Het belang van het interieur

Transcriptie

1 Het belang van het interieur Martin van Bleek Adviseur cultuurhistorie/restauratiearchitect Gelders Genootschap in Arnhem

2 Aandacht voor het interieur Lange tijd is het belang van het interieur onderbelicht geweest. Monumenten Selectie Project (jaren 90): ten behoeve van de selectie, waardering en beschrijving is het interieur van veel objecten bezocht en kort beschreven (echter niet alle en zeker niet systematisch!) Rapport Van object naar samenhang uit 2004 heeft lange tijd onderin de bureaulade gelegen Jaar van het Religieus Erfgoed vestigt aandacht op belang kerkinterieurs in samenhang met de roerende objecten Jaar van de historische buitenplaats heeft aandacht op het interieur als onderdeel ensemble gevestigd en het belang van een landelijke Interieurwacht. Internetconsultatie Erfgoedwet geeft veel reacties over het interieur. Idem bij behandeling in de Tweede Kamer. Leidt tot aanpassing van de wetstekst.

3 Rijk stucwerk in de 18 de eeuwse lichtkoepel van het trappenhuis van Plein 23 in Den Haag

4 Definities in de Erfgoedwet cultureel erfgoed: uit het verleden geërfde materiële en immateriële bronnen, in de loop van de tijd tot stand gebracht door de mens of ontstaan uit de wisselwerking tussen mens en omgeving, die mensen, onafhankelijk van het bezit ervan, identificeren als een weerspiegeling en uitdrukking van zich voortdurend ontwikkelende waarden, overtuigingen, kennis en tradities, en die aan hen en toekomstige generaties een referentiekader bieden; cultuurgoed: roerende zaak die deel uitmaakt van cultureel erfgoed; ensemble: een op grond van artikel 3.13 aangewezen rijksmonument met cultuurgoederen.

5 Definitie interieur Het interieur betreft het samenstel van één of meer ruimten: structuur, onderlinge relaties en ruimtelijke verhoudingen, de afwerking van die ruimten, zoals wanden, vloeren, plafonds en de vaste bestanddelen, zoals deuren, schouwpartijen, installaties en ingebouwd meubilair alsmede de aanwezige roerende zaken zoals meubilair en losse wanddecoraties

6 Woonkamer landhuis Noorderheide te Vierhouten (gemeente Nunspeet)

7 Wanneer is een interieur waardevol? Wanneer de karakteristieke kenmerkende elementen zoals bijvoorbeeld de structuur van een pand, de afwerking en de inrichting een gave eenheid vormen; Er bijzondere materialen en technieken met veel vakmanschap zijn toegepast; Decoratieve elementen en (toegepaste) kunst aanwezig zijn;

8 Wandafwerking Huis Barnaart in Haarlem

9 De aanwezige interieuronderdelen in goede conditie verkeren; Het om een zeldzaam interieurelement gaat met weinig vergelijkbare exemplaren ; Het van uitzonderlijke (kunst)historische betekenis is; Het een interessant verhaal vertelt over het gebruik en de gebruikers van de ruimte.

10 Ensemble in Kasteel Eijsden

11 Interieurensembles Erfgoedwet artikel 3.13: Aanwijzing als ensemble: Onze Minister kan ambtshalve besluiten een rijksmonument tezamen met cultuurgoederen aan te wijzen als ensemble, indien het geheel van rijksmonument en de cultuurgoederen in onderlinge samenhang van bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis is.

12 Afbeelding fraai interieur Afbeelding pagina 7

13 Nadere toelichting Een interieurensemble is een samenhangend geheel van onroerende en roerende zaken van (cultuur)historisch, artistiek, wetenschappelijk of technisch belang.

14 Doopsgezinde kerk Haarlem Vergaderkamer Doopsgezinde Kerk in Haarlem

15 Verfijning begrip Samenhang Samenhang door historische continuïteit; Samenhang door samenstelling; Samenhang door totaal ontwerp; Samenhang door herkomst Het betreft zowel Gesamtkunstwerken als door de tijd gegroeide ensembles. Bron: rapport Van object naar samenhang uit 2004

16 Eetkamer, St. Hubertus

17 Vm. kleermakerij in Rozendaal

18 Toonbeelden In overleg met de erfgoedsector heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een toonbeeldenlijst op van waardevolle historische interieurensembles opgesteld. Deze toonbeelden laten de variëteit aan gebouwtypen en diversiteit aan objecten zien. (Verwachte publicatie juni 2017)

19 Interieur van het Huis der Provincie in Arnhem

20 Kasteel Middachten in De Steeg vanuit de tuin gezien

21 Tuigkamer in het Koesthuis van Kasteel Middachten

22 Geen verandering rechtsgevolg Het gebouw is met zijn bestanddelen, zoals plafonds, vloeren, trappen, schouwen, orgel(balkon)s, schoepenrad of een steenoven in de steenfabriek, beschermd als rijksmonument. Dat is niet veranderd met de Erfgoedwet. De opname van een interieurensemble in het informatiesysteem heeft geen rechtsgevolgen voor de eigenaar. Er geldt geen wettelijke bescherming voor de roerende zaken door een instandhoudingsplicht, geen vergunningplicht bij wijziging aan het ensemble en evenmin een mogelijkheid tot het aanvragen van instandhoudingssubsidie. De wetgever beoogt bescherming te bewerkstelligen door het vergroten van kennis en waardering voor historische interieur-ensembles in de samenleving.

