Het hartinfarct (myocardinfarct)

Transcriptie

1 Hartcentrum Het hartinfarct (myocardinfarct) Patiëntenfolder aandoeningen

2 Inhoudsopgave Het hartinfarct (myocardinfarct)... 3 Wat is het?... 3 Oorzaak... 4 Risicofactoren... 4 Klachten en verschijnselen Diagnose en onderzoek ECG Bloedonderzoek Hartkatheterisatie Behandeling Extra informatie

3 Het hartinfarct (myocardinfarct) Wat is het? Bij een hartinfarct is één van de kransslagaders van het hart of een zijtak van de kransslagaders geheel afgesloten geraakt. De term infarct komt van het Latijnse woord infarcire dat volstoppen betekent. Door volstoppen van een kransslagader of één zijtak daarvan is de bloeddoorstroming belemmerd. Een deel van de hartspier krijgt hierdoor geen zuurstof meer. Dit zorgt ervoor dat dit gedeelte van de hartspier afsterft. Dit merkt u meestal door (een combinatie) heftige pijn op de borst, angst, transpireren en braken. Afbeelding 1: Een hartinfarct. Waarom raakt één van de kransslagaders van het hart of een zijtak daarvan geheel afgesloten? In de kransslagaders kunnen bloedplaatjes en vetachtige stoffen (onder andere cholesterol) aan de wand van het bloedvat plakken en een ophoping vormen. Zo n ophoping wordt een plaque genoemd. Na enige tijd ontstaan hierdoor vernauwingen in de kransslagaders. Dit proces heet aderverkalking of in medische termen atherosclerose. Aderverkalking is een langzaam proces en treedt gedurende vele jaren op. Een hartinfarct is een snel proces en treedt op wanneer de kransslagader volledig wordt afgesloten. Dit gebeurt als de plaque om onbekende redenen plotseling scheurt. Hierdoor vormt zich snel een bloedstolseltje op de gescheurde plaque. Dit bloedstolseltje kan het bloedvat (dat al vernauwd was door de plaque) nu helemaal afsluiten. Door de afsluiting krijgt een deel van de hartspier geen zuurstof meer. Dat 3

4 gedeelte sterft geleidelijk af. Op deze plaats ontstaat een litteken. De ernst van het hartinfarct hangt af van de grootte van het afgestorven hartgedeelte, maar ook van de plaats ervan (bijvoorbeeld rechterkamer of linkerkamer). Ieder hartinfarct is daarom anders en ook de gevolgen kunnen verschillen. Oorzaak Er zijn meerdere factoren die ervoor zorgen dat u een grotere kans hebt om atherosclerose (aderverkalking) te ontwikkelen en daardoor uiteindelijk een hartinfarct te krijgen. Dit worden risicofactoren genoemd. Sommige van de risicofactoren kunt u niet beïnvloeden, zoals het ouder worden en een erfelijke (genetische) aanleg voor atherosclerose. Sommige van de risicofactoren kunt u wel beïnvloeden om atherosclerose tegen te gaan, zoals gezond leven en uw medicijnen op tijd en regelmatig innemen. Als u een erfelijke aanleg heeft voor atherosclerose, bijvoorbeeld als er in uw familie mensen zijn die een hartinfarct hebben gekregen, dan is dat voor u een extra reden om gezond te leven. En als u medicijnen heeft moet u die op tijd en regelmatig innemen. Afbeelding 2: Atherosclerose. Risicofactoren Uw persoonlijke omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat u een grotere kans hebt om atherosclerose (aderverkalking) te ontwikkelen. Deze omstandigheden, oftewel risicofactoren, kunnen we in twee groepen verdelen: 4

