Tabel 2. Temperatuur (De Bilt) Tabel 3. Temperatuur (extremen)

Transcriptie

1 Seizoenoverzicht LENTE 2005 Door Klaas Ybema en Harm Zijlstra WORKUM / HEERENVEEN, 17 juli 2005 Extremen. Contrasten. De lente was een seizoen van extreme contrasten. De historische sneeuwval van begin maart zorgde, in combinatie met de recordlage temperaturen, voor het ene uiterste. Maar binnen drie weken na de diepvriesminima werden voor de tijd van het jaar topmaxima gemeten. Een sprong van de kelder op de zolder; zelden werd de wintersfeer zo snel en drastisch verruild voor het lentegevoel. Ook in de meimaand piekte de temperatuur enkele malen en gaf daarmee al een voorproefje van de zomer. Ondanks de koude start werd het toch weer een duidelijk te warm seizoen, maar wie verwacht er zo langzamerhand anders? Na de zomer zal de conclusie vergelijkbaar zijn. De neerslag week weinig af van normaal; gemiddeld was het iets aan de natte kant. Verder was het zonniger dan normaal, kwam het niet tot opvallende stormen en werden er meer onweersdagen waargenomen dan sinds 1983 het geval was geweest. Temperatuur Met een gemiddelde van 9.8 C was de lente in De Bilt bijna één graad warmer dan normaal en landelijk geldt een vergelijkbare afwijking; zie figuur 1 en 2. Vorig jaar kwam de lente tot een gemiddelde van 9.5 C en in het jaar daarvoor werd 10.1 gemeten. We blijven voortgaan in een traditie van warme lentes: van de achttien seizoenen sinds 1988 verliep er slechts één kouder dan normaal: de lente van Dus wordt het straks weer tijd de normaalwaarde bij te stellen. De gemiddelde maximum temperatuur eindigde in de Bilt op 14.3 C (normaal 13.4) en het gemiddelde minimum werd berekend op 5.1 C tegen normaal 4.3. Die waarde eindigde op een tiende plaats sinds 1901 en was het hoogste sinds De extreme temperaturen waren heel bijzonder. Tabel 1. Laagste minima 3/4 maart Boyl Frl Marknesse Fle Lemmer Frl Wytgaerd Frl Hoogeveen Dr Nijelamer Frl Nieuw-Beerta Gr Laaksum Frl Stavoren Frl Berkhout NH Oosterhesselen Dr Tabel 2. Temperatuur (De Bilt) maart april mei lente normaal gem. Temperatuur Afwijking max max max. < min. < min. <= Tabel 3. Temperatuur (extremen) > maximum (datum) < minimum (datum) maart 21.3 (24) Eelde (04) Boyl april 22.6 (03) Moerstraten -2.9 (22) Nijelamer mei 32.6 (27) Gilze-Rijen -1.8 (12) Eerbeek < maximum (datum) * = 0-24 UTC > minimum (datum) * = 0-24 UTC maart -2.6 (04) Winsum 13.1 (17) Overloon april 5.8 (09) Schettens 13.0 (30) Maastricht-vv * mei 9.0 (07) Twente-vv * 19.3 (28) Eindhoven-Gr.B Het hoogste maximum bedroeg in De Bilt 30.7 C op 27 mei en dat was sinds 1901 slechts driemaal in een lente hoger geweest, voor het laatst in 1998 met 32.0 C. Het andere uiterste wordt gevormd door het minimum van 4 maart, te weten 14.4 C, een absoluut maart- en lenterecord! Het laagste maximum in De Bilt, -0.5 