ad interim met permanente kwaliteit

Transcriptie

1 8 4de gymnasium amsterdam ad interim met permanente kwaliteit Tijdelijk mag je het van de architect niet noemen, maar verplaatsbaar wel. Het 4de Gymnasium in Amsterdam geeft een hele nieuwe uitstraling aan wat vroeger wel geringschattend unitbouw werd genoemd. Met een blikvangende louro preto gevel.

2 9 foto s: Nederland kenschetst zich door een hoge bevolkingsdruk en een uitgebreid eisenpakket van zijn bevolking. Dat betekent dat er constant claims worden gelegd op het grondgebruik van ons land. Een gevolg hiervan is dat we niet altijd willen of kunnen wachten totdat de geplande voorzieningen in hun definitieve vorm klaar zijn. De Amsterdamse Houthavens zijn zo n woest en ledig gebied waar de komende jaren het een en ander aan woningbouw staat te gebeuren. De omliggende industrie ziet het in verband met zijn hinderwetvergunning met lede ogen aan. Voordat alle procedures zijn doorlopen en afgerond, zal er echter nog wel wat water door de Amstel stromen. Om het gebied niet braak te laten liggen, staat de gemeente wel verplaatsbare bouw toe. Het Amsterdamse bureau hvdn maakte in samenwerking met Ursem Bouwgroep in Wognum vier jaar geleden al de veel gepubliceerde witte Qubic-studentenwoningen, waarvoor volgend jaar een nieuwe locatie gevonden moet worden. Samen realiseerden zij op IJburg met het IJburg College ook al een verplaatsbare IFD-school. Het waren deze wapenfeiten waardoor beiden de opdracht verwierven binnen een jaar het 4de Gymnasium in de Houthavens te tekenen en te realiseren. Hetgeen wonderwel is gelukt. Ingespeeld Een gebouw neerzetten in minder dan een jaar is een ontwerp- en bouwtechnische krachttoer, zo erkent ook Albert Herder van hvdn architecten. We zijn alleen al in ons bureau er continu met circa acht mensen aan bezig geweest. Ontwerp en materialisatie hadden we Een beschut hof als plek van ontmoeting.

3 P OS T 2980+vlp MV 600x1010 LK vlp MV 10 foto: de wijs 3d vianen Een verplaatsbaar gebouw op een geleende plek P 4 5 doorsnede A-A M A L K J H G D C B A P begane grond 1e verdieping A 2e verdieping Plattegrond van begane grond en verdiepingen. Detail. Ursem kwam met de oplossing van de klapgevel. 1. afschotisolatie 2. dakbalklaag geïsoleerd / prefab 3. aluminium gezette kap en rand in kleur gecoat 4. hardhouten delen 18x45 mm behandeld met olie 5. lamellen zonwering achter houten gevel 6. kunststof kozijn, naast kozijn kunststof luik 7. hardhouten delen 18x65 op regelwerk behandeld met olie 8. ventilatie en verwarming 9. prefab ribbenvloer 10. staalconstructie 11. prefab deel eerst plaatsen, aanwerken, deel omhoog klappen en vastzetten 12. houtskelet binnenspouwblad 13. houten delen 18x65 in schuin vlak 14. akoestisch plafond op regelwerk/ randstrook van gipsplaat incl. behang 15. aluminium kozijn 16. tussen aluminium kozijnen aluminium gezette volkern platen 17. zwart eterboard, 10mm op regelwerk P 0=Peil

