SLACHTOFFERSCHAP EN AGENCY IN DE PROSTITUTIE

Transcriptie

1 Samenvatting SLACHTOFFERSCHAP EN AGENCY IN DE PROSTITUTIE Ervaringen en gezichtspunten van tienermeisjes van het platteland op West-Java Dit proefschrift gaat over tienermeisjes die afkomstig zijn van het platteland op West-Java (Indonesië) en in de prostitutie belanden. Hun ervaringen en hun visie op het soort onrecht waaraan ze blootgesteld worden staan erin centraal. In het onderzoek naar jonge vrouwen in de prostitutie bestaan twee tegengestelde zienswijzen. Het dominante standpunt is dat jongeren (onder de achttien) die in de prostitutie belanden passieve slachtoffers zijn die nauwelijks in staat zijn om oplossingen voor kwetsbare/onwenselijke omstandigheden te bedenken of te bewerkstelligen. In dit soort onderzoek wordt in wezen een gesimplificeerd beeld van slachtofferschap geschetst. De validiteit van deze dominante kijk op de zaken wordt in twijfel getrokken door aanhangers van het minderheids standpunt, die juist het individuele vermogen om wilskracht te tonen en effectief te reageren bij tegenspoed benadrukken. Dit standpunt wordt ingenomen in kindgericht onderzoek, waarin kinderen worden beschouwd als op zichzelf staande sociale actoren, en waarin de veelvormige en complexe realiteit waarmee ze te maken hebben wordt beschreven. In dit proefschrift wordt geprobeerd aan te tonen dat de tweedeling slachtofferschap versus agency waarvan in het meeste onderzoek impliciet wordt uitgegaan, niet volledig recht doet aan de mogelijkheid dat de dimensies kwetsbaarheid en autonomie samengaan in het leven van kinderen die in aanraking komen met prostitutie. Op basis van een analyse van hoe meisjes worden gerekruteerd voor en terechtkomen in de prostitutie en een inventarisatie van hoe de meisjes het zelf ervaren en hun persoonlijke omstandigheden opvatten, worden in dit proefschrift kritische vragen gesteld bij het heersende begrip kinderhandel en de aannamen die daaraan te grondslag liggen. Het onderzoek laat zien hoe deze dominante denkwijze het heersende internationale beleid ter bestrijding van mensenhandel beïnvloedt en vormgeeft, en hoe dergelijke interventiemodellen worden toegepast in het district Indramayu. Dit district

2 Abstract ii levert reeds lange tijd arbeidskrachten voor de seksindustrie in Indonesische steden en in mindere mate voor die in de Aziatische buurlanden. Er is over een periode van zes jaar een multi-sited etnografisch onderzoek gedaan onder plattelandsgemeenschappen in Indramayu en in de rosse buurten van Jakarta. Het belangrijkste doel van het onderzoek onder tienermeisjes was het vastleggen en onderzoeken van hun ervaringen op de dimensies slachtofferschap en agency. Het snijvlak van deze elementen wordt geanalyseerd met betrekking tot structurele sociaal-culturele krachten en de invloed van gender, patriarchaat, klasse en intergenerationele macht. Met een narratieve methode is onderzocht hoe meisjes omgaan met hun intrede in, betrokkenheid bij en vertrek uit de prostitutie. Om deze processen en contexten te verduidelijken worden enerzijds de manieren om jonge vrouwen te rekruteren voor de seksindustrie en anderzijds de organisatiestructuur van bepaalde typen seksinrichtingen in Jakarta en Japan beschreven. De werving voor en tewerkstelling in dergelijke bedrijven wordt ook geanalyseerd met betrekking tot veranderingen die deels voortvloeien uit de golf van internationale initiatieven ter bestrijding van mensenhandel. Daarnaast zijn er primaire en secundaire data verzameld bij overheidsinstellingen en non-gouvernementele organisaties die betrokken zijn bij beleid en interventies ter bestrijding van mensenhandel. Deze gegevens vormen de basis voor een kritische analyse van de preventieve interventieprogramma s die zijn ingevoerd in Indramayu. De aannamen waarop deze interventies zijn gebaseerd worden uitgelegd en de (on)bedoelde gevolgen ervan voor tienermeisjes die daar wonen worden samengevat en besproken. Uit het onderzoek blijkt dat de werving van jonge vouwen van het Javaanse platteland voor de seksbranche sterk samenhangt met economische omstandigheden en (structurele) sociale veranderingen in de rest van de samenleving. Dit blijkt ook op te gaan voor de instroom van vrouwen van het platteland van Indramayu in de stedelijke seksindustrie in Indonesië in de periode na de onafhankelijkheid in de vorige eeuw. Door de focus op het verband tussen levensomstandigheden in het dorp waar het onderzoek plaatsvond en veranderingen in de rest van de samenleving, wordt in dit onderzoek aangetoond dat de middelen van bestaan van arme huishoudens en hun manieren om in het levensonderhoud te voorzien structureel en sociaal-cultureel verbonden raken met arbeidsmigratie, vooral migratie naar de prostitutiesector in stedelijk Indonesië. Uit het onderzoek blijkt dat de werving van jonge vouwen voor seksinrichtingen in Jakarta in handen is van informele, maar gevestigde