C een dag eerder, was sinds 1987 niet meer zo laag geweest. Zoals gezegd, maart begon ongelooflijk koud en niet alleen in De Bilt sneuvelden records. Op 4 maart werd in Marknesse een minimum van 20.7 C geregistreerd en het VWKstation Boyl kwam daar met 20.9 C zelfs nog iets onder. Zie figuur 3 en tabel 1. Het betekende een nieuw landelijk maartrecord en de eerste keer dat in de lentemaand een waarde onder 20 graden is gemeten! De eerste maartdecade verliep vier tot vijf graden te koud, maar een record

2 Fig. 1 Gemiddelde etmaaltemperatuur Gemiddeld 9.5 Normaal 8.7 Arcen 10.4 Winsum 8.4 Fig. 2 Afwijking temperatuur Gemiddeld +0.8 Arcen / Maastricht-vv +1.2 Berkhout +0.4 Fig. 3 Minimum temperatuur 4 maart Gemiddeld Normaal (lente) -4.2 Vlissingen -4.9 Boyl Fig. 4 Aantal vorstdagen Gemiddeld 10 Normaal 13 Eerbeek 19 Diverse plaatsen 6 Fig. 5 Aantal dagen 20 graden Gemiddeld 10 Normaal 10 Arcen 17 Noordwesten 4 Fig. 6 Koudegetal (Hellmann) Gemiddeld 14 Normaal 3 Nieuw-Beerta 27 Vlissingen 3 was dat niet, want vanaf de 6 e zette de dooi door. Een week later schakelde de lente een tandje bij en al op 15 maart noteerde De Bilt zijn laatste vorstdag van het seizoen! Dat was maar één keer nog vroeger gebeurd, namelijk in de bevrijdingslente van 1945 (toen op 14 maart). Al op 16 maart werd plaatselijk de 20 graden overschreden, zodat er binnen twee weken een temperatuurverschil van meer dan 40 graden optrad binnen onze landsgrenzen. Dat was alleen in maart 1931 eerder vertoond. Die 16 e was in De Bilt goed voor drie dagrecords en zowel in Maastricht (15.0) als in Eelde (12.8) sneuvelde het plaatselijk decaderecord wat betreft het etmaalgemiddelde. De periode van 22 tot 31 maart was in De Bilt met 11.4 C het warmste 10- daagse tijdvak ooit in maart waargenomen en van 25 maart tot 4 april ging het vergelijkbare record voor De Kooy met een waarde van 9.9 C voor de bijl. De laatste

3 Fig. 7 Uren zon Gemiddeld 532 Normaal 483 Hoorn-Terschelling 594 Maastricht-vv 477 Fig. 8 Afwijking zon Gemiddeld +49 Hoogeveen +107 Hoek van Holland -15 Fig. 9 Dagen onweer Gemiddeld 5 Normaal 5 Kerkrade 15 De Kooy 1 Tabel 4. Zonneschijn (extremen) maart april mei maart april mei > aantal uren 145 Nieuw-Beerta 223 Lauwersoog 244 Hoorn-Terschelling < aantal uren 99 Soesterberg 148 Westdorpe 213 Arcen Tabel 5. Zonneschijn De Bilt aantal uren / zonloze dagen maart 99 (-15) 5 (-2) april 185 (+27) 1 (-2) mei 221 (+17) 0 (-2) lente 505 (+29) 6 (-6) maartdecade was in De Bilt sinds 1901 nog nooit zo zacht geweest met 11.2 C. Alleen rond de 9 e april was het wat kouder, maar voor de rest bleef ook de grasmaand grossieren in te hoge temperaturen en mei startte zomers. In het zuidoosten werd zelfs plaatselijk 30 graden gemeten en dat was alleen in het bekende jaar 1968 vroeger voorgekomen (21 april, Venlo). De Bilt noteerde zijn