Het Astma Formularium
Het Astma Formularium een praktische leidraad dr. J.C.C.M. in t Veen dr. N.H. Chavannes Houten 2011
Ó 2011 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën of opnamen, hetzij op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet j o het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Samensteller(s) en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een betrouwbare uitgave te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden voor drukfouten en andere onjuistheden die eventueel in deze uitgave voorkomen. ISBN 978 90 313 8640 6 NUR 870/871 Ontwerp omslag: Designworks, Oud Gastel Ontwerp binnenwerk: Studio Bassa, Culemborg Automatische opmaak: Pre Press Media Groep, Zeist Bohn Stafleu van Loghum Het Spoor 2 Postbus 246 3990 GA Houten www.bsl.nl
Inhoud Over de auteurs 7 Voorwoord 9 1 Pathofysiologie en etiologie 1 1 1.1 Wat is astma? 1 1 1.2 Pathologie 1 2 1.3 Pathofysiologie 1 3 1.4 Etiologie 1 6 2 Epidemiologie 23 3 Diagnostiek 27 3.1 Anamnese 27 3.2 Lichamelijk onderzoek 29 3.3 Longfunctie 30 3.4 Reversibiliteit 32 3.5 Provocatietests 33 3.6 Niet-invasieve technieken om luchtweginflammatie vast te stellen 35 3.7 Aanvullend onderzoek 35 3.8 Differentiaaldiagnose en overlap COPD 37 3.9 Astma en COPD 38 4 Ziekteclassificatie en behandeldoelen 40 4.1 NHG en GINA: controle 40 4.2 Perifere inflammatie 42 4.3 Fenotype 43 5 Behandeling 47 5.1 Niet-medicamenteus 47 5.2 Medicamenteus 5 1
6 Het Astma Formularium 5.3 Behandelstrategieën ICS 60 5.4 Inhalatorkeuze 6 1 5.5 Behandeling van een exacerbatie 63 5.6 Zwangerschap en astma 66 5.7 Zelfmanagement 69 5.8 Experimenteel 70 5.9 Ernstig astma 70 6 Monitoring, controle, verwijzing 75 6.1 Monitoring 75 6.2 Controlefrequentie 76 6.3 Verwijzing naar de tweede lijn 77 7 Organisatie van zorg 78 7.1 Verantwoordelijkheden en samenwerking 78 7.2 Consultatie of verwijzing 78 7.3 De rol van de praktijkondersteuner of longverpleegkundige 79 7.4 De rol van de apotheker 80 7.5 Aandachtspunten voor bespreking/afstemming in de regio 80 Gebruikte literatuur 82 Geneesmiddelenoverzicht 89
Over de auteurs dr. j.c.c.m. in t veen Longarts, Afdeling Longziekten, Sint Franciscus Gasthuis, Rotterdam dr. n.h. chavannes Huisarts, Associate Professor, Afdeling Public Health en Eerstelijns Geneeskunde, Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden
Voorwoord Astma is een veelvoorkomende aandoening, in alle leeftijdscategorieën. Astma staat op de zesde plaats van redenen waarom mensen de huisarts bezoeken. De helft van de patiënten met astma heeft ook contact met een specialist. Er is dus meer dan voldoende reden om Het Astma Formularium aan u te presenteren. Het boekje is vooral bedoeld als bondig naslagwerk in de dagelijkse praktijk, in zowel de eerste als de tweede lijn. Gezien de opzet van het boekje, kan de inhoud nooit volledig alle facetten van de ziekte astma bronchiale dekken. Toch hopen wij dat we er in grote lijnen in geslaagd zijn om alle domeinen te benoemen. Bij de samenstelling van het boek hebben de NHG-standaard en de GINA-richtlijn nadrukkelijk als basis gediend. Hans in t Veen Niels Chavannes