Samenvatting. Q&A Research & Consultancy

Samenvatting Q&A Research & Consultancy

Gemeente van het jaar Vrijdag 17 april 2009 vond de bekendmaking plaats van de Gemeente van het Jaar 2009. Dit was de eerste keer dat deze verkiezing heeft plaatsgevonden in Nederland. Ruim 53.000 burgers hebben hun mening gegeven over hun eigen gemeente. In deze korte rapportage geven we u een overzicht van de resultaten van deze eerste verkiezing. Voor een standaard rapportage of een uitgebreide specifieke rapportage voor uw gemeente kunt u terecht bij Q&A Research & Consultancy. Onderzoeksopzet Het onderzoek heeft online plaatsgevonden waarbij burgers hun beoordeling konden geven op een tiental hoofdonderwerpen. Deze tien hoofdonderwerpen kennen in totaliteit 42 onderliggende aspecten. Het onderzoek geeft inzicht in hoe de inwoners van alle 441 gemeenten die in het onderzoek zijn betrokken deze aspecten beoordelen en hoe belangrijk zij deze vinden. De beoordelingen van de verschillende aspecten zijn gewogen voor het belang en het gewogen cijfer is uiteindelijk gecorrigeerd voor de foutmarge op basis van het aantal waarnemingen per gemeente. Dit heeft uiteindelijk geleid tot een ranglijst. Er zijn resultaten bekend gemaakt per provincie en naar inwonertal. Dit laatste is gedaan in een viertal klassen: Klein (<20.000 inwoners) Middel (20.000 50.000 inwoners) Groot (50.000 100.000 inwoners) Top 25 (>100.000 inwoners) Samenvatting van de onderzoeksresultaten De tien hoofd onderwerpen die aan de orde zijn gekomen staan in onderstaand overzicht met de hoogste gemiddelde score op het hoofdonderwerp per gemeente. Onderwerpen Gemeente Cijfer 1. Veiligheid Groningen 6,97 2. Verkeer & Vervoer Houten 7,45 3. Openbare Ruimte & Afval Houten 7,61 4. Wonen Drechterland 7,74 5. Jeugd & Welzijn Zwolle 7,57 6. Werken & Ondernemen Haarlemmermeer 7,42 7. Winkelaanbod Veenendaal 8,22 8. Recreatie & Toerisme Haarlem 7,73 9. Sociaal Klimaat Groningen 7,70 10. Dienstverlening Gemeente Drechterland 6,75 Het hoogste cijfer is behaald door Veenendaal op het onderwerp Winkelaanbod met een eindcijfer van 8,22. Het laagst gemiddeld van alle onderwerpen werd gescoord op Dienst-verlening Gemeente waarbij Drechterland het hoogste scoorde met een 6,75. In de volgende grafiek kunt u tevens zien hoe belangrijk de verschillende onderwerpen zijn voor uw inwoners. Gemiddeld voor alle gemeenten in Nederland zien we dat veiligheid het belangrijkste onderwerp is voor de burgers. Recreatie en toerisme is voor een inwoner van een gemeente het minst belangrijke onderwerp. Dienstverlening Gemeente Sociaal Klimaat Recreatie & Toerisme Winkelaanbod Werk & Ondernemen Jeugd & Welzijn Wonen Openbare Ruimte & Afval Verkeer & Vervoer Veiligheid Gemiddeld Belangen 3,6% 6,1% 8,0% 7,5% 9,2% 9,6% 11,2% 10,9% 15,8% 18,0% 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14% 16% 18% 20% De mate waarin de verschillende onderwerpen van belang zijn, laten een verschil zien naar mate een gemeente meer inwoners heeft. In het onderzoek hebben we de vier klassen naar inwonertal gebruikt voor de weging van de belangen. De verschillen tussen de gemeenten aan de hand van het inwonertal zijn niet groot maar wel bepalend voor de scores op een aantal onderwerpen. Zoals te zien is in onderstaand grafiek is voor burgers in een kleine gemeente bijvoorbeeld Dienstverlening Gemeente en Winkelaanbod belangrijker dan voor een grote gemeente. 