eerste tropische dag op de 27 e mei toen Gilze-Rijen tot liefst 32.6 C kwam: de hoogste meiwaarde sinds 1998 en slechts vijf keer sinds 1901 kwam in mei een hogere temperatuur in ons land voor. Het aantal vorstdagen, zie figuur 4, kwam landelijk gemiddeld op 10 uit en De Bilt boekte er 9 tegen 14 normaal. Daarbij zat een tweetal ijsdagen en dat was sinds 1987 niet meer voorgekomen (toen ook 2). Het aantal warme dagen, figuur 5, bedroeg landelijk eveneens 10 en in De Bilt 9, tegen 11 normaal, waaronder 4 zomerse en één tropische dag. Het warmtegetal eindigde in De Bilt op 10.5 (normaal 5.4) en het Hellmannkoudegetal kwam op 12.6 tegen 2.6 normaal. Dat laatste is de hoogste waarde sinds al weer 1987, toen 22.2 werd berekend. Zie verder figuur 6. Zonneschijn en straling Maart gaf een vrij normale hoeveelheid zonneschijn, april verliep zonnig en mei aan de zonnige kant. Dit resulteerde in een landelijk gemiddelde van 532 uren zon, zie figuur 7 en 8. De Bilt noteerde 505 uren zon tegen normaal 476 uren. In het jaar 2001 was de lente daar voor het laatst minder zonnig. Langdurige perioden met extreem veel of weinig zon kwamen niet voor; de eerste en derde aprildecade gaven de grootste positieve afwijking te zien. Het aantal zonloze dagen liep uiteen van 2 in Arcen tot 9 in Wijk aan Zee, niet direct een te verwachten verdeling. De Bilt noteerde 6 zonloze dagen tegen normaal 12. Het aantal heldere dagen met 80 % of meer zonneschijn varieerde van 8 in Westdorpe tot 21 in De Kooy; De Bilt hield het op 12 tegen 11 normaal. De globale straling bedroeg in De Bilt 120 kj/cm² tegen 116 normaal. Landelijk liep dit uiteen van 118 kj/cm² in Soesterberg tot 133 in Hoorn-Terschelling. Onweer Alle drie lentemaanden leverden meer onweer op dan gebruikelijk, zodat het totale aantal van 38 landelijke Tabel 6. Onweer (extremen) maart april mei lente > aantal dagen 3 Diverse plaatsen 3 Diverse plaatsen 10 Kerkrade 15 Kerkrade Tabel 7. Dagen onweer Nederland maart 9 +4 april mei lente

4 onweersdagen flink boven normaal uitkomt. We moeten tot 1983 terug voor meer onweersdagen in de lente, namelijk 41. Het afgelopen seizoen neemt in dit opzicht een zevende plaats in sinds De Bilt noteerde 10 onweersdagen (normaal 7) en Gilze-Rijen 11. Tamelijk uitgebreid was het onweer alleen op 3 en 21 mei. Neerslag Een iets te droge maart, een iets te natte april en een vrij normale meimaand leverden samen een landelijk gemiddelde van 177 mm op tegen 166 normaal. Vorig jaar was de lente aanzienlijk droger (118 mm); een natter seizoen komen we tegen in Het natst was het in het algemeen in het midden en oosten van het land en het droogst in Zuid- Limburg, maar nergens waren de afwijkingen opvallend groot. Zie figuur 10 en tabel 8. De Bilt registreerde 167 mm (normaal 171) en de hoogste etmaalsom van 11 mm was daar sinds 1991 niet