Regionaal samenwerken

Transcriptie

1 Regionaal samenwerken Juridische aandachtspunten 16 april 2014 Rob de Greef

2 Verbonden partijen Een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft 2

3 Vraag Een gemeente heeft een stichting opgericht waarbij de wethouder cultuurzaken gelet op zijn kennis van het domein op persoonlijke titel in het bestuur van de stichting zitting neemt. Is er sprake van een bestuurlijk belang? A. Ja, de wethouder kan immers stemmen in het bestuur B. Ja, de wethouder is als vertegenwoordiger van de gemeente deelnemer in het bestuur C. Nee, de wethouder zit er op persoonlijke titel en zodoende is de gemeente niet vertegenwoordigd 3

4 Verbonden partij Onder bestuurlijk belang wordt verstaan zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur hetzij uit hoofde van stemrecht. Onder financieel belang wordt verstaan: een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat onderscheidenlijk het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. Artikel 1 BBV en artikel 4.1 Waterschapsbesluit 4

5 Taakuitoefening Taak Niet meer doen Zelf doen Samenwerken Uitbestede n Binnen eigen organisatie Privaatrechtelijke taakbehartiging Bestuurlijke samenwerking Publiek private samenwerking (PPS) Private partij(en) 5

6 6 Rechtsvorm Afstemming Netwerkconstructie Zelfstandige organisatie Publiekrechtelijk Privaatrechtelijk Publiekrechtelijk Privaatrechtelijk Publiekrechtelijk Privaatrechtelijk Regeling zonder meer Bevoegdhedenovereenkomst Convenant Bestuursovereenkomst Beleidsovereenkomst Enkelvoudige centrumregeling Meervoudige centrumregeling Dienstverleningsovereenkomst Overeenkomst tot opdracht Gemeenschappelijk openbaar lichaam Bedrijfsvoeringsorganisatie Gemeenschappelijk orgaan Vereniging Coöperatie Besloten vennootschap Naamloze vennootschap Stichting Bestuurlijke samenwerking

7 Verbonden partijen: Mogelijke rechtsvormen Publiekrechtelijke vormen Gemeenschappelijk openbaar lichaam Gemeenschappelijk orgaan Bedrijfsvoeringsorganisatie Privaatrechtelijke vormen Vereniging Coöperatie / Coöperatieve vereniging Naamloze vennootschap Besloten vennootschap Stichting 7

8 Overige rechtsvormen samenwerking Publiekrechtelijke vormen Centrumregeling Regeling zonder meer / Bevoegdhedenovereenkomst Privaatrechtelijke vormen Dienstverleningsovereenkomst Beleidsovereenkomst / Convenant / Intentieverklaring Contractuele samenwerkingsverbanden zijn per definitie geen verbonden partij 8

9 Privaatrechtelijke samenwerkingsvormen Overeenkomst Bestuursakkoord / Convenant Stichting Vereniging (incl. coöperatie) Naamloze vennootschap Besloten vennootschap TOTAAL

10 Publiekrechtelijke samenwerkingsvormen Gemeenschappelijk openbaar lichaam Gemeenschappelijk orgaan Centrumconstructie Combinaties van bovenstaande mogelijkheden n.v.t. n.v.t. 14 Regeling zonder meer TOTAAL

11 Oprichting

12 Privaatrechtelijke samenwerking Gemeente is rechtspersoon en kan zodoende privaatrechtelijke rechtshandelingen verrichten College B&W is bevoegd te beslissen tot privaatrechtelijke rechtshandeling Burgemeester is bevoegd namens de gemeente de rechtshandeling te verrichten 12

13 Rol gemeenteraad Artikel 169 lid 4 Gemeentewet Het college moet de raad vooraf inlichtingen geven wanneer het besluit tot verrichting van een privaatrechtelijke rechtshandeling ingrijpende gevolgen kan hebben voor de gemeente of wanneer de raad hierom verzoekt. Bij ingrijpende gevolgen mag het college niet beslissen alvorens de raad in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. Artikel 160 lid 2 Gemeentewet College moet alvorens te beslissen tot oprichten van of deelneming in een privaatrechtelijke rechtspersoon de raad horen over een ontwerpbesluit. Maar: college neemt definitieve besluit! 13

