Tabel 1. Temperatuur (De Bilt) Tabel 2. Temperatuur (extremen)

Transcriptie

1 Seizoenoverzicht WINTER 2007 Door Klaas Ybema en Harm Zijlstra WORKUM / HEERENVEEN, 26 april 2007 Liet de herfst al zien, waartoe het nieuwe Nederlandse klimaat in staat is, de winter verlegde de grenzen zo mogelijk nog verder. Twintig jaar geleden werd een dergelijk seizoen voor absoluut onmogelijk gehouden, nu zijn we de verbazing al bijna voorbij. Een verlengde herfst was het, waarin men vaak naar de paraplu, maar nimmer naar de schaatsen zocht. Temperatuurrecords werden niet gebroken, maar verpletterd. Nooit waren er zo weinig vorstdagen, maar vooral: nooit steeg het kwik zo vaak en zo hoog boven de tien graden uit. Het werd veruit de warmste winter ooit gemeten en landelijk gezien op vijf na de natste sinds Verder was er meer onweer maar veel minder sneeuwval dan normaal en hielden enkele stormen behoorlijk huis, met name op 18. Een memorabel seizoen. Temperatuur Met een gemiddelde van 6.5 C in De Bilt tegen 3.2 normaal liet de winter niets aan duidelijkheid te wensen over, zie tabel 3. Het oude record van 1990 werd met een halve graad verbeterd. In vrijwel het hele land bedroeg de afwijking 3 graden of meer, zie figuur 1 en 2. Overal werden de oude winterrecords onder de voet gelopen. De hoogste gemiddelde wintertemperatuur tot nu toe gemeten bedroeg 6.5 C te Vlissingen in 1990 en Deze keer kwam Hoek van Holland tot 7.4 C! Het gemiddelde maximum was in De Bilt met 9.2 C tegen 5.9 normaal eveneens recordhoog. Het landelijk record van 1990 Kapellebrug met 9.6 C werd echter niet gebroken; Schiphol en Hoek van Holland kwamen tot 9.4. Het gemiddelde minimum eindigde in De Bilt op de recordwaarde van 3.9 C tegen normaal 0.4. Landelijk werd het record op Vlieland met 5.6 C aanzienlijk scherper gesteld. Eerder kwam Vlissingen niet verder dan 4.5 C. De hoogste temperatuur bedroeg in De Bilt 15.0 C op 5 en de laagste werd op 23 gemeten: Tabel 1. Temperatuur (De Bilt) winter normaal gem. Temperatuur afwijking min. < min min max. < Tabel 2. Temperatuur (extremen) > maximum (datum) < minimum (datum) 16.0 (05) Ell -4.5 (20) Volkel 14.9 (18) Westdorpe -9.3 (23) Twente-vv 17.1 (16) Maastricht-vv -5.0 (06) Gilze-Rijen < maximum (datum) * = 0-24 UTC > minimum (datum) * = 0-24 UTC -0.5 (27) Vijlen 11.4 (05) Vlieland * -2.2 (24) Vijlen 12.6 (09) Gilze-Rijen -0.1 (07) Eindhoven 8.8 (28) Homoet / Moerstraten 5.3 C. Voor het laatst in 1989 was het laagste minimum daar hoger geweest ( 3.9). De laagste maximum temperatuur, 1.2 C op 27, was alleen in de winter van 1975 hoger geweest (1.9). Iets dergelijks geldt voor het hoogste minimum. Dit bedroeg in De Bilt 11.8 C op 9, wat alleen in 2001 werd overtroffen (12.2). December begon direct bijzonder zacht en het 10-daagse tijdvak van 28 november 7 behoort in De Bilt met 9.3 C tot de warmste vergelijkbare perioden ooit gemeten. Het record blijft 9.8 C in de eerste decade van Op 5 sneuvelden alle

2 Fig. 1 Gemiddelde etmaaltemperatuur Gemiddeld 6.4 Normaal 3.1 Hoek van Holland 7.4 Deelen, Winsum 5.8 Fig. 2 Afwijking temperatuur Gemiddeld +3.3 Diverse plaatsen +3.7 Westdorpe +2.9 Fig. 3 Aantal ijsdagen Gemiddeld 1 Normaal 9 Vijlen 5 Vele plaatsen 0 Fig. 4 Aantal vorstdagen Gemiddeld 14 Normaal 36 Soesterberg 23 Vlieland 4 Fig. 5 Aantal dagen matige vorst Gemiddeld 2 Normaal 10 Woudenberg 5 Vele plaatsen 0 Fig. 6 Koudegetal (Hellmann) Gemiddeld 6 Normaal 60 Vijlen 15 Vele plaatsen kust 0 datumrecords in De Bilt, en Eelde boekte met 14.3 C een decaderecord. Na de 14e gingen de extreme kantjes er wat af, maar de vorst stelde bitter weinig voor. De laagste maandwaarde ( 4.5 C te Volkel op de 20e) was sinds 1900 maar zeven keer hoger geweest, voor het laatst in In het noorden van het land werd de warmste aller tijden geregistreerd en het gemiddelde van Vlieland, 8.3 C, was nog nooit eerder ergens zo hoog geweest! Ook het record voor het gemiddeld minimum (6.7) werd daar aangescherpt. Januari was extreem en buiten proportioneel. In het hele land werd het maandrecord voor de gemiddelde temperatuur verbeterd. De Bilt kwam tot 7.1 C. Er zijn genoeg aprilmaanden geweest die kouder waren (maar dat was vroeger.). Eveneens in het hele land werden de gemiddelden over zowel de eerste als de tweede decade overtroffen! (tabel 6).