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% Veiligheid Verkeer & Vervoer Openbare Ruimte & Afval Belang aspecten naar inwoneraantal Klein Middel Groot Top 25 Wonen Jeugd & Welzijn Werk & Ondernemen Winkelaanbod Recreatie & Toerisme Sociaal Klimaat Dienstverlening Gemeente Veiligheid, Verkeer & Vervoer en Openbare Ruimte & Afval worden juist belangrijker gevonden door burgers uit grotere gemeenten. Interessant om te zien is dat op de aspecten die het belangrijkst worden niet de hoogste scores worden behaald, duidelijk te zien als de grafiek met belangen vergeleken wordt met de gemiddelde beoordelingen. rapportcijfer 8,0 7,5 7,0 6,5 6,0 5,5 Veiligheid Verkeer & Vervoer Beoordeling aspecten naar inwoneraantal Klein Middel Groot Top 25 Openbare Ruimte & Afval Wonen Jeugd & Welzijn Werk & Ondernemen Winkelaanbod Recreatie & Toerisme Sociaal Klimaat Dienstverlening Gemeente Veiligheid is zeer belangrijk en wordt slecht beoordeeld, en ook dienstverlening is relatief belangrijk maar behaald lage gemiddelde beoordelingen. In de volgende paragrafen zullen we nader ingaan op de 10 hoofdonderwerpen. Bij ieder onderwerp laten we van twee subvragen de vijf hoogste scores zien en van één de laagste vijf scores.

Veiligheid Het onderwerp Veiligheid is onderverdeeld naar de volgende drie aspecten: 1. Het optreden en de aanwezigheid van de politie 2. De hoeveelheid criminaliteit in uw gemeente 3. De mate waarin u zich veilig voelt in uw omgeving Optreden en aanwezigheid politie 1. Groningen 7,00 2. Enschede 6,98 3. Zwolle 6,92 4. Smallingerland 6,81 5. Rijswijk 6,73 85. Westland 5,78 86. Hilversum 5,77 87. De Bilt 5,77 88. Den Helder 5,67 89. Enkhuizen 5,49 Mate waarin men zich veilig voelt in de omgeving 1. Drechterland 7,99 2. Hardenberg 7,84 3. Houten 7,81 4. Goes 7,81 5. Noordoostpolder 7,80 Opvallend is dat het voortreffelijk optreden van de politie niet noodzakelijkerwijs gekoppeld is aan het veilige gevoel in je eigen directe omgeving. Ook is zichtbaar dat burgers zich het veiligst lijken te voelen in een kleinere gemeente. De verschillen in scores tussen de gemeenten in Nederland zijn op het gebied van optreden en aanwezigheid van de politie niet extreem groot. Het grootste verschil op dit vlak is 1,5 punt op basis van rapportcijfers met Groningen als best scorende gemeente en Enkhuizen als hekkensluiter. Verkeer & Vervoer Het onderwerp Verkeer & Vervoer is onderverdeeld naar vijf aspecten: 1. Het aanbod en het functioneren van het openbaar vervoer 2. Het parkeerbeleid en de parkeergelegenheid binnen uw gemeente 3. De verkeersveiligheid in uw buurt 4. De bereikbaarheid