Informatievaardigheden OA AM RDL - RTL jr.1

Transcriptie

1 Informatievaardigheden OA AM RDL - RTL jr.1 Bèta Biomedisch team Universiteitsbibliotheek Utrecht Oktober 2012

2 Inleiding In dit practicum maak je kennis met verschillende bestanden die aanwezig zijn bij de Universiteitsbibliotheek Utrecht: catalogus, Omega, PubMed, CINAHL, Invert en BSL Vakbibliotheek. Na dit practicum wordt het je duidelijk hoe je gedrukte boeken en e-books bij de Universiteitsbibliotheek Utrecht kunt vinden, hoe je de full-text van tijdschriftartikelen kunt verkrijgen. De verschillende zoekmanieren en eenvoudige functionaliteiten in twee belangrijke bestanden op medisch/verpleegkundig gebied, PubMed en CINAHL, komen ook aan de orde. Je gaat zoeken in de Nederlandstalige bestanden Invert en BSL Vakbibliotheek die voor verpleegkundigen belangrijk zijn. In het tweede jaar en derde jaar van jullie opleiding wordt kennis over deze bestanden uitgebreid. Alle bestanden die in dit practicum aan de orde komen, zijn te vinden op de vakgebiedspagina Geneeskunde. VAKGEBIEDSPAGINA GENEESKUNDE De url van de vakgebiedspagina Geneeskunde is: kies daarna in de linkerkolom voor Zoeken op vakgebied en daarna Geneeskunde. CATALOGUS Om de link catalogus te kunnen openen, klik onder Bronnen op Overige digitale bestanden en kies onder Snel naar voor Catalogus. In de catalogus vind je de gedrukte boeken en tijdschriften die aanwezig zijn bij de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Sinds kort zijn ook de e-books te vinden in de catalogus. Opdracht 1: Catalogus gedrukte boeken Klik Catalogus aan en zoek onderstaand boek, bijv. op titel (als Manier van zoeken ): 1

3 Peri-operatieve zorg: principes en praktijk / Leonardus Henricus Booij, 2e druk, a) Hoeveel exemplaren van dit boek zijn aanwezig bij de UB? (=Universiteitsbibliotheek)? Klik op Exemplaren om deze informatie te achterhalen. b) Wat is de vindplaats van de exemplaren in de UB? Zijn deze exemplaren uitgeleend? Waar staan de exemplaren van dit boek in het UMC? Studenten van het Opleidingscentrum kunnen met hun Solis-id of lenerspasnummer publicaties aanvragen via de catalogus. Om publicaties te kunnen aanvragen, heb je een lenerspas nodig. Op vertoon van een geldig legitimatiebewijs kun je gratis een lenerspas aanvragen aan de balie van de Universiteitsbibliotheek (Heidelberglaan 3). Opdracht 2: Catalogus E-books Zoek naar het volgende e-book in de catalogus (klik op Zoeken om een nieuwe zoekactie te starten): Essentials of pain medicine / Honorio T. Benzom, 3e druk, 2011 Klik op Exemplaren en dan op Full text om het boek digitaal te kunnen openen. Open uit Section 1, hoofdstuk 3 ( Taxonomy: definition of pain terms and chronic pain syndromes ) full-text op het scherm. Ga met de back-toets terug naar de Catalogus. Opdracht 3: Catalogus Gedrukte tijdschriften 2