4 in vijf maanden rond. Projecten met korte tijd tussen ontwerp en oplevering vergen in het algemeen meer voorbereiding, omdat onderdelen als schets, plaatje, materiaal, gevel en leverancierskeuze in dit geval allemaal gelijktijdig lopen. Inmiddels hebben we veel ervaring met dit soort projecten. Dergelijke projecten kunnen dan ook alleen slagen als opdrachtgever (Esprit, red.), ontwerper en bouwer optimaal op elkaar zijn ingespeeld. Je bent sterk afhankelijk van je partners. Lange besluitvormingsrondes bij de opdrachtgever zijn er dan ook in een dergelijk tempo niet bij. Bouwbudget Het 4de Gymnasium had een tijdelijke noodvoorziening in het centrum van Amsterdam waar het alras door ruimtegebrek tegen zijn eigen grenzen aanliep. Voorafgaand aan de definitieve nieuwbouw, werd besloten tot een tijdelijk gebouw op een andere plek. Albert Herder: De ouders stelden echter de eis dat het niet een container mocht zijn. Die druk en het feit dat het gebouw demontabel en verplaatsbaar zou worden uitgevoerd, werkte gunstig op zowel de afschrijvingen als op het bouwbudget. Het programma van eisen vermeldde een volwaardig gymnasium voor 400 tot 600 leerlingen, dat wil zeggen met een aula, scheikundelokalen, mediatheek, studielokalen, gymvoorzieningen en een kantine. Carré De ontwerpers begonnen met een analyse van de locatie in de Houthavens met zijn water, strand en horecavoorzieningen. Een school moet een hart hebben, een centrale plek voor ontmoetingen. We hebben dat hart zo transparant mogelijk willen maken, waar je alle bewegingen in het gebouw kunt observeren. Het hart werd een hof, waaromheen het gebouw van m 2 in carré is gelegd. Naast het hof met zitplaatsen zijn er een open schoolplein, een sportveld en een achter het onderwijsgebouw geplaatste gymzaal met een grote fitnessruimte. Dit laatste gebouw is overigens afkomstig van elders en vindt hier wederom een tijdelijke plaats. In tegenstelling tot de school op IJburg met een traditionele plattegrond van lokalen aan weerszijden van een lange gang, koos Herder hier voor een rondgang. In onze ontwerpen besteden wij veel aandacht aan routing. Wij vinden het belangrijk om interactie te stimuleren, maar willen dit zeker niet opleggen. De school geeft ruimte aan ontmoetingen, het binnenhof is daar de plek bij uitstek voor. Tegelijk is er de mogelijkheid gecreëerd om de ander te ontwijken. De omloop op de eerste verdieping heeft bijvoorbeeld uitstulpingen, in het vocabulaire van de architect rugzakjes, waar het lekker terugtrekken is en waar je een goed overzicht hebt op de binnenhof. Louro preto Meest karakteriserend aan het gebouw is de gevel. De keus voor hout is een directe verwijzing naar de houthavens, aldus Herder. De gevel heeft twee uitwerkingen. De plint, bekleed met vlakke gekleurde aluminium panelen, gaat over in de gevel van de binnenhof. De vrolijke, warme kleuren van het aluminium geven het hof een intieme sfeer. De louro preto buitengevel is, als contrast met het aluminium, meer ruimtelijk uitgewerkt en heeft een stoere uitstraling. Onder het kozijn loopt de gevel 20 cm naar binnen waardoor het beeld van twee opeengestapelde arcades wordt gecreëerd wat maakt dat de gevel niet te zwaar oogt ten opzichte van de plint. Klapgevel De houten latten (18 x 65 mm) zijn in de fabriek op de units aangebracht. Dit vroeg echter om een ingenieus systeem om de units, ondanks de doorlopende gevel, aan elkaar te verbinden. Bouwer Ursem ontwierp hiervoor een zogenoemde klapgevel : een gedeelte van de latten is op de plaats van de unitverbinding op een raamwerk met een scharnier gezet. Na verankering van de units kon dit gedeelte omhooggeklapt worden, zodat er een naadloos gevelbeeld ontstaat. De open gevelbekleding is op de onderste laag brandwerend behandeld met Flame Delay. In de fabriek is het hout twee keer geolied, waarbij de architect bedong dat over vier jaar op het werk nog een keer te doen. Het hout en de oranje panelen combineren goed, aldus Herder. De kleurige aluminium panelen zorgen inderdaad voor een speels gevelbeeld. Omdat de kozijnen achter de lattengevel toch niet te zien zijn, is gekozen voor goedkope kunststof kozijnen. Een andere reden hiervoor is volgens de architect dat de bouwtijd bij modulaire bouw vaak te kort is voor de planning en productietijd van een traditionele timmerfabriek (minimaal vaak 13 weken). Boven de (te openen) rode aluminium platen is een lampje aangebracht dat het gebouw s avonds in een roodoranje gloed zet. De zonwering is in het gevelpakket geïntegreerd. Net als bij de integratie van veel andere voorzieningen is met het oog op hergebruik (eventueel in een andere samenstelling) hier al in de 11

5 Het louro preto en de kleurige aluminium panelen geven een vrolijk beeld. 12 In plaats van een lange gang met aan weerszijden klas lokalen, kent het 4de gymnasium een omloop. De uitstulping noemt de architect liefdevol rugzakjes. De staalconstructie waaraan de hsb-units verankerd zijn, maakt ook grotere open volumes mogelijk. Hier de aula.

