Privacyregulering in theorie en praktijk

Transcriptie

1 Privacyregulering in theorie en praktijk Tweede druk Onder redactie van Prof. mr. J.EJ. Prins en prof. mr. J.M.A. Berkvens Met bijdragen van A.A.L. Beers J.M.A. Berkvens P. Blok G.P. van Duijvenvoorde B.M.A. van Eck R.E. van Esch B.M. Gamier R.J.M. van der Horst J.J.C. Kabel EA.M. van der Klaauw-Koops P.J.M. Kolkman R.W. van Kralingen F. Kuitenbrouwer L.L.F.M. Mutsaers J. Nouwt J.E.J. Prins A.E. Schilder E. Schreuders A.J.J.T. Singewald J.H.J. Terstegge A.H. Vedder A.E.B.M. van der Ven D.W.F. Verkade G.J. Zwenne 2000 Kluwer - Deventer

2 Inhoud Lijst van gebruikte afkortingen XIX 1. INLEIDING 1 Prof. mr. J.E.J. Prins en prof. mr. J.M.A. Berkvens 1.1. Regelgeving Informatietechnologie Maatschappelijke discussies Tweede druk 4 2. PRIVACY IN ONTWIKKELING 5 Mr. P. Blok en mr. A. Vedder 2.1. Inleiding De conceptuele kern van privacy De conventionele invulling van het begrip 'persoonlijke levenssfeer' Ontwikkelingen in de theorie De uitbreiding van de persoonlijke levenssfeer De relativering van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer Conclusie: twee uitwegen Bibliografie PRIVACY: EEN HISTORISCH-VERGELIJKEND OVERZICHT 33 Mr. F. Kuitenbrouwer 3.1. Inleiding De Staatscommissie-Koopmans Lijdensweg De ontwikkeling van privacywetgeving in Europa Internationale afspraken 42

3 3.6. De privacywet van Fraude en koppeling WPRenWbp De Registratiekamer Nieuwe uitdagingen DE ONTWIKKELING VAN BESCHERMING VAN PERSOONS- GEGEVENS IN DE RECHTSPRAAK 57 Prof. mr. D. WE Verkade 4.1. Inleiding Redelijk doel van de persoonsregistratie (art. 4 WPR; art. 7 Wbp) Opneming slechts van rechtmatig verkregen persoonsgegevens (art. 5 lid 1 WPR; art. 7 Wbp) Gebruik van de gegevens moet met het doel van de registratie verenigbaar zijn (art. 6 lid 1 WPR; art. 7 en 9 Wbp) Beperkingen op verstrekking aan derden (art en 18 WPR; art. 8 Wbp) Ad (1) Doelverband Ad (2) Aanwezigheid wettelijk voorschrift Ad (3) Afwezigheid van toestemming van de geregistreerde Inzage- en correctierecht (art WPR; art. 35 e.v. Wbp) Besluit DE WET BESCHERMING PERSOONSGEGEVENS 77 Prof. mr. J.E.J. Prins en prof. mr. J.M.A. Berkvens 5.1. Inleiding VanWPRnaarWbp Overzicht van de belangrijkste overeenkomsten en wijzigingen Reikwijdte Wbp en definities Reikwijdte De verantwoordelijke Materiele normen en verwerkingsgronden Algemeen Bijzondere gegevens Toestemmingsvereiste Rechten van betrokkenen Algemeen 93 VI

4 Limitering rechten Kennisgeving Kennisneming Correctie Verzet Geautomatiseerde beslissingen Zelfregulering Handhaving De internationale dimensie Export naar derde landen Toepasselijk recht Conclusie DE WET BESCHERMING PERSOONSGEGEVENS, GEVOLGEN VOOR DE ORGANISATIE EN DE AUTOMATISERING 105 R.J.M. van der Horst Inleiding Begrippen Onderwerpen Organisatie en beveiliging Ethiekcommissie Tot slot Praktisch stappenplan uitvoering Wet bescherming persoonsgegevens Stappen PRIVACYREGULERING EN DE AWB 117 Mr. A.E. Schilder 7.1. Inleiding Privacy en rechtsbescherming Privacy en handhaving De positie van het College Bescherming Persoonsgegevens Toezichthoudende bevoegdheden van het College Sanctie-instrumenten van het College De functionaris voor de gegevensbescherming Slot 134 VII

