Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

Transcriptie

1 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

2

3 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

4 4 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

5 2.1 Dreigend daklozen Inhoudsopgave De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder worden ze nader omschreven. Zelfstandig Belangrijkste wonende bevindingen verkommerden en verloederden 6 Dit Dreigend zijn personen daklozen die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze 6 groep Feitelijk speelt daklozen langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, Residentieel veelpleging daklozen en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. 7 7 Zwerfjongeren 8 Ex-gedetineerden Conclusies 8 Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. 1 Door Inleiding de detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, 10 zijn zij 1.1 deze Aanleiding kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, 1.2 waarvan Doelstelling sommigen veelvuldig voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest) Initiatiefnemers 11 Ex-patiënten 1.4 Onderzoeksgebied in klinische en doelgroepen zorg 11 Patiënten 1.5 Woonladder die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting 1.6 Leeswijzer beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen Dreigend dakloos 16 In 2.1 Overijssel Aanbod zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) 16 van 2.2 hen Aantallen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg 2.3 blijkt Kenmerken dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een 18 tiende 17 (8%) 2.4 komt Huisuitzettingen voor in de registraties door woningcoporaties van de politie Getroffen preventieve maatregelen 23 3 Feitelijke daklozen Feitelijk Aanbod daklozen Aantallen 25 Feitelijk 3.3 Kenmerken daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste 27 één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare 4 ruimten Residentieel (portieken, daklozen fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven 4.1 Aanbod van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen 29 of 28 familie 4.2 Aantallen zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen Kenmerken 30 5 Het Zwerfjongeren minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk 5.1 Aanbod uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, 5.2 Aantallen terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag Kenmerken Thuislozen Bijlage 1 Methodologische verantwoording 36 Bijlage Residentieel 2 Aantallen daklozen clienten oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke 3 Aantal opvang. uitzettingen Het gaat onder per gemeente meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht 40op Bijlage semi-permanente 4 Corporaties bewoning per centrumgemeente door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklo Bijlage zen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 5

6 Belangrijkste bevindingen De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder worden ze nader omschreven. Hieronder Zelfstandig worden wonende belangrijkste verkommerden bevindingen en verloederden weergegeven van de monitor dak- en thuislozen Overijssel In Dit deze zijn personen tweede meting die min zijn of gegevens meer zelfstandig van de instellingen wonen en waarbij die met sprake dak- en is van thuislozen een ernstige in aanraking multiproblematiek. komen gebruikt Bij deze over groep de speelt jaren langdurige 2008 en zorgafhankelijkheid Tevens zijn de gegevens als gevolg over van huisuitzettingen een combinatie in van 2008 psychiatrische en 2009 bij problemen, de monitor verslavingsproblemen, is daarbij overigens veelpleging van belang en zorgmijding. op te merken Uitzetting dat de als omvang gevolg van de huurschuld populatie of dak- overlast en thuislozen ligt vaak alleen op de kan loer. betrokken. Het worden vastgesteld voor gemeenten die beschikken over registratiegegevens van de aanwezige dak- en thuislozen. Dit Ex-gedetineerden is het geval die gemeenten waar voorzieningen van de maatschappelijke opvang gevestigd zijn. Het gaat bovendien Hierbij gaat om het minimum om ex-gedetineerden aantallen, aangezien die voorafgaande niet alle leden aan hun van detentie doelgroepen wel over in een de registraties eigen woonruimte van de beschikten. instellingen Door de detentie voorkomen. de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest). Dreigend daklozen Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over Personen huisvesting behoren beschikken tot en de een dreigend zorgvraag daklozen hebben, behoren wanneer eveneens zij met tot een de groep huisuitzetting dreigend daklozen. te maken krijgen of omdat zij ontslagen worden uit detentie of een zorginstelling zonder dat zij uitzicht hebben op een stabiele In Overijssel woonsituatie. zijn in 2008 op Ook enig personen moment minimaal die woonbegeleiding 880 dreigend daklozen ontvangen, aanwezig maar geweest. zonder Bijna deze twee begeleiding derde niet (64%) zelfstandig van hen is man, kunnen terwijl wonen de gemiddelde worden leeftijd tot de op dreigend 36 jaar ligt. of potentieel Uit de koppeling daklozen met de gerekend. gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna Het een aantal tiende dreigend (8%) daklozen komt voor in in Overijssel de registraties bedraagt van in de 2009 politie. minimaal 672, terwijl het in 2008 om minimaal 696 ging. Qua aantal is deze doelgroep met andere woorden nagenoeg onveranderd gebleven. In Enschede is een stijging te zien van het aantal dreigend daklozen, terwijl zich in de overige drie centrumgemeenten een daling voordoet in Van Feitelijk de 696 dreigend daklozen in 2008 komen 139 (20%) eveneens in het bestand van 2009 voor. Het merendeel (87; 63%) van hen behoort nog steeds tot de dreigend daklozen, terwijl 24 (3%) inmiddels residentieel dakloos Feitelijk zijn, 14 daklozen (2%) feitelijk zijn mensen dakloos die en niet eveneens beschikken 14 (2%) over tot een de eigen doelgroep woonruimte zwerfjongeren en die voor behoren. een slaapplek tenminste één Twee nacht derde (in de van maand) de dreigend waren daklozen aangewezen in 2009 op buiten behoort slapen tot deze ofwel doelgroep overnachten omdat in zij de uit open hun lucht huis en zijn in gezet. overdekte openbare In 2008 ruimten bedroeg (portieken, dit percentage fietsenstallingen, ruim de helft stations, van de dreigend winkelcentra daklozen. of een De auto). overige Ook leden personen van deze die binnen doelgroep slapen bij ontvangen passantenverblijven één of andere van de vorm maatschappelijke van woonbegeleiding. opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, In 2009 kennissen bedroeg het of familie aantal zonder uitzettingen vooruitzichten 445. Dit komt op een neer slaapplek op 3,4 uitzettingen voor de daaropvolgende per corporatiewoningen. nacht behoren tot de feitelijk In geheel daklozen. Overijssel is zowel het aantal als het aandeel uitzettingen gedaald ten opzichte van 2008 (4,0 uitzettingen per corporatiewoningen). Dit geldt voor alle vier de regio s. Bijna twee derde (62%) van de uitgezette huurders (van wie geslacht en huishoudensamenstelling bekend is) is Het een minimum alleenstaande aantal man feitelijk zonder daklozen kinderen. Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk Bij 12 procent uit van mannen de uitzettingen met een gemiddelde in 2009 waren leeftijd kinderen van 39 betrokken. jaar. Een kwart In 2008 (27%) was komt dit 13 voor procent. in de registratie van Tactus Het aandeel verslavingszorg, jonge uitgezette terwijl de helft huurders (50%) (tot bij 25 de jaar) politie is staat tussen geregistreerd 2008 en 2009 vanwege gedaald crimineel van 19% of overlastgevend naar 12%. gedrag. De woningcorporaties weten in beide jaren in vier van de vijf gevallen niet waarheen een uitgezette huurder vertrekt. In bijna alle gevallen wordt tot een huisuitzetting overgegaan vanwege huurschulden. Van 58% van de uitzettingen is niet bekend of de corporaties naast aanmaningen aanvullende acties ondernomen 2.3 hebben Thuislozen om uitzetting te voorkomen. Indien wel bekend proberen corporaties een uitzetting te voorkomen door een huisbezoek in combinatie met een Residentieel aanbod van daklozen een betalingsregeling oftewel thuislozen eventuele zijn personen aanvullende die als bewoner hulpverlening staan (44%), ingeschreven huisbezoek bij instellingen gecombineerd voor maatschappelijke gesprekken opvang. (20%) of Het telefonisch gaat onder contact meer om en/of internaten, het versturen sociale van pensions, aanmaningen particuliere (26%). woonvoorzieningen gericht met op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 6 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

7 2.1 Dreigend daklozen Feitelijk 2.1 Dreigend daklozen daklozen De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig Feitelijk De wonende groep daklozen mensen verkommerden die zijn dreigen en personen verloederden, dakloos die te raken niet de ex-gedetineerden beschikken kan worden onderverdeeld over en een ex-patiënten eigen in drie woonruimte subgroepen, in de klinische en namelijk die zorg. voor Hieronder zelfstandig een worden wonende ze nader omschreven. verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel worden ze nader omschreven. overnachten Zelfstandig wonende in de open verkommerden lucht en in en overdekte verloederden openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, Zelfstandig Dit zijn personen winkelcentra wonende die min verkommerden of meer een zelfstandig auto). en Ook verloederden wonen personen en waarbij die binnen sprake is slapen van een bij ernstige passantenverblijven multiproblematiek. van Bij deze de Dit groep zijn maatschappelijke speelt personen langdurige die min zorgafhankelijkheid opvang, of meer zelfstandig inclusief als wonen ééndaagse gevolg en van waarbij een noodopvang, combinatie sprake is van van of een binnen psychiatrische ernstige slapen multiproblematiek. problemen, bij vrienden, verslavingsproblemen, speelt veelpleging langdurige en zorgafhankelijkheid zorgmijding. Uitzetting als gevolg als gevolg van een van combinatie huurschuld van of overlast psychiatrische ligt vaak problemen, op de loer. versla- Bij deze groep kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht vingsproblemen, veelpleging en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. behoren Ex-gedetineerden tot de feitelijk daklozen. Ex-gedetineerden Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. Hierbij Door Het de minimum gaat detentie het aantal om en ex-gedetineerden feitelijk daaruit daklozen volgende die in maatregelen, voorafgaande Overijssel is zoals tussen aan het hun 2008 stoppen detentie en 2009 van wel gedaald een over uitkering een van eigen 846 of woonruimte het naar verliezen 623. beschikten. van werk, zijn Door zij Het deze minimum kwijtgeraakt. detentie aantal en de Deze feitelijk daaruit groep daklozen volgende wordt apart in maatregelen, Deventer benoemd is stabiel, zoals om onderscheid het in stoppen Almelo te en van kunnen Zwolle een uitkering is maken het aantal met of het de gedaald. verliezen feitelijk dak- van en werk, thuislozen, zijn Almelo zij waarvan deze telt kwijtgeraakt. relatief sommigen gezien, veelvuldig Deze gerekend groep voor wordt naar kortere aantallen apart tijd benoemd gedetineerd per om onderscheid inwoners, zijn (geweest). het te minste kunnen aantal maken feitelijk met de daklozen. feitelijk dak- en thuislozen, De gemiddelde waarvan leeftijd sommigen van de veelvuldig feitelijk daklozen voor kortere is tussen tijd gedetineerd 2008 en 2009 zijn toegenomen (geweest). van 37 naar 39 jaar. Ex-patiënten Deventer kent in de de jongste klinische populatie zorg met een gemiddelde leeftijd van 32 jaar. Ex-patiënten Patiënten Het merendeel die na in de een is man, klinische opname hoewel bij zorg zich de psychiatrie, in Almelo verhoudingsgewijs de verslavingszorg veel of de vrouwen gehandicaptenzorg onder de feitelijk na daklozen ontslag niet bevinden. over huisvesting Patiënten Het aantal beschikken die feitelijk na een en daklozen opname een zorgvraag bij met de verslavingsproblemen psychiatrie, hebben, behoren de verslavingszorg eveneens is enigszins tot of de toegenomen de groep gehandicaptenzorg dreigend van een daklozen. derde na ontslag tot twee niet vijfde. over huisvesting De opvangcapaciteit beschikken voor en een de zorgvraag feitelijk daklozen hebben, (verblijf behoren korter eveneens dan 9 tot maanden) groep bedraagt dreigend voor daklozen. heel Overijssel 315 plaatsen. In Van Overijssel de 846 zijn feitelijk in 2008 daklozen op enig in moment 2008 zijn minimaal 245 (29%) 880 ook dreigend in 2009 daklozen feitelijk dakloos. aanwezig Zij geweest. verblijven Bijna nog twee steeds derde of (64%) In van opnieuw Overijssel hen is man, in zijn de terwijl opvangvoorzieningen. in 2008 de gemiddelde enig moment leeftijd minimaal op jaar dreigend ligt. Uit de daklozen koppeling aanwezig met de geweest. gegevens Bijna van Tactus twee derde verslavingszorg (64%) Inmiddels blijkt van dat hen zijn een is 73 man, tiende (9%) terwijl (11%) feitelijk de van gemiddelde daklozen de dreigend uit leeftijd 2008 daklozen residentieel op 36 bij jaar Tactus dakloos ligt. Uit verslavingszorg de en koppeling 13 (2%) dreigend staat met de geregistreerd. gegevens dakloos geworden. van Bijna Tactus een tiende verslavingszorg (8%) Dit betekent komt voor dat blijkt in de zij dat zijn registraties een doorgestroomd tiende van (11%) de politie. naar van een de dreigend woning of daklozen woonvoorziening bij Tactus met verslavingszorg begeleiding. staat geregistreerd. Bijna Van een ruim tiende 300 personen (8%) komt (35%) voor die in de in registraties 2008 feitelijk van dakloos de politie. waren is de situatie in 2009 niet bekend. 2.2 Feitelijk daklozen Residentieel 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één Residentieel Feitelijk nacht (in daklozen maand) daklozen zijn waren mensen (ook aangewezen die wel niet thuislozen beschikken op buiten genoemd) over slapen een ofwel eigen zijn overnachten woonruimte personen in en die de die als open voor bewoner lucht een slaapplek en in staan overdekte tenminste openbare één ruimten nacht (portieken, (in de maand) fietsenstallingen, waren aangewezen stations, op winkelcentra buiten slapen of een ofwel auto). overnachten Ook personen in de open die binnen lucht slapen in overdekte bij passantenverblijven van ruimten de maatschappelijke (portieken, fietsenstallingen, opvang, inclusief stations, ééndaagse winkelcentra noodopvang, of een auto). of binnen Ook personen slapen bij die vrienden, binnen kennissen slapen of ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, openbare sociale bij familie passantenverblijven zonder pensions, vooruitzichten beschermde van op maatschappelijke een woonvormen, slaapplek voor opvang, de particuliere daaropvolgende inclusief woonvoorzieningen ééndaagse nacht noodopvang, behoren tot gericht de of feitelijk binnen op daklozen. slapen semipermanente vrienden, kennissen bewoning of familie door zonder daklozen, vooruitzichten commerciële op een slaapplek pensions voor en de kamerverhuurbedrijven daaropvolgende nacht behoren waar tot de bij voornamelijk feitelijk daklozen. daklozen wonen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk In 2009 uit telt mannen Overijssel met minimaal een gemiddelde 465 residentieel leeftijd van daklozen. 39 jaar. Dit Een is een kwart stijging (27%) ten komt opzichte voor in van de 2008, registratie toen van er Tactus Het verslavingszorg, 350 minimum residentieel aantal terwijl daklozen feitelijk de helft waren. daklozen (50%) bij in Overijssel de politie ligt staat in geregistreerd 2008 op zo n vanwege 780. De groep crimineel feitelijk of overlastgevend daklozen bestaat gedrag. voornamelijk Met in uit Zwolle mannen is een met duidelijke een gemiddelde toename leeftijd van het van aantal 39 jaar. residentieel Een kwart daklozen (27%) komt te zien. voor in de registratie van Tactus Van de verslavingszorg, 350 residentieel terwijl daklozen de helft in 2008 (50%) behoort bij de politie bijna de staat helft geregistreerd (158) ook in vanwege 2009 tot crimineel deze doelgroep. of overlastgevend Zij verblijven gedrag. nog steeds of opnieuw in woonvoorzieningen. Daarnaast zijn 19 (5%) inmiddels dreigend dakloos, dit betekent dat 2.3 zij zijn Thuislozen doorgestroomd naar een eigen woonruimte met begeleiding. Twintig (6%) residentieel daklozen behoren in 2009 tot de groep feitelijk daklozen. Residentieel De overige daklozen 153 (43%) oftewel residentieel thuislozen daklozen zijn personen uit 2008 die komen als bewoner niet terug staan in de ingeschreven bestanden van bij instellingen Van hen voor is maatschappelijke huidige Thuislozen situatie opvang. met Het andere gaat woorden onder meer niet om bekend. internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op de 2.3 semi-permanente Zo n drie kwart van bewoning de residentieel door daklozen, daklozen commerciële is man, hoewel pensions het aantal en kamerverhuurbedrijven vrouwen onder deze waar doelgroep voornamelijk tussen 2008 daklozen en wonen licht daklozen is toegenomen. oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maat- Residentieel schappelijke Het deel van opvang. de residentieel Het gaat daklozen onder meer dat om met internaten, verslavingsproblemen sociale pensions, kampt particuliere is enigszins woonvoorzieningen afgenomen tussen gericht 2008 op en semi-permanente 2009 (van 25% naar bewoning 21%). door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen In 2008 bestaat wonen. de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 7