3 Tabel 3. Zachtste winters , Tabel 4. Laagste aantal vorstdagen Tabel 5. Laagste IJnsen vorstgetal , Tabel 6. Zachtste decades Tabel 7. Zachtste 10-daagse perioden 2000 (5-14 dec) (27 jan - 5 feb) (1-10 dec) (28 dec - 6 jan) (18-27 feb) (9-18 jan) 9.4 Over de hele maand boekte De Bilt liefst vijftien datumrecords, waarvan zes voor het etmaalgemiddelde. De meest opvallende datum was de 9 e, toen Gilze-Rijen met een minimum van 12.6 C een landelijk record boekte, waarna Arcen met een gemiddelde van 13.5 C hetzelfde deed. Alle hoofdstations noteerden toen een decaderecord wat betreft het etmaalgemiddelde. In De Bilt (tabel 7), Vlissingen en De Kooy sneuvelde ook het record van de warmste 10- daagse periode in. De Kooy Fig. 7 Gem. etmaaltemp. Gemiddeld 6.9 Normaal 2.7 Diverse plaatsen kust 7.8 Diverse plaatsen 6.1 kwam van 8 17 op 9.2 C en Vlissingen van 9 18 op 9.5 C. Op 22 kwam in De Bilt een einde aan een vorstloze periode van 25 dagen, die op 28 was begonnen. Het was de langste periode zonder wintervorst sinds 1990 en slechts vijf perioden sinds 1900 duurden langer. Het landelijk maandrecord werd met gemiddeld 7.8 C door Hoek van Holland, Vlissingen en Vlieland gedeeld, zie ook figuur 7 en 8. Uiteraard gingen ook het gemiddeld maximum (9.8 te Schiphol en Westdorpe) en het gemiddeld minimum (6.2 te Vlieland) voor de bijl. Na een lichte terugval in de eerste decade werd het zachte weer voortgezet, wat leidde tot een record van 8.0 C te De Kooy over de derde decade. Maar verder bleef de warmte binnen eerdere marges. Nog nooit werden er zo weinig vorstdagen waargenomen als in de afgelopen winter: landelijk gemiddeld 14, tegen 16 in 1989 en 17 in De Bilt kwam ook tot een recordlaag. aantal van 15, zie tabel 4 en figuur 4. Het kwam daar een keer tot matige vorst. In de winters van 1916 en 1989 lukte zelfs dat niet. Strenge vorst kwam nergens voor. Wat De Bilt betreft is er in de afgelopen acht winters maar één nacht gemeten Fig. 8 Afw. etmaaltemp. Gemiddeld +4.2 Waddengebied +4.5 Deelen / Eindhoven +3.9 onder de 10 graden (in 2003). IJsdagen kwamen niet voor in De Bilt en dat was sinds 1900 nog maar zes keer eerder gebeurd, voor het laatst in Van de vijf hoofdstations bleef het koudegetal in Vlissingen en De Kooy op 0 staan. Voor De Kooy was dat de eerste keer (1975: 0.1); in Vlissingen gebeurde dat ook al in 2000, 1990, 1989 en De minimale vorstgetallen elders waren steeds het laagst sinds de slappe hap van 2000 en eindigden bij de vijf laagste sinds 1900, zie ook figuur 6. Door het ontbreken van strenge vorst en ijsdagen voegden alleen de vorstdagen punten toe aan het IJnsen vorstgetal: 0.9 (zie tabel 5).Weinig cijfers geven het karakter van de winter zo goed weer als dit: in De Bilt steeg de temperatuur op 42 dagen tot boven de tien graden. Mediterraan. Zonneschijn en straling Qua zon verliepen en vrijwel normaal, ondanks een lange sombere periode rond Kerst. Februari kende een somber verloop. De winter eindigde dan ook bijna overal onder normaal, al waren de afwijkingen niet zeer groot, zie figuur 8 en 9. In De Bilt scheen de zon 155

