TL-buizen en -armaturen

Transcriptie

1 TL-buizen en -armaturen Omschrijving Kwikdamp-verlichtingselementen kunnen opgesplitst worden in twee fracties: - Armaturen; - Lampen. De verwerking van kwikdamp-verlichtingselementen houdt risico s in voor de verspreiding van gevaarlijke stoffen in het milieu, met name door de aanwezigheid van mogelijk PCB-houdende condensatoren in de armaturen, en van kwik in de lampen. De aandacht zal verder toegespitst worden op deze twee aspecten. De Hg-aanwezigheid in de verschillende soorten kwikdamplampen hangt af van merk en kleurtype, en bedraagt bij benadering: - Buislamp (TL): 120 mg/kg metallisch kwik voor oudere types, de nieuwe generatie van TL lampen bevat beduidend minder kwik (20 mg/kg); - Spaarlamp (SL/PL): 120 mg/kg metallisch kwik (spreiding: onbekend); - Hogedruk Hg-damplamp (HPL): 1000 tot 2000 mg/kg metallisch kwik (spreiding: van 14 tot 415 mg per lamp); - Hogedruk NaHg-damplamp (SON): 200 mg/kg NaHg amalgaam (spreiding: van 4 tot 40 mg per lamp). Vroeger werden in TL-armaturen condensatoren toegepast met mogelijk PCB-houdende olie als diëlectricum. Sinds 1986 is de aanmaak en de verkoop van PCB-houdende toestellen echter bij wet verboden, en treedt een uitdovend effect op in het aantal in omloop zijnde PCB-houdende condensatoren. Gezien de lange levensduur is het echter te verwachten dat er nog geruime tijd PCB-houdende condensatoren in gebruik zullen zijn. Specifieke toepasselijke wetgeving Vlaamse wetgeving Het uitvoeringsbesluit van het Afvalstoffendecreet, namelijk het Besluit van de Vlaamse Regering van 17 december 1997 houdende het Vlaams Reglement inzake afvalvoorkoming en beheer (VLAREA), dat in werking trad 1 juni 1998: Momenteel is een aanpassing van VLAREA in voorbereiding, waarin o.a. de term bruin- en witgoed vervangen wordt door de term afgedankte elektr(on)ische apparatuur. Dit houdt in dat de vroegere aanvaardingsplicht voor bruin- en witgoed uitgebreid wordt met o.a. verlichtingsarmaturen.

2 Federale wetgeving KB van 09/07/1986 tot reglementering van de stoffen en preparaten die PCB s en PCT s bevatten: Dit KB verbiedt het op de markt brengen van PCB- en PCT-houdende stoffen en apparaten. Europese Unie Richtlijn 96/59/EG betreffende de verwijdering van PCB s en PCT s: Deze richtlijn bepaalt dat alle apparaten, die volgens de bepalingen van de richtlijn moeten worden geïnventariseerd, uiterlijk op 31/12/2010 moeten gereinigd en/of verwijderd zijn. Verder verbiedt deze richtlijn ook de import en export van PCB s, PCT s, en PCB- en PCT-houdende producten. Voorstel voor een Richtlijn van het Europese Parlement en de Raad betreffende afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (2001/C 240 E/36): Het voorstel omvat maatregelen voor de preventie van afval afkomstig van elektrische en elektronische apparatuur. Er wordt voorgesteld dat de lidstaten een systeem uitwerken voor een gescheiden inzameling en een adequate verwerking. De opgezette systemen moeten gefinancierd worden door de producenten. Er worden gekwantificeerde doelstellingen voor hergebruik, recyclage en nuttige toepassing vastgesteld. Deze richtlijn komt neer op een aanvaardingsplicht voor afgedankte elektrische en elektronische apparatuur, waaronder ook verlichtingsapparatuur (armaturen en lampen). Dit impliceert dat ini de toekomst ook in Vlarea de aanvaardingsplicht van verlichtingsapparatuur zal opgenomen worden. Internationaal kader Conventie van Stockholm (22 mei 2001): Deze conventie beoogt de bescherming van de menselijke gezondheid en die van het milieu tegen persistente organische polluenten. De productie van dergelijke polluenten wordt krachtens de Conventie verboden. Nog volgens de Conventie is de import en export van PCB s en PCB-houdende producten enkel toegelaten ten behoeve van de vernietiging ervan, zoals beschreven in de Conventie van Basel aangaande de controle op het grensoverschrijdend vervoer van gevaarlijk afval. Hoeveelheden De jaarlijkse hoeveelheid ingezamelde kwikdamplampen is niet exact gekend. Uit de studie Niet-gecontroleerde PCB-houdende producten in België blijkt wel dat het totaal aantal armaturen in particuliere en bedrijfsgebouwen in België gelegen is tussen 13 en 27

