Jaarverslag DJI in cijfers

Transcriptie

1 DJI Zien Nummer 10 november 2016 Informatief Gegenereerd: Jaarverslag 2012 De Dienst Justitiële Inrichtingen in de vogelvlucht van een jaar. Dat biedt onderstaand overzicht. Het is een bewerking van het jaarverslag over 2012 en een korte weergave van het document DJI-personeel in kengetallen, dat een beeld schetst van het sociale kapitaal waarmee DJI de klus klaart. DJI in cijfers De behoefte aan detentiecapaciteit neemt af, blijkt uit de gegevens van de afdeling Analyse, Strategie en Kennis (ASK) van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Het is één van de trends die zij over de afgelopen jaren berekenden. Om goed zicht te krijgen op de verwachte behoefte aan detentiecapaciteit op de middellange termijn hanteert het ministerie van Veiligheid en Justitie ieder jaar het zogeheten PrognoseModel Justitiële ketens (PMJ). Hoewel dat model steeds meer wordt geperfectioneerd, blijft het slechts een model. Er is nooit honderd procent zekerheid. Dat betekent dat de hierna geschetste ontwikkelingen kunnen afwijken van de voorspelde ontwikkelingen. Kerncijfers In het jaar 2008 bedroeg de gemiddelde bezettingsgraad van de DJI-inrichtingen 78%. Deze lage bezettingsgraad is voornamelijk ontstaan door een sterk dalende bezetting in de jaren binnen de sector Gevangeniswezen. In de daaropvolgende periode is de absolute bezetting van de DJI-inrichtingen verder afgenomen met 15%.

2 Capaciteitsmaatregelen Als reactie op de dalende bezetting in de afgelopen jaren, zijn drie belangrijke capaciteitsmaatregelen genomen, namelijk het definitief afstoten van capaciteit, het buiten gebruik stellen van capaciteit en het instellen van reservecapaciteit. Het afstoten zorgde voor een afname van het feitelijk aantal aanwezige plaatsen: van in 2008 tot in Dat is een afname van ruim 13%. Een deel van de plaatsen voor Vreemdelingenbewaring en een deel van de capaciteit voor de Justitiële Jeugdinrichtingen is buiten gebruik gesteld, maar nog niet afgestoten. De derde maatregel betreft het introduceren van reserves. Dat is capaciteit die niet actief in gebruik is, wel maar binnen vier maanden inzetbaar moet zijn om (tijdelijk) extra (seizoens-)aanbod van de in te sluiten justitiabelen op te vangen. Het effect van de drie maatregelen was een reductie van 23% op de direct inzetbare capaciteit tussen 2008 en Omdat de absolute bezetting in dezelfde periode minder sterk daalde (met 15%) nam de gemiddelde bezettingsgraad toe van 78% in 2008 tot 86% in JJI s: grootste terugloop Relatief de grootste terugloop in direct inzetbare plaatsen vind je bij de Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI). Waar de sector in het jaar 2008 nog beschikte over plaatsen, was dat in 2013 teruggelopen tot 800. Die enorme terugval is opvallend, maar verklaarbaar. Ten eerste nam de behoefte aan strafrechtelijke plaatsen voor jeugdigen af. Ten tweede en vooral mogen jeugdigen die niet voor een delict zijn veroordeeld vanaf 2010 niet langer in een JJI blijven. In 2008 verbleven nog circa 800 van deze jeugdigen ( op een civielrechtelijke titel ) in een JJI. Het ging dan om jongeren met veelal meervoudige ernstige problemen, maar zonder criminele achtergrond. Zij worden nu ondergebracht in Jeugdzorg Plus-instellingen die vallen onder het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Met de scheiding straf civiel viel ongeveer de helft van de JJI-populatie weg.