4 a) Zoek in de catalogus het gedrukte tijdschrift Nursing Standard. Gebruik als manier van zoeken : Zoek in titel van tijdschrift. Als je de titel hebt gevonden, klik weer op Exemplaren (boven de titelgegevens). Op het geopende scherm zie je dan bovenin welke jaargangen aanwezig zijn bij de Universiteitsbibliotheek. Onder deze bezitsgegevens zie je o.a. waar deze jaargangen staan en of je ze kunt aanvragen. Aangevraagde jaargangen worden uit het magazijn gehaald en voor je in de afhaalkast klaargezet. Met je lenerspas kun je de aangevraagde jaargangen aan jezelf uitlenen. b) Is van dit tijdschrift jaargang 15 (dl. 15) uit 2000 uitgeleend? NB: Nursing standard is vanaf 2004 digitaal aanwezig bij de Universiteitsbibliotheek. De digitale tijdschriften komen straks aan bod. Catalogus Trunkeren en Maskeren Om je zoekresultaat te vergroten kun je gebruik maken van de functionaliteiten: trunkeren en maskeren. Bij trunkeren laat je bij een woord dat je zoekt letters weg en vervang je ze door een asterisk, meestal de letters waarmee een woord eindigt. De computer toont dan alle woorden die beginnen met het afgebroken woord. Trunkeren is vooral geschikt om de meervoudsvorm en vervoegingen van een woord te vinden therapeutic*: je vindt dan ook therapeutics, therapeutical etc.) Bij maskeren zet je een asterisk of vraagteken (* of?) op de plaats in het woord waar geen, één of meer tekens mogen voorkomen. Het aantal tekens moet gelijk zijn aan het aantal ontbrekende letters. Je kunt midden in een woord maskeren. Maskeren is vooral handig wanneer je te maken hebt met verschillende schrijfwijzen van een woord. 3

5 Opdracht 4: Catalogus trunkeren en maskeren a) Zoek boeken in de catalogus over anesthesie (tik deze term in de zoekbalk van de Catalogus ). Gebruik hiervoor Zoek in alle velden (als manier van zoeken ). Hoeveel treffers vind je? b) Voer een nieuwe zoekactie uit maar probeer nu zoveel mogelijk titels te vinden over anesthesie, probeer ook titels te vinden in andere talen (bijv. anesthesia) en met andere spellingsvarianten (bijv. anaesthesie). Maak gebruik van de functionaliteiten Trunkeren en Maskeren. Zoek weer met Zoeken in alle velden. Hoeveel treffers vind je nu? Welke woordvarianten van anesthesie heb je nog meer kunnen vinden? Bekijk de woordvarianten in de titels op de eerste pagina. Opdracht 5: Catalogus Filter Met de functionaliteit Filter (in de grijze balk) kun je het zoekresultaat inperken op soort publicatie, taal etc. Perk het zoekresultaat van de vorige opdracht (opdracht 4b) in op boeken in het Nederlands aanwezig bij UB Uithof (Nederlands als Taal, boeken als Materiaal, UB Uithof als Bibliotheek ). Beperk het resultaat per filter (dus eerst op taal ) en klik op Ok naast de gebruikte filter. Klik weer op Filter en perk op dezelfde manier je resultaat steeds verder in met de twee andere filters. Hoeveel publicaties heb je gevonden? Ga terug naar de vakgebiedspagina Geneeskunde. OMEGA: digitaal materiaal o.a. digitale tijdschriften In OMEGA is het digitale bezit van de Universiteitsbibliotheek te vinden: (tijdschriften, e-books, proefschriften, scripties, rapporten etc.). De e-books zijn dus zowel in de catalogus als in Omega te vinden. De Universiteitbibliotheek heeft ongeveer digitale tijdschriften. De link Omega is te vinden op onze vakgebiedspagina onder Waar vindt u de collectie?. Je kunt ook onder Bronnen op Overige digitale bestanden 4

6 klikken en daarna onder Snel naar of Alle bestanden alfabetisch voor Omega kiezen. Opdracht 6: Omega full-text artikel openen Stel je hebt de volgende referentie (literatuurverwijzing) van een tijdschriftartikel: Pediatric burns : initial response, lasting effects Green, Tracy E. Nursing, 2010, Volume 40, issue 8, p Er zijn twee manieren om aan de full-text van een artikel te komen: via Omega of via de UBU-link die in veel bestanden te gebruiken is (bijv. in PubMed, CINAHL). De UBU-link komt bij PubMed aan de orde. Klik Omega aan en kijk of het tijdschrift in bovenstaande referentie aanwezig is bij de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Doe dit door de tijdschrifttitel alfabetisch te zoeken (aanklikken: Tijdschriften, Alfabetisch en N (van Nursing ). Klik in de lijst op de juiste tijdschrifttitel, je krijgt dan gegevens over het tijdschrift te zien o.a. vanaf welk jaar het digitaal aanwezig is bij de Universiteits-bibliotheek Utrecht (vanaf 1971). Om een artikel full-text te openen (en het te kunnen printen of opslaan), klik je op de uitgever (zie onderstaand plaatje). Dit tijdschrift wordt aangeboden door twee uitgevers: Ebsco en Ovid, kies voor de uitgever Ovid (achter het kopje Digitaal bezit ). 5