14 Oprichten publiekrechtelijke VP Raad, college van B&W en de burgemeester zijn bevoegd Afhankelijk van de bevoegdheden van het samenwerkingsverband/de verbonden partij College van B&W en burgemeesters hebben toestemming nodig van de gemeenteraad 14

15 Publiek- of privaatrechtelijk? Gemeentewet Het college besluit slechts tot de oprichting van en de deelneming in stichtingen, maatschappen, vennootschappen, verenigingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen, indien dat in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang. [ ] 15

16 Publiek- of privaatrechtelijk? De openbare lichamen hebben inzonderheid de zorg voor belangen eener gemeenschap, dus voor algemeene publieke belangen. Men mag aannemen, dat zij die het best zullen kunnen behartigen langs den weg van het publieke recht, beter dan bij de uitvoering van burgerrechtelijke contracten of in vennootschappen, waarbij allicht het gevaar dreigt, dat de publiekrechtelijke beschouwing van het onderwerp te zeer op den achtergrond geraakt. Bovendien bezit een regeling volgens de grondslagen van het gemeenterecht, in beginselen als die van de openbaarheid en verantwoordelijkheid, waarborgen tegen misbruik, welke men slechts noode kan missen, en ook in dit opzicht staan dus de privaatrechtelijke regelingen, waarbij men die waarborgen niet aantreft, bij haar achter. [ ] Slechts moet men de privaatrechtelijke figuur als een figuur op het tweede plan, of, sterker gezegd, als een uitzondering op den regel beschouwen en ook als zodanig behandelen. 16

17 Aspecten voor de raad Voldoende waarborgen voor: Uitoefening publiekrechtelijke bevoegdheden Besluitvormingsstructuren Beïnvloedingsmogelijkheden (college én raad) Democratische controle Openbaarheid 17

18 Bestuurlijk belang

19 Bestuurlijk belang Via stemrecht in eigenaarsvergadering Via vertegenwoordiging in het bestuur 19

20 Vraag De wethouder financiën zit in de algemene vergadering van aandeelhouders van een besloten vennootschap. Het bestuur van de besloten vennootschap doet een voorstel, wat niet geheel in het belang van de gemeente is. Moet de wethouder nu stemmen met het gemeentelijk belang of met het belang van de besloten vennootschap in het achterhoofd? A. Een aandeelhouder stemt voor zijn eigen belang B. Een aandeelhouder stemt in het belang van de vennootschap C. De aandeelhouder moet alle belangen redelijkerwijs wegen 20

21 Eigenaarsvergadering Iedere gemeente in beginsel (bestuurlijk) vertegenwoordigd Het lid vertegenwoordigt primair de belangen van de gemeente (eigen mandaat vs. ruggespraak) Controle door college B&W (en indirect door gemeenteraad) Platform voor afweging verschillende belangen Hoogste orgaan dat alle belangen afweegt en andere organen controleert 21

22 Vraag De wethouder financiën zit in het bestuur van een besloten vennootschap. Het bestuur van de besloten vennootschap doet een voorstel, wat niet geheel in het belang van de gemeente is. Moet de wethouder nu beslissen met het gemeentelijk belang of met het belang van de besloten vennootschap in het achterhoofd? A. Een bestuurder stemt voor zijn eigen belang B. Een bestuurder stemt in het belang van de vennootschap C. De bestuurder moet alle belangen redelijkerwijs wegen 22

23 Bestuur Belang van de verbonden partij staat voorop In beginsel zelfstandige positie Benoeming door eigenaarsvergadering (of evt. raad van commissarissen) Controle door eigenaarsvergadering (en evt. raad van commissarissen); verantwoordingsrelatie 23

24 Vormgeving VP Gemeenteraad College B&W Eigenaarsvergadering Gemeenteraad College B&W Griffie Ambtelijk advies Bestuur Organisatie Verbonden Partij 24

25 Belangenafweging Om samenwerking verder te helpen moeten de verschillende belangen worden afgewogen Privaatrechtelijke verbonden partijen: Redelijkheid en billijkheid Publiekrechtelijke verbonden partijen: Zorgvuldige belangenafweging en evenredigheidsbeginsel; geen vooringenomenheid 25

