeleid worden. De locatie aan de Maas en het middeleeuws gebouw als zodanig ondervinden veel waardering van de bezoekers. De toren is ook als trouwlocatie beschikbaar. Vooral bij slechte weersomstandigheden worden binnen de tentoonstellingsruimtes nogal eens foto's voor trouwreportages gemaakt 3. 1 Publieksactiviteiten Het Museum Ceuclum probeert een zo breed mogelijk publiek aan te spreken en gebruikt daarvoor de volgende middelen: Flatscreen Wanneer het publiek het museum bezoekt kan het, desgewenst, eerst een twintig minuten durende presentatie bekijken over het ontstaan en de ontwikkeling van Cuijk. Hierna kan de collectie individueel of onder begeleiding bekeken worden. 3
Touch screen Via een draaibaar geplaatst Touch screen kunnen mensen die slecht ter been zijn toch de collectie bekijken op hoger gelegen etages. Website Sinds eind 2012 beschikt het museum over een eigen website. www.museumceuclum.nl Wisseltentoonstellingen Een terugkerende activiteit is de inrichting van een wisseltentoonstelling. Hierbij worden objecten getoond en informatie verzorgt rond een bepaald thema. Educatieve activiteiten Speciaal voor basisscholen zijn er leskisten te leen die Romeins of middeleeuws lesmateriaal bevatten. Aansluitend komen basisschoolklassen onder begeleiding van hun leerkrachten het museum bezoeken teneinde zich te verdiepen in de geschiedenis van de regio. Rondleidingen voor volwassenen worden regelmatig gegeven. Publicaties Het museum verzorgt publicaties in eigen beheer die rechtstreeks verband houden met de objecten en de geschiedenis van de toren waarin het museum gehuisvest is Instandhouding historische objecten Een activiteit waar het Museum Ceuclum zich ook nadrukkelijk mee bezig houdt, is het meedenken en helpen bij het in stand houden/conserveren van historische objecten. Dit kan objecten betreffen, zowel binnen als buiten de organisatie maar wel binnen de tijdsperiode die door het museum gepresenteerd wordt. Marketing en PR Marketing en Public Relations worden verzorgd door middel van verspreiding van eigen folders, samenwerking met collega cultuurinstellingen verenigd onder de naam Cultuurstraat, aandacht in de pers, radio, tv, etc. 4 BEDRIJFSVOERING 4.1 Huisvesting en veiligheid Het huidige museumgebouw is erg attractief als huisvesting en tegelijk slecht toegankelijk voor minder validen vanwege het verticale concept. Hier hoopt het touch screen uitkomst te bieden. Uitbreiding in het nabij gelegen pand in de Maasstraat zal in de loop van 2014 nieuwe mogelijkheden bieden, enerzijds om voorwerpen, die nu in noodgedwongen in depot gehouden moeten worden in een extra ruimte tentoon te stellen, anderzijds kan hier een studie- en leesruimte gecreëerd worden. De ligging en bereikbaarheid (ook voor gehandicapten) is goed. Aan de te stellen veiligheidseisen en brandvoorschriften wordt voldaan. 4.2 Personeel en Organisatie Het Museum beschikt niet over een beheerder, daar binnen het huidige budget geen ruimte is voor betaalde functies. Het museum heeft regelmatig bij de gemeente aangedrongen op professionele ondersteuning. Naast het bestuur, bestaande uit negen 4
personen, zijn er negenentwintig vrijwilligers. De vrijwilligers verzorgen de bezetting van de balie, schoonmaken van de vitrines, inkoop, beheer leskisten, rondleidingen (coördineren), roosters maken, werkgroep inrichting, technische dienst, verspreiding folders, etc. Het ligt in de bedoeling om het aantal vrijwilligers in de komende jaren uit te breiden, aangezien dit samenhangt met de mogelijkheden tot openstelling. 4.3 Automatisering Zoals vermeld onder 2.2 is het registratiesysteem via een computer nog niet voor publiek beschikbaar. 4.4 Verzekeringen Voor alle personen die zich in het gebouw bevinden is een ongevallen- en aansprakelijkheidsverzekering door de gemeente afgesloten. Tevens beschikt het museum over een rechtsbijstandsverzekering. De collectie is in voldoende mate verzekerd, zowel tegen diefstal als beschadiging. Voor objecten die door het museum op externe locatie zijn uitgeleend worden aparte verzekeringsafspraken gemaakt. 4.5 Financiën en begroting De financiële opzet en de begroting zijn separaat beschikbaar. Als bijlage bij dit beleidsplan is toegevoegd een " Begroting 2013-2017". 5. SAMENVATTING Kort samengevat beoogt dit beleidsplan een planmatige visie te geven voor de jaren 2014-2017. Het voorgestelde plan vereist aanpassingen in organisatie, het personeel, de presentatieruimte en de huisvesting. Het gaat het met name om: Inrichting pand aan de Maasstraat 17 Intensievere samenwerking met gebruikers van dit pand Verbouwing linkerzijde van Maasstraat 17 tot ontvangstruimte Verbetering museale opstellingen Aanvraag ANBI status De naamsbekendheid en de publieke functies zullen versterkt moeten worden. Voorts dienen de mogelijkheden van interactieve middelen te worden onderzocht. Het bestuur hoopt in staat te zijn om, met voldoende middelen, de aangegeven voornemens te realiseren. Bijlage MEERJARENBEGROTING 2013-2017 Colofon Bestuur Stichting Ceuclum Uitgave: Stichting Museum Ceuclum Cuijk, november 2013 5
PLAN VAN AANPAK Voor de komende jaren staan verschillende projecten op de agenda. Inrichten van een voorjaarsexpositie over archeologie zal van februari tot mei 2014 te zien zijn. (Amateur)archeologen vertellen over hun mooiste vondst. De expositie wordt begeleid door een video en een boek. In het najaar 2014 hopen wij de zogenoemde Nutricia-grafvondst in bruikleen te krijgen en te exposeren. Dit betreft een Romeins graf met bijgaven. Gedurende het hele voorjaar 2014 wordt gewerkt aan de inrichting van een archeologische tuin achter het pand in Maasstraat 17. Hier zullen enkele Romeinse weerbestendige vondsten geplaatst worden en ruimte voor een terras gemaakt. In de hele periode wordt gewerkt aan verbetering van de museale opstellingen in het museum. In 2014 krijgt de afdeling Nieuwere Tijd een verhelderde ruimtelijke indeling door chronologische opstelling van de vondsten en aangepaste verlichting. Informatie op panelen wordt uitgebreid met een link naar de kerkdorpen van gemeente Cuijk. In 2014 moet ook de verbouwing van de linkerzijde van het pand Maasstraat 17 tenminste zijn gestart. In de loop van 2014-2015 wordt ook gewerkt aan de ontwikkeling van een organische samenhang tussen de gebruikers van pand Maasstraat 17 en de museumtoren, te weten Werkgroep Archeologie Cuijk, Museum Ceuclum en Toeristisch Informatie Punt voorheen VVV. In het Toeristische Informatie Punt werken elf mensen, bij de Werkgroep Archeologie Cuijk twaalf en bij Museum Ceuclum achtendertig. In 2014 zal de ANBI-status voor de stichting aangevraagd worden. 6