5 1. risicofactoren die u niet kunt veranderen; 2. risicofactoren die u wel kunt veranderen. 1. Omstandigheden (risicofactoren) die u kunt veranderen zijn: roken; weinig lichaamsbeweging; overgewicht (adipositas); te hoog cholesterolgehalte (hypercholesterolemie); U kunt de kans op een hartinfarct verlagen door een gezonde leefstijl aan te nemen hoge bloeddruk (hypertensie); suikerziekte (diabetes mellitus); langdurige stress. 2. Omstandigheden (risicofactoren) die u niet kunt veranderen: Leeftijd. Erfelijkheid: in sommige families komen hart- en vaatziekten meer voor dan in andere. Wij spreken van erfelijke of familiaire belasting als hart- en vaatziekten vóór het 60ste levensjaar optreden. Om de risicofactoren, en dus de kans op een hartinfarct, te beperken, kunt u een gezonde leefstijl aannemen. Hieronder vindt u tips hoe u dit kunt doen. Roken Roken is ongezond voor jong en oud. Stoppen met roken heeft altijd zin! Dat er een relatie is tussen roken en hart- en vaatziekten staat vast. Hiervoor zijn bevolkingsonderzoeken gedaan. Ook zijn menselijke organen in studies onderzocht. Roken veroorzaakt hart- en vaatziekten. Maar het maakt hart- en vaatziekten ook erger. 5

6 Twee van de boosdoeners in tabaksrook zijn nicotine en koolmonoxide. Nicotine beschadigt de wand van de bloedvaten. De bloedvaten kunnen dan makkelijker dichtslibben (verkalken). Koolmonoxide zorgt ervoor dat rode bloedlichaampjes geen zuurstof meer kunnen vervoeren. Het lichaam, maar ook de hartspier, krijgen daardoor te weinig zuurstof. Roken zorgt ervoor dat het bloed sneller stolt. Hierdoor bestaat een groter risico dat er bloedstolsels ontstaan en de bloedvaten plotseling afsluiten. Hoe kunt u stoppen met roken? Veel patiënten stoppen met roken zonder hulpmiddelen. Heeft u wel hulp nodig dan zijn er verschillende manieren, bijvoorbeeld nicotinepleisters of tabletten. Ook zijn er veel Stoppen met roken programma s. Kijkt u bijvoorbeeld op de website van de Alliantie Nederland Rookvrij ( De zorgverzekeraar vergoedt in de meeste gevallen de kosten van het Stoppen met roken programma s. Medicijnen worden vergoed als die een onderdeel zijn van een Stoppen met roken programma. Overgewicht Hoe zwaar u mag zijn hangt af van uw lengte. Met de Quetelet index, ofwel de body mass index (BMI = gewicht/lengte2) kunt u uitrekenen hoe zwaar u mag zijn. Het ideale BMI-getal is tussen 20 en 25. Bij een BMI boven 25 spreken we van overgewicht, bij een BMI boven 30 over ernstig overgewicht (obesitas). Op de website van het voedingscentrum kunt u dit makkelijk uitrekenen door uw lengte en gewicht op te geven. Klik hiervoor op de link: Een andere manier om te kijken of u overgewicht heeft is om uw buikomvang te meten. Mannen hebben overgewicht bij een buikomvang van 96 cm of meer. Vrouwen hebben overgewicht bij een buikomvang van 80 cm of meer. Het maakt bij deze manier niet uit hoe lang u bent. Wilt u hier meer over weten? Kijk dan op: Hier heet deze meting: middelomtrek. 6