van uw gemeente 5. Het onderhoud van wegen en fietspaden Parkeerbeleid en de parkeergelegenheid 1. Huizen 7,88 2. Stadskanaal 7,79 3. Noordoostpolder 7,79 4. Zoetermeer 7,72 5. Dronten 7,67 85. Schiedam 4,90 86. Leiden 4,83 87. Amsterdam 4,77 88. Maastricht 4,74 89. Hilversum 4,72 Aanbod en functioneren van het openbaar vervoer 1. Almere 7,99 2. Rijswijk 7,94 3. Zoetermeer 7,53 4. Purmerend 7,49 5. Den Haag 7,47 Grote gemeenten scoren minder goed op parkeerbeleid en parkeergelegenheid, maar beter op het aanbod en het functioneren van het openbaar vervoer dan kleine gemeenten. Een uitzondering is Zoetermeer, die op beide aspecten in de top vijf staat. De scores op het gebied van parkeerbeleid lopen extreem uit elkaar. Maarliefst drie volle punten verschil. Op dit vlak worden de nodige onvoldoendes uitgedeeld door burgers van diverse gemeenten. De vijf slechtst scorende gemeenten krijgen zelfs een forse onvoldoende. Hilversum is de laagst scorende gemeente gevolgd door Maastricht en Amsterdam. Openbare ruimte & Afval Het onderwerp Openbare ruimte & Afval is onderverdeeld naar vijf aspecten: 1. Het onderhoud van trottoirs en pleintjes 2. De hoeveelheid groenvoorzieningen 3. Het onderhoud van perken, plantsoenen en parken 4. Het functioneren van de afvaldiensten 5. Het schoonhouden van de straat Onderhoud trottoirs en pleintjes 1. Houten 7,15 2. Rijswijk 6,90 3. Goes 6,79 4. Amstelveen 6,76 5. Veenendaal 6,74 85. Emmen 5,70 86. Schiedam 5,58 87. Zaanstad 5,41 88. Roosendaal 5,22 89. Den Helder 5,20 Functioneren van de afvaldiensten 1. Houten 8,01 2. Goes 7,89 3. Dronten 7,89 4. Drechterland 7,86 5. Smallingerland 7,85 Noemenswaardig is dat kleine gemeenten over het algemeen het best scoren op het functioneren van de afvaldiensten. Het onderhoud van trottoirs en pleintjes wordt het laagst beoordeeld binnen de categorie Openbare Ruimte & Afval, waarbij de laagste vijf allen een onvoldoende hebben behaald. De afstand tussen de best en de slechtst scorende gemeenten zijn beperkt tot bijna twee punten op de tienpuntsschaal. Den Helder is regelmatig in de onderste regionen aan te treffen zo ook op het vlak van onderhoud trottoirs en pleintjes.

Wonen Het onderwerp Wonen is onderverdeeld in drie aspecten: 1. De woonomgeving 2. De leefbaarheid (stedenbouwkundige gebruiksen belevingswaarde) 3. De prijs/kwaliteitverhouding van de woningen Woonomgeving 1. Drechterland 8,05 2. Houten 7,99 3. Dronten 7,89 4. Rijswijk 7,87 5. De Bilt 7,86 85. Zaanstad 7,17 86. Hilversum 7,14 87. Leiden 7,09 88. Schiedam 7,06 89. Roosendaal 7,02 Prijs/kwaliteitverhouding woningen 1. Noordoostpolder 7,54 2. Drechterland 7,53 3. Dronten 7,48 4. Lelystad 7,37 5. Enkhuizen 7,33 Burgers zijn tevreden over hun woonomgeving; alle gemeenten behaalden een cijfer boven de zeven. In de provincie Flevoland is men het meest tevreden over de prijs/kwaliteitverhoudingen van de woningen met de gemeenten Noordoostpolder, Dronten en Lelystad in de top vijf. Jeugd & Welzijn Het onderwerp Jeugd & Welzijn is onderverdeeld