meer zo laag geweest. Tabel 8. Relatief natst / droogst IJsselmuiden Ov +68 Oudemirdum Frl +68 Nagele Fle +67 Valkenburg L -42 Epen L -42 Schinnen L -42 Maart zette nat in, maar de tweede decade verliep overal te droog. Voor april geldt precies het omgekeerde. Langer dan een week achtereen bleef het niet droog en dat was ook in mei het geval. Ook lange perioden van uitgesproken nat weer kwamen in de hele lente niet voor, zodat het agrarisch gezien zeker een goed seizoen is geweest. De neerslagduur liep uiteen van 120 uur te Maastricht-vv tot 205 in Marknesse. Dit bedroeg in De Bilt 182 uren tegen 151 normaal; het hoogst sinds de lente van Parallel hiermee lag het aantal droge dagen (minder dan 0.1 mm) bijzonder laag: De Bilt kwam tot slechts 34 tegen 47 normaal. Sinds de beruchte lente van Fig. 10 Neerslag Gemiddeld 177 Normaal 166 Neede 246 Ouddorp 119 Tabel 9. Neerslag maart april mei lente normaal landgemiddelde Afwijking neerslagduur (De Bilt) Afwijking Tabel 10. Neerslag (extremen) > maandsom < maandsom > etmaalsom (datum) maart 94 Oudemirdum 24 Vlissingen 36 (27) Putten april 104 Capelle 39 Goedereede 31 (20) Gendringen mei 110 Hengelo 29 Beverwijk 32 (15) Nieuwolda

5 Tabel 11. Natste en droogste plaatsen Neede Gel 246 Putten Gel 240 IJsselmuiden Ov 236 Arnhem Gel 234 Berkel-Enschot NBr 231 Ruinerwold Dr 231 Groesbeek Gel 231 Dronten Fle 230 Nagele Fle 230 Giersbergen NBr 226 Woold Gel 225 Hengelo Ov 224 Nes-Ameland Frl 137 Aalsmeer NH 136 Deurne NBr 135 Buchten L 133 Schiermonnikoog Frl 131 Delfzijl Gr 131 Ouddorp-Polder ZH 131 Nieuw Helvoet ZH 130 Brouwershaven Z 128 Goedereede ZH 125 Echt L 122 Ouddorp ZH (33) was dit aantal niet zo klein geweest en hiermee neemt het afgelopen seizoen een zevende plaats in sinds Zie tabel 13. Marknesse en De Kooy telden er nog twee minder, maar Vlissingen kwam tot 48 droge dagen. Tabel 12. Districtsgemiddelden Waddeneilanden Fryslân-vasteland Groningen Drente Overijssel Veluwe Oost-Gelderland Betuwe Utrecht Flevoland + IJsselmeer Noord-Holland (excl. Texel) Zuid-Holland Zeeland Westelijk Noord-Brabant Oostelijk Noord-Brabant Limburg-laag Limburg-hoog Nederland Het aantal dagen met 1 mm of meer varieerde van 44 in Berkel-Enschot en Eindhoven tot 25 in Maastricht. De Bilt noteerde er 42 tegen 31 normaal en ook dat was sinds 1983 (47) niet meer voorgekomen! Slechts twee andere lentes sinds 1901 telden meer zulke dagen: 1979 met 50 en 1965 met 43, zie ook tabel 14. De regen viel wel frequent, maar niet in grote porties. Dat blijkt ook uit het aantal dagen met 10 mm of meer: in Overijssel plaatselijk 9, De Bilt 2 (normaal 4) en op enkele plaatsen werd de 10 mm zelfs nooit gehaald. Extreme etmaalsommen boven de 40 mm kwamen nergens in het land voor. Tabel 13. Laagste aantal droge dagen (De Bilt; 1901-nu) , 1981, 1979, , 1940, 1920, Tabel 14. Hoogste