8 Zwerfjongeren Zwerfjongeren zijn jongeren tot 23 jaar die feitelijk of residentieel dakloos zijn met meervoudige problemen. Daarbij hoort de kanttekening dat jongeren die met hun ouders in de opvang verblijven niet onder deze definitie vallen. Het minimum aantal zwerfjongeren in Overijssel is tussen 2008 (230) en 2009 (245) nagenoeg gelijk gebleven. Dit betreffen jongeren tussen 14 en 23 jaar die in opvang- of woonvoorzieningen voor feitelijk of residentieel daklozen verblijven, al dan niet specifiek op zwerfjongeren gericht. Daarnaast komen enkele instellingen op een outreachende wijze in contact met zwerfjongeren. Dit betreffen er 237 in 2008 en 255 in Van hen is de woon- of verblijfsituatie niet duidelijk genoeg om ze (volgens de definitie) tot de zwerfjongeren te rekenen. Van de 230 zwerfjongeren in 2008 behoren 55 (24%) in 2009 nog steeds tot deze doelgroep. Een klein aantal is in 2009 dreigend dakloos (7; 3%), residentieel dakloos (5; 2%) of feitelijk dakloos (2; 1%) geworden. Van 161 zwerfjongeren uit 2008 is niet bekend wat hun situatie is in De gemiddelde leeftijd van de zwerfjongeren bedraagt 21 jaar. In de provincie Overijssel is het aantal meisjes en jongens onder de zwerfjongeren gelijk verdeeld. In Deventer en Almelo bevinden zich meer meisjes dan jongens onder de zwerfjongeren. Het percentage zwerfjongeren met een verslavingsproblematiek bedraagt in beide jaren een derde. Conclusies Hieronder worden de belangrijkste conclusies van de monitor weergegeven. Gunstige ontwikkelingen Al met al doen zich enkele gunstige ontwikkelingen voor. Het minimum aantal feitelijk daklozen lijkt af te nemen, terwijl het aantal dreigend daklozen en zwerfjongeren nagenoeg gelijk is gebleven. Het aantal residentieel daklozen is toegenomen. Bovendien is er sprake van enige doorstroom. Zo is een kleine 10 procent van de feitelijk daklozen doorgestroomd naar een woonvoorziening of ontvangt een vorm van begeleid wonen. Over alle doelgroepen gezien is het gebruik van opvangvoorzieningen afgenomen, terwijl het gebruik van woonvoorzieningen juist is toegenomen. Dit komt overeen met de ingezette beleidsdoelen van de verschillende gemeenten. Stedelijke kompassen Het doel van de door de centrumgemeenten gehanteerde Stedelijke Kompassen is het zoveel mogelijk onderdak brengen van dak- en thuislozen. Daarbij wordt het opschuiven op de woonladder van de straat naar opvang en van opvang naar (begeleid of beschermd) wonen gestimuleerd. Wanneer de in deze monitor weergegeven instellingen en voorzieningen worden onderverdeeld naar opvang (verblijf korter dan 9 maanden) en wonen (verblijf langer dan 9 maanden), dan blijken in personen in opvangvoorzieningen te verblijven, terwijl 575 personen gebruik maken van een woonvoorziening. In 2009 gaat het om respectievelijk 792 en 757 personen. Dit betekent dat het gebruik van opvangvoorzieningen af neemt, terwijl een groter deel van de doelgroepen inmiddels gebruik maakt van een woonvoorziening. Inspanningen corporaties De woningcorporaties werken aan het voorkomen van uitzettingen alsmede aan het weer laten instromen van daklozen in zelfstandige woningen. Een deel van de corporaties is nauw betrokken of initiator voor het realiseren van woonvoorzieningen. De waarde hiervan blijkt uit het feit dat er een toenemend aantal daklozen in dergelijke woonvoorzieningen instroomt. Het resultaat van de preventieve inspanningen komen in 2009 voorzichtig tot uitdrukking in de cijfers. In geheel Overijssel is zowel het aantal als aandeel uitzettingen licht gedaald en is het aantal uitgezette jonge huurders eveneens afgenomen. Daarentegen weten corporaties nog steeds in 80% van de uitzettingen niet waar naar toe de huurders zijn vertrokken. 8 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

9 2.1 Dreigend daklozen Herkomst daklozen registreren Hoewel één van de doelstellingen van de monitor is om inzichtelijk te maken wat de herkomst van de dak- en De thuislozen groep mensen is, zodat die centrumgemeenten dreigen dakloos te ook raken een kan beter worden zicht onderverdeeld hebben op problematiek in drie subgroepen, in de regiogemeenten, namelijk de zelfstandig kan wonende dit inzicht verkommerden nog niet worden en gegeven. verloederden, Het komt de ex-gedetineerden nog te vaak voor en dat de de ex-patiënten gemeente van in de herkomst klinische van zorg. de Hieronder dak- en worden thuislozen nader omschreven. die in opvang- of woonvoorzieningen in de (centrum)gemeenten terecht komen niet wordt geregistreerd. Het verdient aanbeveling om dit kenmerk in de toekomst beter bij te houden. Zelfstandig wonende verkommerden en verloederden Dit zijn personen die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep Kwalitatieve speelt langdurige informatie zorgafhankelijkheid nodig voor meer als inzicht gevolg van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, Door de beschikbaarheid veelpleging en van zorgmijding. gegevens over Uitzetting twee jaren, als gevolg kan inmiddels van huurschuld een eerste of overlast inzicht ligt worden vaak gegeven op de loer. in de ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan. Voor het vaststellen van trends zijn echter meer dan twee metingen Ex-gedetineerden nodig. Bovendien zou het goed zijn om bij eventuele volgende metingen ook meer kwalitatieve informatie te Hierbij verzamelen. gaat het Hierdoor om ex-gedetineerden kunnen verklaringen die voorafgaande en onderbouwingen aan hun voor detentie geconstateerde wel over een ontwikkelingen eigen woonruimte worden beschikten. gegeven. Door Hierbij de moet detentie worden de gedacht daaruit aan volgende strenge maatregelen, winters waardoor zoals het gebruik stoppen van opvangvoorzieningen een uitkering of het verliezen kan toenemen van werk, of zijn zij strenger deze kwijtgeraakt. optreden door Deze de politie groep wordt waardoor apart het benoemd percentage om van onderscheid doelgroepen te kunnen dat maken voor overlastgevend met de feitelijk gedrag dak- en zorgt thuislozen, toeneemt waarvan (meer sommigen geregistreerd) veelvuldig of juist voor afneemt kortere tijd (gedrag gedetineerd wordt aangepast). zijn (geweest). Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) komt voor in de registraties van de politie. 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 9

10 1 Inleiding Voor u ligt de tweede editie van de Overijsselse dak- en thuislozenmonitor. Voordat wordt ingegaan op de resultaten van deze tweede meting, wordt hieronder kort ingegaan op de aanleiding en doelen van de monitor. Tevens worden het onderzoeksgebied en de doelgroepen van de monitor beschreven. Ook wordt de Woonladder verkend, een instrument dat wordt toegepast bij de beleidsvorming rond dak- en thuislozen. 1.1 Aanleiding De aanleiding voor de eerste meting van het aantal dak- en thuislozen in Overijssel voert terug naar de conferentie Niemand hoeft op straat te slapen in oktober Tijdens deze conferentie constateerden de aanwezige deelnemers van zorgpartijen, overheden en woningcorporaties dat een provinciaal overzicht van de aantallen daklozen, thuislozen en zwerfjongeren en de behoefte aan beschermende woonvormen ontbrak. Ook waren per gemeente de verschillen in bruikbare informatie groot. Het inzicht in de problematiek van dak- en thuislozen en het kennisniveau van betrokken partijen liepen hierdoor uiteen. Nadat in 2009 de eerste provinciale meting van het aantal dak- en thuislozen heeft plaatsgevonden, is besloten in 2010 een tweede meting uit te voeren. Hierdoor kunnen de eerste ontwikkelingen in de tijd worden vastgesteld. De essentie van een monitor is dan ook het periodiek, meestal jaarlijks, verzamelen van gegevens, waardoor vergelijkingen over meerdere jaren kunnen worden gemaakt. 10 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

11 2.1 Dreigend daklozen 1.2 Doelstelling De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende De doelen verkommerden van Overijsselse en verloederden, monitor zijn onveranderd ex-gedetineerden gebleven. en Allereerst de ex-patiënten is het doel in de van klinische de monitor zorg. een Hieronder beter worden ze beeld nader van omschreven. de problematiek te geven. Met het verschijnen van deze monitor komt informatie beschikbaar over het aantal dak- en thuislozen in veel gemeenten en de gehele provincie Overijssel. De monitor geeft een belangrijke Zelfstandig aanzet voor het wonende overbruggen verkommerden van verschillen en verloederden in bruikbare informatie tussen gemeenten. Dit zijn personen die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep Voor een speelt goede langdurige ketensamenwerking zorgafhankelijkheid tussen zorgpartijen, als gevolg van woningcorporaties een combinatie van en overheden psychiatrische is een problemen, gedeeld inzicht verslavingsproblemen, in de problematiek veelpleging noodzakelijk. en zorgmijding. Het tweede Uitzetting doel van als gevolg deze monitor van huurschuld is dit inzicht of overlast te bieden. ligt vaak op de loer. Ex-gedetineerden De partijen verrichten veel inspanningen om te zorgen dat er in Overijssel minder mensen dakloos zijn. Hierbij Het integraal gaat het meten om ex-gedetineerden van het resultaat die van voorafgaande deze inspanningen aan hun is essentieel detentie wel om over richting een te eigen geven woonruimte aan het beschikten. voeren Door beleid. de Dit detentie is het derde en doel daaruit van volgende monitor. maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, Tot slot waarvan biedt de sommigen monitor veelvuldig input voor voor nadere kortere analyse tijd gedetineerd en debat. Wat zijn zijn (geweest). verklaringen voor bepaalde trends? Welke verbanden kunnen worden getrokken? De monitor levert een uitstekende aanleiding tot het organiseren Ex-patiënten van discussie. De in de monitor klinische draagt zorg hiermee bij aan een verdieping van zowel de analyse als het debat over de Patiënten problematiek, die na het een vierde opname doel van bij de psychiatrie, monitor. de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. In 1.3 Overijssel Initiatiefnemers zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg Vereniging blijkt dat WOON, een tiende het samenwerkingsverband (11%) van de dreigend van daklozen 19 woningcorporaties bij Tactus verslavingszorg Oost-Nederland, staat geregistreerd. initiatiefnemer Bijna een en tiende (8%) opdrachtgever komt voor voor in de deze registraties Overijsselse van dak- de politie. en thuislozenmonitor. De provincie Overijssel en de gemeenten Almelo, Deventer, Enschede en Zwolle zijn medefinancier van dit initiatief. De inhoud van de monitor is in overleg met de centrumgemeenten, provincie en ketenpartners - zoals Humanitas onder Dak Twente, Iriszorg, het Leger des Heils en Tactus Verslavingszorg - vormgegeven. 2.2 Feitelijk daklozen Veel dank is verschuldigd aan de medewerkers van gemeenten, zorgpartijen en woningcorporaties die hun gegevens Feitelijk hebben aangeleverd. daklozen zijn Zonder mensen hun die inspanningen niet beschikken was over de een totstandkoming eigen woonruimte van de en monitor die voor niet een mogelijk slaapplek geweest. tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten Onderzoeks- (portieken, en adviesbureau fietsenstallingen, intraval stations, en I&O Research winkelcentra hebben of een gezamenlijk auto). Ook de personen eerste en die tweede binnen meting slapen van bij de passantenverblijven Overijsselse van dak- de en maatschappelijke thuislozenmonitor opvang, opgezet inclusief en uitgevoerd. ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het 1.4 minimum Onderzoeksgebied aantal feitelijk daklozen in doelgroepen Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, De monitor presenteert terwijl de cijfers helft over (50%) de provincie bij de politie Overijssel. staat geregistreerd In Overijssel vanwege bevinden crimineel zich vier centrumgemeenten, of overlastgevend gedrag. te weten Almelo, Deventer, Enschede en Zwolle. Sinds 2001 is Nederland opgedeeld in 43 centrumgemeenten die zowel voor de maatschappelijke opvang als de verslavingszorg financieel verantwoordelijk zijn voor hun regio. Alle gemeenten behoren tot één van deze centrumgemeenten. Een deel van deze gemeenten ligt in Gelderland. 2.3 Over deze Thuislozen gemeenten zijn wel gegevens verzameld, maar deze zijn niet opgenomen in de monitor. De gegevens van deze gemeenten vindt u terug in de bijlagen. Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 11

12 Overijsselse gemeenten 12 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

13 2.1 Dreigend daklozen Tabel 1.1 Centrumgemeenten en bijbehorende regiogemeenten Overijssel op (CBS) Centrumgemeente Zwolle Almelo Enschede Deventer Totaal De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig Overijsselse gemeenten Dalfsen Almelo Borne Deventer wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder worden ze nader omschreven. Hardenberg Hellendoorn Dinkelland Olst-Wijhe Kampen Rijssen-Holten Enschede Raalte Zelfstandig wonende verkommerden en Ommen verloederden Tubbergen Haaksbergen Dit zijn personen die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze Staphorst Twenterand Hengelo (Ov.) groep speelt langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, veelpleging en zorgmijding. Steenwijkerland Uitzetting als gevolg Wierden van huurschuld Hof van of overlast Twente ligt vaak op de loer. Zwartewaterland Losser Ex-gedetineerden Zwolle Oldenzaal Hierbij Totaal gaat aantal het inwoners om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten Door de detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn Gemeenten buiten Overijssel Elburg Lochem zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig voor kortere Ermelo tijd gedetineerd zijn (geweest). Zutphen Harderwijk Ex-patiënten in de klinische zorg Hattem Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. Nunspeet Oldebroek Putten In Totaal Overijssel aantal zijn inwoners in 2008 op enig moment minimaal dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende Totaal per centrumgemeente (8%) komt voor in de registraties van de politie. Doelgroepen In deze monitor is aandacht voor vier doelgroepen: dreigend daklozen; feitelijk daklozen; residentieel daklozen; en zwerfjongeren. De definities komen overeen met de door het Rijk en de centrumgemeenten gebruikte omschrijvingen 2.2 van de Feitelijk doelgroepen. daklozen 1 In Bijlage 1 wordt een nadere definiëring van doelgroepen gegeven, alsmede de wijze waarop de berekening van de omvang van deze groepen tot stand is gekomen. 2 Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. 1 Zie onder andere de Stedelijke en Regionale Kompassen van Deventer, Twente en Zwolle. In 2 Deze 2008 definities bestaat zijn voorafgaand de groep aan thuislozen de meting van 2010 in Overijssel veranderd. Er minimaal is voor gekozen uit de huidige zo n 480 definities unieke ook toe personen. te passen op de Het gegevens gaat van hierbij 2008, waardoor voornamelijk de aantallen per doelgroep van 2008 veranderd zijn ten opzichte van hetgeen in de publicatie Monitor dak- en thuislozen Overijssel 2009 staat weergegeven. om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 13