7 Hoe kunt u afvallen? Als u wilt afvallen, kunt u dit proberen te doen door geen snoep, koek of zoutjes te eten. En daarbij elke dag een half uur te bewegen. Dit samen kan u een gewichtsvermindering geven van één pond (halve kilo) per week. Op de websites van de Nederlandse Hartstichting, de Hart en Vaatgroep en het voedingscentrum staan diverse tips om af te vallen. Elke kilo minder draagt bij aan een lager risico op hart- en vaatziekten. Kijkt u op de volgende websites: Te hoog cholesterolgehalte Cholesterol is een vetachtige stof die het lichaam nodig heeft. De lichaamscellen en hormonen gebruiken cholesterol als bouwstof. Zonder cholesterol kan het lichaam niet leven. Als er teveel cholesterol in uw bloed zit, kan dat schadelijk zijn. Er zijn twee soorten cholesterol. Het slechte cholesterol (LDL) zorgt voor atherosclerose en daardoor vernauwingen in de bloedvaten. Het goede cholesterol (HDL) zorgt ervoor dat het slechte cholesterol naar de lever wordt afgevoerd. Daarna verlaat het LDL het lichaam. Voor het totaal cholesterolgehalte in het bloed geldt: hoe lager hoe beter. Er is afgesproken dat het totaal cholesterolgehalte te hoog is als het meer is dan 4,5 mmol/liter. Dit controleren wij door uw bloed te onderzoeken. Als u een te hoog cholesterolgehalte in uw bloed heeft, kunt u dit verlagen. De ideale waarden van verschillende soort cholesterol in het bloed (LDL en HDL) verschillen per persoon en moeten in overleg met de arts bepaald worden. Hoe kunt u te hoog cholesterol verlagen? Als u uw voedingsgewoonten wilt verbeteren kunt u proberen zoveel mogelijk meer onverzadigde (plantaardige) vetten en minder verzadigde 7

8 (dierlijke) vetten te gebruiken. Dit kunt u doen door olijfolie, vette vis, noten en dieetmargarine te gebruiken. Daarnaast krijgen patiënten met vernauwingen van de kransslagaders bijna altijd cholesterolverlagende geneesmiddelen. Het maakt bij deze patiënten niet uit welke cholesterolwaarde in het bloed wordt gemeten. Het is bij patiënten met vernauwingen van de kransslagaders aangetoond dat het verlagen van cholesterol met cholesterolverlagende geneesmiddelen nieuwe hart- en vaatziekten voorkomt en de levensduur verlengt. Hoge bloeddruk De bloeddruk schommelt van minuut tot minuut. Het wisselt steeds; net zoals de hartslag wisselt. Bij emoties gaat het hart steeds sneller kloppen. En ook de bloeddruk gaat omhoog. Als u slaapt gebeurt meestal het omgekeerde. Uw hartslag en de bloeddruk zullen dan dalen. Wij spreken van hoge bloeddruk als deze altijd hoog is. Het maakt dus niet uit in welke omstandigheid u bent. Voordat de diagnose gesteld wordt moet de bloeddruk dus meerdere malen gemeten zijn. Hoe kunt u hoge bloeddruk verlagen? U kunt u de bloeddruk omlaag brengen door voldoende lichaamsbeweging, verliezen van overgewicht en verminderen van zoutgebruik. Let op: in kant-en-klaarmaaltijden wordt meestal veel zout verwerkt. Door langdurige spanningen kan de bloeddruk stijgen. Regelmatig ontspanningsoefeningen doen kan helpen. Als de maatregelen gewichtsreductie, minder zout en meer bewegen een onvoldoende bloeddrukverlagend effect hebben, is het belangrijk om de bloeddruk met medicatie te verlagen. Als de bloeddruk met medicatie goed is ingesteld, is het onverstandig om deze medicatie te stoppen. 8

9 Weinig lichaamsbeweging Om gezonder te leven is het belangrijk om genoeg te bewegen. Hoe kunt u meer lichaamsbeweging krijgen? U kunt met kleine dingen beginnen. Bijvoorbeeld: neem de trap in plaats van met de lift te gaan. Ga naar de wc op een andere verdieping. Pak de fiets in plaats van de auto. Stap een halte te vroeg uit de bus. En doe actieve dingen in uw vrije tijd en vakanties. Als u elke dag minstens een half uur beweegt verbrandt het opgeslagen vet. En dat is belangrijk voor uw gewichtsverlies. Langdurige stress Als u tijdelijk wat spanning heeft is dat niet erg. Spanning is niet altijd negatief. Het is normaal dat u gespannen bent voor een bruiloft, vakantie, een presentatie in het openbaar of een verhuizing. Als de stresssituatie voorbij is of als de klus klaar is, verdwijnt de spanning. Lichaam en geest herstellen zich. Maar langdurige stress is een risicofactor voor hart- en vaatziekten. Situaties waarbij langdurige stress optreedt zijn: een ingrijpende gebeurtenis, zoals verlies of ziekte van een partner of kind; spanningen binnen het gezin; problemen op het werk. Hoe langer de stress duurt of hoe heviger de stress is, hoe meer tijd u nodig heeft om te herstellen. Ook als er meerdere stresssituaties tegelijk optreden, is herstellen moeilijker. De stress stapelt zich dan op. Wat is het effect van langdurige stress op het hart en de bloedvaten? 1. Directe effecten van stress op het hart- en bloedvaten zijn: hogere hartslag; snellere ademhaling; 9

