OPERATIE AAN ENDELDARM RECTUMCARCINOOM

Transcriptie

1 OPERATIE AAN ENDELDARM RECTUMCARCINOOM 17171

2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u een operatie aan de endeldarm afgesproken. Deze folder geeft u informatie over de operatie. Het is goed u te realiseren dat uw persoonlijke situatie anders kan zijn dan hier beschreven wordt. Doel operatie De chirurg heeft bij u een rectumcarcinoom vastgesteld. Dat wil zeggen dat u een kwaadaardig gezwel in uw endeldarm heeft. De endeldarm is het laatste deel van uw dikke darm. Dit gedeelte dient als reservoir voor de darminhoud. Deze darminhoud verlaat als ontlasting uw lichaam. Door deze operatie neemt de chirurg het gezwel uit uw buik. Een operatie is eigenlijk de enige mogelijkheid om van deze ziekte te genezen. Vaak wordt het gezwel voor de operatie bestraald. Dit heet radiotherapie. Soms gebeurt dit in combinatie met medicijnen, zogenaamde chemotherapie. Voorbereiding op de operatie Voor een goed verloop van uw operatie en herstel, is het belangrijk dat u de volgende maatregelen in acht neemt. Wellicht is niet alle informatie op uw situatie van toepassing. Voeding Bij alle patiënten die op de polikliniek Coloncare komen, wordt in het eerste gesprek de voedingstoestand geïnventariseerd. Het is belangrijk dat patiënten in een zo goed mogelijke voedingstoestand naar de operatie gaan. Sommige patiënten hebben onbedoeld gewichtsverlies, anderen niet. Op basis van de resultaten wordt besloten of en wanneer een consult van de diëtiste gewenst is. Soms is informatie over voeding en beweging voor de operatie voldoende. De diëtiste bepaalt of u voldoende heeft aan voedingsadviezen of in aanmerking komt voor aanvullende voeding. Oral Impact Op de polikliniek Coloncare krijgen alle patiënten, ongeacht de voedingstoestand, zes dagen voor de operatie Oral Impact voorgeschreven. Dit is preoperatieve immuunsysteem-

3 versterkende drinkvoeding. Hierdoor wordt de kans op het ontwikkelen van infecties na de operatieve ingreep verminderd. Deze voeding neemt u drie maal daags. Van de diëtiste krijgt u alle instructies hoe u de voeding moet bereiden. Medicijnen Als u bloedverdunners gebruikt (Aspirines, Sintrom / Acenocoumarol, Marcoumar), dan moet u dit melden aan de arts. Eventueel moet u met de medicatie stoppen. Dit overlegt de arts met u. Tijdens de operatie krijgt u antibiotica om infecties zoveel mogelijk te voorkomen. Geef dan ook bij uw arts aan, als u allergisch bent voor antibiotica. De opnamedag In principe wordt u de dag voor uw operatie opgenomen. Indien nodig krijgt u dieetvoorschriften mee voor uw opnamedag. Dezelfde dag komt de wond-, incontinentie- en stomaconsulente (WIS-consulente) bij u langs om samen met u de voorkeursplaats van een (eventuele) stoma te bepalen. Over de stoma leest u meer onder het kopje Stoma. Voor de operatie wordt uw endeldarm leeggemaakt. Dit kan op verschillende manieren, welke methode voor u van toepassing is, wordt door de chirurg bepaald: Uw darm kan leeggemaakt worden door een klysma. Hierbij wordt via uw anus een slangetje in uw darm gebracht met (laxerende) vloeistof. U drinkt vier liter laxerende vloeistof, zodat uw darm volledig wordt gereinigd. Tenzij u van uw arts of verpleegkundige andere voorschriften heeft gekregen, mag u tot zes uur voor uw operatie normaal eten en tot twee uur voor uw operatie mag drinken. Let op! U mag alleen water en thee drinken. Operatie Bij de operatie wordt het gezwel met een zo ruim mogelijke marge verwijderd. Wanneer dit mogelijk is, hecht de chirurg de twee uiteinden van uw dikke darm weer aan elkaar. Deze verbinding heet anastomose. Het is alleen mogelijk om een dergelijke verbinding te maken, als het gezwel niet te dicht bij