23 Projecten voorraad interieurs Stichting Historische Interieurs in Amsterdam: Amsterdam Zuid: woonhuizen van welgestelde Amsterdammers in de periode ; Vervolg: Amsterdamse binnenstad, Kennemerland-Zuid en het Gooi

24 Projecten voorraad interieurs Inventarisatieproject Stichting Interieurs in Fryslân Opgericht in 2013 ten behoeve van de bevordering van de kennis, de kunde en de zorg van en voor interieurs in de brede zin van het woord in Friesland. Project ondersteund door de Ottema-Kingma Stichting en de Provincie Friesland. Geen onderscheid tussen rijks-, gemeentelijke en niet-monumenten.

25 Interieuronderzoek in de gemeente Súd-West Fryslân

26 Projecten voorraad interieurs Project historische interieurs Amsterdam Centrum Sinds 2001 vormt het beschrijven van interieurs een structureel onderdeel van de werkzaamheden van BMA. Inventarisatie en beschrijving van interieurs van objecten die een aanvraag voor een wijzigingsvergunning indienen.

27 Willemsparkweg 217, Amsterdam

28 Projecten voorraad interieurs Programma Interieurs van de RCE Doelstelling: Het faciliteren en ondersteunen van belanghebbenden bij de zorgvuldige omgang met interieurs en interieurensembles; Een breed veld bewust maken van het belang van interieurs; Initiëren van projecten naar de inventarisatie van belangrijke interieurs;

29 Vervolg Programma Interieurs RCE Het digitaal ontsluiten van beschikbare informatie over de waarde en omgang met interieurs (helaas stopgezet i.v.m. structurele tekorten (budget en tijd) bij digitalisering); Monumentale interieurs in Nederland: verborgen en kwetsbaar erfgoed een onderzoek naar de voorraad en conditie van interieurs van rijksmonumenten in Nederland (in juni 2016 opgeleverd door Gelders Genootschap); Brochures (in de maak); Etc.

30 Onderzoek voorraad en conditie Basis voor het onderzoek waren de rijksmonumentenlijsten van de gemeenten Breda, Tilburg, Eindhoven, s-hertogenbosch, Heusden, Bergen op Zoom en Oss en de rapporten van de Interieurwacht Noord- Brabant van objecten in deze gemeenten.

31 Onderzoek voorraad en conditie Categorieën interieurs in onderzoek: A: Interieurensemble; B: Samenhangend interieur; C: Enkele bestanddelen; D: Volgens gedateerde bronnen (van vóór 2001); E: Niets bekend; F: Geen waardevol interieur.

32 Onderzoek Voorraad en conditie Betreft de voorraad in de 7 geselecteerde gemeenten in Noord-Brabant: Breda, Tilburg, Eindhoven, s-hertogenbosch, Heusden, Bergen op Zoom en Oss. Gebaseerd op de resultaten van het ambtelijk onderzoek en de kennis bij de RCE.

33

34 Onderzoek voorraad en conditie Inspectierapporten Interieurwacht Noord-Brabant: * Conditie staat interieur (afwerking); * Preventieve conservering brand- en inbraakpreventie en overige (licht, klimaat, bouwkundige schil etc.); * Onderhoudsstaat algemeen dagelijks en periodiek onderhoud; * Gebruik algemeen huidige functie versus toekomst monument

35 Onderzoek voorraad en conditie Gebaseerd op de resultaten van de inspectierapporten van de Interieurwacht Noord Brabant

36 Onderzoek voorraad en conditie Aantal te verwachten interieurs c.q. interieuronderdelen in rijksmonumenten in Nederland

37

38

39 Aanbevelingen voorraad Specifieke voorlichting over het feit dat ook interieurelementen onder de bescherming van de Monumentenwet c.q. Erfgoedwet vallen. Stimuleer de gemeenten en provincies om analoog aan de onderzochte Noord- Brabantse gemeenten de voorraad interieurs in alle gemeenten inzichtelijk te krijgen.

40 Aanbevelingen voorraad De potentiële voorraad interieurs kan beter inzichtelijk worden gemaakt door een verwachtingskaart voor de voorraad interieurs op te stellen. Stimuleer gemeenten om bij de beoordeling van (ver)bouw- en restauratieplannen de interieurs van de monumenten te bezoeken, te documenteren en te beschrijven.

41 Aanbevelingen voorraad Bevorder fundamenteel onderzoek naar aspecten van de voorraad en condities van interieurs.

42 Aanbevelingen kennis Bevorder het efficiënt opereren van een landelijk dekkend kennisnetwerk met betrekking tot erfgoed ten behoeve van eigenaren, overheden en professionals. Initieer een centraal register van alle uitgevoerde onderzoeken op het gebied van erfgoed, zodat een overzicht ontstaat van alle beschikbare kennis, met het interieur als speciaal aandachtsgebied.

43 Aanbevelingen algemeen Bevorder in overleg met de provincies en de provinciale Monumentenwachten de instelling van een landelijk dekkende Interieurwacht. Faciliteer een duidelijke financieringsmethodiek voor de instandhouding van interieurs binnen de bestaande subsidieregelingen. Stimuleer een goede communicatie zowel binnen het erfgoedveld als richting eigenaren / beheerders.

44 . Want dit willen we toch niet?