3 Aantal tbs gedaald Het aantal personen dat een tbs-maatregel met dwangverpleging krijgt opgelegd, is gedaald van 129 in 2008 tot 93 in Deze daling komt vooral doordat het aantal delicten met een bovengemiddelde kans op tbs is afgenomen, maar ook doordat een toenemend aantal verdachten niet wil meewerken aan een onderzoek in het belang van de rechtsgang een zogeheten Pro-Justitiaonderzoek. Ook komt het steeds minder vaak voor dat in dergelijke onderzoeken tbs wordt geadviseerd. Tussen 2000 en 2005 nam het aantal tbs-opleggingen jaarlijks toe en nam ook de duur dat iemand in een tbs-kliniek verbleef toe. Daarom steeg de tbs-populatie. Daarna zette rond 2009 een daling in: van in dat jaar tot in Het komt inmiddels bijna niet meer voor dat iemand in een penitentiaire inrichting moet wachten op een vrijgekomen plaats in een Forensisch Psychiatrisch Centrum. Gevangeniswezen Ongeveer een derde van alle personen die DJI insluit in een penitentiaire inrichting, moet een vervangende straf of maatregel uitzitten. Dat gebeurt bijvoorbeeld als ze een door de rechter opgelegde boete niet betalen, of als ze een taakstraf niet of niet volledig uitvoeren. Het gaat hier vaak om korte sancties, variërend van enkele dagen tot enkele weken. Opvallend is overigens dat elf procent van de personen die in 2012 in het gevangeniswezen werden ingesloten, is geboren in Oost-Europa. Dit is een verdubbeling van hun aandeel in 2008.

4 Minder vreemdelingen in bewaring Personen die niet in Nederland mogen verblijven en hier (dus) illegaal zijn, worden in vreemdelingenbewaring gesteld om te worden uitgezet. Het aantal mensen dat dit betreft, daalde met 37% van ruim in 2008 tot circa in Deze daling komt onder meer door de striktere wetgeving rondom Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV). Daarin zijn onder andere structurele grenscontroles tussen EU-landen niet toegestaan. Ook de invoering van de Europese Terugkeerrichtlijn is van invloed, omdat het proces van inbewaringstelling juridisch complexer is geworden. Ongeoorloofde afwezigheid bijna gehalveerd Een ontvluchting houdt in dat een justitiabele weet te ontsnappen vanuit een gesloten inrichting. Het aantal ontvluchtingen uit gesloten inrichtingen varieerde in de periode steeds tussen drie tot vijftien incidenten per jaar. Van een onttrekking is sprake als een justitiabele een (zeer) beperkt beveiligde inrichting zonder toestemming verliet, of wegliep tijdens begeleid of onbegeleid verlof of zich niet hield aan afspraken rond een extramurale vorm van de tenuitvoerlegging van de straf of maatregel. Het aantal onttrekkingen daalde DJI-breed van in 2008 tot ruim 600 in Bij vreemdelingenbewaring zijn nauwelijks ontsnappingen. Dat komt omdat de bewaring gericht is op uitzetting en er geen verlof of re-integratie plaatsvindt. Het aantal ontsnappingen in die sector denk aan tijdens vervoer naar de rechtbank of ambassade- is dan ook miniem: vijf gevallen in Bij een vergelijking tussen de strafrechtelijke sectoren van DJI zie je opvallende verschillen. Het aantal onttrekkingen in 2012 in de

5 tbs-sector is het laagst met 3,1 per 100 bezette plaatsen. Het hoogste aantal vind je bij de JJI s (17 per 100). In absolute aantallen ging het om 114 onttrekkingen. Het aantal onttrekkingen per 100 bezette plaatsen in de sector gevangeniswezen daalde van 5,7 in 2008 tot 4,1 in 2012, in absolute aantallen is dat van 684 tot 448. Recidive neemt licht af Het WODC het onderzoekscentrum van het ministerie van Veiligheid en Justitie - meet de zogeheten algemene recidive van de mensen die jaarlijks een DJI-inrichting verlaten. Onder algemene recidive wordt elk herhaald justitiecontact verstaan. Van degenen die in 2002, het eerste peiljaar volgens de nieuwe systematiek, zijn ontslagen uit een penitentiaire inrichting van het gevangeniswezen kwam 56,0% binnen twee jaar opnieuw in aanraking met justitie. Daarna daalde dit percentage jaarlijks, tot uiteindelijk 47,7% in Ook bij de jeugdigen uit de JJI s is een (lichte) daling te constateren: van 59,9% (2002) tot 57,2% (2009). De jaarlijkse uitstroom van tbs ers is betrekkelijk gering. Voor het meten van de recidive wordt daarom uitgegaan van periodes van vijf jaar. Net als in de twee andere sectoren is ook hier een afname van de recidive te zien: van 23,0% in de periode tot 20,9% tussen Enkele opmerkingen bij de daling van de recidivecijfers: In de eerste plaats is de recidive van alle volwassen en jeugdige daders die met justitie in aanraking zijn gekomen gedaald, dus niet alleen van de personen die in een DJI-inrichting verbleven. De herhalingscriminaliteit is dus over de gehele linie gedaald. Ten tweede zal het WODC de recidive-onderzoeken uitbreiden met analyses op het niveau van de individuele justitiabelen. Dit biedt mogelijkheden om het effect van gedragsinterventies, nazorg en dergelijke op recidive te meten.