4 uw anus zit. Er moet namelijk genoeg gezonde endeldarm overblijven om de verbinding te kunnen maken. Als het gezwel te dicht bij uw anus zit, dan wordt uw hele endeldarm inclusief uw anus verwijderd. Dit wordt een rectumextirpatie genoemd. Bij een rectumextirpatie is het onvermijdelijk dat een blijvend stoma wordt aangelegd. Deze stoma zit meestal linksonder in de buik. Doordat ook de anus wordt verwijderd, heeft u na de operatie een wond in uw bilnaad. Deze wond kan in de eerste periode na uw operatie pijnlijke ongemakken opleveren bij het zitten. Het kan enige tijd duren voordat deze wond is genezen. Tijdens de operatie verwijdert de chirurg ook het omliggende vetweefsel, met daarin lymfeklieren. Hierdoor wordt de kans op terugkeer van het gezwel zo klein mogelijk gemaakt. Achter dit vetweefsel liggen zenuwen die zorgen voor een aantal seksuele functies en urineblaasfuncties. Uiteraard probeert de chirurg deze zenuwen zoveel mogelijk te sparen, maar soms is het niet te vermijden dat de zenuwen naar uw blaas en geslachtsorganen beschadigd raken. Hierdoor kunnen plasproblemen optreden en bij mannen impotentie. Deze stoornissen kunnen van tijdelijke of blijvende aard zijn. Bespreek deze gevolgen met uw arts, zodat hij u adviezen kan geven en eventueel kan doorverwijzen naar andere specialisten. Stoma Uit veiligheidsoogpunt wordt soms een tijdelijk stoma aangelegd. Een stoma is een kunstmatige uitgang; een opening van de darm in de huid van uw buik. Aangezien deze uitgang geen sluitspier heeft, heeft u geen controle over uw ontlasting. Uw ontlasting komt terecht in een opvangzakje dat rond uw stoma is aangebracht. De aanleg van een tijdelijk stoma geeft de hechting van uw dikke darm (anastomose) de gelegenheid om te genezen, zonder dat er darminhoud langskomt. De stoma wordt soms op de dunne darm geplaatst en soms halverwege de dikke darm. Er wordt een klein stukje van de darm geopend, naar buiten gehaald en vastgehecht aan uw buik. De plaats van het tijdelijk

5 stoma kan zijn rechtsonder, rechtsboven of linksboven op de buik. Het tijdelijke stoma wordt in principe na twee tot zes maanden weer opgeheven. Daar is dus een tweede, minder grote, operatie voor nodig. Kijkoperatie De operatie kan plaatsvinden door een snee in uw buik of door een kijkoperatie (laparoscopische operatie). Een kijkoperatie wordt ook wel minimaal invasieve chirurgie genoemd, omdat er geopereerd wordt via meedere kleine gaatjes. Bij een kijkoperatie worden, via gaatjes in uw buikwand, instrumenten en een camera naar binnen gebracht. Het camerabeeld is in de operatiekamer op verschillende schermen te zien en sterk vergroot. Hierdoor is het operatiegebied van dichtbij te bekijken. Deze methode is echter niet voor iedere patiënt geschikt. Redenen waarom soms een kijkoperatie niet kan plaatsvinden, zijn onder andere: ernstig overgewicht; eerdere operaties in uw buik, waarbij ernstige en uitgebreide verklevingen zijn gevormd. Eventuele aandoeningen van uw hart en longen. De voordelen van kijkoperaties kunnen groot zijn. minder bloedverlies tijdens operatie; minder pijn na de operatie; minder kans op complicaties, zoals wondinfectie, longontsteking en zwakte van de buikwand; fraaier cosmetisch effect; sneller herstel en dus sneller naar huis. Nadeel: de operatie duurt langer. Als een kijkoperatie voorafgaand aan de operatie of tijdens de operatie niet mogelijk blijkt te zijn, wordt op de traditionele manier verder geopereerd. De traditionele (open) manier van opereren is nog steeds een goede operatie, waarbij de kanker even goed verwijderd kan worden.