4 Tabel 11. Onweer (extremen) winter > aantal dagen 2 Plaatselijk 5 Sint Maarten 2 Diverse plaatsen 7 Sint Maarten Tabel 12. Dagen onweer Nederland winter Fig. 9 Uren zon Gemiddeld 151 Normaal 170 Stavoren 182 Twente-vv 120 Tabel 8. Zonneschijn (extremen) > aantal uren 49 Vlissingen 71 Stavoren 70 Vlissingen < aantal uren 30 Lauwersoog 35 Volkel 48 Twente-vv Tabel 9. Zonneschijn De Bilt aantal uren / zonloze dagen 47 (+4) 15 (+1) 50 (-2) 12 (-1) 57 (-22) 6 (-2) winter 155 (-20) 33 (-3) Tabel 10. Laagste stralingsom kj/cm 2 (De Bilt; 1956-nu) uren tegen 174 normaal. Het was daarmee de somberste winter sinds 1990, die via de oude meetmethode op 150 uren eindigde en dus vermoedelijk zonniger was. Dan komt Fig. 10 Afwijking zon Gemiddeld -19 Stavoren +7 Twente-vv in beeld met 119 Campbell- Stokes zonuren. Het aantal zonloze dagen varieerde van 25 in Stavoren tot 42 in Twente. De Bilt noteerde er 33 tegen 36 normaal. Het aantal zonnige dagen (=> 80 % zon) bedroeg daar 7, één meer dan normaal. Nieuw-Beerta bleef op 0 zonnige dagen steken. De globale straling was met 21.1 kj/cm 2 in De Bilt nog nooit zo laag geweest sinds het begin der metingen in Normaal bedraagt dit cijfer 25.4 kj/cm 2 en het oude record stond op naam van 1993 met 21.9, tabel 10. Onweer Landelijk werden er 20 onweersdagen geteld tegen 14 normaal. Twee jaar geleden nog telde de winter twee onweersdagen meer. De Bilt noteerde er 4 tegen 3 normaal. Plaatselijk werden 7 onweersdagen geteld. Meestal bleef het bij enkele incidentele ontladingen. Uitgebreider was het onweer op 7, 18 en 21. Wind Qua windsterkte week weinig af van normaal, was uitgesproken winderig en juist rustiger dan normaal. In De Kooy was met gemiddeld 9.1 m/s (normaal 7.1) op twee na de winderigste maand na Alleen in 1983 en 1984 stond er gemiddeld nog meer wind. Over het hele seizoen berekende De Kooy 7.2 m/s tegen 6.8 normaal en Vlissingen eindigde op 7.4 m/s waar 7.3 normaal is. De laagste windsnelheid werd gemeten in Arcen met 4.1 m/s. Het hardst waaide het op Vlieland met een gemiddelde van 9.9 m/s; op 22 dagen werd daar minstens windkracht 8 bereikt. Januari gaf daar een landelijk maandrecord met gemiddeld 12.3 m/s. Drie stormen troffen ons land: op 30, 11 en 18. De eerste hiervan gaf in Cadzand een uitschieter van 33 m/s en bij de volgende storm werd daar 32 m/s gemeten. De storm van 18 was veruit de zwaarste en veroorzaakte nogal wat schade. Vlissingen haalde kracht 10 bij een uurgemiddelde van 26 m/s en de hoogste uitschieter werd gemeld door Wilhelminadorp: 37 m/s (133 km/u). De eerste beide wintermaanden kenden een sterke dominantie van zuidwesten winden, in was de wind overheersend zuidoost. Dit resulteerde in een luchtverplaatsing van 4.0 m/s uit zuidwest (normaal 2.2 m/s uit zuidwest). Sneeuw In een moderne, dus karakterloze winter, is voor sneeuw nauwelijks meer plaats. De Bilt noteerde dit nostalgische verschijnsel op maar 4 dagen (normaal 17) en dat was alleen in 1903 (1 sneeuwdag) en 1975 (3) lager geweest.