10 aanspannen van de spieren; hogere bloeddruk; verhoogde bloedstolling. 2. Als de stress langer aanhoudt, verhoogt hierdoor ook uw risico op hart- en vaatziekten. In periodes van stress heeft u de neiging minder gezond te leven. Bijvoorbeeld door: meer te gaan roken of weer te beginnen met roken; minder gezond te eten; meer alcohol te drinken; minder te bewegen. Een ongezonde leefstijl verhoogt het risico op hart- of vaatziekten. Welke lichamelijke klachten kunt u krijgen van stress? Stress kan ook leiden tot lichamelijke klachten, zoals: sneller verkouden of grieperig (verminderde afweer); maagklachten; nek- of rugklachten; (chronische) hoofdpijn of migraine; vermoeidheid en slaapproblemen. Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Maak een afspraak met uw huisarts als u zich zorgen maakt. Welke psychische klachten kunt u krijgen van stress? Stress heeft ook invloed op uw stemming en gedrag. U merkt dit doordat u: sneller emotioneel wordt of prikkelbaar bent; chaotisch en vergeetachtig bent; sneller scherp en spottend reageert; 10

11 zich lusteloos of somber voelt; negatieve gedachtes heeft gericht op uzelf of anderen, zoals: o snel denken dat niemand u aardig vindt; o een project echt niet gaat lukken; o mopperen dat u alles zelf moet doen. Psychische klachten kunnen een grote impact hebben op uw sociale contacten en relaties. Enkele tips: Zorg dat er op een dag momenten zijn dat u niets hoeft. Concentreer u op een ding tegelijk. Gun u zelf tijd om rustig te eten. Wind u niet op over kleine dingen. Blijf niet rondlopen met problemen, maar bespreek ze. Doe ontspanningsoefeningen. Zoek afleiding in een hobby of sport. Training stressmanagement Ervaart u veel stress als gevolg van uw aandoening en zoekt u hulp hierbij? Lees dan meer over de gratis training stressmanagement voor hart- en vaatpatiënten en partners. Dit kunt u vinden op: Klachten en verschijnselen Sommige mensen hadden voor het hartinfarct al eerder klachten van pijn op de borst of een verminderde conditie. Maar er zijn ook mensen die compleet verrast zijn door het hartinfarct. Dit is niet vreemd. 11

12 Vernauwing in de kransslagader Het is mogelijk dat u voor en na uw hartinfarct klachten van pijn op de borst (angina pectoris) heeft. Angina pectoris is een waarschuwing dat uw hart soms door vernauwing van de kransslagaders te weinig zuurstof krijgt. In de folder Pijn op de borst: Angina Pectoris kunt u meer lezen over angina pectoris. Wanneer krijgt u klachten? U merkt niet meteen als u vernauwingen in de kransslagaders heeft. U krijgt vaak pas klachten als de kransslagader meer dan 50% vernauwd is. Ook merkt u het in het begin alleen als het hart zich harder moet inspannen dan normaal, zoals: bij behoorlijke lichamelijke inspanning of sport bij heftige emoties na een zware maaltijd bij overgang van een warme naar een koude omgeving Een aanval van angina pectoris duurt 5 tot 15 minuten en gaat over met rusten. De pijn gaat nog sneller over wanneer u vaatverwijders (nitraten) gebruikt. Wat zijn de meest voorkomende klachten bij een hartinfarct? De meest voorkomende klachten bij een hartinfarct zijn: een beklemmend, drukkende of benauwende pijn midden op de borst of iets naar links; uitstralende pijn naar de kaak, armen of polsen, de rug of schouderbladen; de pijn duurt ook in rust langer dan 5 minuten; medicijnen (nitraten) helpen onvoldoende; 12