6 Bij beide operaties wordt het stuk darm verwijderd, waar de kanker zich bevindt. Op dat moment wordt beoordeeld of er een verbinding tussen de darmuiteinden kan worden gemaakt of dat een tijdelijk stoma moet worden aangelegd. Mogelijke complicaties Geen enkele operatie is zonder risico s. Zo is er ook bij een operatie aan de endeldarm de normale kans op complicaties aanwezig, zoals trombose, longontsteking of nabloeding. Als er complicaties optreden, duurt uw verblijf in het ziekenhuis langer. Meer informatie over de belangrijkste complicaties na een dikke darmoperatie vindt u hieronder. Naadlekkage Als de twee uiteinden van uw dikke darm aan elkaar worden gehecht, kan een lekkage op de naad optreden. Er volgt dan vaak een spoedoperatie. Bij een lage naad, op endeldarmniveau, is dit risico iets hoger (10%). De inhoud van de darm lekt hierbij weg in de buik en kan voor een ontsteking van het buikvlies zorgen. Daarom wordt bij enige twijfel over de kwaliteit van de naad, bij de eerste operatie een tijdelijk stoma boven deze naad aangelegd. Deze naad kan dan in alle rust genezen. De symptomen van naadlekkage zijn: een bolle, gespannen buik; misselijkheid en braken; koorts; buikpijn; ernstig ziek zijn. Bij een naadlekkage wordt u zo nodig opnieuw geopereerd om dit te herstellen, waarbij in sommige gevallen een stoma moet worden aangelegd. Patiënten die een naadlekkage hebben, zijn meestal ernstig ziek en hebben soms zelfs een verhoogde kans op overlijden. Zij worden daarom in het algemeen op de Intensive Care behandeld.

7 Wondinfectie Een wondinfectie is een ontsteking van de huid op de plaats van de hechtingen. De symptomen zijn: roodheid van de huid of lekken van wondvocht. Bij een wondinfectie worden de hechtingen verwijderd, zodat het pus uitgespoeld kan worden. U hoeft voor een wondinfectie niet in het ziekenhuis te blijven. Zenuwbeschadiging Soms is het niet te vermijden dat bij endeldarmoperaties de zenuwen naar de blaas en geslachtsdelen worden beschadigd. Bij mannen kan dit leiden tot erectie- of ejaculatiestoornissen. Bij vrouwen en mannen kan een blaasontledigingsstoornis ontstaan Deze stoornissen zijn soms van tijdelijke en soms van permanente aard. Optimale zorg op de dag van de operatie In principe wordt u op de dag van de opname geopereerd. U mag onder de douche. Eventuele nagellak en make-up moet u verwijderen, net als een horloge, sieraden, contactlenzen, bril en kunstgebit. Voor de operatie krijgt u van een verpleegkundige speciale operatiekleding. Na operatie Direct na de operatie bent u door een aantal slangen verbonden met apparaten, zoals: één of twee infusen voor vochttoediening; dun slangetje in uw rug voor pijnbestrijding; drain in uw buik voor afvoer van eventueel bloed en inwendig wondvocht; blaaskatheter voor afloop van urine; soms een slang (sonde) door uw neus, die via de slokdarm in de maag ligt en zorgt dat overtollig maagsap wordt afgezogen. Afhankelijk van uw herstel worden deze slangen weer verwijderd. Wanneer u weer helemaal van de operatie hersteld zal zijn, is moeilijk aan te geven. Dit hangt af van de grootte van uw operatie, de wijze van opereren, de aard van uw gezwel en hoe u zich voelt.

8 Pijnbestrijding Voor de operatie wordt tussen uw wervels een slangetje (epidurale katheter) ingebracht, die het mogelijk maakt om op de plaats van de operatie de pijn te bestrijden. Door deze plaatselijke anesthesie is veel minder morfine nodig. Bijwerkingen van morfine, zoals sufheid en het stilvallen van de darmwerking, komen daarom veel minder voor. Vooral het niet stilvallen van de darmwerking is belangrijk voor een snel herstel; daardoor kunt u meteen na de operatie weer eten en drinken. Twee dagen na de operatie wordt de epidurale katheter verwijderd. Naast de epidurale pijnbestrijding krijgt u vier maal per dag twee tabletten Paracetamol. Het is belangrijk deze in te nemen, ook als u geen pijn hebt. Een goede pijnbestrijding is van groot belang bij het bevorderen van uw herstel. De pijnscore is hierbij een belangrijk hulpmiddel. Antibiotica Bij dikke darmoperaties wordt gebruik gemaakt van antibiotica, om infecties zo veel mogelijk te voorkomen. Deze middelen krijgt u op de operatiekamer, vlak voor de operatie, via het infuus toegediend. Sondes, katheters en drains Sondes, drains en katheters worden zo min mogelijk gebruikt, tenzij de arts dit wel nodig vindt. Tijdens de operatie wordt alleen een slangetje in de blaas (blaaskatheter) ingebracht, omdat de blaas door de epidurale katheter mogelijk niet goed functioneert. De epidurale katheter en de blaaskatheter worden op de tweede dag na de operatie verwijderd. Eten en drinken Na de operatie, bij terugkomst op de verpleegafdeling, krijgt u een glas water. Misselijkheid is de enige reden om niet te drinken. Zo krijgt u aan het einde van de operatie uit voorzorg een middel tegen misselijkheid. Toch kan misselijkheid niet altijd voorkomen worden. Vooral de grootte van de operatie en de reactie van het lichaam op de operatie bepalen of u misselijk wordt.