6 Vergelijking met het buitenland In Nederland verblijven verhoudingsgewijs evenveel personen in een inrichting op strafrechtelijke gronden als in Duitsland (84 in Nederland tegenover 88 in Duitsland per inwoners). In de Scandinavische landen zijn het er minder: de aantallen variëren daar van 61 tot 72 justitiabelen per inwoners. In België, Frankrijk en Italië liggen de aantallen tussen 100 en 115 per inwoners en in Engeland, Schotland en Spanje nog hoger: meer dan 150 ingeslotenen per inwoners. De aantallen hebben betrekking op peildata in Er zijn geen nieuwe buitenlandse cijfers bekend vanuit dezelfde bron (Raad van Europa). In het jaar 2005 telde Nederland overigens nog 115 ingeslotenen op strafrechtelijke gronden per inwoners. Het International Centre for Prison Studies stelt ieder jaar een ranglijst vast van 223 landen met daarop het aantal gedetineerden per van de bevolking. Nederland prijkt op de 161e plaats De top-5 bestaat uit de Verenigde Staten (716), de Seychellen (709), St. Kitts and Nevis (701), de Amerikaanse Virgin Islands (539) en Cuba (510). Relatief prominent op de lijst staan de eilanden van Caribisch Nederland: op plaats 23 Sint Maarten (369) en op 26 Curaçao (331), op enige afstand (60) gevolgd door Aruba (228). Hekkensluiter is San Marino met 6 per

7 2012, en hoe was dat in pakweg 1974? Volgens het personeelsblad Balans (januari 1975) zaten op 8 november 1974 in de strafinrichtingen in totaal gedetineerden, waarvan mannen en 43 vrouwen. Preventief gehechten waren er 1.234, in hechtenis 70. Het aantal gevangenen bedroeg 1.191; 6 verbleven er in een RWI (Rijkswerkinrichting. Red.) Onder de gedetineerden waren jeugdigen; negen jonger dan 16 jaar, 946 van tussen de 16 en 22 en 286 van 23 en 24 jaar. Op 30 september 2012 verbleven er in de penitentiaire inrichtingen gedetineerden, waarvan mannen en 598 vrouwen. Onder de gedetineerden waren jeugdigen; van tussen de 16 en 22, en 875 van 23 en 24 jaar. Sociaal jaarverslag Op 31 december 2012 waren mensen in vaste dienst van DJI. Gemeten in aantallen FTE is dat een afname ten opzichte van het jaar daarvoor. Die is vooral toe te schrijven aan de daling van het aantal FTE binnen de rijksjeugdinrichtingen. Het document DJI-personeel in kengetallen, jaarlijks opgesteld door het DPMO-beleidsteam (directie personeel, management en organisatie-ontwikkeling), biedt mooie aanknopingspunten voor een vergelijkend warenonderzoek. In het document vind je gegevens over de samenstelling van het personeelsbestand van DJI, ontwikkelingen in in- en uitstroom, cijfers over verzuim en dienstjaren. De klus klaren De cijfers bieden een inzicht in de organisatie achter DJI, de mensen die de klus klaren. Wist je bijvoorbeeld dat 95 procent van de DJI ers in deeltijd werkt, dat 34 procent vrouw is en dus 66 procent man en dat de gemiddelde leeftijd van DJI ers 43,5 jaar