14 1.5 Woonladder Met de woonladder worden de diverse gradaties in woonvormen bedoeld. Het idee van de woonladder is ontstaan vanuit het groeiende besef dat tussen de straat en het gewone rijtjeshuis een aantal treden ontbreekt. Hierdoor kunnen bepaalde groepen niet eenvoudig worden gehuisvest. De term woonladder is gelanceerd door de toemalige kamerleden Verdaas (PvdA) en Veenendaal (VVD), die begin 2005 met een initiatiefvoorstel De woonladder naar buiten traden. De woonladder kan worden voorgesteld als een traject waarin cliënten van de maatschappelijke opvang en de geestelijke gezondheidszorg kunnen opklimmen vanuit het leven op straat (het daadwerkelijk dakloos zijn) naar een bestaan waarin zelfstandig wonen mogelijk is. Dit komt goed tot uitdrukking in de notitie Iedereen Onderdak in 2007 (Verdaas en Meindertsma 2003). Een notitie die eveneens is ontstaan uit het toenemende besef dat een gewone woning niet voor iedereen is weggelegd, maar ook dat een leven op straat noch voor de betreffende personen zelf, noch voor de samenleving een oplossing is. In figuur 1.1 is weergegeven welke woonvormen in het beklimmen van de woonladder mogelijk zijn. De feitelijk daklozen uit deze monitor bevinden zich op de onderste twee treden van de woonladder, terwijl de residentieel daklozen in de derde en vierde trede zitten (langdurige opvang betreft opvang langer dan negen maanden). De potentieel daklozen bevinden zich bijna bovenaan de woonladder. Bij hen is de kans echter aanwezig dat zij zichzelf zonder begeleiding niet staande kunnen houden en daardoor het risico lopen hun woning kwijt te raken. Hoewel het doel van het landelijk, provinciaal en lokaal beleid is om dak- en thuislozen zo veel mogelijk een opwaartse beweging te laten maken op de ladder, is het voor een deel van de doelgroep niet haalbaar om bovenaan de ladder terecht te komen. Dit hoeft echter geen probleem te vormen. Zij kunnen zich prima redden in een beschermende woonvorm of in een zelfstandige woonruimte met begeleiding. Voor hen is stabilisatie op de betreffende trede het doel. Figuur 1.1 De Woonladder Omschrijving Woonvormen Zelfstandig wonen Normale woonvormen (eigen woning). Begeleid wonen Zelfstandig wonen (extern) met (beperkte) woonbegeleiding, bijvoorbeeld opstapwoningen. Beschermend wonen Langdurige opvang Laagdrempelige opvang Woonvormen met eigen kamer of wooneenheid en intensieve (groeps) begeleiding en toezicht. 24-uurs opvang, sociaal pensions, klinische opnames GGz. Nachtopvang en wisselende opvang (maatschappelijke opvang, familie, vrienden). Straat Buitenslapers - geen contact met de maatschappelijke opvang, zorgwekkende zorgmijders. 14 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

15 2.1 Dreigend daklozen 1.6 Leeswijzer De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende In hoofdstuk verkommerden 2 wordt ingegaan en verloederden, op aard de en ex-gedetineerden omvang van dreigend en de ex-patiënten daklozen, terwijl in de hoofdstuk klinische zorg. 3 nader Hieronder ingaat worden op ze de nader feitelijk omschreven. daklozen. In hoofdstuk 4 komen de residentieel daklozen aan bod. Hoofdstuk 5 besteedt aandacht aan de zwerfjongeren. In elk van deze hoofdstukken wordt tevens ingegaan op het aanbod aan voorzieningen voor de Zelfstandig doelgroep in wonende kwestie. In verkommerden Bijlage 1, methodologische en verloederden verantwoording, komt de onderzoeksopzet aan bod. Bijlage 2 Dit geeft zijn het personen aantal clienten die min per of meer instelling zelfstandig weer, terwijl wonen in en Bijlage waarbij 3 een sprake overzicht is van wordt een ernstige gegeven multiproblematiek. van het aantal Bij deze groep huisuitzettingen speelt langdurige per gemeente. zorgafhankelijkheid In Bijlage 4 is als ten gevolg slotte van een een overzicht combinatie opgenomen van psychiatrische van de woningcorporaties problemen, verslavingsproblemen, het onderzoek veelpleging hebben deelgenomen. en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de die aan loer. Ex-gedetineerden Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. Door de detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest). Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) komt voor in de registraties van de politie. 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 15

16 2 Dreigend dakloos Een aanzienlijke groep mensen in Overijssel dreigt dakloos te worden als gevolg van een huisuitzetting, ontslag uit detentie of beëindiging van verblijf in een zorginstelling. Ook personen die woonbegeleiding ontvangen, maar zonder deze begeleiding niet zelfstandig kunnen wonen worden tot de dreigend of potentieel daklozen gerekend. In dit hoofdstuk wordt in beeld gebracht hoeveel mensen dreigend dakloos zijn. 2.1 Aanbod In deze paragraaf wordt het aanbod aan voorzieningen voor dreigend daklozen weergegeven. Dit aanbod bestaat uit instellingen die begeleid wonen aanbieden (tabel 2.1). Het is daarbij niet goed mogelijk om de capaciteit aan te geven, aangezien het aantal personen dat begeleiding ontvangt van dag tot dag kan verschillen. De meeste instellingen geven aan geen minimum of maximum aantal cliënten in begeleiding te hebben. Tabel 2.1 Overzicht begeleid wonen Almelo Deventer Enschede Zwolle HODT IrisZorg HODT Leger des Heils Limor Tactus Leger des Heils EBC Tactus Zorggroep Manna Limor Limor Tactus Tactus 16 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

17 2.1 Dreigend daklozen 2.2 Aantallen De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende Hieronder verkommerden worden aantallen verloederden, dreigend daklozen de ex-gedetineerden (personen die en woonbegeleiding de ex-patiënten krijgen in de klinische en uitgezette zorg. Hieronder huurders) worden ze weergegeven. nader omschreven. Zelfstandig Aantal dreigend wonende daklozen verkommerden onveranderd en verloederden Dit Het zijn aantal personen dreigend die daklozen min of meer in Overijssel zelfstandig bedraagt wonen in en 2009 waarbij minimaal sprake 672, is van terwijl een ernstige het in 2008 multiproblematiek. om minimaal 696 Bij deze groep ging (tabel speelt 2.2). langdurige Het aantal zorgafhankelijkheid dreigend daklozen als in gevolg geheel van Overijssel een combinatie is met andere van psychiatrische woorden nauwelijks problemen, veranderd. verslavingsproblemen, Per centrumgemeente veelpleging zijn en wel zorgmijding. enkele ontwikkelingen Uitzetting als te gevolg zien. Zo van lijkt huurschuld het aantal of dreigend overlast ligt daklozen vaak op in Enschede loer. te stijgen, terwijl in de andere drie centrumgemeenten sprake is van een daling. Relatief gezien is het aantal dreigend Ex-gedetineerden daklozen Deventer en haar regiogemeenten in zowel 2008 als 2009 het hoogst met 1,5 respectievelijk 1,2 per Hierbij inwoners. gaat het om Het ex-gedetineerden aantal dreigend daklozen die voorafgaande in Zwolle is aan relatief hun detentie gezien in wel beide over jaren een het eigen laagst woonruimte (0,4 en 0,2 beschikten. per Door de inwoners). detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, Tabel waarvan 2.2 Aantal sommigen dreigend veelvuldig daklozen naar voor regio kortere en tijd geheel gedetineerd Overijssel, zijn 2008 (geweest). en Ex-patiënten in de klinische zorg Regio centrumgemeente Aantal Aantal per Aantal Aantal per Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. inwoners inwoners Almelo 131 0,5 93 0,4 Deventer 226 1, ,2 In Enschede Overijssel zijn in 2008 op enig moment 201 minimaal 880 dreigend 0,5 daklozen aanwezig 303 geweest. Bijna 0,8 twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende Zwolle 138 0,4 91 0,2 (8%) Overijssel komt voor in de registraties van de 696 politie. 0, ,6 Binnen de centrumgemeente Enschede wordt de doelgroep dreigend daklozen anders geïnterpreteerd. Zo worden zelfstandig wonenden die langer dan een jaar begeleiding ontvangen niet tot deze doelgroep gerekend. 2.2 Wanneer Feitelijk de Enschedese daklozen interpretatie van de doelgroep wordt gehanteerd bevinden zich in de regio Enschede in dreigend daklozen, waarvan 163 uit Enschede zelf afkomstig zijn. 1 Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht Twee derde (in (67%, maand) 451 waren personen) aangewezen van de op dreigend buiten daklozen slapen ofwel in 2009 overnachten behoort tot in de deze open doelgroep lucht en omdat in overdekte zij uit hun openbare ruimten huis zijn (portieken, gezet. In 2008 fietsenstallingen, ligt dit percentage stations, op 56% winkelcentra (392 personen). of een auto). De overige Ook personen leden van die de binnen doelgroep slapen ontvangen bij passantenverblijven één of andere van de vorm maatschappelijke van woonbegeleiding. opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Acht procent dreigend daklozen is daadwerkelijk dakloos geworden Een jaar nadat een kleine 700 mensen dreigde dakloos te worden, zijn in totaal 58 mensen (8%) werkelijk dakloos Het geworden. minimum Van aantal de 696 feitelijk mensen daklozen die in 2008 in Overijssel dreigend ligt daklozen in 2008 waren, op zo n komen 780. De 139 groep mensen feitelijk (20%) daklozen eveneens bestaat in het voornamelijk bestand van uit mannen 2009 voor. met Het een merendeel gemiddelde (87, leeftijd 63%) van 39 hen jaar. behoort Een kwart nog steeds (27%) tot komt de dreigend voor in de daklozen, registratie terwijl van Tactus verslavingszorg, 24 (3%) residentieel terwijl dakloos de helft zijn, (50%) 14 (2%) bij de feitelijk politie dakloos staat geregistreerd en eveneens vanwege 14 (2%) crimineel tot de doelgroep of overlastgevend zwerfjongeren gedrag. behoren (figuur 2.1). Figuur 2.1 Ontwikkelingen dreigend daklozen 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven 87 dreigend bij instellingen daklozen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op 24 residentieel daklozen semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. 696 dreigend daklozen 14 feitelijk daklozen 14 zwerfjongeren In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het 557 gaat uit hierbij zicht voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de 1 Intraval registraties (2010): Monitor van dak- de en politie thuisloosheid voorkomt. Enschede St. Intraval, Groningen-Rotterdam. 17

18 2.3 Kenmerken Hieronder worden enkele kenmerken van de dreigend daklozen weergegeven. Gemiddelde leeftijd is 34 jaar, twee derde is man Uit tabel 2.3 blijkt dat de gemiddelde leeftijd van de dreigend daklozen tussen 2008 en 2009 nauwelijks is veranderd; 35 jaar in 2008 tegenover 34 jaar in In 2009 zijn de dreigend daklozen in Almelo en Zwolle ongeveer even oud (36 en 35 jaar), terwijl de dreigend daklozen in Enschede en Deventer met respectievelijk 38 en 40 jaar iets ouder zijn. De meerderheid van de dreigend daklozen is man. Het percentage mannen onder de dreigend daklozen is in 2009 het hoogst in Enschede terwijl het percentage mannen in Deventer het laagst is. In Almelo, Deventer en Enschede is het percentage mannen enigszins toegenomen tussen 2008 en 2009, terwijl het in Zwolle juist is gedaald. Tabel 2.3 Kenmerken dreigend daklozen naar regio en geheel Overijssel, 2008 en Regio centrumgemeente Gem. leeftijd %man Gem. leeftijd %man Almelo Deventer Enschede Zwolle Overijssel Dreigend daklozen veroorzaken nauwelijks overlast Naast leeftijd en geslacht is tevens gekeken naar de mate waarin de dreigend daklozen worden gekenmerkt door overlastgevend gedrag, criminele activiteiten of kampen met verslavingsproblemen. Aangezien de benodigde gegevens om overlastgevend en crimineel gedrag te bepalen alleen zijn verkregen voor de regio Twente (Almelo (2009) en Enschede (2008 en 2009)), kunnen deze percentages niet voor Deventer en Zwolle worden weergegeven. Uit tabel 2.4 blijkt dat het percentage dreigend daklozen dat voor overlast zorgt in Enschede in beide jaren 1% bedraagt, terwijl het percentage dat zich met criminele activiteiten bezig houdt op respectievelijk 8% en 11% ligt. Het deel van de dreigend daklozen dat kampt met verslavingsproblemen is in Deventer toegenomen, terwijl het in de overige centrum gemeenten is gedaald of stabiel is. Tabel 2.4 Overlast, criminaliteit en verslaving feitelijk daklozen naar regio en geheel Overijssel, 2008 en 2009, in % Regio centrumgemeente Overlast Criminaliteit Verslaafd Overlast Criminaliteit Verslaafd Almelo n.b n.b Deventer n.b n.b 3 n.b n.b 18 Enschede Zwolle n.b n.b 4 n.b n.b 3 Overijssel n.b n.b 6 n.b n.b 9 18 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