3 miljoen stuks [1]. Gesteld dat de gemiddelde armatuur 2 lampen bevat, dan zijn er in België zowat 40 miljoen TL-lampen in gebruik. Aangenomen dat de gemiddelde brandduur van een TL-lamp uur bedraagt en dat de gemiddelde lamp 16 uur per dag brandt gedurende 220 dagen per jaar, heeft deze een gemiddelde levensduur van 5 jaar. Uit de twee voorgaande stellingen kan men bijgevolg afleiden dat er gemiddeld 8 miljoen TL-lampen per jaar verwijderd zouden worden. In Vlaanderen zijn er twee bedrijven actief in de verwerking van TL- en andere lampen. De verwerkingscapaciteit van de installatie van Indaver Relight bedraagt 30 miljoen lampen. Deze verwerkingscapaciteit wordt gerealiseerd in 2 dagshiften, 5 dagen per week). De firma Steenhaut te Aalst-Erembodegem verwerkt een niet nader bepaald kleiner aantal lampen. Voor de schatting van het aantal in België aanwezige condensatoren en de hoeveelheid PCB die ze bevatten, kan uitgegaan worden van volgende aannames [4]: - Het aantal in België aanwezige armaturen in 1982 bedroeg 20 miljoen; - 80% van de armaturen zijn uitgerust met een condensator; - 75 % van de condensatoren zijn PCB-houdend; - PCB s werden tussen 1960 en 1982 toegepast; - Gemiddeld bevat de een condensator 50g PCB s. Hieruit werd berekend dat er in totaal 16 miljoen condensatoren aanwezig waren in 1982, met een totale massa van 600 ton PCB s. Wanneer men er verder van uitgaat dat de gemiddelde levensduur van een armatuur 20 jaar bedraagt, en een normaalverdeling toepast, dan kan men benaderend bepalen dat in het jaar 2002 nog 3,3 miljoen armaturen aanwezig zijn met 2,7 miljoen condensatoren. Dit vertegenwoordigt nog een massa van zowat 100 ton PCB s. Het is praktisch bijzonder moeilijk de potentieel PCB-houdende condensatoren te onderscheiden van de niet PCB-houdende. Inzameling De inzameling van kwikdamplampen vanuit huishoudens gebeurt in eerste instantie via de gemeentelijke containerparken en de verkopers van verlichtingsmateriaal en huishoudelijke elektrische toestellen. De afvoer vanuit aannemingsbedrijven bij collectieve vervanging van lampen, of bij afbraakwerkzaamheden, gebeurt rechtstreeks via erkende ophalers. De ophalers voeren de lampen verder af naar gespecialiseerde verwerkingsinstallaties. In de huidige versie van VLAREA bestaat nog geen aanvaardingsplicht voor verlichtingsarmaturen. Dit heeft als gevolg dat de armaturen, inclusief condensatoren, afgevoerd en verwerkt worden via het circuit van het metaalschroot. De condensatoren, die toch apart worden ingezameld, worden beschouwd als potentieel PCB-houdend, en dus als gevaarlijk afval afgevoerd.

4 Voorbehandeling De voorbehandeling die door de ophaler/vervoerder van de lampen dient te gebeuren, is een sortering, eventueel een ontpakking van nog verpakte lampen en stapelen in een speciale box. De condensatoren die verwijderd worden uit de armaturen, worden allemaal aanzien als potentieel PCB-houdend. Voor aanlevering moeten condensatoren zichtbaar kortgeloten zijn. Verwerking De verwerking van de kwikdamplampen wordt uitgevoerd door gespecialiseerde bedrijven zoals Indaver Relight in Beveren en Steenhaut te Aalst-Erembodegem [5]. De verbranding van potentieel PCB-houdende condensatoren gebeurt bij hoge temperaturen in de draaitrommeloven van Indaver te Beveren. Bij Sita te Grimbergen en Aprochim te Grez-en-Bouere (Frankrijk), worden de grote types condensatoren gescheiden in hun samenstellende delen, en worden de PCBhoudende fracties afzonderlijk verwerkt. Deze techniek is echter niet toepasbaar op kleinere condensatoren. Evolutie Er is een evolutie naar het gebruik van zgn. tri-bound-fosforen in het poeder van de kwikdamplampen. Dit poeder kan, in tegenstelling tot het vroeger gebruikte poeder, hergebruikt worden in de aanmaak van nieuwe lampen.[2] Verder wordt gestreefd naar een vermindering van het kwikgehalte in de lampen of naar een vervanging, bijvoorbeeld door energiezuinigere natriumdamplampen voor straatverlichting. Wanneer het gewijzigde VLAREA-besluit in werking treedt, kan de nieuwe aanvaardingsplicht voor verlichtingsarmaturen ertoe bijdragen dat eventuele PCBhoudende condensatoren niet ongecontroleerd worden verwijderd.

5 Wat betreft de PCB-houdende condensatoren uit gasontladingslampen in straatverlichting, is Electrabel momenteel bezig met de vervanging van dergelijke lampen door energiezuiniger natriumdamplampen. Alle condensatoren worden daarbij ook afgevoerd als potentieel-pcb-houdend materiaal. Dit vervangingsprogramma is afgewerkt in Referenties Van Wayenberg, Indaver Relight, Bedrijfsvoorstelling INDAVER Relight, Bert Wellens, Tauw Milieu, Niet-gecontroleerde PCB-houdende producten in België, 1999; 5.