7 Je komt nu op de pagina van de uitgever Ovid. Via het archief (zie plaatje hieronder) kun je aan de hand van je referentie het volume (= jaargang) en de aflevering van het artikel Pediatric burns (pag. 5) selecteren. Op het geopende scherm, kun je naar de pagina s van het artikel zoeken. Open het artikel Pediatric burns (uit opdracht 6) full-text (PDF) door bij de juiste pagina s op PDF te klikken. PDF (Portable Document Format) betekent dat het artikel in beeld komt zoals het oorspronkelijk in het tijdschrift is verschenen. Als je het artikel full-text (PDF) hebt geopend, kun je linksboven met het 6

8 icoontje van de printer het artikel printen. Met het icoontje ernaast kun je het artikel opslaan (je hoeft het nu niet te printen of op te slaan). PUBMED PubMed is de grootste en belangrijkste medische bron en biedt toegang tot ongeveer 21 miljoen verwijzingen naar medische literatuur. PubMed is te vinden onder Bronnen op onze vakgebiedspagina. Klik PubMed aan. Je kunt op verschillende manieren zoeken in PubMed: Zoekmanier 1: Ruim zoeken in alle velden ( All fields ) Deze manier van zoeken houdt in: een term of termen in de zoekbalk van PubMed invoeren. Deze term(en) zoekt PubMed op twee manieren: in alle velden bijv. in het veld van titel, samenvatting, tijdschrifttitel, auteursnaam etc. ook wordt de term vertaald naar een trefwoord, zgn. MeSH (Medical Subject Heading) als van de ingevoerde term een trefwoord aanwezig is in PubMed (dit proces heet Automatic Term Mapping ). Trefwoorden worden op basis van inhoud handmatig toegevoegd aan de artikelen door indexeerders. Opdracht 7: PubMed zoeken in All fields Tik de term analgesia in de algemene zoekbalk van PubMed en klik op Search. Hoeveel treffers heb je gevonden? 7

9 Via Search Details zie je hoe PubMed heeft gezocht. Search Details vind je rechtsonder bij de gevonden artikelen. Controleer of PubMed op de manier heeft gezocht zoals je hebt verwacht. Zoekmanier 2: zoeken in een specifiek veld: Het kan zijn dat je een term alleen in een bepaald veld wilt gaan zoeken, bijv. in de titel van het artikel, samenvatting, MeSH etc. Er zijn twee manieren om dit te doen: Specifiek zoeken door gebruik te maken van veldcodes die je zelf intypt: met de veldcode geef je aan in welk veld je gaat zoeken. Specifiek zoeken met de Builder via Advanced : je selecteert de velden waarin je gaat zoeken. Specifiek zoeken met veldcodes Dit doe je door een veldcode te plaatsen achter de term die je zoekt, tussen vierkante haken, in de algemene zoekbalk van PubMed. Bijv.: anesthesia [ti]; ti staat voor title. Andere veelgebruikte veldcodes [tiab] = titel/samenvatting (title/abstract), [mh] = trefwoord, [au]= auteur (bijv. smith j [au]). Op de startpagina van PubMed vind je onder Help en vervolgens onder Search Descriptions and Tags deze veldcodes ( tags ). Opdracht 8: PubMed specifiek zoeken met een veldcode Zoek naar artikelen over Analgesia alleen in het veld van titel/samenvating (title/abstract). Gebruik de juiste veldcode om deze artikelen te vinden. Waarom vind je nu minder treffers dan in de vorige opdracht (opdracht 7)? 8