13 zweten, misselijkheid, onrustig gevoel of angst. Wat zijn minder voorkomende klachten? Bij de hierboven genoemde klassieke klachten (symptomen) denkt u vaak gelijk aan uw hart. Maar de voortekenen van een hartinfarct zijn lang niet altijd even duidelijk. Soms hebben mensen voorafgaand aan een hartinfarct minder typische klachten, zoals: kortademigheid ongewone moeheid slecht slapen Bij vrouwen komen dit soort minder typische klachten vaker voor dan bij mannen. Wat is een stil hartinfarct? Soms treedt er een stil hartinfarct op. Wij bedoelen hiermee dat u wel een hartinfarct heeft gehad, maar er zijn geen duidelijke (pijn)klachten geweest. Dit wordt dan later vaak bij toeval ontdekt bij het maken van een ECG (elektrocardiogram, ofwel een hartfilmpje). Diagnose en onderzoek Om te achterhalen of u [naam van de aandoening] heeft, kunnen er verschillende onderzoeken nodig zijn. Hier wordt er verwezen naar folders over onderzoeken die mogelijk bij u worden uitgevoerd. ECG Het ECG, of hartfilmpje, wordt gemaakt om te bekijken of er sprake is van een hartinfarct of hartritmestoornis. Hiervoor worden er speciale plakkers op de borstkas geplakt die via draden vastzitten op een monitor. Voor meer informatie over dit onderzoek, zie de patiëntenfolder over ECG. 13

14 Bloedonderzoek Door middel van het bloedonderzoek kan er bekeken worden of er sprake is van hartschade, en of er aanwijzingen zijn voor risicofactoren zoals suikerziekte of een te hoog cholesterol. Hartkatheterisatie De hartkatherisatie wordt uitgevoerd om te bekijken of er een kransslagader is afgesloten. Tijdens hetzelfde onderzoek kan dan ook meteen een dotterbehandeling gedaan worden, of besloten worden een bypass (omleiding) operatie uit te voeren. Voor meer informatie over dit onderzoek, zie de patiëntenfolder over hartkatheterisatie. Behandeling Dotter- en stentbehandeling Bij een dotter- en stentbehandeling wordt het afgesloten vat door middel van het opblazen van een ballon in het vat weer opengemaakt. Door een (meestal) metalen stent achter te laten zorgen we ervoor dat het vat niet snel weer dicht gaat zitten. Voor meer informatie over deze behandeling, zie de patiëntenfolder over dotterbehandelingen. Bypassoperatie Een bypassoperatie wordt meestal uitgevoerd als er sprake is van zeer uitgebreide aderverkalking of atherosclerose of als het technisch niet mogelijk is een dotterprocedure uit te voeren. Bij een bypassoperatie wordt er een vat uit de borstkas of been gebruikt als omleiding voor de afgesloten kranslagader. Voor meer informatie over deze behandeling, zie de patiëntenfolder over een bypassoperatie. 14