9 Als u niet misselijk bent, probeer dan minstens een halve liter te drinken (helder vocht, zoals thee of water). Het infuus stopt op de dag na de operatie, wanneer u in staat bent meer dan één liter per dag te drinken. Na de operatie krijgt u, als avondeten, een vloeibare maaltijd aangeboden. Gaat dit goed, dan stapt u snel over op vast voedsel. U voelt zelf of u in staat bent te eten. We weten uit ervaring, dat u de eerste dagen na de operatie geen normale hoeveelheden kunt eten. Beweging Bewegen kan: trombose voorkomen; verlies van spierkracht tegengaan; uw ademhaling verbeteren en daardoor luchtweginfecties voorkomen en de wond sneller laten genezen (zuurstofvoorziening naar de wond is beter). Na de operatie start u zo snel mogelijk met bewegen (mobilisatie). Zo probeert u op de dag van de operatie weer eventjes rechtop in bed of in een stoel te gaan zitten. De plaatselijke verdoving via de epidurale katheter kan lage bloeddruk veroorzaken, waardoor het mobiliseren soms niet lukt. Daarom mag u de eerste keer alleen onder begeleiding van een verpleegkundige uit bed. Hij/zij houdt tijdens het mobiliseren de bloeddruk in de gaten. De dagen na de operatie wordt het mobiliseren al snel uitgebreid. U moet proberen minstens zes uur uit bed te zijn en twee maal per dag een wandeling te maken over de afdeling. Uiteraard is een goede pijnbestrijding van groot belang voor de mobilisatie. Bent u niet in staat om uit bed te komen, probeer dan zoveel mogelijk rechtop in bed te zitten. Snel herstel Op de verpleegafdeling wordt gewerkt volgens de fast-track methode. Dit houdt onder andere in dat u na uw operatie zo spoedig mogelijk: weer normaal eet;

10 met ondersteuning van fysiotherapie uit bed komt; pijnbestrijding op maat toegediend krijgt. Hiervoor is een vast schema gemaakt: afhankelijk van uw situatie en lichamelijke toestand, wordt per dag bepaald of dit haalbaar is. De verpleegkundigen vertellen u daarover meer. Als alles goed gaat, kunt u binnen zeven tot tien dagen na de operatie het Sint Franciscus Gasthuis verlaten. Bij een kijkoperatie is het herstel vaak sneller. Intensive Care Soms gaat u na de operatie naar de Intensive Care (IC). Dit is dan vaak maar voor één nacht, tenzij de IC-arts in overleg met uw chirurg, anders beslist. Op deze afdeling kunnen uw lichaamsfuncties beter worden bewaakt dan op de verpleegafdeling. Als opname op de Intensive Care niet nodig is, gaat u na de operatie gewoon weer naar uw eigen kamer. Pijnbestrijding Na de operatie hebt u enige tijd nodig om te herstellen. Heeft u onvoldoende pijnbestrijding, dan moet u dat doorgeven aan de verpleging. In overleg met de anesthesioloog of uw behandelend arts, wordt gekeken of u extra pijnstilling kunt krijgen. Laxeermiddelen Ter bevordering van de werking van de dikke darm en om verstopping te voorkomen, krijgt u gedurende de opname eenmaal per dag een laxeermiddel (Movicolon). U krijgt binnen drie dagen ontlasting. Infuus en stoma Tijdens de operatie hebt u een infuus in de arm gekregen. U merkt dat u via het infuus wat extra vocht en eventueel bloed krijgt toegediend. Hebt u een stoma gekregen, dan leert u de stoma te verzorgen. Ontslag U mag vanaf de derde dag na de operatie naar huis, wanneer: uw darm normaal functioneert; u voldoende normale voeding verdraagt;