10 Specifiek zoeken met de Builder via Advanced Klik Advanced onder de algemene zoekbalk van PubMed en ga naar de Builder. Opdracht 9: PubMed specifiek zoeken via de Builder Zoek naar artikelen over Analgesia in de titel/samenvatting in combinatie met de auteursnaam Solomon DH. Ga als volgt te werk: selecteer het veld title/abstract in het pull-down onder de Builder (= op het pijltje klikken achter All fields ) en tik analgesia in de zoekbalk ernaast, gebruik AND. Deze zoekactie wordt zichtbaar in de bovenste zoekbalk onder PubMed Advanced Search Builder. Ga op dezelfde manier te werk met de auteur. Ook deze zoekactie wordt in de bovenste zoekbalk (met AND ) zichtbaar. Klik op Search. Hoeveel artikelen vind je van deze auteur in PubMed? De operatoren AND, OR, NOT komen in het tweede jaar van jullie opleiding aan bod. Zoekmanier 3: Zoeken via het trefwoordensysteem: de MeSH Database PubMed kent trefwoorden toe aan de artikelen, zgn. MeSH (Medical Subject Headings). Makers van de database gebruiken standaardtrefwoorden om de inhoud van de artikelen te ontsluiten. Artikelen die je over een onderwerp (een term) vindt via de MeSH Database zijn daarom relevante artikelen. In de MeSH Database zoek je allereerst naar een geschikt trefwoord, hiermee ga je vervolgens zoeken. Niet alle referenties die in PubMed zijn opgenomen, hebben al MeSH. 9

11 Als je in de referentie ziet: [PubMed - indexed for MEDLINE] dan bevat het artikel al MeSH. Recente artikelen zonder MeSH herken je aan de regel in de referentie: [PubMed - in process] of [PubMed as supplied by Publisher] Opdracht 10: MeSH Database trefwoord opsporen Ga naar de MeSH Database door in het pull-down PubMed te veranderen in MeSH (= op het pijltje klikken achter PubMed). Zoek (relevante) artikelen over het onderwerp intensive care. Bij de start van deze zoekactie moet de zoekbalk leeg zijn. In de zoekbalk van MeSH, voer je de term in die het onderwerp dat je zoekt het beste benadert. Op deze manier probeer je het trefwoord te vinden. Tik intensive care in de zoekbalk en klik op Search. Je vindt een lijst met trefwoorden (en geen artikelen!). Uit deze lijst maak je een keuze welk trefwoord het meest geschikt is voor het onderwerp dat je zoekt (de term die je zoekt). Er zijn twee manieren om met de trefwoorden te zoeken. Je kunt op de huidige pagina direct met het trefwoord zoeken door het aan te vinken (= in het vierkant hokje klikken), klik daarna rechts op Add to search builder en Search PubMed (zie plaatje op de volgende pagina). In opdracht 12 ga je zoeken met de tweede manier. 10

12 Opdracht 11: MeSH Database direct zoeken met het trefwoord Zoek met het trefwoord via deze directe manier. Hoeveel artikelen heb je gevonden? Je kunt ook met het trefwoord zoeken door eerst hierop te klikken, daarna zoek je op de gebruikelijke manier met het trefwoord ( Add to search builder, Search PubMed ). Het grote voordeel hiervan is: door op het trefwoord te klikken vind je extra informatie (waardevolle informatie) over het trefwoord. Opdracht 12: MeSH Database vanaf het scherm met extra informatie zoeken met het trefwoord Zoek het trefwoord intensive care opnieuw op en klik erop. Je ziet dan o.a. de volgende informatie: wat het trefwoord inhoudt, aspecten ( Subheadings ) waarmee je in combinatie met het trefwoord kunt zoeken, synoniemen van het trefwoord, de zgn. Entry terms. Met name de Entry terms zijn belangrijk. In het tweede jaar van jullie opleiding wordt uitgebreid hierop ingegaan. Zoek ook vanaf dit scherm met het trefwoord ( Add to search builder, Search PubMed ). Het zoekresultaat van deze opdracht heb je nodig bij opdracht 13. Opdracht 13: MeSH Database toegekende trefwoorden aan een artikel Welke trefwoorden aan een artikel hangen, zie je door op de titel van een gevonden artikel te klikken. Onderaan het abstract zie je link Publication Types, MeSH Terms, (soms is er geen abstract te vinden, 11