26 Samenhang belangen Inbreng verschillende belangen Belangenafweging Eigenaarsvergadering Bestuur Verbonden Partij / RvC Belang verbonden partij voorop, maar wel rekening houden met belangen van deelnemers Gemeente Belang deelnemer voorop Bepalen stemgedrag Gemeente Belang deelnemer voorop Bepalen stemgedrag 26

27 Wettelijke verantwoordelijkheden Dualisering van het gemeentebestuur: Gemeenteraad is met name kaderstellend en controlerend Rekenkamer(commissie) kan onderzoek doen Enquêtecommissie kan onderzoek doen College van B&W is uitvoerend orgaan en primair verantwoordelijk Informatie- en verantwoordingsplicht Raad moet meer op hoofdlijnen sturen, ook bij de begroting. Daartoe moet de gemeenteraad kaders stellen. 27

28 Raad College Eigenaarsvergadering Bestuur Verbonden Partij Kaderstellend (Wanneer een verbonden partij, welke sturingsinstrumenten, informatievoorziening, financieel e.d.) Controleur van college Geen directe rol bij verbonden partij Politiek verantwoordelijk voor uitvoering door verbonden partij jegens raad Vertegenwoordigt gemeente binnen verbonden partij Geen directe rol bij verbonden partij Ondersteuning door gemeentelijk ambtelijke apparaat Stelt kaders binnen de verbonden partij, aan de hand van inbreng van de deelnemers Afstemmingsorgaan Controleur van het bestuur Leden leggen verantwoording af aan college (en indirect aan raad) Dagelijkse leiding over verbonden partij Legt verantwoording af aan eigenaarsvergadering Ondersteuning door ambtenaren of medewerkers van de verbonden partij 28

29 Financieel belang

30 Toekomstig Financiële uitgangspunten in februari/maart (niet in wet geregeld) Kadernota voor 15 april Algemene financiële en beleidsmatige kaders Ontwerpbegroting Dagelijks bestuur Voorhangprocedure raden naar acht weken Begroting vastgesteld door algemeen bestuur Begroting openbaar lichaam is bindend voor gemeente => Verplichte uitgave Gemeentebegroting 30

31 Begroting privaatrechtelijke rechtspersoon In beginsel niet openbaar, slechts beschikbaar voor leden/aandeelhouders Vaststelling begroting en jaarrekening door algemene vergadering In beginsel geen goedkeuring door colleges of raden Geen tussentijdse sturingsmogelijkheden voor raad (slechts college kan als lid/aandeelhouder sturen) Gesloten stelsel bij NV / BV Beperkte inlichtingenrecht leden / aandeelhouders (slechts tijdens algemene vergadering van aandeelhouders) 31

32 Voorlopige conclusie Rol raad voornamelijk bij aangaan verbonden partij Stellen kaders voor sturing, bevoegdheden en bestuurssamenstelling Rol raad m.b.t. financiën Voorhangprocedure bij gemeenschappelijke regeling Financiering aan privaatrechtelijke partijen (subsidie of anders) Raad controleert college B&W 32

33 Tot slot

34 Verschillende uitgangspunten Democratische controle Efficiency 34

35 Rol Raad bij bestuurlijk belang Raad zou in een nota verbonden partijen algemeen beleid moeten formuleren als kader voor het college (en als toetsingskader bij een concreet geval) Raad moet jaarlijks in de begroting kaders opnemen die dat concrete jaar (en de meerjarenplanning) beleidsmatig moeten worden behaald voor de betreffende gemeente Raad controleert via paragraaf in jaarverslag of de beleidsmatige kaders ook daadwerkelijk gehaald zijn! 35

36 Rol Raad bij financieel belang Raad zou in een nota verbonden partijen algemeen beleid moeten formuleren als kader voor het college (en als toetsingskader bij een concreet geval) (Tussentijdse) financiële beïnvloedingsmogelijkheden (college én raad) Democratische controle (i.r.t. budgetrecht) Raad moet jaarlijks in de begroting kaders opnemen die dat concrete jaar (en de meerjarenplanning) financieel moeten worden behaald voor de betreffende gemeente Raad controleert via paragraaf in jaarverslag of de financiële kaders ook daadwerkelijk gehaald zijn! 36

37 Vragen? Voor vragen en/of opmerkingen: Rob de Greef of of (of via secretariaat: ) nl.linkedin.com/in/robdegreef 37