in zeven aspecten: 1. De gezondheidszorgvoorzieningen 2. Welzijnsvoorzieningen: ouderen en gehandicapten 3. Welzijnsvoorzieningen: kinderen en jeugd 4. De kindvriendelijkheid in uw gemeente 5. Het aanbod van basisscholen 6. Het aanbod van middelbarescholen 7. Het aanbod van vervolg onderwijs (MBO, HBO, WO) Aanbod middelbare scholen 1. Zwolle 7,98 2. Oss 7,86 3. Woerden 7,84 4. Etten-Leur 7,83 5. Smallingerland 7,83 85. Maassluis 6,67 86. Houten 6,63 87. Steenwijkerland 6,58 88. Beek 4,95 89. Drechterland 4,90 Kindvriendelijkheid 1. Houten 7,74 2. Drechterland 7,62 3. Dronten 7,37 4. Goes 7,36 5. Smallingerland 7,30 Het valt op dat Houten de meest kindvriendelijke gemeente is maar ook één van gemeenten is die het laagst scoort op het aanbod van middelbare scholen. Ook is opvallend dat Drechterland bij veel aspecten in de top vijf staat, maar het slechtst beoordeelde aanbod van middelbare scholen heeft van alle gemeenten. De verschillen op het gebied van de middelbare scholen is groot met ruim drie punten verschil tussen de best scorende gemeente Zwolle en de slechtst scorende gemeente. Groningen, de overall winnaar dit jaar, kreeg de beste score voor hoger en Universitair onderwijs. Werk & Ondernemen Het onderwerp Werk & Ondernemen is onderverdeeld in twee aspecten: 1. De werkgelegenheid 2. Het bedrijfsklimaat Werkgelegenheid 1. Haarlemmermeer 7,50 2. Etten-Leur 7,30 3. Westland 7,28 4. Amstelveen 7,21 5. Zwolle 7,19 85. Emmen 6,11 86. Maassluis 6,08 87. Heerlen 5,97 88. Stadskanaal 5,69 89. Den Helder 5,35 Bedrijfsklimaat 1. Amstelveen 7,37 2. Haarlemmermeer 7,35 3. Houten 7,34 4. Barendrecht 7,30 5. Rijswijk 7,29 Een goed bedrijfsklimaat in Amstelveen en Haarlemmermeer leidt ook tot een goed cijfer voor werkgelegenheid voor beide gemeenten. Het verschil tussen de best in class op het gebied van werkgelegenheid Haarlemmermeer en de slechtst presterende gemeenten is groot. Den Helder, gevolgd door Stadskanaal en Heerlen scoorden op het gebied van werkgelegenheid een onvoldoende.

Winkelaanbod Het onderwerp Winkelaanbod is onderverdeeld in drie aspecten: 1. De afstand tot de winkelfaciliteiten 2. De diversiteit in het aanbod van winkels 3. Uw algemene tevredenheid over de winkelfaciliteiten Afstand tot winkelfaciliteiten 1. Rijswijk 8,27 2. Leidschendam-Voorburg 8,20 3. Veenendaal 8,19 4. Amstelveen 8,12 5. Veldhoven 8,08 85. Zaanstad 7,17 86. Almelo 7,12 87. Hellendoorn 6,98 88. Steenwijkerland 6,80 89. Terneuzen 6,53 Diversiteit winkelaanbod 1. Veenendaal 8,26 2. Roermond 8,18 3. Etten-Leur 8,05 4. Leidschendam-Voorburg 8,02 5. Haarlem 7,99 Veenendaal scoort verassend goed op winkelaanbod en staat meerdere malen in de top vijf. Noemenswaardig is de afwezigheid van grote winkelsteden zoals Amsterdam, Den Haag en Utrecht in de top in de categorie winkelaanbod. Zeker als bedacht wordt dat uit andere onderzoeken van Q&A deze steden altijd in de top staan van aantrekkelijke winkelsteden. Blijkbaar wennen de inwoners van de grote steden snel aan hun aanbod en