19 2.1 Dreigend daklozen 2.4 Huisuitzettingen door woningcorporaties De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende Hieronder verkommerden wordt nader ingegaan en verloederden, op huisuitzettingen de ex-gedetineerden provincie en de ex-patiënten Overijssel. in de klinische zorg. Hieronder worden ze nader omschreven. Dakloos als gevolg van huisuitzetting Zelfstandig Huisuitzetting wonende is één van verkommerden oorzaken van en dak- verloederden en thuisloosheid. Mensen worden door woningcorporaties, particuliere Dit verhuurders, zijn personen ouders die of min partner of meer uitgezet. zelfstandig In deze wonen monitor en waarbij brengen sprake we alleen is van de een uitzettingen ernstige multiproblematiek. van corporaties in Bij beeld. deze groep speelt langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, 28 in 2008 veelpleging uithuisgezette en zorgmijding. huurders Uitzetting zijn dakloos als gevolg geworden van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. Vaak kunnen uitgezette huurders (tijdelijk) terecht bij vrienden of familie. Wanneer deze er niet in slagen om een Ex-gedetineerden nieuw onderkomen te vinden of te behouden, komt de maatschappelijke opvang in beeld. Hoe lang het duurt voordat Hierbij iemand gaat zich het meldt om bij ex-gedetineerden opvang is van die verschillende voorafgaande factoren aan hun afhankelijk, detentie zoals wel over de logeermogelijkheid een eigen woonruimte bij vrienden beschikten. en Door familie de en detentie financiële en de middelen. daaruit Van volgende in 2008 maatregelen, uithuisgezette zoals het huurders stoppen zijn van 34 een in 2009 uitkering bekend of het bij de verliezen in deze van monitor werk, zijn zij betrokken deze kwijtgeraakt. instellingen. Deze Van groep hen behoren wordt apart 12 tot benoemd de categorie om onderscheid feitelijk daklozen, te kunnen eveneens maken 12 met zijn residentieel feitelijk dak- dakloos, en thuislozen, terwijl waarvan zes nog sommigen steeds of alweer veelvuldig tot de voor dreigend kortere daklozen tijd gedetineerd behoren. zijn De (geweest). overige vier behoren in 2009 tot de zwerfjongeren. Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten 445 uitzettingen die na een door opname corporaties bij de psychiatrie, in Overijssel de verslavingszorg 2009 of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting Het totaal beschikken aantal uitzettingen en een zorgvraag bij woningcorporaties hebben, behoren in eveneens Overijssel tot in 2009 de groep bedraagt dreigend 445. daklozen. Dit komt neer op 3,4 uitzettingen per corporatiewoningen. Ten opzichte van 2008 betekent dit een afname. In 2008 bedroeg aandeel uitzettingen 4,0 per corporatiewoningen. Deze afname is in lijn met de landelijke trend. In Overijssel 2007 bedroeg zijn in het 2008 aantal op enig uitzettingen moment in minimaal Nederland 880 ongeveer dreigend 8.500, daklozen waarna aanwezig dit aantal geweest. daalde Bijna tot twee derde in 2008 (64%) van (bron: hen Aedes is man, bedrijfstakinformatie). terwijl de gemiddelde In leeftijd de eerste op drie 36 jaar kwartalen ligt. Uit van de 2009 koppeling is het met aantal de gegevens uitzettingen van met Tactus 15% verslavingszorg afgenomen blijkt dat ten een opzichte tiende van (11%) dezelfde van de periode dreigend in daklozen Een bij belangrijke Tactus verslavingszorg reden voor de staat afname geregistreerd. van het aantal Bijna een tiende (8%) uitzettingen komt voor door in huurachterstand de registraties van is een de politie. vroegtijdige signalering van betalingsproblemen door corporaties (bron: Aedes bedrijfstakinformatie). Kijken we naar het aantal uitzettingen op gemeenteniveau dan blijkt dat in twee gemeenten in 2009 geen 2.2 uitzettingen Feitelijk uit corporatiewoningen daklozen hebben plaatsgevonden, namelijk Tubbergen en Dinkelland. De gemeenten Almelo (71), Enschede (140), Hengelo (52), Deventer (34) en Zwolle (47) zijn gezamenlijk goed voor ruim driekwart Feitelijk (77%) van daklozen alle corporatiewoning-uitzettingen zijn mensen die niet beschikken in Overijssel. over een eigen In tabel woonruimte 2.5 is per regio en die het voor aantal een slaapplek uitzettingen tenminste 2008 één nacht en 2009 (in weergegeven. de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven Tabel 2.5 Uitzettingen van de maatschappelijke per regio in Overijssel opvang, 2, inclusief absoluut ééndaagse en relatief (2008 noodopvang, en 2009) of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor 2008 de daaropvolgende nacht behoren 2009 tot de feitelijk daklozen. Regio centrumgemeente Aantal Aantal per Aantal Aantal per uitzettingen 3 corporatiewoningen 4 woningen uitzettingen corporatie- Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, Almelo terwijl de helft (50%) bij 104 de politie staat geregistreerd 5,0 vanwege 86 crimineel of overlastgevend 3,8 gedrag. Deventer 78 3,9 70 3,7 Enschede 248 4, ,0 Zwolle 62 2,3 73 2, Thuislozen Overijssel 492 4, ,4 Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als 3,5bewoner 6 staan ingeschreven bij instellingen 3,1 voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op 2 Het totaal aantal uitzettingen per centrumgemeente betreft alleen Overijsselse gemeenten. De uitzettingen in de Gelderse gemeenten die wel de regio van de semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen centrumgemeenten Zwolle en Deventer behoren, zijn in de bijlage opgenomen. wonen. 3 Bij de bepaling van het aantal uitzettingen per centrumgemeente is uitgegaan van de plaats van uitzetting en niet de vestigingsplaats van de betreffende woningcorporatie. 4 Voor de bepaling van het aantal huurwoningen per centrumgemeente is gebruik gemaakt van corporatiegegevens van het CFV (Centraal Fonds Volkshuisvesting). De huurwoningen van corporaties die niet hebben deelgenomen aan de inventarisatie zijn niet meegeteld. Voor centrumgemeente Deventer geldt dat gecorrigeerd In is 2008 voor het bestaat feit dat een de groot groep deel van thuislozen de uitzettingen in in Overijssel Zutphen plaatsvond minimaal (buiten Overijssel). uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om 5 De mannen uitzettingen van bij de Veste 42 jaar. en woningstichting Ruim een Vechthorst kwart (28%) zijn in 2009 van wel meegenomen, hen is bekend maar in bij 2008 Tactus niet. Dit verslavingszorg, betekent dat het aantal terwijl uitzettingen een in 2009 vijfde (21%) in over een groter aantal corporatiewoningen berekend is. de registraties van de politie voorkomt. 6 Aantal uitzettingen per huurwoningen gebaseerd op publicaties van Aedes, waarbij wordt uitgegaan van uitzettingen en 2,4 miljoen ondergebrachte huishoudens bij corporaties in

20 Het aantal uitzettingen per corporatiewoningen is in de vier regio s afgenomen ten opzichte van In de regio behorende tot centrumgemeente Zwolle zijn zowel in 2008 als 2009 relatief gezien de minste uitzettingen geweest. Kleine afname aantal huisuitzettingen waarbij kinderen betrokken zijn Wat is het profiel van de uitgezette hoofdhuurder in Overijssel? In veel gevallen betreft het een man (tabel 2.6). Onder de 382 uitgezette huurders van wie het geslacht bekend is, zijn 294 mannen (77%). Bijna twee derde (62%) van de uitgezette huurders (van wie geslacht en huishoudensamenstelling bekend is) is een alleenstaande man zonder kinderen. Bij minstens 46 uitzettingen was er één (of meer) kinderen in het spel (12% 8 ). In 2008 was dit 13%. Tabel 2.6 Aantal uitgezette hoofdhuurders onderverdeeld naar samenstelling van het huishouden en geslacht in Overijssel (2008 en 2009) m v onbekend totaal m v onbekend totaal Alleenstaande zonder kind(eren) Alleenstaande met kind(eren) Gehuwd/samenwonend zonder kind(eren) Gehuwd/samenwonend met kind(eren) Anders Niet bekend Totaal Bron: Overijsselse woningcorporaties; bewerking: I&O Research Leeftijd kinderen Bij 14 van de uitgezette 46 huishoudens met kinderen is de leeftijd van de kinderen bij de corporaties bekend. Het gaat dan in totaal om 25 kinderen van wie de leeftijd bekend is. In tabel 2.7 is de leeftijdsverdeling van de kinderen weergegeven. Tabel 2.7 Leeftijdsverdeling kinderen van uitgezette huurders (2009, n=14 huishoudens met in totaal 25 kinderen) Aantal % 0-4 jr jr jr jr en ouder 5 20 Totaal Bron: Overijsselse woningcorporaties; bewerking: I&O Research 8 Gebaseerd op de uitzettingen waarbij huishoudensamenstelling bekend is. 20 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

21 2.1 Dreigend daklozen Afname van uitgezette hoofdhuurders van 25 jaar of jonger De groep gemiddelde mensen leeftijd die dreigen van de dakloos uitgezette te raken hoofdhuurder kan worden in Overijssel onderverdeeld is 37 jaar. in drie Het subgroepen, aandeel jonge namelijk uitgezette de zelfstandig huurders wonende (tot 25 jaar) verkommerden is gedaald van en 19% verloederden, naar 12%. de Dit ex-gedetineerden komt waarschijnlijk en de doordat ex-patiënten steeds in meer de klinische corporaties zorg. jongeren Hieronder beter worden ze voorlichten nader omschreven. over geldzaken en intensiever volgen in de eerste maanden na start huur. De grootste groep behoort tot de leeftijdsklasse van 26 tot en met 35 jaar. Zowel in 2008 als in 2009 is een kleine groep (4-5%) 56 jaar of ouder. Zelfstandig wonende verkommerden en verloederden Dit Tabel zijn 2.8 personen Leeftijdsverdeling die min of uitgezette meer zelfstandig hoofdhuurders wonen in en Overijssel waarbij sprake (2008, is n=436 van een en 2009, ernstige n=387), multiproblematiek. in % Bij deze groep speelt langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg 2008 van een combinatie van psychiatrische 2009 problemen, verslavingsproblemen, veelpleging en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer jaar 19% 12% Ex-gedetineerden jaar 38% 37% Hierbij gaat jaar het om ex-gedetineerden die voorafgaande 27% aan hun detentie wel over een 28% eigen woonruimte beschikten. Door de jaar detentie en de daaruit volgende maatregelen, 12% zoals het stoppen van een uitkering 17% of het verliezen van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest). 56 en ouder 4% 5% Totaal 100% 100% 9 Ex-patiënten Bron: Overijsselse woningcorporaties; in de klinische bewerking: zorg I&O Research Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting Van de 48 beschikken jonge uitgezette en een zorgvraag hoofdhuurders hebben, (20-25 behoren jaar) eveneens is 42% in tot de de gemeente groep dreigend Enschede daklozen. 27% in de gemeente Almelo uitgezet. Ook de gemeenten Zwolle (10%) en Hengelo (6%) kennen verschillende uitzettingen van jonge hoofdhuurders. De gemeente Deventer telde slechts één uitzetting van een jonge hoofdhuurder (2%). Het beeld van In de Overijssel uitzettingen zijn van in 2008 jonge op hoofdhuurders, enig moment wijkt minimaal met uitzondering 880 dreigend van daklozen Deventer, aanwezig nauwelijks geweest. af van Bijna het twee totaalbeeld derde (64%) van van de uitzettingen, hen is man, terwijl zoals geschetst de gemiddelde in tabel leeftijd 2.1. op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) Van vier komt op voor de in vijf de uitgezette registraties van huurders politie. is bestemming onbekend De woningcorporaties weten in 2009 in vier op de vijf gevallen (79%) niet waarheen een uitgezette huurder vertrekt (tabel 2.9). Dit percentage komt overeen met 2008 (76%). Voor de groep uitgezette huishoudens met kinderen is bij 25 van de 46 uitzettingen (54%) niet bekend waar zij na uitzetting onderdak hebben gezocht en gevonden. In 30% van de gevallen (14 van de 46) vertrekken zij naar familie of vrienden. 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk Tabel 2.9 daklozen Waarheen zijn na mensen uitzetting die in niet Overijssel beschikken door over woningcorporaties een eigen woonruimte (2008, n=455 en die en voor 2009, een n=445), slaapplek in % tenminste één nacht Waarheen (in de maand) waren aangewezen op buiten 2008 slapen ofwel overnachten in de open 2009 lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of Onbekend familie Familie/vrienden zonder vooruitzichten op een slaapplek voor 8 de daaropvolgende nacht behoren tot 11 de feitelijk daklozen. Andere corporatie binnen 4 1 gemeente Het Andere minimum corporatie aantal buiten feitelijk daklozen in Overijssel 3ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk 1 daklozen bestaat voornamelijk gemeente uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. Maatschappelijke opvang 3 1 Verblijfplaats binnen Overijssel 2 3 Verblijfplaats buiten Overijssel Zorginstelling Thuislozen 1 0 Anders (bijv. detentie) 1 3 Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op Totaal semi-permanente Bron: Overijsselse woningcorporaties; bewoning bewerking: door I&O daklozen, Research commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om 9 Door mannen afronding telt van het 42 totaal jaar. niet Ruim op tot 100 een procent. kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 21

22 Bij 97 procent van de uitzettingen is huurschuld de ontbindingsgrond Evenals in 2008 is de veruit belangrijkste reden voor een huisuitzetting een huurschuld of huurachterstand (97%). Een andere, weinig opgevoerde reden is overlast (2%), waaronder illegale praktijken, zoals illegale wietteelt. Ook komt een combinatie van huurschuld en overlast voor (2%). Hoewel het niet uit de cijfers blijkt is de verwachting dat huurschuld meestal niet de enige reden is om iemand uit te zetten. De huurschuld vormt evenwel vaak de formele ontbindingsgrond voor corporaties. In verreweg de meeste gevallen leidt een huurachterstand overigens niet tot een uitzetting doordat tijdig een oplossing wordt gevonden, bijvoorbeeld in de vorm van een betalingsregeling. Het merendeel van de overeengekomen betalingsregelingen verloopt succesvol. Slechts een klein deel mislukt, waarna uitzetting volgt. Het gehele proces van oplopende huurschuld tot de uiteindelijke ontruiming van de woning kan wel een jaar in beslag nemen. Het kan langer duren wanneer de huurder tussentijds een of meerdere maanden huur betaalt of een betalingsregeling treft. Uit de verzamelde gegevens blijkt dat de periode waarover geen huur is betaald en die tot uitzetting heeft geleid varieert tussen 3 en 24 maanden. Achterliggende reden van huurschuld vaak multiproblematiek Dit jaar hebben we de corporaties ook gevraagd naar de achterliggende reden van de huurschuld, voor zover deze bij de woningcorporaties bekend is. De respons op deze vraag is matig. Voor 58 uitzettingen (13%) geldt dat de betreffende woningcorporatie een toelichting heeft gegeven op de huurschuld. De aanwezigheid van multiproblematiek (28%) en financiële (21%) en psychische problemen (17%) worden het vaakst als achterliggende reden genoemd. Ook verslaving, detentie, relatieproblemen en vervuiling vormen de oorzaak voor het ontstaan van een huurachterstand. Tabel 2.10 Achterliggende reden huurschuld (2009, n=58) Problematiek Aantal % multiproblematiek financiële problemen psychische problemen verslaving (drugs, drank) 4 7 Detentie 3 5 relatieproblemen 3 5 vervuiling 2 3 Anders 8 14 Totaal Bron: Overijsselse woningcorporaties; bewerking: I&O Research 22 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

23 2.1 Dreigend daklozen 2.5 Getroffen preventieve maatregelen De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende Woningcorporaties verkommerden gaan op en verloederden, verschillende wijze de ex-gedetineerden om met betalingsachterstanden. en ex-patiënten De in minimale de klinische variant zorg. is Hieronder een worden ze administratieve nader omschreven. werkwijze, waarbij wanbetalers met brieven tot betaling worden gemaand en verwezen wordt naar de stadsbank. Steeds meer corporaties kiezen voor een meer proactieve werkwijze waarbij de huurder per telefoon Zelfstandig wordt benaderd wonende of aan verkommerden huis wordt bezocht. en verloederden Corporaties werken doorgaans samen met de stadsbank en hulpverleners Dit naar zijn wie personen ze kunnen die doorverwijzen. min of meer zelfstandig Vrijwel alle wonen corporaties en waarbij zijn actief sprake in is de van lokale een zorgstructuur ernstige multiproblematiek. en melden daar Bij in deze groep sommige speelt gevallen langdurige huurders zorgafhankelijkheid aan als te bespreken als gevolg casus. van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, veelpleging en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. Aan de woningcorporaties is gevraagd welke acties door hen ondernomen zijn om de huisuitzetting te voorkomen. Ex-gedetineerden Van 185 van 445 uitzettingen hebben de corporaties de ondernomen acties beschreven. Dat betekent dat van Hierbij 58% van gaat de het uitzettingen om ex-gedetineerden niet bekend is die of voorafgaande corporaties aan naast hun aanmaningen detentie wel over aanvullende een eigen acties woonruimte ondernomen beschikten. Door hebben de om detentie uitzetting en de te daaruit voorkomen. volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, Als we waarvan kijken naar sommigen uitzettingen veelvuldig waarbij voor de kortere corporatie tijd gedetineerd ondernomen zijn (geweest). actie(s) wel beschreven heeft, dan blijkt dat in ruim vier op de tien gevallen (44%) een huisbezoek heeft plaatsgevonden in combinatie met een aanbod van een Ex-patiënten betalingsregeling de en klinische eventuele zorg aanvullende hulpverlening (tabel 2.11). Een op de vijf keer is de corporatie tot Patiënten huisbezoek die overgegaan, na een opname waarna bij soms de psychiatrie, meerdere de gesprekken verslavingszorg volgen. of Bij de ruim gehandicaptenzorg een kwart van de na uitzettingen ontslag niet (26%) over huisvesting bleven de beschikken inspanningen een van zorgvraag de corporaties hebben, beperkt behoren tot eveneens telefonisch tot contact de groep en/of dreigend het versturen daklozen. van aanmaningen. Tabel 2.11 Ondernomen acties door woningcorporaties (2009, n=445) In Ondernomen Overijssel zijn acties in 2008 door op woningcorporaties enig moment minimaal 880 dreigend daklozen Aantalaanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende Huisbezoek, een betalingsregeling al dan niet 82 aangevuld met hulpverlening (bijv. bemoeizorg) (8%) komt voor in de registraties van de politie. bellen, aanmanen 49 huisbezoek, een of meerdere gesprekken 37 alleen aangeschreven Feitelijk daklozen anders 6 Feitelijk geen contact daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte 3 en die voor een slaapplek tenminste één nacht onbekend (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten 3 in de open lucht en in overdekte openbare ruimten geen antwoord (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). 260 Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of Totaal 445 familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Bron: Overijsselse woningcorporaties; bewerking: I&O Research Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 23