aantal dagen 1 mm (De Bilt; 1901-nu) , 1947, Sneeuw Een verhaal apart vormt de sneeuwval van begin maart. Op de 2 e sneeuwde het langdurig en zwaar in een zone van zuid Friesland tot midden Drenthe. Op veel plaatsen viel 20 tot 30 mm aan gesmolten neerslag en er werd gesproken over sneeuwhoogtes tot meer dan een halve meter. In het gebied Heeg- Woudsend-IJlst is door verschillende waarnemers circa 50 cm gemeten en dit vormde inderdaad het zwaartepunt van het sneeuwgebied. Twijfel rijst evenwel bij de opgave van 59 cm in het Drentse Zweeloo. Hoe dan ook, de gemeten hoeveelheden zijn niet alleen uniek voor maart, maar ook voor elke wintermaand. Zeker als men in aanmerking neemt dat het niet gaat om een cumulatie van meerdere sneeuwsituaties, maar het resultaat is van slechts één storing! Omdat er na de eerste twee maartweken bijna geen sneeuw meer viel, komt de lente landelijk niet eens aan het normale aantal sneeuwdagen toe: 12 tegen 18 normaal. De Bilt kwam tot 8 tegen 6 normaal en ook het gemiddelde aantal sneeuwdagen per station lag met 7.5 boven normaal (5.8). Kortom: het sneeuwde niet vaak, maar als het sneeuwde, gebeurde dat bijna overal. De 9 sneeuwdekdagen die in maart op veel plaatsen genoteerd werden, getuigen daarvan. Wind Het was een rustige lente. Alle drie de maanden gaven minder wind dan normaal, vooral april. In De Kooy bedroeg de gemiddelde windsnelheid 5.4 m/s tegen 5.9 normaal en in Vlissingen bedroeg deze waarde 5.2 m/s tegen normaal 6.1. Op beide stations was de lente van vorig jaar trouwens nog minder winderig. In Vlissingen gaven sinds 1901 maar drie lentes nog minder wind; recordhouder met 4.9 m/s blijft daar de lente van Vlieland registreerde met een gemiddelde van 7.3 m/s de meeste wind en in Arcen waaide het het minst met gemiddeld 3.1 m/s. Stormen kwamen niet voor. Op 17 maart kwam Cadzand tot een windstoot van 24 m/s en op 11 maart registreerde Stavoren 23 m/s. Vlieland noteerde 11 dagen met maximaal 7 Bf of meer. In geen van de maanden was er sprake van een sterke oververtegenwoordiging van één bepaalde windrichting; wel gaf mei vooral wind uit zuidwest tot noordwest. De gemiddelde luchtverplaatsing bedroeg 1.2 m/s uit westzuidwest tegen normaal 0.8 m/s uit west. Diversen Bij een gemiddelde luchtvochtigheid van 78 % (normaal 77) telde De Bilt 14 mistdagen en dat is 2 meer dan normaal. De laagste vochtigheid bedroeg 28 % en dat werd gemeten op 2. Het aantal ADS-dagen kwam op 17 uit tegen normaal 13 en het gemiddelde weercijfer werd bepaald op 5.9 waar 6.1 normaal is. De weerkwaliteit op een schaal van 0 tot 100 was met 57.8 praktisch normaal. In Den Helder bedroeg de gemiddelde watertemperatuur 8.4 C tegen 8.2 normaal. Gemiddeld leek er niet veel aan de hand het afgelopen seizoen. Maar het bijzondere zat in de thermische contrasten.