verwachten ze steeds meer. De verschillen zijn enigszins beperkt en alle gemeenten scoren ruime voldoendes. Recreatie & Toerisme Het onderwerp Recreatie & Toerisme is onderverdeeld in zes aspecten: 1. De uitgaansmogelijkheden en horeca aanbod 2. De culturele voorzieningen 3. Het aanbod van verenigingen, clubs en cursussen 4. De sportvoorzieningen 5. De aanwezigheid en kwaliteit van natuur en recreatiegebied (strand, duinen, bos) 6. Het aanwezige toerisme Uitgaansmogelijkheden en horeca aanbod 1. Groningen 8,19 2. Breda 7,95 3. Enschede 7,78 4. Maastricht 7,73 5. Amsterdam 7,72 85. Haarlemmermeer 5,70 86. Lelystad 5,67 87. Dronten 5,64 88. Zwijndrecht 5,04 89. Nieuwegein 4,98 Aanwezigheid en kwaliteit van natuur en recreatiegebied 1. Velsen 8,44 2. Apeldoorn 8,33 3. Hellendoorn 8,28 4. De Bilt 8,25 5. Vlissingen 8,21 De top vijf uitgaansmogelijkheden zijn niet verassend te vinden in steden met meer dan 100.000 inwoners. Natuur en recreatie heeft zeer hoge scores met de top vijf allen met een ruime acht. Velsen scoort opvallend hoog voor de kwaliteit van natuur en recreatie gebied, maar staat van de 42 aspecten zesmaal bij de laagste vijf. De verschillen zijn zeer groot op het gebied van de horeca met ruim 3,5 punt verschil tussen Groningen en hekkensluiter Nieuwegein. Sociaal Klimaat Het onderwerp Sociaal Klimaat is onderverdeeld in drie aspecten: 1. De sfeer en gezelligheid 2. Binnen de gemeente georganiseerde evenementen en festiviteiten 3. De samenstelling van de Gezelligheid en sfeer 1. Breda 8,02 2. Groningen 8,00 3. Enkhuizen 7,96 4. 's-hertogenbosch 7,89 5. Maastricht 7,88 85. Zwijndrecht 6,03 86. Schiedam 6,01 87. Lelystad 5,97 88. Nieuwegein 5,57 89. Den Helder 5,54 Binnen de gemeente georganiseerde evenementen en festiviteiten 1. Deventer 8,00 2. Breda 7,81 3. Nijmegen 7,80 4. Bergen op Zoom 7,79 5. Etten-Leur 7,64 Bij Gezelligheid & Sfeer valt Enkhuizen op als kleine gemeente tussen de grote gemeenten. In de onderste regionen komen we wederom Den Helder en Nieuwegein tegen met dikke onvoldoendes. Breda scoort het best op gezelligheid en sfeer en als één na beste gemeente op het gebied van de georganiseerde evenementen en festiviteiten

Dienstverlening gemeente Het onderwerp Dienstverlening onderverdeeld in vijf aspecten: Gemeente is 1. Het functioneren van het gemeentebestuur en de organisatie in het algemeen 2. De hoogte van de prijzen die uw gemeente rekent (belastingen, heffingen, andere tarieven) 3. De mate waarin uw gemeente u betrekt bij beslissingen en u informatie verschaft 4. De kwaliteit van de service en klachtenbehandeling 5. De toekomstplannen die uw gemeente heeft Weet u wie uw burgemeester is? Vindt u uw burgemeester een leuk persoon? In dit hoofdstuk zullen we een aantal vragen bekijken uit het thematische gedeelte van het onderzoek. De antwoorden op deze vragen wogen niet mee in de eindcijfers van de gemeenten. In Limburg en Utrecht vind men de burgemeester over het algemeen het minst leuk. In Zeeland vinden burgers hun burgemeester relatief vaak een leuk persoon. Een van de thematische onderwerpen was de burgemeester van de gemeente. Dit thema is in kaart gebracht per provincie. De eerste vraag luidde, Weet u wie uw burgemeester is?. In Drenthe weet 79% van de burgers wie hun burgemeester was terwijl in Flevoland het gemiddelde op 95% ligt zoals zichtbaar op de kaart. Functioneren van het gemeentebestuur en de organisatie in het algemeen 1. 