24 3 Feitelijk daklozen Feitelijk daklozen zijn personen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachtenin de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. 3.1 Aanbod In deze paragraaf wordt het aanbod aan voorzieningen voor feitelijk daklozen weergegeven. Dit aanbod bestaat uit opvangvoorzieningen, ofwel voorzieningen waar maximaal negen maanden mag worden verbleven. Ruim 300 opvangplaatsen In totaal beschikken de instellingen in Overijssel in 2009 over 300 (zomer) tot 315 (winter) plekken in opvangvoorzieningen. Aangezien niet alle feitelijk daklozen gelijktijdig op enig moment gebruik maken van een opvangplek, hoeft de capaciteit van de voorzieningen niet gelijk te zijn aan het minimum aantal feitelijk daklozen dat zich in een jaar tijd in de provincie bevindt. 24 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

25 2.1 Dreigend daklozen Hieronder wordt in tabel 3.1 aangegeven hoe groot de capaciteit is aan opvangvoorzieningen van de verschillende De instellingen groep mensen per centrumgemeente. die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder worden ze Tabel nader 3.1 omschreven. Capaciteit aan opvangvoorzieningen van de verschillende instellingen per centrumgemeente Instelling/centrumgemeente Capaciteit Zelfstandig wonende verkommerden en verloederden Almelo 30 Dit zijn personen die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep HODT speelt 24 uursopvang langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg van 20 een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, HODT crisisopvang veelpleging en zorgmijding. Uitzetting als gevolg 2 van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. HODT nachtopvang 7 Ex-gedetineerden De Wonne nachtopvang 1 Hierbij Deventer gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan 50 hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. Door Iriszorg de detentie nachtopvang en de daaruit volgende maatregelen, zoals 15 het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij Iriszorg deze kwijtgeraakt. crisisopvangdeze groep wordt apart benoemd om 15onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, Iriszorg waarvan noodopvang sommigen veelvuldig voor kortere tijd gedetineerd 20 zijn (geweest). Enschede 107 Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten Leger des die Heils na kortdurende een opname opvang bij de psychiatrie, de verslavingszorg 24 of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting HODT crisisopvang beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens 2 tot de groep dreigend daklozen. HODT 24 uursopvang 58 De Wonne nachtopvang 8 In Winter Overijssel noodopvang zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend 15 daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van Zwolle hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar 162 ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg De Herberg blijkt dat Voorportaal een tiende (11%) van de dreigend daklozen 23bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) De Herberg komt voor Noodopvang in de registraties van de politie. 17 EBC opvang en begeleiding 21 Leger des Heils Nel Bannink 20 Leger des Heils crisis IrisZorg Feitelijk Harderwijk daklozen nachtopvang 10 Totaal 315 Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie 3.2 Aantallen zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Voor het berekenen van de minimum aantallen feitelijk daklozen is gebruik gemaakt van de bestanden van opvangvoorzieningen (verblijf korter dan negen maanden) in de provincie. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, Afname feitelijk terwijl daklozen de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. Het aantal feitelijk daklozen in Overijssel bedraagt in 2009 minimaal 623, terwijl het in 2008 om minimaal 846 ging (tabel 3.2). Dit betekent een daling van 223 feitelijk daklozen. Een deel van hen is doorgestroomd naar woonvoorzieningen. Per centrumgemeente zijn enkele ontwikkelingen te zien. Zo lijkt het aantal feitelijk daklozen in 2.3 Almelo, Thuislozen Enschede Zwolle te zijn gedaald, terwijl het aantal in Deventer gelijk is gebleven. Relatief gezien is het aantal feitelijk daklozen in Deventer en haar regiogemeenten in 2009 het hoogst met 0,8 per inwoners, Residentieel terwijl het aantal daklozen feitelijk oftewel daklozen thuislozen in Almelo zijn personen relatief gezien die als het bewoner laagst is staan (0,2 per ingeschreven inwoners). bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 25

26 Tabel 3.2 Aantal feitelijk daklozen naar Centrumgemeente en geheel Overijssel, 2008 en Aantal Aantal per inwoners Aantal Aantal per inwoners Almelo 92 0,4 41 0,2 Deventer 128 0, ,8 Enschede 283 0, ,6 Zwolle 343 0, ,7 Overijssel 846 0, ,6 Evenals bij de dreigend daklozen hanteert de gemeente Enschede een andere interpretatie van de definitie van feitelijk daklozen. Zo worden cliënten die korter dan negen maanden in een woonvoorziening verblijven tot de feitelijk daklozen gerekend. Aan de hand van de Enschedese interpretatie telt deze centrumgemeente in feitelijk daklozen. 1 Herkomst onbekend Feitelijk daklozen zijn alleen geregistreerd in de steden waar opvanginstellingen gevestigd zijn. Tot nog toe registreren de meeste opvanginstellingen geen plaats van herkomst van hun cliënten. Hierdoor is niet altijd te herleiden vanuit welke gemeenten zij naar de voorzieningen zijn gekomen Feitelijk daklozen 2008 grotendeels uit het zicht Door het bestand van 2009 te vergelijken met dat van 2008 kunnen enkele ontwikkelingen worden aangegeven. Van de 846 feitelijk daklozen in 2008 zijn 245 (29%) ook in 2009 feitelijk dakloos (figuur 3.1). Zij verblijven nog steeds of opnieuw in opvangvoorzieningen. Daarnaast zijn 73 (9%) inmiddels residentieel dakloos en 13 (2%) dreigend dakloos. Dit betekent dat zij zijn doorgestroomd naar een woning of woonvoorziening met begeleiding. Twee feitelijk daklozen die in 2008 met hun ouders in een opvangvoorziening zaten behoren in 2009 tot de groep zwerfjongeren. De overige 333 (40%) feitelijk daklozen uit 2008 komen niet terug in de bestanden van Van hen is de huidige situatie met andere woorden niet bekend. Figuur 3.1 Ontwikkelingen feitelijk daklozen feitelijk daklozen 73 residentieel daklozen 846 feitelijk daklozen 13 dreigend daklozen 2 zwerfjongeren 333 uit zicht 1 Intraval (2010): Monitor dak- en thuisloosheid Enschede St. Intraval, Groningen-Rotterdam. 26 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

27 2.1 Dreigend daklozen 3.3 Kenmerken De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende Uit tabel 3.3 verkommerden blijkt dat en gemiddelde verloederden, leeftijd de ex-gedetineerden van feitelijk daklozen de ex-patiënten tussen 2008 en in de 2009 klinische is toegenomen zorg. Hieronder van worden ze 37 nader naar 39 omschreven. jaar. In 2009 zijn de feitelijk daklozen in Enschede, Almelo en Zwolle ongeveer even oud (41, 42 jaar), terwijl de gemiddelde leeftijd in Deventer met 32 jaar relatief laag is. De meerderheid van de feitelijk daklozen is Zelfstandig man. Het percentage wonende mannen verkommerden onder en feitelijk verloederden daklozen is het hoogst in Enschede en Zwolle, terwijl zich in Almelo Dit relatief zijn personen weinig mannelijke die min of feitelijk meer zelfstandig daklozen bevinden. wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep speelt langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, Tabel 3.3 Kenmerken veelpleging feitelijk en zorgmijding. daklozen naar Uitzetting Centrumgemeente als gevolg van en huurschuld geheel Overijssel, of overlast 2008 ligt en vaak 2009op de loer Ex-gedetineerden Gem. leeftijd %man Gem. leeftijd %man Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. Door Almelo de detentie en de daaruit volgende 35 maatregelen, zoals 22 het stoppen van een 42 uitkering of het 32 verliezen van werk, zijn zij Deventer deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart 32 benoemd om 76 onderscheid te kunnen 32 maken met de 63 feitelijk dak- en thuislozen, Enschede waarvan sommigen veelvuldig voor kortere 41 tijd gedetineerd 80 zijn (geweest) Zwolle Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten Overijssel die na een opname bij de psychiatrie, 37 de verslavingszorg 65 of de gehandicaptenzorg 39 na ontslag 68 niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. Politiecontacten en verslaving In Naast Overijssel leeftijd zijn en in geslacht 2008 op is tevens enig moment gekeken minimaal naar de mate 880 dreigend waarin de daklozen feitelijk daklozen aanwezig worden geweest. gekenmerkt Bijna twee door derde (64%) van overlastgevend hen is man, gedrag, terwijl de criminele gemiddelde activiteiten leeftijd of op kampen 36 jaar met ligt. verslavingsproblemen. Uit de koppeling met 2 de Aangezien gegevens de van benodigde Tactus verslavingszorg gegevens blijkt om dat overlastgevend een tiende (11%) en crimineel van de dreigend gedrag daklozen alleen zijn bij verkregen Tactus verslavingszorg voor de regio Twente staat geregistreerd. (Almelo (2009) Bijna en een tiende (8%) Enschede komt (2008 voor in en de 2009)), registraties kunnen van deze percentages politie. niet voor Deventer en Zwolle worden weergegeven. Uit tabel 3.4 blijkt dat het percentage feitelijk daklozen dat voor overlast zorgt in Enschede enigszins is afgenomen tussen 2008 en In Almelo is het percentage feitelijk daklozen dat zich in 2009 met criminele activiteiten bezighoudt relatief groot (de helft). Dit wordt deels verklaard door het lage absolute aantal feitelijk daklozen in Almelo. Het aantal feitelijk daklozen met verslavingsproblemen is enigszins toegenomen van een derde tot twee vijfde. 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk Tabel 3.4 daklozen Overlast, zijn criminaliteit mensen die en niet verslaving beschikken feitelijk over daklozen een eigen naar woonruimte Centrumgemeente die voor en een geheel slaapplek Overijssel, tenminste één nacht 2008 en (in 2009, de maand) in % waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra 2008 of een auto). Ook personen die 2009 binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of Regio centrumgemeente Overlast Criminaliteit Verslaafd Overlast Criminaliteit Verslaafd familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Almelo n.b. n.b Deventer n.b. n.b. 32 n.b. n.b. 20 Het Enschede minimum aantal feitelijk daklozen 22in Overijssel 28 ligt in 2008 op 39zo n 780. De 17groep feitelijk 33 daklozen bestaat 41 voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus Zwolle n.b. n.b. 22 n.b. n.b. 21 verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. Overijssel n.b. n.b. 33 n.b. n.b Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. 2 Van verslavingsproblematiek wordt gesproken wanneer een feitelijk dakloze bekend is bij Tactus Verslavingszorg. Voor het berekenen van criminaliteit en overlast is gebruik gemaakt van de registraties van de politie. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 27

28 4 Residentieel daklozen Residentieel daklozen (ook wel thuislozen genoemd) zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, beschermde woonvormen, particuliere woonvoorzieningen gericht op semipermanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. 4.1 Aanbod Allereerst wordt hieronder het aanbod aan voorzieningen voor residentieel daklozen aangegeven. Bijna 350 plaatsen in woonvoorzieningen In voorzieningen voor residentieel daklozen kunnen bewoners langer dan negen maanden verblijven. In totaal beschikken de instellingen in Overijssel over bijna 350 plekken in een woonvoorziening (tabel 4.1). De capaciteit hoeft overigens niet gelijk te zijn aan het aantal residentieel daklozen, aangezien een deel van deze groep bijvoorbeeld door kan stromen naar zelfstandig wonen met begeleiding. 28 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

29 2.1 Dreigend daklozen Tabel 4.1 Aanbod voor residentieel daklozen De Instelling/centrumgemeente groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld Capaciteit in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder worden Almelo 34 ze nader omschreven. Jade wonen beschermd wonen 23 Zelfstandig Limor Almelo wonende verkommerden en verloederden 3 Dit De zijn Wonne personen 24-uurswoonvoorziening die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van 8 een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep Deventer speelt langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg van een combinatie 75van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, Leger Des Heils veelpleging LIBW en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld 25 of overlast ligt vaak op de loer. Iriszorg 24-uurswoonvoorziening 30 Ex-gedetineerden Iriszorg beschermd wonen 20 Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. Enschede 169 Door de detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij Leger deze des kwijtgeraakt. Heils intramuraal Deze groep wonen wordt apart benoemd om onderscheid te 20 kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, Leger waarvan des Heils sommigen beschermde veelvuldig woonvoorzieningen voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest). 60 Leger des Heils LIBW 30 Ex-patiënten Tactus 24-uurswoonvoorziening in de klinische zorg 24 Patiënten De Wonne die 24-uurswoonvoorziening na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg 35 na ontslag niet over huisvesting Zwollebeschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep 63 dreigend daklozen. De Herberg sociaal pension 12 Tactus 24-uurswoonvoorziening 7 In LdH Overijssel LIBW zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen 25aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van Limor hen 24-uurswoonvoorziening is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling 19 met de gegevens van Tactus verslavingszorg Totaal blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg 341 staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) komt voor in de registraties van de politie Feitelijk Aantallen daklozen Feitelijk In deze paragraaf daklozen zijn worden mensen de minimum die niet beschikken aantallen over residentieel een eigen daklozen woonruimte in 2008 en en die 2009 voor aangegeven. een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten Toename (portieken, residentieel fietsenstallingen, daklozen stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven Het aantal van residentieel maatschappelijke daklozen is tussen opvang, 2008 inclusief en 2009 ééndaagse gestegen noodopvang, 350 naar of 465. binnen Het slapen grootste bij deel vrienden, bevindt kennissen zich of familie in Zwolle zonder en haar vooruitzichten regiogemeenten. op een In slaapplek deze regio voor heeft de daaropvolgende zich eveneens de nacht grootste behoren toename tot de voorgedaan. feitelijk daklozen. In 2008 bevonden de residentieel daklozen zich met name in Enschede en haar regiogemeenten. Het aantal residentieel daklozen in Zwolle is gestegen van 107 in 2008 naar 248 in In Almelo en haar regiogemeenten verbleven Het in 2009 minimum slechts aantal drie residentieel feitelijk daklozen, in Overijssel in 2008 lag ligt dit in aantal 2008 op op zo n De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, Tabel 4.2 Aantal terwijl residentieel helft daklozen (50%) naar bij de Centrumgemeente politie staat geregistreerd en geheel vanwege Overijssel, crimineel 2008 en of 2009 overlastgevend gedrag Thuislozen Aantal Aantal per inwoners Aantal Aantal per inwoners Almelo 23 0,1 3 0,0 Residentieel Deventer daklozen oftewel thuislozen 105 zijn personen die als 0,7bewoner staan ingeschreven 82 bij instellingen 0,5 voor maatschappelijke Enschede opvang. Het gaat onder meer 115om internaten, sociale 0,3 pensions, particuliere 132 woonvoorzieningen 0,4 gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. Zwolle 107 0, ,7 Overijssel 350 0, ,4 In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 29