6 conceptfase goed over nagedacht. Verder zijn in de gevel openingen gelaten voor aanzuiging van (verwarmde) lucht. Verse buitenlucht is een groot issue in scholenbouw, aldus Albert Herder. Het ventilatiesysteem is CO 2 -gestuurd. Modulair Modulair bouwen levert een besparing op van tussen de vijf en tien procent op de totale proceskosten. Dat is voornamelijk een gevolg van een structureel kortere bouwtijd (soms wel 40%). Commercieel directeur Lex Meuldijk van Ursem zegt: Daarbij is ook nog winst te halen uit hergebruik en standaardisatie, al verschilt dit sterk per project. De aannemer zet zich in voor een typegoedkeuring voor zijn bouwmethode. De wetgeving op dit vlak loopt een stuk achter de realiteit aan. We kunnen onder architectuur bouwen met dezelfde kwaliteiten. We willen daarom een typegoedkeuring voor ons bouwsysteem, zodat we niet bij elk gebouw opnieuw op locatiegebonden criteria hoeven te worden getoetst. Door die wetgeving is bijvoorbeeld het neerzetten van wisselwoningen moeilijk, terwijl juist deze bouwmethode optimaal flexibel kan inspelen op gebruikerswensen. Beton De units van Ursem hebben een (10 cm dikke) betonnen vloer, omdat de Nederlandse gebruiker dat nu eenmaal verkiest. Maar ook een houten vloer is geen probleem. De toegepaste houtskeletbouw is integraal onderdeel van het systeem. De m 2 grote fabriek in Wognum bouwt circa acht units per dag volgens een carrouselsysteem. De units zijn min of meer kant-enklaar, met alle voorzieningen reeds aangebracht. In het werk hoeven alleen de aansluitplaatsen van de units, de betonnen koppelstroken, te worden afgewerkt. Een staalconstructie vormt de kapstok waaraan de units worden verankerd. Dit maakt tevens via de zogenaamde flatpackmethode grotere open volumes mogelijk, zoals entree en aula s. De betonvloeren worden met betonfretten aan elkaar geklonken. Doordat de units in de fabriek worden gemaakt, is de eindkwaliteit hoog. De bouwmethode kent alleen haar beperkingen in het formaat van de dieplader. Deze kan maximale units aan van 14,40 m lengte, 3,5 m hoogte en 3,60 m maximale breedte. Meuldijk: Je bouwt in 3D. In de fabriek is de kwaliteitsstap al gemaakt. In het werk heeft de architect een stelruimte te accepteren van circa Locatie: Gevleweg Amsterdam Opdrachtgever: Stadsdeel Westerpark, Esprit-groep (4degymnasium.nl) Ontwerp: hvdn architecten Amsterdam: Albert Herder, Arie van der Neut, Stijn de Jongh (hvdn.nl) Aannemer: Ursem Bouwgroep Wognum (ursem.nl) Leverancier louro preto: Precious Woods/A. van den Berg Nieuwerbrug a/d Rijn (preciouswoods.nl) Bouwperiode: Mei - oktober 2008 Bouwkosten: 4,5 miljoen een centimeter, maar Ursem heeft de techniek inmiddels zo goed onder de knie dat de huidige afwijking vaak niet meer dan 4 mm bedraagt. Flexibel Herder: Het 4e Gymnasium laat zien dat modulair bouwen al lang niet meer synoniem hoeft te zijn aan eenvormigheid. De methode heeft de laatste jaren een grote ontwikkeling doorgemaakt. De school heeft zowel op technisch als esthetisch vlak een kwaliteits- en afwerkingsniveau die vergelijkbaar zijn met permanente, traditionele bouw. Tegelijk is het gebouw in meerdere opzichten zeer flexibel. Het is verplaatsbaar en kan zodoende de komende jaren worden ingezet waar dat nodig is. En het kan vanwege de modulaire opbouw eenvoudig worden aangepast aan veranderende gebruikerswensen, wat de levensduur van het gebouw verlengt. Op tijdelijke plekken kunnen deze modulaire gebouwen een goed antwoord geven. Het 4de Gymnasium staat op zo n tijdelijke, geleende plek: de vergunning is in eerste instantie afgegeven voor vijf jaar. Wat er daarna met het gebouw gaat gebeuren is nog onbekend. Maar Herder is daar niet somber over. Het gebouw is bekend bij de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling van Amsterdam. En met de kwaliteiten die het heeft, vindt het altijd een nieuwe bestemming. kees de vries Zie ook de uitgebreide 3D-presentatie van dit project op 13