2. 3. 4. 5. Huizen Drechterland Zoetermeer Woerden Etten-Leur 6,90 6,88 6,75 6,73 6,73 85. 86. 87. 88. 89. Schiedam Hilversum Zaanstad Almelo Den Helder 5,52 5,49 5,39 5,36 3,30 GEMIDDELD: 56% JA 12% NEE 32% WEET NIET Kwaliteit van de service en klachtenbehandeling 1. 2. 3. 4. 5. Houten Drechterland Huizen Etten-Leur Smallingerland 6,75 6,71 6,67 6,60 6,49 Dienstverlening is de laagst scorende categorie overall en de enige categorie waarbij er een gemeente is die lager scoort dan een vier. Den Helder is deze uitschieter en behaalt ook overall de laatste plaats op de ranglijst. Den Helder staat bij maarliefst 25 van de 42 aspecten bij de laatste vijf. Zaanstad volgt met 20 keer bij de laatste vijf en daarna Schiedam met 19 keer. De verschillen zijn extreem groot met 3,6 punt. Als we echter naar de gemiddelde afstand kijken is het verschil tussen hoog en laag 1,2 punt. Leukste: Woerden Minst leuke: Gouda Voor de rest van de vragen over de burgemeester is een indexcijfer gebruikt, bestaande uit het percentage mensen die de vraag met Ja beantwoorde min het percentage Nee. Hierbij werd de derde antwoordcategorie Weet niet niet mee genomen.

Vindt u uw burgemeester betrouwbaar? Is uw burgemeester toe aan vervanging? Burgers in Flevoland hebben het minste vertrouwen in hun burgemeester. In Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel en Zeeland vind men de burgemeester het meest betrouwbaar Groningen is de provincie waar men het vaakst van mening is dat de burgemeester toe is aan vervanging.. GEMIDDELD: 55% JA 8% NEE 37% WEET NIET Meest betrouwbaar: Oss Minst betrouwbaar: Den Helder GEMIDDELD: 17% JA 62% NEE 21% WEET NIET Meest toe aan vervanging: Den Helder* Minst toe aan vervanging: De Bilt * De burgemeester van Den Helder is inmiddels al vervangen.

De top 50 Gemeenten van Nederland 1. Groningen 6,78 18. Smallingerland 6,40 35. Utrecht 6,29 2. Zwolle 6,71 19. Almere 6,39 36. Purmerend 6,29 3. Zoetermeer 6,67 20. Deventer 6,39 37. Ede 6,28 4. Breda 6,63 21. Apeldoorn 6,37 38. Dronten 6,28 5. Enschede 6,62 22. Maastricht 6,37 39. Leeuwarden 6,28 6. Alkmaar 6,62 23. Haarlem 6,36 40. Doetinchem 6,27 7. Amersfoort 6,59 24. Veldhoven 6,36 41. Hengelo 6,26 8. Amstelveen 6,58 25. Emmen 6,33 42. Vlaardingen 6,25 9. Rijswijk 6,56 26. Wijchen 6,33 43. Dordrecht 6,25 10. Leidschendam-Voorburg 6,53 27. Drechterland 6,33 44. Oss 6,25 11. Etten-Leur 6,52 28. Arnhem 6,33 45. Helmond 6,24 12. Houten 6,49 29. Huizen 6,33 46. Heerhugowaard 6,24 13. 's-hertogenbosch 6,44 30. Veenendaal 6,32 47. Lelystad 6,24 14. Nijmegen 6,42 31. Goes 6,32 48. Roermond 6,24 15. Den Haag 6,41 32. Tilburg 6,31 49. Hellevoetsluis 6,24 16. Assen 6,41 33. Eindhoven 6,30 50. Stadskanaal 6,22 17. Amsterdam 6,41 34. Haarlemmermeer 6,30