30 De gemeente Enschede hanteert een andere interpretatie van de doelgroep residentieel daklozen. Het deel van de cliënten dat in een woonvoorziening verblijft wordt niet tot de daklozen gerekend, maar tot de personen die begeleid wonen. Met deze interpretatie telt Enschede in residentieel daklozen. 1 Bijna de helft residentieel daklozen stabiel Door het bestand van 2009 te vergelijken met dat van 2008 kunnen enkele ontwikkelingen worden aangegeven. Van de 350 residentieel daklozen in 2008 behoren 158 (45%) ook in 2009 tot deze doelgroep (figuur 4.1). Zij verblijven nog steeds of opnieuw in woonvoorzieningen. Daarnaast zijn 19 inmiddels dreigend dakloos, dit betekent dat zij zijn doorgestroomd naar een zelfstandige woning met begeleiding en niet langer in een 24 uurs woonvorm verblijven. Twintig residentieel daklozen (6%) behoren in 2009 tot de groep feitelijk daklozen. Zij zijn teruggevallen. De overige 153 residentieel daklozen (44%) uit 2008 komen niet terug in de bestanden van Met andere woorden hen is de huidige situatie niet bekend. Figuur 4.1 Ontwikkelingen residentieel daklozen residentieel daklozen 350 residentieel daklozen 19 dreigend daklozen 20 feitelijk daklozen 153 uit zicht 4.3 Kenmerken De gemiddelde leeftijd van de residentieel daklozen is tussen 2008 en 2009 nauwelijks veranderd (41 jaar in 2008 tegenover naar 42 jaar in 2009). In 2009 zijn de residentieel daklozen in Deventer en Zwolle gemiddeld 40 jaar, terwijl de gemiddelde leeftijd in Almelo op 45 jaar ligt. In beide jaren is de meerderheid van de residentieel daklozen een man. Het percentage mannen onder de residentieel daklozen is het hoogst in Enschede en Deventer. Tabel 4.3 Kenmerken residentieel daklozen naar Centrumgemeente en geheel Overijssel, 2008 en Gem. leeftijd %man Gem. leeftijd %man Almelo Deventer Enschede Zwolle Overijssel Lichte daling verslavingsproblematiek residentieel daklozen Naast leeftijd en geslacht is tevens gekeken naar de mate waarin de residentieel daklozen worden gekenmerkt door overlastgevend gedrag, criminele activiteiten of kampen met verslavingsproblemen. 2 Aangezien de benodigde gegevens om overlastgevend en crimineel gedrag alleen zijn verkregen voor de regio Twente (Almelo (2009) en Enschede (2008 en 2009)), kunnen deze percentages niet voor Deventer en Zwolle worden weergegeven. Het percentage residentieel daklozen dat overlast veroorzaakt in Enschede is nauwelijks veranderd tussen 2008 en 2009 (tabel 4.4). In Almelo heeft geen enkele residentieel dakloze zich in 2009 met criminele activiteiten bezig gehouden of overlast veroorzaakt. Het deel van de residentieel daklozen dat kampt met verslavingsproblemen is licht gedaald van een kwart naar een vijfde. Deze daling wordt met name veroorzaakt doordat in Enschede en Zwolle het deel van de residentieel daklozen dat verslaafd is, is afgenomen. 1 Intraval (2010): Monitor dak- en thuisloosheid Enschede St. Intraval, Groningen-Rotterdam. 2 Van verslavingsproblematiek wordt gesproken wanneer een residentieel dakloze bekend is bij Tactus Verslavingszorg. Voor het berekenen van criminaliteit en overlast is gebruik gemaakt van de registraties van de politie. 30 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

31 2.1 Dreigend daklozen Tabel 4.4 Overlast, criminaliteit en verslaving residentieel daklozen naar Centrumgemeente en geheel Overijssel, De 2008 groep en 2009, mensen in % die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden 2008 en de ex-patiënten in de klinische 2009 zorg. Hieronder worden ze nader omschreven. Regio centrumgemeente Overlast Criminaliteit Verslaafd Overlast Criminaliteit Verslaafd Zelfstandig Almelo wonende verkommerden n.b. en verloederden n.b Dit Deventer zijn personen die min of meer zelfstandig n.b. wonen n.b. en waarbij sprake 19 is van n.b. een ernstige multiproblematiek. n.b. 17 Bij deze groep Enschede speelt langdurige zorgafhankelijkheid 8 als gevolg 7 van een combinatie 35 van 5 psychiatrische 15 problemen, 21verslavings- problemen, veelpleging en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. Zwolle n.b. n.b. 22 n.b. n.b. 13 Ex-gedetineerden Overijssel n.b. n.b. 25 n.b. n.b. 21 Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. Door de detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest). Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) komt voor in de registraties van de politie. 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 31

32 5 Zwerfjongeren Als laatste doelgroep worden de zwerfjongeren onderscheiden. Hieronder worden jongeren verstaan tot 23 jaar die feitelijk of residentieel dakloos zijn met meervoudige problemen. Daarbij hoort de kanttekening dat jongeren die met hun ouders in de opvang verblijven niet onder deze definitie vallen. 5.1 Aanbod Het aanbod voor zwerfjongeren bestaat vooral uit losse contacten, waaraan soms enige vorm van begeleiding is gekoppeld. Instellingen als het T-team en De Kij hebben vooral contact met hen tijdens outreachende werkzaamheden. Er zijn daarnaast twee opvang- en woonvoorzieningen voor zwerfjongeren in de provincie. Beide bevinden zich in Enschede. Jongeren tot 23 jaar kunnen verder gebruik maken van het reguliere aanbod voor feitelijk en residentieel daklozen in Overijssel. Dat aanbod is in de voorgaande hoofdstukken aan bod gekomen. In Overijssel bieden in 2009 de volgende instellingen opvang voor zwerfjongeren: HODT Enschede: Twentse Opvang Voorziening (TOV), 13 plaatsen; HODT Enschede: Kamers met Kansen, 8 plaatsen jongeren en 8 plaatsen jonge moeders. Daarnaast komen de volgende instellingen via hun outreachende werkzaamheden in contact met zwerfjongeren: Coach Deventer; De Kij Deventer; T-team Almelo, Enschede en Hengelo. 32 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

33 2.1 Dreigend daklozen 5.2 Aantallen De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende Bij berekening verkommerden van het en minimum verloederden, aantal de zwerfjongeren ex-gedetineerden zijn de en jongeren de ex-patiënten die met outreachende in klinische instellingen zorg. Hieronder in worden ze aanraking nader omschreven. komen niet meegeteld, omdat van hen de woon- of verblijfssituatie niet altijd duidelijk is. Dit betreffen in totaal 237 jongeren in 2008 en 255 jongeren in Het grootste deel daarvan is bekend bij het T-team in Zelfstandig Enschede (respectievelijk wonende verkommerden 102 en 115). en verloederden Dit zijn personen die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep Aantal speelt zwerfjongeren langdurige zorgafhankelijkheid in opvangvoorzieningen als gevolg onveranderd van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, Het aantal jongeren veelpleging (14 en tot zorgmijding. 23 jaar) dat Uitzetting bij de specifieke als gevolg voorzieningen van huurschuld voor zwerfjongeren of overlast ligt bekend vaak op is de of loer. zich heeft aangemeld bij een van de reguliere opvang- of woonvoorzieningen in Overijssel bedraagt in Ex-gedetineerden Dit is nagenoeg gelijk aan gelijk aan 2008, toen het om 230 jongeren ging. In Zwolle is een verdubbeling te zien Hierbij van het gaat aantal het zwerfjongeren, om ex-gedetineerden terwijl het die aantal voorafgaande in overige aan hun gemeenten detentie licht wel over is afgenomen. een eigen woonruimte beschikten. Door de detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij Tabel deze 5.1 kwijtgeraakt. Aantal zwerfjongeren Deze groep naar wordt centrumgemeente apart benoemd en om geheel onderscheid Overijssel, te 2008 kunnen maken 2009 met de feitelijk dak- en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig voor kortere tijd 2008 gedetineerd zijn (geweest) Aantal Aantal per Aantal Aantal per Ex-patiënten in de klinische zorg inwoners inwoners Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting Almelo beschikken en een zorgvraag hebben, 22 behoren eveneens 0,1 tot de groep dreigend 11 daklozen. 0,05 Deventer 53 0,3 44 0,3 Enschede 116 0, ,3 In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) Zwolle 39 0,1 81 0,2 van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg Overijssel blijkt dat een tiende (11%) van de 230 dreigend daklozen bij 0,2 Tactus verslavingszorg 245 staat geregistreerd. 0,2 Bijna een tiende (8%) komt voor in de registraties van de politie. In Enschede worden jongeren die (ook) met het T-team in aanraking komen per definitie tot de doelgroep zwerfjongeren gerekend. Wanneer deze interpretatie wordt toegepast, telt de centrumgemeente Enschede in zwerfjongeren Feitelijk daklozen Ontwikkelingen Feitelijk Van de 230 daklozen zwerfjongeren zijn mensen in 2008 die niet behoren beschikken 55 in 2009 over een nog eigen steeds woonruimte tot deze doelgroep. en die voor Zeven een zijn slaapplek in 2009 tenminste dreigend één nacht dakloos (in en de vijf maand) residentieel waren dakloos aangewezen geworden. op buiten Twee jongeren slapen ofwel die in overnachten 2008 nog tot in de zwerfjongeren open lucht en in werden overdekte gerekend openbare ruimten zijn in 2009 (portieken, feitelijk dakloos. fietsenstallingen, Dit betekent stations, dat van winkelcentra 161 zwerfjongeren of een auto). uit 2008 Ook niet personen bekend die is wat binnen hun slapen situatie bij is passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of in familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 1 Intraval (2010): Monitor dak- en thuisloosheid Enschede St. Intraval, Groningen-Rotterdam. 33

34 5.3 Kenmerken Hieronder worden enkele kenmerken van de zwerfjongeren aangegeven, het gaat daarbij onder andere om leeftijd, geslacht en verslavingsproblematiek. Relatief veel meisjes onder de zwerfjongeren De gemiddelde leeftijd van de zwerfjongeren binnen de voorzieningen is in beide jaren 21 (tabel 5.2). De leeftijden verschillen tussen de centrumgemeenten nauwelijks van elkaar. Wel zijn er verschillen in geslacht te zien. Hoewel in beide jaren in de gehele provincie het aantal meisjes en jongens gelijk verdeeld is, bevinden zich in Deventer en Almelo meer meisjes dan jongens onder de zwerfjongeren. Het aantal meisjes is in Zwolle toegenomen tussen 2008 en Tabel 5.2 Kenmerken zwerfjongeren naar Centrumgemeente en geheel Overijssel, 2008 en Gem. leeftijd %man Gem. leeftijd %man Almelo Deventer Enschede Zwolle Overijssel Verslavingsproblematiek zwerfjongeren gelijk gebleven In tabel 5.3 is te zien dat het percentage zwerfjongeren met een verslavingsproblematiek gelijk is gebleven tussen 2008 en Het aantal zwerfjongeren dat zich overlastgevend gedraagt in Enschede is duidelijk afgenomen tussen 2008 en Hiervoor is geen verklaring bekend. Tabel 5.3 Overlast, criminaliteit en verslaving zwerfjongeren naar Centrumgemeente en geheel Overijssel, 2008 en 2009, in % Regio centrumgemeente Overlast Criminaliteit Verslaafd Overlast Criminaliteit Verslaafd Almelo n.b. n.b Deventer n.b. n.b. 16 n.b. 2 3 Enschede Zwolle n.b n.b. 7 n.b. 4 8 Overijssel n.b. n.b. 34 n.b. n.b Van verslavingsproblematiek wordt gesproken wanneer een zwerfjongere bekend is bij Tactus Verslavingszorg. Overlastgevend en crimineel gedrag is berekend met behulp van registraties van de politie. 34 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

35 2.1 Dreigend daklozen De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder worden ze nader omschreven. Zelfstandig wonende verkommerden en verloederden Dit zijn personen die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep speelt langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, veelpleging en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. Ex-gedetineerden Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. Door de detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest). Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) komt voor in de registraties van de politie. 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 35