11 de pijn goed onder controle is; u net zoveel kunt bewegen als voor de operatie. De definitieve beslissing of u naar huis mag, neemt uw chirurg in overleg met u. In principe is thuis, als u voor de operatie zelfstandig functioneerde, geen extra zorg nodig. Een darmoperatie is een grote operatie. Het herstel verloopt in het begin snel, maar het kan drie tot zes maanden duren totdat u zich volledig hersteld voelt. U mag alles doen. Let wel goed op signalen van het lichaam. Bij pijn of buitensporige vermoeidheid, heeft u teveel gedaan. Uitslag Bij uw ontslag krijgt u een afspraak mee voor controle op de polikliniek Coloncare. Dit is een speciale polikliniek voor patiënten met dikke darmkanker, en is gespecialiseerd in het onderzoeken, behandelen, begeleiden van en nazorg bieden aan deze patiëntengroep. U heeft een afspraak met uw arts en de verpleegkundig specialist coloncare. Tijdens deze afspraak hoort u de uitslag van het weefselonderzoek en uw nabehandeling. Aangezien het weefselonderzoek minimaal één week duurt, wordt deze afspraak meestal één tot twee weken na de operatie gepland. Het is verstandig om iemand mee te nemen naar dit gesprek. Het weefsel dat tijdens uw operatie verwijderd is, wordt onderzocht door een patholoog. Indien er sprake is van een kwaadaardige tumor, bespreken verschillende specialisten (zoals internist-oncoloog, oncologisch-chirurg, oncoloogverpleegkundige, radiotherapeut, patholoog) dit in de oncologiebespreking. Hierdoor kan optimale therapie worden aangeboden. U blijft nog vijf jaar onder controle. De onderzoeken bestaan uit regelmatig bloedonderzoek en een colonoscopie eens in de twee en zes jaar. Eventueel besluit de chirurg tot andere onderzoeken. Leefregels Het is normaal dat de operatiewond nog enige tijd gevoelig is en dat uw buik enigszins is opgezet. Ook kan uw ontlasting nog

12 onregelmatig zijn. U kunt zich thuis het beste aan de volgende richtlijnen houden: Dieet: u kunt thuis normaal eten, wel verdient het aanbeveling om veel te drinken. Medicijnen: zo nodig gebruikt u pijnstillers. Douchen: vanaf de tweede dag na de operatie mag u normaal douchen. Tot de controleafspraak mag u niet in bad of zwemmen. Beweging: zorg voor voldoende lichaamsbeweging. Dagelijks wandelen is goed voor uw herstel. Voorzichtig traplopen is toegestaan. De eerste weken mag u geen zware voorwerpen tillen. Seks: er is geen bezwaar tegen vrijen. Autorijden: zodra u zich daartoe in staat voelt, mag u weer autorijden. Werken: wanneer u kunt werken, hangt af van het soort werk dat u verricht. Meestal kunt u na enkele weken weer aan het werk. Overleg dit met de chirurg die u behandelt. (Officieel bepaalt de ARBO arts of iemand weer kan werken). Vragen Als u speciale thuishulp nodig heeft, dan regelt de verpleegkundige van uw afdeling dit voor uw ontslag in samenwerking met Bureau Nazorg. Denk hierbij aan gezinszorg of wijkverpleging. Als zich thuis complicaties voordoen, dan neemt u bij voorkeur contact op met uw behandelend specialist. Dit kan via de verpleegkundig specialist coloncare, Annemarie van der Spek, of via een verpleegkundige van de polikliniek. Zowel Annemarie van der Spek als de verpleegkundigen van de polikliniek zijn van maandag tot en met vrijdag bereikbaar van 8.00 tot uur. Bel het telefoonnummer en vraag naar pieper Bij acute problemen kunt u telefonisch contact opnemen met de Spoedeisende Hulp, via telefoonnummer April 2012