13 klik dan onder de titel van het artikel op deze link). De toegekende trefwoorden worden zichtbaar onder MeSH terms. Het achterhalen van deze trefwoorden kan belangrijk zijn als je een heel relevant artikel hebt gevonden. Om meer relevante artikelen te vinden gebruik je dezelfde trefwoorden! Bekijk welke trefwoorden zijn toegekend aan een paar referenties uit de vorige opdracht (opdracht 12). Functionaliteiten in PubMed PubMed Single Citation Matcher (startpagina PubMed, onder PubMed Tools ). Met de Single Citation Matcher kun je snel een referentie opsporen door een paar gegevens van het artikel (bijv. auteursnaam, een woord uit de titel van het artikel) in het geopende sjabloon in te vullen. NB: om op de startpagina van PubMed terug te komen, klik in de grijze balk op PubMed. Opdracht 14: Single Citation Matcher Spoor de referentie in opdracht 6 op (van Green, pag. 5) via de Single Citation Matcher. PubMed History (via Advanced onder de algemene zoekbalk van PubMed en daarna onder Builder ) Je zoekacties in PubMed en de resultaten van die zoekacties, kun je via History zien. Via History kun je ook zoekresultaten met elkaar combineren. Dit komt in het tweede jaar aan bod. Opdracht 15: PubMed History Bekijk via History de door jou uitgevoerde zoekacties in PubMed tijdens dit practicum (zoekacties via de algemene zoekbalk van PubMed/ MeSH Database ). Open via History het zoekresultaat van de zoekactie met het trefwoord 12

14 intensive care (opdracht 12, voorlaatste zoekactie) door bij deze zoekactie op Items found (rechts) te klikken. PubMed Display settings (linksboven de gevonden artikelen) Met de optie Display Settings kun je de presentatie van de gevonden artikelen veranderen wat betreft formaat (vorm), aantal artikelen dat per pagina getoond worden en sortering van de artikelen. Opdracht 16: Display Settings Als het goed is, heb je het zoekresultaat van opdracht 12 op het scherm staan (opgeroepen via History ). Maak gebruik van Display settings om naar referentie 200 te gaan, klik op deze referentie en kies onder Display Settings voor het formaat MEDLINE. Via dit formaat is heel duidelijk te zien in welke velden je kunt zoeken in PubMed: AU (auteur), AB (samenvatting), TI (titel), TA (tijdschrifttitel), MH (trefwoord) etc. Ga met de back-toets naar het vorige scherm (scherm met de gevonden artikelen). UBU-Link Naast de link Omega, kun je met de knop in veel digitale bestanden (o.a. PubMed, CINAHL) zien of tijdschriftartikelen full-text verkrijgbaar zijn bij de Universiteitsbibliotheek Utrecht. De UBU-link maakt een directe verbinding naar de collectie van de Universiteitsbibliotheek. Heeft de bibliotheek een digitaal abonnement op het tijdschrift waarin het artikel was verschenen dan kun je het artikel vanuit het bestand openen. Is het artikel niet digitaal aanwezig dan krijg je ook informatie hoe het wel te verkrijgen is (bijv. gedrukt of door het aan te vragen bij een andere bibliotheek in Nederland). NB: de UBU-link is dus geen functionaliteit in PubMed maar is door de Universiteitsbibliotheek Utrecht toegevoegd. De UBU-link kun je in veel bestanden die aanwezig zijn bij de Universiteitsbibliotheek gebruiken. 13

15 Opdracht 17: UBU-link Zoek artikelen over radiation protection in de algemene zoekbalk van PubMed. Ga na of de eerste drie artikelen full-text aanwezig zijn bij de Universiteitsbibliotheek. Klik hiervoor eerst op de titel van het artikel en daarna rechts op. Als je de link Full text available via ziet (dan is het artikel dus full-text), klik hierop. Je komt dan op de pagina van de uitgever, zoek op deze pagina naar het woord PDF om het artikel full-text te kunnen openen. Bij iedere uitgever staat PDF ergens anders. Sluit de pagina van de full-text en UBU-link af met het kruisje rechtsboven. Ga naar de startpagina van de vakgebiedspagina Geneeskunde. CINAHL CINAHL (Cumulative Index to Nursing and Allied Health Literature) bevat verwijzingen van artikelen uit vrijwel alle Engelstalige verpleegkundige tijdschriften en een aantal tijdschriften uit verwante vakgebieden, zoals fysiotherapie en logopedie. CINAHL is te vinden onder Bronnen op de vakgebiedspagina geneeskunde (of via Alle bestanden alfabetisch ). Klik CINAHL aan. Ook in CINAHL kun je op verschillende manieren zoeken: 1) Standaard zoekt CINAHL in titel, abstract en trefwoorden. 2) In CINAHL kun je ook in specifieke velden zoeken, bijv. in titel, abstract, auteur, tijdschrifttitel. Het gecombineerde veld title/abstract ( tiab ) zoals PubMed dat kent, is niet aanwezig in CINAHL. 14