6 Temperatuur max min < LENTE 2005 max gem min > max < max > min < min u18 u0 De Bilt (5) -0.5 (3) 13.4 (5) (3) Boyl BTR (5) -2.0 (3) 17.6 (5) (3) Laaksum BTR (5) -1.2 (3) 16.5 (5) (3) Leeuwarden-N (5) -1.4 (3) 17.8 (5) (3) Lemmer BTR (5) -1.9 (3) 14.3 (5) (3) Schettens VTR (5) -1.2 (3) 17.0 (5) (3) Sumar STR (5) -1.7 (3) 17.1 (5) (3) Workum STr (5) -0.7 (3) 17.2 (5) (3) Groningen-Beijum StR (5) -1.2 (3) 17.2 (5) (3) Ten Post STR (5) -2.3 (3) 18.3 (5) (3) Winsum VTR (5) -2.6 (3) 17.2 (5) (3) Assen-N STR (5) -1.2 (3) 20.2 (5) (3) Oosterhesselen STR (5) -0.8 (3) 16.8 (5) (3) Den Ham STR (5) -1.1 (3) 18.2 (5) (3) IJsselmuiden STR (5) -0.6 (3) 18.7 (5) (3) Markelo STR (5) -0.6 (3) 20.3 (5) (3) Nijverdal-ZW STR (5) -1.2 (3) 16.0 (5) (3) Onbekend - Gel STR (5) 0.1 (3) 19.9 (5) (3) 15 4 Borculo STR (5) -0.4 (3) 18.8 (5) (3) Dichteren BtR (5) 0.4 (3) 17.7 (5) (3) Eerbeek BTR (5) -0.2 (3) 14.3 (5) (3) Groesbeek STR (5) -0.4 (3) 17.4 (5) (3) Hattemerbroek STR (5) -0.6 (3) 20.2 (5) (3) Malden STR (5) -0.4 (3) 19.7 (5) (3) Neede STr (5) -0.6 (3) 20.2 (5) (3) Maarssenbroek STr (5) 0.0 (3) 18.8 (5) (3) Huizen Str (5) -0.4 (3) 18.0 (5) (3) Sint Maarten STR (5) -0.4 (3) 14.5 (5) (3) Zaandam STR (5) 0.3 (3) 16.4 (5) -8.1 (3) Capelle a/d IJssel STR (5) -0.5 (3) 17.5 (5) (3) Groot-Ammers BTR (5) -0.3 (3) 17.6 (5) (3) Hendrik-Ido-Ambacht StR (5) 0.1 (3) 18.7 (5) -9.1 (3) Hoogvliet STR (5) -0.2 (3) 17.1 (5) -8.2 (3) Nieuwerkerk a/d IJssel STR (5) 0.0 (3) 18.6 (5) -8.7 (3) Ouddorp STR (5) -0.3 (3) 15.5 (5) -7.7 (3) Rozenburg STR (5) 0.0 (3) 16.2 (5) -9.1 (3) Sluis Str (5) -0.3 (3) 15.0 (5) (3) Berkel-Enschot STR (5) -0.1 (3) 18.8 (5) -9.5 (3) 20 6 Fijnaart STR (5) 0.0 (3) 17.0 (5) (3) Nijnsel BTR (5) -0.1 (3) 18.3 (5) -9.5 (3) Overloon BTR (5) -0.2 (3) 16.2 (5) (3) Prinsenbeek Str (5) -0.2 (3) 18.6 (5) -8.4 (3) Stampersgat STR (5) 0.0 (3) 17.2 (5) (3) Zevenbergen STR (5) -0.2 (3) 18.9 (5) (3) Beesel STR (5) -0.3 (3) 17.7 (5) -7.2 (3) Limbricht STR (5) -0.5 (3) 19.4 (5) -6.5 (3) Sittard STR (5) -0.9 (3) 20.2 (5) -6.6 (3) Vijlen STR (5) -2.1 (3) 22.0 (5) -8.2 (3)

7 Neerslag dagen Aantal dagen Weercijfer Bedekking Tot. > etm mi ha on nv sn sd >sn gem 1 9 gem zl zo De Bilt (3) Boyl (3) Laaksum (3) Leeuwarden-N (3) Lemmer (3) Schettens (3) Sumar (5) Workum (3) Groningen-Beijum (5) Ten Post (5) Winsum (5) Assen-N (3) Oosterhesselen (3) Den Ham (5) IJsselmuiden (4) Markelo (4) Nijverdal-ZW (4) Onbekend - Gel (5) Borculo (3) Dichteren (5) Eerbeek (4) Groesbeek (4) Hattemerbroek (3) Malden (4) Neede (3) Maarssenbroek (5) Huizen (4) Sint Maarten (3) Zaandam (3) Capelle a/d IJssel (4) Groot-Ammers (3) Hendrik-Ido-Ambacht (V) Hoogvliet (5) Nieuwerkerk a/d IJssel (4) Ouddorp (4) Rozenburg (4) Sluis (5) Berkel-Enschot (5) Fijnaart (3) Nijnsel (4) Overloon (3) Prinsenbeek (5) Stampersgat (3) Zevenbergen (3) Beesel (4) Limbricht (5) Sittard (5) Vijlen (5)