5 8. OVERZICHT WET POLITIEREGISTERS 135 Mr. drs. A.E.B.M. van der Veen Inleiding Reikwijdte Persoonsgegevens en persoonsregistraties Politieregister: persoonsregistratie voor de politietaak Meldpunt ongebruikelijke transacties Bijzondere opsporingsdiensten Overzicht van de wet Aanleg van registers Inhoud van een register Reglementsplicht Bijzondere politieregisters Tijdelijke registers Register zware criminaliteit Voorlopig register Gesloten verstrekkingenregime Beveiliging Rechten van de geregistreerde College Bescherming Persoonsgegevens Betekenis van de Wbp voor de Wpolr Vervallen van de WPR Wbp naast de Wpolr Informatische relaties tussen politie en andere instanties Wbp en Wpolr binnen de politie Epiloog: de Wbp voor de politietaak? DE GEMEENTELIJKE BASISADMINISTRATIE PERSOONSGEGEVENS 161 Mr. drs. L.L.EM. Mutsaers 9.1. Inleiding Geschiedenis Hoe zit het GBA-systeem in elkaar? Despelers De burger Degemeente Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties De gebruikers en het gebruikersoverleg Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) 166 VIII

6 Toepasselijk recht De financiering Het vestigingsregister De inhoud van de GBA Welke gegevens worden opgenomen? Van wie worden de gegevens opgenomen? Hoe gescheidt de in- en uitschrijving? Wat zijn de bronnen van de persoonsgegevens? Het gebruik van de GBA Afnemers Derden Verplichte derden Bijzondere derden Vrije derden De basisadministraties in de Nederlandse Antillen en Aruba De ingeschrevene zelf Verplicht gebruik Grenzen aan het gebruik Toezicht, handhaving en rechtsbescherming Toezicht Periodieke audit Rechtsbescherming Andere registers Ontwikkelingen De kwaliteit Homohuwelijk en homoadoptie Een loket voor vreemdelingen Koppeling overheidsprestaties aan een juiste inschrijving in de GBA Toekomstdiscussie GBA Slotbeschouwing PRIVACY EN WET OPENBAARHEID VAN BESTUUR 197 Mr. A.A.L. Beers Inleiding Privacybescherming als geheimhoudingsgrond Reikwijdte van persoonlijke levenssfeer Procedurele waarborgen Toegestane inbreuken op privacy Niet-toegestane inbreuken op privacy 207 IX

7 10.3. Verhouding tot andere informatieverstrekkingsregels Wet bescherming persoonsgegevens Art. 8, onderc, Wbp Art. 8, onder e, Wbp Art. 35 Wbp Art. 67AWR Wet politieregisters Wet op de inlichtingen-en veiligheidsdiensten Conclusies PRIVACYREGULERING IN THEORIE EN PRAKTIJK: BELASTINGHEFFING 221 Mr. G.J. Zwenne Belastingheffing De taken van de Belastingdienst Het verzamelen van informatie door de Belastingdienst Welke informatie mag de belastingdienst opvragen? Over wie mag de belastingdienst informatie opvragen? Informatieplichten op te leggen aan overheden Verschoningsrechten van informatieplichtigen De informatieverstrekking door de Belastingdienst Sofinummer Ter afsluiting PRIVACYREGULERING IN THEORIE EN PRAKTIJK: SOCIALE ZEKERHEID 235 Mr. B.M.A. van Eck De sector sociale zekerheid Gemeenschappelijke privacybeginselen Rechtmatige gegevensverwerking Doelbinding Transparantie Rechten van de betrokkene Specifieke wetgeving Algemene bijstandswet Organisatiewet sociale verzekeringen Nieuwe ontwikkelingen 248