36 Geraadpleegde Bijlage 1 Methodologische literatuur verantwoording De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder worden ze nader omschreven. Zelfstandig wonende verkommerden en verloederden Aedes, Hieronder Dit zijn personen Vereniging wordt aangegeven die van min Woningcorporaties of meer op welke zelfstandig wijze de (2008) wonen benodigde waarbij gegevens sprake voor is van de monitor een ernstige zijn verzameld. multiproblematiek. Bij deze Meer groep uitzettingen speelt langdurige door huurachterstand. zorgafhankelijkheid Publicatie als gevolg op website van een ( combinatie van psychiatrische bezocht op problemen, verslavingsproblemen, veelpleging en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. Algemene 1 Gegevensverzameling Rekenkamer (2008) Opvang Ex-gedetineerden zwerfjongeren Algemene Rekenkamer, Den Haag. In Hierbij de monitor gaat het worden om ex-gedetineerden op provinciaal niveau die voorafgaande omvang en aan samenstelling hun detentie van wel de over (dreigend) een dak- woonruimte en thuislozen beschikten. in Bieleman, beeld Door de gebracht. detentie B., M. Naast Boendermaker, daaruit gegevens volgende A. van Kruize, Overijsselse maatregelen, M. van opvang- Zwieten zoals het en (2007) hulpverleningsinstellingen, stoppen van een uitkering overheden of het verliezen en van werk, Monitor woningcorporaties, zijn zij deze verslaafden kwijtgeraakt. is en gebruik daklozen Deze gemaakt groep Enschede wordt van de apart stedelijke Metingen benoemd regionale 2001, om onderscheid 2002, kompassen 2003, te 2004, kunnen van 2005 de maken centrumgemeenten met de feitelijk en dak- en St. bestaande thuislozen, Intraval, monitoren waarvan Groningen-Rotterdam. sommigen over daklozen veelvuldig en verslaafden. voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest). Biesma, Bij Ex-patiënten het lezen S., A. van in Kruize, de monitor klinische H. Naayer, is zorg het C. van Ogier, belang B. Bieleman te realiseren (2005) dat de omvang van de populatie dak- en thuislozen alleen In kan Patiënten Hengelo worden die van vastgesteld na de een straat. opname voor Aard- gemeenten bij en de omvang psychiatrie, die dak- beschikken de en verslavingszorg thuisloosheid over registratiegegevens en of zichtbare de gehandicaptenzorg alcohol- van de en aanwezige drugsverslaving. na ontslag dak- niet en over St. thuislozen. huisvesting Intraval, Dit beschikken Groningen-Rotterdam. is het geval een die zorgvraag gemeenten hebben, waar behoren voorzieningen eveneens van tot de de maatschappelijke groep dreigend opvang daklozen. gevestigd zijn. Biesma, Instellingen S., A. Kruize, H. Naayer, B. Bieleman (2005) Van Bij In Overijssel de de maatschappelijke straat zijn in Almelo. in 2008 Aard opvang enig is omvang moment voornamelijk dak- minimaal en gebruik thuislozen 880 gemaakt dreigend en zichtbare van daklozen gegevens alcohol- aanwezig van en Humanitas harddrugsverslaafden geweest. Bijna Onder twee Dak derde Twente in Almelo. St. (HODT), (64%) Intraval, van IrisZorg, hen Groningen-Rotterdam. stichting man, terwijl De Herberg de gemiddelde en het Leger leeftijd des op Heils. 36 jaar Daarnaast ligt. Uit de zijn koppeling ook overige met (woon)voorzieningen de gegevens van Tactus voor dak- verslavingszorg en thuislozen blijkt benaderd dat een met tiende het (11%) verzoek van mee de te dreigend werken daklozen aan de monitor. bij Tactus Het verslavingszorg gaat hierbij om staat Limor, geregistreerd. het CIBG Evangelisch Bijna een (2009) tiende BegeleidingsCentrum (8%) komt voor in (EBC), de registraties Zorggroep van Manna de politie. en Jade Wonen. Bij de verslavingszorg en de geestelijke Website gezondheidszorg ( gaat het voornamelijk bezocht op om cliënten zonder eigen woonruimte of cliënten die woonachtig zijn in een 24-uursvoorziening van de betreffende instelling. De gegevens van de verslavingszorg zijn daarnaast gebruikt om een Centraal indicatie te Fonds krijgen Volkshuisvesting van het percentage (2009) van de leden van de doelgroep dat met verslavingsproblemen kampt. Website 2.2 Feitelijk ( daklozen onderdeel corporaties) bezocht op Politie I&O In Feitelijk de Research registraties daklozen (2009) van zijn mensen de politie, die die niet bij beschikken meerdere korpsen over een is eigen opgevraagd, woonruimte wordt en voornamelijk die een gekeken slaapplek naar tenminste meldingen, Op waarbij één de nacht kaart enerzijds (in gezet! de maand) sprake Inventarisatie waren van overlast aangewezen huisvesting door dak- bijzondere op buiten thuislozen slapen groepen ofwel en in anderzijds Twente. overnachten In van opdracht verdachten in de open van gemeente lucht van misdrijven in Enschede. overdekte c.q. veroorzakers openbare ruimten van overlast (portieken, die geregistreerd fietsenstallingen, staan stations, als zonder winkelcentra vaste woon- of een of verblijfsplaats. auto). Ook personen De gegevens die binnen van slapen de I&O politie bij passantenverblijven Research worden tevens (2009) gebruik van de om maatschappelijke na te gaan welk opvang, deel van inclusief de dak- ééndaagse en thuislozen noodopvang, crimineel of of overlastgevend binnen slapen gedrag bij Op vertoont. vrienden, kaart Zowel kennissen gezet! tijdens Invenatarisatie of familie de eerste zonder als huisvesting tweede vooruitzichten meting bijzondere is op echter een groepen slaapplek gebleken Enschede. voor dat niet In daaropvolgende alle opdracht korpsen van de gemeente gegevens nacht behoren Enschede. tijdig tot de kunnen feitelijk daklozen. aanleveren. Dit heeft onder andere te maken met de overgang naar een nieuw registratiesysteem bij de Paus, politie R. halverwege de (2007) Daarom is zowel voor de eerste als voor de tweede meting alleen gebruik gemaakt van de Stedelijk gegevens Kompas die door Zwolle. de regiopolitie Richting Twente bepalen: beschikbaar Zorg voor Overlast. zijn gesteld. Vertaling plan van aanpak maatschappelijke opvang Het minimum rijk en aantal G4 naar feitelijk centrumgemeente daklozen in Overijssel Zwolle. ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat Woningcorporaties voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Snoek, Bij Tactus alle verslavingszorg, woningcorporaties A., A. van der Poel, terwijl in D. de van helft provincie de (50%) Mheen zijn bij gegevens de (2008) politie staat opgevraagd geregistreerd over de vanwege uitzettingen. crimineel Tevens of overlastgevend is bij de woningcorporaties nagevraagd en toetsing in van hoeverre cliëntprofielen zij op de ter hoogte bevordering zijn van van de gemeente doorstroom en/of in de voorziening maatschappelijke waar de opvang. uitgezette gedrag. Ontwikkeling IVO, huurders Rotterdam. naar toe zijn gegaan. Ook zijn bij de woningcorporaties gegevens verzameld omtrent preventieve woonbegeleiding en het beschikbaar stellen van woningen aan zorginstellingen voor de uitstroom van dak- en thuislozen. 2.3 Thuislozen Tijdens de eerste meting hebben in totaal 36 van de 41 benaderde corporaties hun medewerking verleend, tijdens de tweede meting hebben alle 41 benaderde corporaties meegewerkt. Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht Gemeenten Tijdens op semi-permanente de eerste meting bewoning is contact door gelegd daklozen, met commerciële alle gemeenten pensions in de provincie en kamerverhuurbedrijven Overijssel. Met de waar ambtenaren voornamelijk die betrokken daklozen wonen. zijn bij het dak- en thuislozenbeleid en veiligheid en openbare orde is destijds besproken welke voorzieningen binnen hun gemeente aanwezig zijn voor dak- en thuislozen. Tevens is gevraagd of zij over de gegevens van ex-gedetineerden beschikken die een huisvestingsprobleem hebben, waardoor zij na vrijlating zonder onderdak In 2008 bestaat zitten. Lang de groep niet thuislozen alle ambtenaren in Overijssel bleken minimaal over deze uit gegevens zo n 480 te unieke beschikken, personen. terwijl Het enkele gaat hierbij van hen voornamelijk om ex-gedetineerden mannen van 42 jaar. konden Ruim noemen een kwart (geen (28%) persoonsgegevens van hen is bekend of idents). bij Tactus Tijdens verslavingszorg, de tweede meting terwijl een is vijfde alleen aantallen geprobeerd (21%) in de een registraties beter beeld van van de politie de ex-gedetineerden voorkomt. met huisvestingsproblemen te verkrijgen door een landelijke 36 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

37 2.1 Dreigend daklozen 2.1 Dreigend daklozen database te bevragen. Deze database kon echter nog niet worden bevraagd, omdat de beheerder daarvan aangaf de gegevens De groep mensen over 2009 die nog dreigen niet compleet dakloos te te raken hebben. kan Zij worden willen onderverdeeld bovendien eerst in drie zelf over subgroepen, de gegevens namelijk publiceren, de zelfstandig alvorens De wonende groep deze mensen verkommerden beschikbaar die dreigen en te verloederden, stellen dakloos aan te derden. raken ex-gedetineerden kan Vanwege worden onderverdeeld grote en kans ex-patiënten dat in drie de ambtenaren subgroepen, in de klinische ook namelijk over zorg Hieronder zelfstandig nog niet worden beschikken wonende ze nader omschreven. verkommerden over een goed en beeld verloederden, van ex-gedetineerden binnen en hun de gemeente ex-patiënten die in met de huisvestingsproblemen klinische zorg. Hieronder kampen, worden ze is nader voor omschreven. gekozen hen niet opnieuw te benaderen. Zelfstandig wonende verkommerden en verloederden Zelfstandig Dit zijn personen wonende die min verkommerden of meer zelfstandig en verloederden wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze 2 Dit groep Koppeling zijn speelt personen langdurige die bestanden min zorgafhankelijkheid of meer zelfstandig als wonen gevolg en van waarbij een combinatie sprake is van van een psychiatrische ernstige multiproblematiek. problemen, verslavingsproblemen, speelt veelpleging langdurige en zorgafhankelijkheid zorgmijding. Uitzetting als gevolg als gevolg van een van combinatie huurschuld van of overlast psychiatrische ligt vaak problemen, op de loer. versla- Bij deze groep De vingsproblemen, instellingen en veelpleging woningcorporaties en zorgmijding. is gevraagd Uitzetting geanonimiseerde als gevolg van cliëntgegevens huurschuld of aan overlast te leveren. ligt vaak Tijdens op de loer. eerste meting Ex-gedetineerden zijn van alle cliënten die in 2008 gebruik hebben gemaakt van de betreffende instelling gegevens opgevraagd over Ex-gedetineerden Hierbij gaat voorziening het om waar ex-gedetineerden zij gebruik van die hebben voorafgaande gemaakt, aan het hun geslacht, detentie wel gemeente over een van eigen herkomst, woonruimte de in- beschikten. en uitschrijfdatum Hierbij Door de gaat detentie het en om en de ex-gedetineerden problematiek. daaruit volgende Voor die maatregelen, voorafgaande tweede meting zoals aan zijn het hun deze stoppen detentie gegevens van wel een over opgevraagd uitkering een eigen of van woonruimte het alle verliezen cliënten beschikten. van die werk, in zijn 2009 Door zij deze bij kwijtgeraakt. detentie instellingen en de Deze daaruit bekend groep volgende waren. wordt Door apart maatregelen, het benoemd (anoniem) zoals om koppelen onderscheid het stoppen van te van alle kunnen een beschikbare uitkering maken bestanden met of het verliezen feitelijk per jaar dak- van aan en werk, thuislozen, zij waarvan deze zogenoemde kwijtgeraakt. sommigen idents veelvuldig Deze (eerste groep voor wordt twee kortere letters apart tijd benoemd achternaam gedetineerd om en onderscheid zijn geboortedatum) (geweest). kunnen wordt maken de eventuele met de feitelijk overlap dak- tussen verschillende thuislozen, waarvan instanties sommigen duidelijk. veelvuldig Hierdoor voor worden kortere dubbeltellingen tijd gedetineerd voorkomen zijn (geweest). en ontstaat een bestand met unieke de hand zijn personen. Ex-patiënten Tevens in de ontstaat klinische inzicht zorg in de in- en doorstroom en de omvang van de dak- en thuislozen in de (centrum) gemeenten Ex-patiënten Patiënten die in na in de de een provincie klinische opname Overijssel. bij zorg de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting beschikken die na een en opname een zorgvraag bij de psychiatrie, hebben, behoren de verslavingszorg eveneens tot of de de groep gehandicaptenzorg dreigend daklozen. na ontslag niet over Patiënten huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. 3 Bepalen omvang In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) Om In van Overijssel de hen omvang is man, zijn van terwijl in 2008 de de doelgroepen op gemiddelde enig moment te leeftijd bepalen minimaal op hebben jaar selecties dreigend ligt. Uit plaatsgevonden daklozen koppeling aanwezig met binnen de geweest. gegevens de aangeleverde Bijna van Tactus twee gegevens. derde verslavingszorg blijkt van dat wordt hen een is per man, tiende doelgroep terwijl (11%) de aangegeven van gemiddelde de dreigend welke leeftijd daklozen definitie op 36 bij is jaar toegepast Tactus ligt. Uit verslavingszorg en de van koppeling welke staat gegevens met de geregistreerd. gegevens gebruik van is Bijna gemaakt Tactus een tiende Hieronder (64%) om verslavingszorg (8%) de komt omvang voor vast blijkt in de te dat registraties kunnen een tiende stellen. van (11%) de Met politie. behulp van de van dreigend de beschikbare daklozen bij gegevens Tactus verslavingszorg is per doelgroep staat alleen geregistreerd. een bepaling van Bijna het een minimum tiende (8%) aantal komt mogelijk, voor in aangezien de registraties niet alle van leden politie. van de doelgroepen in de registraties van de instellingen voorkomen. De gemeente Enschede hanteert een iets andere definitie en operationalisatie van de doelgroepen. Hierdoor wijken de aantallen in de Enschedese monitor af van de aantallen in deze monitor. 2.2 Feitelijk daklozen Dreigend 2.2 Feitelijk daklozen daklozen De Feitelijk groep daklozen mensen zijn die mensen dreigt dakloos die niet te beschikken raken wordt over ook een wel eigen omschreven woonruimte als potentieel die voor daklozen. een slaapplek In de monitor tenminste Plan één van Feitelijk nacht Aanpak (in daklozen de van maand) het zijn Trimbos-instituut waren mensen aangewezen die niet beschikken wordt op buiten deze over groep slapen een als ofwel eigen volgt overnachten woonruimte omschreven: in en Personen de die open voor die lucht een nog slaapplek en of in weer overdekte tenminste zelfstandig openbare wonen één ruimten nacht en (portieken, bij (in wie de maand) sprake fietsenstallingen, is waren van een aangewezen ernstige stations, multi-problematiek op winkelcentra buiten slapen of een ofwel waarvan auto). overnachten ze Ook niet personen in in staat de open die zijn binnen die lucht problemen slapen in overdekte bij passantenverblijven van ruimten op de lossen. maatschappelijke (portieken, Vaak fietsenstallingen, ontbreekt opvang, een inclusief adequate stations, ééndaagse hulpvraag. winkelcentra noodopvang, Bij deze of een groep auto). of speelt binnen Ook langdurige personen slapen bij die vrienden, binnen kennissen slapen of zelfstandig openbare zorgafhankelijkheid bij familie passantenverblijven zonder vooruitzichten als van gevolg de op van maatschappelijke een een slaapplek combinatie voor opvang, de daaropvolgende factoren, inclusief zoals ééndaagse psychiatrische nacht noodopvang, behoren problemen, tot de of feitelijk binnen ernstige daklozen. slapen bij psychosociale vrienden, kennissen problemen, of familie verslavingsproblemen, zonder vooruitzichten (draaideur)cri op een slaapplek minaliteit, voor zorgmijding de daaropvolgende problemen nacht op behoren andere tot de leefgebieden; feitelijk daklozen. Personen die voorafgaand aan ontslag uit detentie of de klinische zorg niet beschikken over zelfstandige Het minimum woonruimte aantal feitelijk en een daklozen zorgvraag in Overijssel hebben. ligt In de in 2008 eerste op meting zo n 780. was, De overeenkomstig groep feitelijk het daklozen oorspronkelijke bestaat voornamelijk Aanpak uit mannen Maatschappelijke met een gemiddelde Opvang, sprake leeftijd van van een 39 onderverdeling jaar. Een kwart in (27%) drie subgroepen, komt voor namelijk in de registratie de zelfstandig van Tactus Plan van wonende Het verslavingszorg, minimum verkommerden aantal terwijl feitelijk en helft verloederden, daklozen (50%) bij in Overijssel de de politie ex-gedetineerden ligt staat geregistreerd 2008 op en zo n de ex-patiënten vanwege 780. De groep crimineel in de feitelijk klinische of overlastgevend daklozen zorg. bestaat gedrag. voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van De Tactus veranderde verslavingszorg, omschrijving terwijl heeft de helft geen (50%) gevolg bij voor de politie het meten staat van geregistreerd deze groep. vanwege Voor het crimineel berekenen of van overlastgevend het minimum aantal gedrag. dreigend daklozen is zowel in de eerste als in de tweede meting gebruik gemaakt van de volgende gegevens: 2.3 uitgezette Thuislozen huurders bij woningcorporaties van wie onbekend is waar zij na uitzetting naartoe zijn gegaan; gegevens van de gemeenten over ex-gedetineerden met een huisvestingsprobleem; Residentieel gegevens woonbegeleiding. daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke Thuislozen opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op 2.3 Feitelijk semi-permanente daklozen bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. daklozen daklozen zijn mensen oftewel die thuislozen niet beschikken zijn personen over een die eigen als bewoner woonruimte staan en ingeschreven die voor een bij slaapplek instellingen tenminste voor maat- één Feitelijk Residentieel nacht schappelijke (in de maand) opvang. waren Het gaat aangewezen onder meer op om buiten internaten, slapen ofwel sociale overnachten pensions, in particuliere de open lucht woonvoorzieningen in overdekte openbare gericht ruimten op semi-permanente (portieken, fietsenstallingen, bewoning door stations, daklozen, winkelcentra commerciële of pensions een auto). en Ook kamerverhuurbedrijven personen die binnen slapen waar voornamelijk bij passantenverblijven daklozen In 2008 bestaat wonen. van de de maatschappelijke groep thuislozen opvang, in Overijssel inclusief minimaal ééndaagse uit zo n noodopvang, 480 unieke of binnen personen. slapen Het bij gaat vrienden, hierbij voornamelijk kennissen of om familie mannen zonder van 42 vooruitzichten jaar. Ruim een op een kwart slaapplek (28%) voor van hen de daaropvolgende is bekend bij Tactus nacht verslavingszorg, behoren tot de terwijl feitelijk een daklozen. vijfde (21%) in Voor de registraties het berekenen van de van politie het minimum voorkomt. aantal feitelijk daklozen zijn de personen meegenomen die in een jaar tien 37