16 3) In CINAHL is het ook mogelijk om met trefwoorden te zoeken, de zgn. CINAHL headings. Opdracht 18: CINAHL zoekmanieren a) Zoek met de term analgesia op de standaard manier in CINAHL ( Select a field (optional) moet je dus niet wijzigen). Hoeveel artikelen heb je gevonden? b) Spoor deze term ook op in de titel ( title ) van de artikelen. Hoeveel artikelen vind je? Waarom is het logisch dat je vergeleken met opdracht 18a minder treffers vindt? c) Zoek ook met het trefwoord analgesia in CINAHL. Om dit te doen: klik CINAHL headings in de blauwe balk bovenin. Tik de term analgesia in de zoekbalk en klik op browse. Je vindt een lijst met trefwoorden, vink het trefwoord aan. Rechts (in de lichtblauwe kolom) is de optie om met alle aspecten ( Include all Subheadings ) van dit trefwoord te zoeken automatisch aangevinkt. Je kunt ook zelf aspecten kiezen die je wilt combineren met het trefwoord. Zoek analgesia in combinatie met het aspect ( Subheading ) Nursing. Klik op Search Database. Hoeveel artikelen heb je gevonden? d) Zoek het trefwoord Analgesia opnieuw op. Klik op het trefwoord. Je ziet dan de zgn. Tree View For: analgesia, een overzicht van termen die gerelateerd zijn aan Analgesia ( analgesia, epidural, analgesia, obstetrical etc.). Als je achter Analgesia op Explode klikt dan zoek je met alle termen onder Analgesia. Vink Explode aan, zoek weer met het aspect Nursing (als Subheading ) en klik daarna op Search Database. Hoeveel treffers vind je? Vergelijk dit aantal met het zoekresultaat uit opdracht 18c. Waarom krijg je nu meer treffers? 15

17 INVERT Invert is een databank met artikelen die in de Nederlandstalige verpleegkundige tijdschriften verschijnen. Invert is te vinden op de vakgebiedspagina Geneeskunde onder Overige digitale bestanden en daarna onder Alle bestanden alfabetisch (klik rechtsboven in het alfabet op I van Invert ). Opdracht 19: Invert Zoek artikelen over radiografie. Klik Doorzoek Invert aan (en tik dit woord in de zoekbalk). Hoeveel artikelen vind je hierover? Helaas werkt de UBU-link (nog) niet in dit bestand. Soms wordt de full-text van een artikel door Invert aangeboden maar dit is niet altijd het geval. Hoe ga je het volledige artikel van de referentie Beperken nier insufficiëntie door screening van P. Spieker (In: Bijzijn, volume 4, nr. 7) bij de Universiteitsbibliotheek opsporen? Om in de alfabetische lijst van de bestanden terug te komen, klik 2x in het kruisje rechtsboven. BSL VAKBIBLIOTHEEK Deze bron biedt online toegang tot de Nederlandstalige medische en paramedische (hand)boeken en recente jaargangen van tijdschriften uitgegeven door Bohn Stafleu en van Loghum. BSL Vakbibliotheek is te vinden via de vakgebiedspagina Geneeskunde onder Overige digitale bestanden en daarna onder Alle bestanden alfabetisch. Opdracht 20: BSL Vakbibibliotheek Kik BSL Vakbibliotheek aan. Zoek ook in dit bestand naar artikelen over Anesthesie in alle bronnen aangeboden door BSL Vakbibliotheek. Hoeveel artikelen heb je gevonden? Open het artikel Carcinoïdsyndroom en anesthesie van Melanie Gerders (Critical Care, nr. 6) full-text op het scherm. Ga terug naar de resultatenlijst (back-toets) en zoek binnen deze 16

18 geselecteerde artikelen via Uitgebreid zoeken naar artikelen met kinderen in de titel, verschenen na het jaar Hoeveel artikelen vind je? MEER INFORMATIE: Bij vragen kun je contact opnemen met: Elda de Cuba (informatiespecialist Opleidingscentrum),tel. Paulien Wiersma (vakspecialist), , Bianca Kramer (informatiespecialist), tel , 17