3 Abstract iii rekruteringsnetwerken voor de seksbranche met connecties op zowel het platteland in Indramayu als in dit specifieke segment van de seksindustrie. Het onderzoek beschrijft de ontwikkeling van de rekruteringssystemen waarmee jonge vrouwen uit Indramayu geworven werden voor de Japanse prostitutiesector tussen eind jaren 90 van de vorige eeuw en 2010, en wijst erop dat de integratie van deze vrouwen in de overzeese seksindustrie nauw verbonden is met de veranderende wisselwerking tussen het Japanse immigratiebeleid en de ontwikkeling van internationale toeleveringsnetwerken. Uit de persoonlijke verhalen van tienermeisjes die in de prostitutie terechtgekomen zijn valt op te maken dat dit, in meer of mindere mate, te maken heeft met de sociale en culturele gewoonten en gebruiken ten aanzien van de inzet van jonge vrouwen voor het welzijn van hun ouders en familie. Dit impliceert dat het proces plaatsvindt binnen een netwerk van verschillende soorten machtsrelaties gebaseerd op gender, de generaties en het patriarchaat. De verhalen en ervaringen van de meisjes laten zien hoe kwetsbaar ze kunnen zijn voor uitbuiting en onmenselijke behandeling, en wijzen erop dat hun blootstelling aan en actieve betrokkenheid bij de branche hun welzijn ondermijnen en aantasten. Het is dus aantoonbaar dat ze slachtoffer zijn. Uit de onderzoeksresultaten blijkt echter ook dat het deze kansarme jonge mensen niet geheel ontbreekt aan autonomie en veerkracht. Zowel slachtofferschap als agency maken deel uit van hun ervaringen: die twee staan niet volledig los van elkaar, maar gaan juist samen en overlappen. In welke mate en op welk continuüm deze toestanden zich tot elkaar verhouden, moet nog nader worden onderzocht. Uit het onderzoek blijkt dat goedbedoelde initiatieven ter bestrijding van mensenhandel, genomen door zowel internationale als Indonesische organisaties, verontrustend weinig hebben opgeleverd. Een van de problemen is dat sociaal-culturele oorzaken van kinderhandel nauwelijks aangepakt worden. Een ander probleem is dat de continuïteit of levensvatbaarheid van interventieprogramma s op gemeenschaps- en districtsniveau in de eerste plaats bepaald wordt door de politieke bedoelingen en veronderstellingen van internationale donororganisaties, in plaats van door elementaire en bestaande belangen en behoeften van de doelgroep. Het onderzoek wijst er verder op dat de maatregelen om te voorkomen dat meisjes in de prostitutie belanden niet afgestemd zijn op de omstandigheden die bepalen wat deze meisjes doen om het welvaren en welzijn van hun ouders en broers en zussen te verhogen. Dit betekent dat bij de interventies weinig

4 Abstract iv rekening gehouden wordt met het perspectief van de meisjes zelf of met hoe zij willen dat hun leven zal verlopen.

5 Abstract 5