38 nachten of meer hebben doorgebracht in een opvangvoorziening. Opvangvoorzieningen zijn voorzieningen waar een maximale verblijfsduur van negen maanden wordt gehanteerd. 1 Residentieel daklozen Residentieel daklozen (ofwel thuislozen) zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. Het minimum aantal residentieel daklozen is gebaseerd op de verblijfsgegevens van de verschillende sociale pensions en woonvoorzieningen. Zwerfjongeren Als laatste doelgroep worden de zwerfjongeren onderscheiden. Hieronder werden tot voor kort jongeren verstaan tot 25 jaar met meervoudige problemen, die dakloos zijn of in de opvang verblijven. Daarbij hoort de kanttekening dat jongeren die met hun ouders in de opvang verblijven niet onder deze definitie vallen. Er is lange tijd discussie geweest over welke jongeren tot de categorie zwerfjongeren moesten worden gerekend. In de eerste meting van de monitor is bovenstaande definitie gebruikt, opgesteld door het Ministerie van VWS en toegepast door de Algemene Rekenkamer (2008). Voor de tweede meting wordt de nieuwe, door het ministerie van VWS en Jeugd en Gezin gehanteerde definitie gebruikt. Deze luidt: Zwerfjongeren zijn feitelijk of residentieel daklozen onder de 23 jaar met meervoudige problemen. Voor het bepalen van het minimum aantal zwerfjongeren zijn naast de verblijfsgegevens van de instellingen die zich speciaal richten op jongeren (Thuislozen-team, Twentse Opvangvoorziening, Kamers met Kansen, Coach, Stichting de Kij) eveneens verblijfsgegevens van andere instellingen over personen jonger dan 23 jaar meegenomen. Om een vergelijking met de voorgaande meting mogelijk te maken is de huidige definitie toegepast op de bestanden van vorig jaar. 1 Voorzieningen waar langer dan negen maanden mag worden verbleven worden als woonvoorziening beschouwd. Personen die in een woonvoorziening verblijven worden tot residentieel daklozen gerekend, personen die zelfstandig wonen met begeleiding tot de dreigend daklozen. 38 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

39 2.1 Dreigend daklozen Bijlage 2 Aantallen clienten De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder worden ze nader omschreven. Zelfstandig In deze bijlage wonende worden verkommerden aantallen cliënten verloederden en enkele kenmerken per instelling c.q. voorziening in de Dit centrumgemeenten zijn personen die weergegeven. min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep speelt langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, Tabel 1 Aantallen veelpleging en kenmerken zorgmijding. cliënten Uitzetting per instelling als en gevolg centrumgemeente van huurschuld (2009) of overlast ligt vaak op de loer. Instelling Aantal Percentage Gemiddelde Gemiddelde Ex-gedetineerden cliënten man leeftijd verblijfsduur Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande 2009 aan hun detentie wel over een eigen woonruimte in dagen beschikten. Door de detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn Almelo zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, HODT waarvan Almelo sommigen Nacht veelvuldig voor kortere 98 tijd gedetineerd n.b. zijn (geweest) T-team Almelo Ex-patiënten Deventer in de klinische zorg Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting Coach beschikken Deventer en een zorgvraag hebben, behoren 9 eveneens 56tot de groep dreigend 20 daklozen. 462 De Kij IrisZorg In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) Tactus wonen Deventer n.b. van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg Ambulante blijkt dat woonbegeleiding een tiende (11%) van de dreigend 31daklozen bij Tactus 53 verslavingszorg 42 staat geregistreerd. 296Bijna een tiende (8%) LDH komt LIBW voor Almen in de registraties van de politie Limor Enschede 2.2 Feitelijk daklozen Kamers met kansen LdH Beschermd Wonen Feitelijk LdH Kortdurende daklozen zijn opvang mensen die niet beschikken 287 over een eigen 85 woonruimte en 41 die voor een slaapplek 154 tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare LdH LIBW ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven HODT TOV van de maatschappelijke opvang, inclusief 80 ééndaagse 60noodopvang, of 21 binnen slapen bij vrienden, 71 kennissen of familie HODT zonder Pensionvooruitzichten op een slaapplek 44 voor de daaropvolgende 72 nacht behoren 37 tot de feitelijk 227 daklozen. HODT Enschede begeleid wonen T-team Enschede Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk T-team Hengelo uit mannen met een gemiddelde leeftijd 47 van 39 jaar. Een 45 kwart (27%) komt 22 voor in de registratie 82 van Tactus verslavingszorg, Zorggroep Manna terwijl de helft (50%) bij de politie 34 staat geregistreerd 82 vanwege crimineel 48 of overlastgevend n.b. gedrag. HODT Hengelo pension HODT Hengelo Woon n.b. 2.3 HODT Thuislozen Ambulante woonbegeleiding Oldenzaal n.b. Residentieel Zwolle daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke De Herberg opvang. Het gaat onder meer om 225 internaten, sociale 86pensions, particuliere 39 woonvoorzieningen 64 gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. Limor EBC LdH Zwolle 24 uurs In LdH 2008 Zwolle bestaat begeleid de groep wonen thuislozen in Overijssel 46minimaal uit zo n unieke personen. 29 Het gaat hierbij 498 voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in LdH Zwolle LIBW de registraties van de politie voorkomt. LdH Nel Bannink n.b. 39

40 Bijlage 3 Aantal uitzettingen per gemeente Tabel 1 Aantal uitzettingen door woningcorporaties per (centrum-)gemeente, 2008 en Centrumgemeente Gemeente Aantal Aantal binnen Overijssel Aantal Aantal binnen Overijssel Almelo Almelo Hellendoorn Rijssen-Holten Tubbergen Twenterand Wierden subtotaal Deventer Deventer Lochem (geen Ov.) Olst-Wijhe Raalte Zutphen (geen Ov.) subtotaal Enschede Borne Dinkelland Enschede Haaksbergen Hengelo (Ov.) Hof van Twente Losser Oldenzaal subtotaal Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

41 2.1 Dreigend daklozen Zwolle Dalfsen Elburg (geen Ov.) De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en Ermelo verloederden, (geen Ov.) de ex-gedetineerden 4 en de ex-patiënten 0 in de klinische 3 zorg. Hieronder 0 worden ze nader omschreven. Hardenberg Harderwijk (geen Ov.) Zelfstandig wonende verkommerden en verloederden Hattem (geen Ov.) Dit zijn personen die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep speelt langdurige zorgafhankelijkheid Kampen als gevolg van 1een combinatie van 1 psychiatrische 1problemen, verslavingsproblemen, 1 veelpleging en Nunspeet zorgmijding. (geen Uitzetting Ov.) als gevolg 0 van huurschuld 0of overlast ligt vaak 2 op de loer. 0 Oldebroek (geen Ov.) Ex-gedetineerden Ommen Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. Door de detentie en de daaruit Putten volgende (geen Ov.) maatregelen, zoals 1 het stoppen van 0 een uitkering of 0 het verliezen van 0 werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze Staphorst groep wordt apart benoemd om 0onderscheid te kunnen 0 maken met 0 de feitelijk dak- 0en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig Steenwijkerland voor kortere tijd gedetineerd 11 zijn (geweest) Zwartewaterland Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten die na een opname Zwolle bij de psychiatrie, de verslavingszorg 47 of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over 43 huisvesting beschikken en een zorgvraag subtotaal hebben, behoren eveneens 86 tot de groep 73dreigend daklozen Totaal In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) komt voor in de registraties van de politie. 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 41

42 Bijlage 4 Corporaties per centrumgemeente Tabel 1 Deelnemende woningcorporaties in Centrumgemeente Woningcorporatie Actief in Gemeente Overijssel Aantal huurwoningen binnen centrumgemeente per 1 januari 2009 (bron: CFV) Almelo AWS Beter Wonen Almelo ja De Goede Woning Rijssen-Holten ja St. Joseph Almelo Almelo ja St. Wonen Wierden Enter Wierden ja Woningstichting Hellendoorn ja Hellendoorn Woningstichting Tubbergen Tubbergen ja 890 Woningstichting Twenterand ja Vriezenveen* Vestion Wonen* Twenterand ja Deventer Salland Wonen Raalte ja Woonstichting De Marken Deventer ja 970 Woonbedrijf Ieder1 Deventer ja St. Eigen Bouw Deventer ja 730 Rentree Deventer Ja Woningstichting De Groene Lochem nee 870 Waarden Viverion (Lochem) Lochem nee Woningbedrijf Warnsveld Zutphen nee 620 Enschede Woonbeheer Borne Borne ja Bouwvereniging Ambt Hof van ja 230 Delden Twente De Woonplaats 2 Enschede ja Domijn Woningcorporatie Enschede ja Ons Huis Enschede ja SJHT Enschede ja 780 Welbions Hengelo ja Dinkelborgh Dinkelland ja Woonmaatschappij* St. Joseph Weerselo* Dinkelland ja 330 WBO Wonen Oldenzaal ja Wonen Delden Hof van ja 710 Twente Viverion (Hof van Twente) Hof van Twente Ja Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

43 2.1 Dreigend daklozen Zwolle Beter Wonen Vechtdal Hardenberg ja Stichting Beter Wonen Kampen ja 960 De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en Woonconcept verloederden, 3 de ex-gedetineerden Steenwijkerland en de ex-patiënten jain de klinische zorg Hieronder worden ze nader omschreven. Wetland Wonen Groep Steenwijkerland ja Zelfstandig wonende verkommerden en verloederden Dit zijn personen die min of Woningstichting meer zelfstandig SWZ wonen en waarbij Zwollesprake is van een ernstige ja multiproblematiek Bij deze groep speelt langdurige zorgafhankelijkheid Woningstichting Openbaar als gevolg van Zwolle een combinatie van psychiatrische ja problemen, 2.430verslavings- problemen, veelpleging en Belang zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. DeltaWonen 4 Zwolle ja Ex-gedetineerden Hierbij gaat het om ex-gedetineerden Woonstichting die Vechthorst voorafgaande aan Dalfsen hun detentie wel over Ja een eigen woonruimte beschikten. Door de detentie en de daaruit Omnia volgende Wonen maatregelen, zoals Harderwijk het stoppen van een nee uitkering of het verliezen 6.900van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze UWOON groep wordt (Betere apart Woning) benoemd om Elburg onderscheid te kunnen nee maken met de feitelijk 1.820dak- en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest). UWOON (CWS) Harderwijk nee Ex-patiënten in de klinische UWOON zorg (Groene Zoom) Harderwijk nee Patiënten die na een opname Woningstichting bij de psychiatrie, de Veste de verslavingszorg Ommen of de gehandicaptenzorg ja na ontslag niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag Woningstichting hebben, Putten behoren eveneens Puttentot de groep dreigend nee daklozen * Corporaties zijn in 2010 gefuseerd tot Mijande Wonen. In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) komt voor in de registraties van de politie. 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. 1 Dit betreffen alleen de huurwoningen in Deventer. De ongeveer woningen in Zutphen zijn niet meegerekend. 2 Voor De Woonplaats geldt dat alleen de uitzettingen en het aantal huurwoningen binnen de gemeente Enschede zijn meegenomen. 3 Voor Woonconcept geldt dat alleen de uitzettingen en woningen in de gemeente Steenwijkerland zijn meegenomen. De regio Drenthe is buiten beschouwing gelaten. 4 DeltaWonen heeft in totaal een kleine huurwoningen verdeeld over Zwolle en Kampen. In de gemeente Zwolle gaat het om woningen. Aangezien de In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk uitzettingen van DeltaWonen betrekking hebben op Zwolle, is hier uitgegaan van huurwoningen. om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 43

44 44 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

45 2.1 Dreigend daklozen De groep mensen die dreigen dakloos te raken kan worden onderverdeeld in drie subgroepen, namelijk de zelfstandig wonende verkommerden en verloederden, de ex-gedetineerden en de ex-patiënten in de klinische zorg. Hieronder worden ze nader omschreven. Zelfstandig wonende verkommerden en verloederden Dit zijn personen die min of meer zelfstandig wonen en waarbij sprake is van een ernstige multiproblematiek. Bij deze groep speelt langdurige zorgafhankelijkheid als gevolg van een combinatie van psychiatrische problemen, verslavingsproblemen, veelpleging en zorgmijding. Uitzetting als gevolg van huurschuld of overlast ligt vaak op de loer. Ex-gedetineerden Hierbij gaat het om ex-gedetineerden die voorafgaande aan hun detentie wel over een eigen woonruimte beschikten. Door de detentie en de daaruit volgende maatregelen, zoals het stoppen van een uitkering of het verliezen van werk, zijn zij deze kwijtgeraakt. Deze groep wordt apart benoemd om onderscheid te kunnen maken met de feitelijk dak- en thuislozen, waarvan sommigen veelvuldig voor kortere tijd gedetineerd zijn (geweest). Ex-patiënten in de klinische zorg Patiënten die na een opname bij de psychiatrie, de verslavingszorg of de gehandicaptenzorg na ontslag niet over huisvesting beschikken en een zorgvraag hebben, behoren eveneens tot de groep dreigend daklozen. In Overijssel zijn in 2008 op enig moment minimaal 880 dreigend daklozen aanwezig geweest. Bijna twee derde (64%) van hen is man, terwijl de gemiddelde leeftijd op 36 jaar ligt. Uit de koppeling met de gegevens van Tactus verslavingszorg blijkt dat een tiende (11%) van de dreigend daklozen bij Tactus verslavingszorg staat geregistreerd. Bijna een tiende (8%) komt voor in de registraties van de politie. 2.2 Feitelijk daklozen Feitelijk daklozen zijn mensen die niet beschikken over een eigen woonruimte en die voor een slaapplek tenminste één nacht (in de maand) waren aangewezen op buiten slapen ofwel overnachten in de open lucht en in overdekte openbare ruimten (portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto). Ook personen die binnen slapen bij passantenverblijven van de maatschappelijke opvang, inclusief ééndaagse noodopvang, of binnen slapen bij vrienden, kennissen of familie zonder vooruitzichten op een slaapplek voor de daaropvolgende nacht behoren tot de feitelijk daklozen. Het minimum aantal feitelijk daklozen in Overijssel ligt in 2008 op zo n 780. De groep feitelijk daklozen bestaat voornamelijk uit mannen met een gemiddelde leeftijd van 39 jaar. Een kwart (27%) komt voor in de registratie van Tactus verslavingszorg, terwijl de helft (50%) bij de politie staat geregistreerd vanwege crimineel of overlastgevend gedrag. 2.3 Thuislozen Residentieel daklozen oftewel thuislozen zijn personen die als bewoner staan ingeschreven bij instellingen voor maatschappelijke opvang. Het gaat onder meer om internaten, sociale pensions, particuliere woonvoorzieningen gericht op semi-permanente bewoning door daklozen, commerciële pensions en kamerverhuurbedrijven waar voornamelijk daklozen wonen. In 2008 bestaat de groep thuislozen in Overijssel minimaal uit zo n 480 unieke personen. Het gaat hierbij voornamelijk om mannen van 42 jaar. Ruim een kwart (28%) van hen is bekend bij Tactus verslavingszorg, terwijl een vijfde (21%) in de registraties van de politie voorkomt. 45

46 Colofon De Overijsselse Dak- en Thuislozenmonitor is een initiatief van Vereniging WOON en is financieel mede mogelijk gemaakt door Provincie Overijssel, gemeenten Almelo, Deventer, Enschede en Zwolle. De monitor is één van de acht acties die Vereniging WOON uitvoert in het kader van het project (z)onderdak. Datum November 2010 Auteurs Intraval I&O Research Auteurs: S. Biesma, A. Kruize en G. Wolters Auteurs: P. de Bruin, J. Lohuis Telefoon: Telefoon: Website: Website: Ontwerp en opmaak Digidee Ontwerpstudio, Enschede Bestellingen Exemplaren van de monitor zijn verkrijgbaar via Zolang de voorraad strekt. Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. 46 Overijsselse dak- en thuislozenmonitor 2010

47 47

48