8 is? Het percentage mannen en vrouwen is trouwens al jaren gelijk. Wel zie je verschillen per sector. Relatief veel vrouwen werken op het hoofdkantoor en bij de directie forensische zorg. Niettemin zijn mannen overal in de absolute meerderheid. In de penitentiaire inrichtingen loopt het aantal mannen zelfs richting de 70 procent. Jong gebleven De gemiddelde leeftijd van 43,5 jaar is opvallend genoeg precies hetzelfde als in het jaar We zijn dus niet dat ene jaartje meegegroeid, maar even jong gebleven. De oudste medewerkers vind je op het hoofdkantoor. In 2012 was de gemiddelde leeftijd er 46,3 jaar. Het jongst zijn de mensen in de detentiecentra, met 39,2 jaar gemiddeld. Het ziekteverzuim onder DJI ers is de laatste jaren gestaag gedaald. Die trend heeft zich ook in het jaar 2012 voortgezet. De persoonsgerichte plannen die verzuimcoaches en re-integratieadviseurs in veel inrichtingen hebben opgesteld, hadden een positief effect op het verzuimverloop. Het aantal mensen dat zich niet één keer ziek heeft gemeld was over de hele linie hoger dan in de jaren ervoor. Uitzondering zijn de rijksjeugdinrichtingen en rijks-tbs-inrichtingen, waar het aantal nulverzuimers licht daalde. Schaal 7 DPMO deed ook onderzoek naar de salarissen van de DJI-medewerkers. Deze lopen van schaal 1 tot en met 18. De populairste schaal is schaal 7. Van de medewerkers vallen 3631 mensen in deze schaal, die loopt van 2106 euro tot 2745 euro.

9 Ter vergelijking: in schaal 1 en schaal 2 samen zitten DJI-breed zeven personen. In schaal 17 en 18 samen eveneens. De gemiddelde loonkosten van DJI zijn in 2012 met 0,9 procent gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Dat heeft een aantal oorzaken. De werkgeverslasten zijn toegenomen door de stijging van de ABP-premie. Er is verder weinig doorstroom in het personeelsbestand. Als er al beweging is, dan vooral in de lagere schalen waar veel met tijdelijke contracten en weinig met periodieken gewerkt wordt. Ook stromen meer jongeren uit dan ouderen. Opengevallen plaatsen door uitstroom van ouderen mogen of kunnen tot slot in veel gevallen niet opgevuld worden door jonger (en goedkoper) personeel. Lang in dienst Dan over het aantal dienstjaren van de gemiddelde DJI er. Dat is al jaren redelijk stabiel, in het jaar 2012 voor DJI totaal 11,9 jaar gemiddeld. Uitschieters per sector zie je er niet veel, behalve bij de detentiecentra, die met een diensttijd van gemiddeld 5,9 jaar het gemiddelde omlaag halen. Het langst werken mensen in de penitentiaire inrichtingen (12,8 jaar), op de voet gevolgd door DJI ers op het hoofdkantoor (12,6 jaar).

10 Mensenwerk Cijfermatige gegevens zoals die uit het kengetallen-document doen soms vergeten dat DJI-werk mensenwerk is. Het werk dat DJI ers verzetten is dat bij uitstek wel, met alle mooie en minder mooie kanten die dat met zich meebrengt. Waar mensen werken, gaat wel eens iets mis. DJI vindt het belangrijk om te leren van voorkomende incidenten en maakte in 2012 voor het eerst een overzicht van de klachten die over DJI binnenkwamen bij het klachtenloket DJI. In totaal hebben zich in het jaar klagers gemeld met een klacht over een dienstonderdeel van DJI. Verreweg de meeste klachten (78) hadden betrekking op de bezoekuren en openingstijden van DJI-onderdelen en de bereikbaarheid van de inrichtingen of diensten. Nog eens 23 klachten hadden betrekking op een slechte bejegening van een burger door een DJI-medewerker. Elf klachten gingen over onjuiste of gebrekkige informatieverstrekking. Het klachtenloket DJI stuurde de klachten stuk voor stuk door naar het bevoegd gezag binnen DJI ter verdere afhandeling. Meestal ongegrond Dat heeft geleid tot de volgende conclusies: Totaal één klacht is zwaar gegrond verklaard, 34 klachten licht gegrond en 47 klachten ongegrond. Nog eens 28 klachten zijn uiteindelijk niet in behandeling genomen, bijvoorbeeld omdat de zaak met een verontschuldiging voor beide partijen afgedaan was. Tien klachten waren op het moment van rapporteren nog in behandeling.