8 13. PRIVACY EN MEDISCHE INFORMATIE 251 Mr. dr. J. Nouwt Inleiding Het medisch beroepsgeheim Verwerken van medische persoonsgegevens volgens de Wbp Medische privacy in het BW Reikwijdte (art. 7:446 BW) Het medisch dossier (art. 7:454 BW) Recht op vernietiging van gegevens (art. 7:455 BW) Recht op inzage en afschrift (art. 7:456 BW) Verstrekking van gegevens aan derden (art. 7:457 BW) Verstrekking van gegevens ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek (art. 7:458 BW) Eenzijdig dwingend recht (art. 7:468 BW) WbpofBW? Overledenen Minderiarigen Medisch-wetenschappelijk onderzoek Bewaartermijnen Correctierecht Informatieplicht Duidelijkheid, eenvoud, rechtszekerheid Samenvatting PRIVACY EN WERKPLEK 275 Drs. J.H.J. Terstegge Inleiding Verhouding tussen privacyrecht en arbeidsrecht De privacy-paradox Effectuering van het recht op privacy Grenzen aan de gezagsbevoegdheid Het recht op prive-leven Grensgebied prive en werk: controle aan huis Privacy op het werk Regels voor privacybescherming Interne zelfregulering Externe (zelf)regulering Collectieve arbeidsovereenkomsten 284 XI

9 Wettelijke regelingen Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) Ambtenarenwet (Aw) en ARAR Wet op de ondernemingsraden (WOR) Aanstellingskeuringen en ziekteverzuimbeleid Aanstellingskeuringen Ziekteverzuim Videocamera's Digitale telefooncentrales, call monitoring en Internet Digitale telefooncentrales en call monitoring en internet Slot en aanbevelingen PRIVACY EN DIRECT MARKETING 301 Mr. A.J.J.T. Singewald Inleiding Bedrijfssectoren Gedragscode Privacy-gedragscode DMSA, Nederlandse associatie voor directmarketing, distance selling en sales promotion Mail & telephone preference service Commissie van toezicht, bestandstoezichthouder De Wet bescherming persoonsgegevens Verenigbaar gebruik en graad van verwantschap Informatieplichtjegens de betrokkene Recht van verzet Recht van verzet en het inserten van folders Bijzondere gegevens Grensoverschrijdend gegevensverkeer Directmarketing van bedrijven gevestigd buiten de Europese Unie DeBezemwet Europese ontwikkelingen Raad van Europa Europese Unie Ter afsluiting 316 XII

10 16. INFORMATIEBUREAUS EN BESCHERMING PERSOONSGEGEVENS 317 Prof. mr. J.J.C. Kabel Inleiding Situatie voor de Wet persoonsregistraties Wetshistorie en andere (rechts)bronnen Ratio voor een afzonderlijke regeling Typische kenmerken van informatiebureaus Uitgezonderde verwerkingen Verwerking van losse gegevens Verwerking van gegevens over rechtspersonen Verwerking van objectgegevens Verwerking buiten medeweten van betrokkenen Toetsing van de doeleinden van de gegevensverwerking bij informatiebureaus Het regime van art. 13 WPR en de Wbp Verwatering van de onderzoeksplicht met betrekking tot de juistheid van de op te nemen gegevens Verval van de plicht alleen op verzoek te verstrekken Strengere controle op verenigbaarheid doeleinden van verstrekker en afnemer Plicht tot belangenafweging behouden Protocolplicht vervallen Informatieplichten afgezwakt, maar ogenschijnlijk minder uitzonderingen Verwerking van bijzondere gegevens Zwarte lijsten ELECTRONIC COMMERCE 339 Prof. mr. R.E. van Esch Inleiding Persoonsgegeven: algemeen Persoonsgegevens: anonimiteit/pseudoniem Het begrip 'verwerking' Rechtmatigheid verwerking Toestemming Gerechtvaardigd belang verantwoordelijke Verwerking onverenigbaar met doeleinden Bijzondere gegevens 351 XIII