15 Medicatie U krijgt verschillende medicijnen voorgeschreven: Bloedverdunners (thrombocytenaggregatieremmers). In het algemeen worden patienten na een hartinfarct voor een jaar met 2 bloedverdunners behandeld. Na een jaar wordt een van de twee middelen gestopt. Op dit voorschrift bestaan meerdere variaties afhankelijk van de situatie. Voor meer informatie, zie de medicijnkaart over bloedverdunners. Beta-blokkers. Voor meer informatie, zie de medicijnkaart over beta-blokkers. Nitraten. Voor meer informatie, zie de medicijnkaart over nitraten. ACE/RAS-remmers. Voor meer informatie, zie de medicijnkaart over ACE/RAS-remmers. Anti-aritmica. In selecte patienten waarbij er sprake is van ritmestoornissen. Voor meer informatie, zie de medicijnkaart over anti-aritmica. Diuretica. In selecte patienten waarbij er sprake is van uitgebreide hartschade. Voor meer informatie, zie de medicijnkaart over diuretica. Cholesterolverlagers. In het algemeen bestaat er na het hartinfarct een indicatie voor levenslange behandeling met cholesterolverlagers. Voor meer informatie, zie de medicijnkaart over cholesterolverlagers. Gebruik uw medicijnen trouw volgens voorschrift, ook als u zich beter voelt. Houd u nauwkeurig aan de hoeveelheid medicijnen die de arts heeft voorgeschreven. En verander zelf nooit de hoeveelheid. Stop ook nooit uit uzelf de voorgeschreven medicijnen, dit geldt zeker voor de bloedverdunners. De tijden waarop u de medicijnen moet innemen zijn een richtlijn, waarbij het niet op een kwartier aankomt. Gebruik nooit medicijnen van een ander, ook al heeft deze persoon dezelfde klachten! Met medicijnen en een gezonde leefstijl voorkomt u herhaling van een hartinfarct. Heeft u last van bijwerkingen van de medicijnen neem dan contact op met uw cardioloog. 15

16 Hartrevalidatie Hartrevalidatie leert u omgaan met de onzekerheid om klachten, als vermoeidheid, benauwdheid en pijn op de borst, misschien opnieuw te krijgen. U werkt ook tegelijk aan het verbeteren en op peil brengen van uw lichamelijke conditie. Voor meer informatie over hartrevalidatie, zie de patiëntenfolder hierover. U belt direct 112 als: u een beklemmend of drukkend gevoel of benauwde pijn midden op de borst heeft die niet uitgelokt is door inspanning of emotie en die heviger is dan u gewend bent. Deze pijn kan uitstralen naar uw kaak, armen of rug maar dat hoeft niet; de pijn langer duurt dan 5 minuten terwijl u zich niet inspant; de klachten gaan samen met misselijkheid en/of transpireren; de pijn niet vermindert met een spray of tabletje in de mond of onder de tong. U mag dan géén auto rijden! Het is gevaarlijk voor u als patiënt maar ook voor andere weggebruikers als er onderweg iets met u zou gebeuren. Extra informatie Wilt u meer weten over de onderwerpen rondom hartziekten kunt u naar de volgende organisaties: Academisch Medisch Centrum Nederlandse Hartstichting Postbus 300; 2501 CH Den Haag Telefoon (gratis) 16

17 De Hart&Vaatgroep Laan Blussé van Oud Alblas 2; 3769 AT Soesterberg T: Voedingscentrum Postbus 85700; 2508 CK Den Haag Voedingstelefoon (070) (werkdagen uur) Diabetes Vereniging Nederland (DVN) Postbus 470; 3830 AM Leusden Telefoon: (033) Alliantie Nederland Rookvrij 17

18 Contactgegevens Hartcentrum: In acute nood: Bel 112 Voor overige acute cardiale problemen: Eerste harthulp en Hartbewaking, F3Noord: T: / (24 uur bereikbaar) Voor vragen over uw poli afspraken of een vraag aan uw cardioloog: Polikliniek Cardiologie, C2 T: (ma t/m vr ) Vragen over opname in het ziekenhuis: enhuis: Verpleegafdeling Cardiologie, F3Zuid T: (24 uur bereikbaar) Verpleegafdeling Cardiothoracale Chirurgie, G3Zuid T: (24 uur bereikbaar) Vragen over de planning van uw procedure: Hartcentrum Secretariaat T: (ma t/m vr ) Postadres: AMC - Secretariaat Hartcentrum B2-114 Postbus DD AMSTERDAM Website: AMC.nl/hartcentrum Meer informatie over het AMC? Kijk op AMC.nl Copyright 2016 AMC, Amsterdam