Aantal gemeenten met meer dan 60 beoordelingen Gemeente N Amsterdam 1237 Dordrecht 239 Gouda 145 Wijchen 100 Oud-Beijerland 83 Horst aan de Maas 69 Rotterdam 1121 Delft 238 Oss 134 De Bilt 100 Delfzijl 83 Leudal 69 Den Haag 976 Heerlen 235 Hellevoetsluis 132 Harderwijk 99 Waalwijk 83 Oude IJsselstreek 69 Almere 677 Deventer 231 Heerhugowaard 130 Soest 99 Zevenaar 82 Waddinxveen 69 Utrecht 543 Assen 229 Middelburg 129 Heusden 98 Pijnacker-Nootdorp 82 Rijssen-Holten 68 Eindhoven 513 Hoorn 229 Velsen 127 Uden 97 Utrechtse Heuvelrug 82 Culemborg 68 Tilburg 490 Ede 218 Zeist 126 Venray 96 Landgraaf 82 Noordenveld 67 Groningen 449 Den Helder 218 Oosterhout 126 Meppel 95 Moerdijk 80 Stein 67 Breda 438 Leeuwarden 216 Houten 124 Geldrop-Mierlo 95 Borger-Odoorn 80 IJsselstein 67 Amersfoort 402 Roosendaal 209 Zutphen 124 Kerkrade 95 Heemskerk 79 Deurne 66 Maastricht 384 Hellendoorn 203 Etten-Leur 121 Heerenveen 94 Overbetuwe 78 Teylingen 66 Zoetermeer 381 Hilversum 203 Veldhoven 118 Sneek 94 Dongen 78 Bernheze 66 Apeldoorn 364 Venlo 201 Hardenberg 118 Enkhuizen 92 Uithoorn 77 Coevorden 66 Zaanstad 360 Hengelo 196 Smallingerland 117 Oldenzaal 92 Barneveld 76 Epe 65 Arnhem 356 Westland 190 Doetinchem 116 Kampen 92 Boxmeer 76 Echt-Susteren 65 Haarlemmermeer 352 Capelle aan den IJssel 186 Zwijndrecht 116 Leusden 90 Tytsjerksteradiel 75 Beek 64 's-hertogenbosch 346 Helmond 184 Huizen 114 Schouwen-Duiveland 90 Twenterand 75 Duiven 64 Nijmegen 338 Alphen aan den Rijn 180 Stadskanaal 114 Rheden 89 Binnenmaas 74 Ermelo 64 Haarlem 335 Leidschendam-Voorburg 179 Vlissingen 114 Lansingerland 89 Hoogezand-Sappemeer 74 Langedijk 64 Enschede 321 Nieuwegein 176 Dronten 111 Tiel 89 Bronckhorst 73 Drimmelen 64 Zwolle 318 Bergen op Zoom 174 Woerden 108 Wageningen 88 Aa en Hunze 72 Woensdrecht 63 Amstelveen 269 Vlaardingen 169 Ridderkerk 108 Weert 88 Midden-Drenthe 72 Sluis 62 Spijkenisse 265 Hoogeveen 167 Noordoostpolder 108 Lingewaard 87 Skarsterlân 71 Tholen 62 Lelystad 264 Schiedam 165 Maassluis 107 Beverwijk 87 Hendrik-Ido-Ambacht 71 Castricum 61 Alkmaar 255 Almelo 155 Steenwijkerland 107 Berkelland 87 Bussum 71 Renkum 61 Purmerend 255 Roermond 154 Goes 104 Papendrecht 86 Veghel 70 Zeewolde 60 Sittard-Geleen 252 Rijswijk 150 Barendrecht 104 Katwijk 84 Hulst 70 Leiderdorp 60 Leiden 248 Terneuzen 149 Drechterland 102 Gorinchem 84 Diemen 70 Nijkerk 60 Emmen 247 Veenendaal 147 Maarssen 102 Veendam 84 Valkenswaard 69 Maasgouw 60

Contactgegevens Q&A Research & Consultancy Maanlander 11 3824 MN Amersfoort T: 0031 (0) 33 2454637 F: 0031 (0) 33 2457690 W: www.q-and-a.nl E: info@q-and-a.nl Gemeente van het Jaar 2009 2009 Q&A Research B.V., Amersfoort. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar worden gemaakt, in enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën of op enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Q&A Research B.V.