11 17.6. Verantwoordelijke Informatieverstrekking aan de betrokkene Rechten van betrokkene Gegevensverkeer met landen buiten de Europese Unie Buitenwettelijke privacyinitiatieven e-commerce Conclusie Literatuur PRIVACY EN NIEUWE TECHNOLOGIE 363 Drs. P.J.M. Kolkman en dr. mr. R. W. van Kralingen Inleiding Drie voorbeelden De klantenkaart: een voorbeeld van een loyalty toepassing Het gebruik van technieken voor identificatie op netwerken De asielzoekerskaart Privacybedreigende technieken? Datamining Data-warehousing Datamining Interpretatie Electronic monitoring op internet Biometrie Privacy enhancing technologies Tot slot TELECOMMUNICATE EN PRIVACY 379 Mr. G.P. van Duijvenvoorde Inleiding Implementatie bijzondere privacyrichtlijn in Telecomrnunicatiewet Privacybescherming in de EG Implementatie in de Nederlandse wetgeving Geen geintegreerde implementatie Reikwijdte van de Wbp Reikwijdte van hoofdstuk 11 Tw Algemene verplichtingen van aanbieders van openbare netwerken of openbare diensten Een algemene zorgplicht 388 XIV

12 Beveiliging Verwerking van gegevens over often behoeve van de communicatie Verkeersgegevens Telefoongidsen en informatiediensten Faciliteiten voor abonnees Gespecificeerde nota's Verhindering van doorschakeling Automatische oproepsystemen Nummeridentificatie Toezicht Vooruitblik Enkele afsluitende opmerkingen PRIVACYREGELS EN DE WBP OP HET INTERNET 401 Mr. E. Schreuders en mr. P. Blok Inleiding De virtuele samenleving van en op het internet Kenmerken van het internet Kenbaarheid en automatisering Deterritorialisering De partijen op het internet Wat off line geldt, moet ook on line gelden Het recht op privacy als grondrecht De Internationale normen voor gegevensbescherming De Wet bescherming persoonsgegevens Doel en karakter van de Wbp Definities en toepasselijkheid Persoonsgegevens Verwerken, verantwoordelijke en doorvoer De reikwijdte Conclusie over definities en toepasselijkheid Materiele normen Conclusies ten aanzien van de Wbp op het Internet Slot 421 XV

13 21. PRIVACY EN MEDEDINGING 425 Mr. G.P. van Duijvenvoorde Inleiding Gebrek aan harmonisatie belemmert de mededinging Internationale richtsnoeren Harmonisatie door EG-regelgeving Toepassing van privacywetgeving beperkt de mededinging Mededingingsregels en privacy De mededingingsregels - algemeen Afspraken inzake de uitwisseling van persoonsgegevens Algemeen toetsingskader Toetsing door de NMa Misbruik van machtspositie Algemeen toetsingskader Toetsing door de NMa Het mededingingsrecht als vangnet Privacy van rechtspersonen Een informationeel zelfbestemmingsrecht voor rechtspersonen? Herleidbaarheid van gegevens over rechtspersonen De toepassing van de mededingingsregels Afsluiting INTERNATIONALE PRIVACYREGULERING: BELANGEN, PROBLEMEN EN MOGELIJKHEDEN 449 Mr. EA.M. van der Klaauw-Koops en prof mr. J.E.J. Prins 22 A. Inleiding Internationale aandacht voor privacy De OESO De Raad van Europa Het verdrag van Straatsburg Inhoud en belangrijkste kenmerken van het Verdrag van Straatsburg De minimumgrondbeginselen Grensoverschrijdend verkeer van gegevens De aanbevelingen De raad van Europa en internet De Nederlandse situatie in relatie tot het verdrag De Europese Unie 460 XVI

14 22.6. De situatie in de Verenigde Staten De Amerikaanse visie op privacybescherming De positie van de VS ten opzichte van de Europese Unie De overeenkomst als instrument Techniek als instrument De toekomst van internationale privacybescherming ON LINE INFORMATIE OVER PRIVACY 475 B.M. Gamier Bijlagen Wet bescherming persoonsgegevens Richtlijn 97/46/EG Richtlijn 97/66/EG Trefwoordenregister 535 XVII