5 Tabel 13. Aantal dagen sneeuw Landelijk / De Bilt 2 (-11) 0 (-5) 8 (-8) 1 (-5) 6 (-9) 3 (-3) winter 16 (-28) 4 (-13) Tabel 14. Sneeuw (extremen) winter > aantal sneeuwdagen 1 Diverse plaatsen 5 Diverse plaatsen 6 Diverse plaatsen NO 11 Groningen-Beijum Tabel 15. Sneeuw (extremen) 0 3 Delfzijl 6 Delfzijl winter > aantal sneeuwdekdagen 9 Delfzijl Tabel 16. Sneeuw (extremen) > sneeuwhoogte 0 4 (25) Schiermonnikoog 9 (08) Vijlen zodat we eindigden op 16 landelijke sneeuwdagen, tegen 44 normaal. Dit was samen met 1989 het laagste aantal sinds onze tellingen begonnen in Het gemiddelde aantal sneeuwdagen per station bedroeg 5.0, tegen 15.8 normaal. Dat was de laagste waarde sinds 1989 met gemiddeld 2.8. Op 24 en 8 kwam op veel plaatsen een sneeuwdek tot stand, zie tabel 16. Neerslag Gemiddeld viel er in ons land 285 mm neerslag tegen normaal 192. Sinds 1900 waren slechts vijf winters natter en opmerkelijk genoeg dateren zes van de acht natste winters van de laatste vijftien jaar, zie tabel 17. Tabel 17. Hoogste neerslag winter (Nederland; 1901-nu) Dat werd anders in, die van meet af aan bijzonder royaal was met neerslag. Vooral de tweede decade verliep kletsnat met plaatselijk hoeveelheden van 90 tot 100 mm. De 43 mm die op de 18e in Laaksum werd gemeten, was sinds 1901 in slechts vijf maal overtroffen. Ook het totaal van Schoonloo, 183 mm, was opmerkelijk. Sinds 1988 was er in de louwmaand niet meer zoveel neerslag gemeten (toen 191 mm in Katwijk aan de Rijn) en slechts drie keer leverde ergens meer neerslag op. Na een wat droger begin van werd het opnieuw nat rond de 13e en aan het eind van de maand. Droogteperiodes kwamen derhalve de hele winter niet voor. De neerslagduur lag in De Bilt dan ook flink boven normaal: 240 uren tegen 183. Het aantal droge dagen bedroeg daar 32 tegen normaal 41. Leeuwarden kwam tot slechts 27 droge dagen, Volkel noteerde er 39. Op 37 (normaal 34) dagen viel er in De Bilt 1 mm of meer. Het landelijk gemiddelde lag tien hoger dan normaal en Hoorn (Tersch.) noteerde er liefst 51. Op 6 (normaal 5) dagen noteerde De Bilt 10 mm of meer. Kootwijk en Beekbergen meldden 13 zulke dagen. Fig. 11 Aantal sneeuwdagen Gemiddeld 5 Normaal 16 Groningen-Beijum 11 Plaatselijk 2 December boekte een laagterecord: landelijk kwam het tot slechts 2 sneeuwdagen. Maar de rest van de winter deed het niet heel veel beter, Tabel 18. Hoogste wintersom 1901-nu 1994 Hall Hall Beekbergen Beekbergen Vaals Beekbergen Eersel-Witrijt Beekbergen Beekbergen 378 De grootste hoeveelheid, 378 mm in Beekbergen, werd in ruim honderd jaar maar acht keer overschreden, voor het laatst in 2002 (Vaals, 400). De droogste plaats, Noordgouwe met 207 mm, was sinds 1900 maar vier keer natter geweest, voor het laatst in 2000 (213, ook in Noordgouwe). De Bilt kwam tot 247 mm tegen 190 normaal. In Hoofddorp viel 280 mm (normaal 208) en dat was goed voor een twaalfde plaats op de lange lijst sinds December zette nat in met plaatselijk meer dan 70 mm in de eerste decade, maar gemiddeld eindigde deze maand slechts weinig boven normaal. Diversen De gemiddelde luchtvochtigheid was Tabel 19. Natste en droogste plaatsen Beekbergen Gel 378 Apeldoorn Gel 374 Arnhem Gel 361 Apeldoorn-ZO (r) Gel 360 Schoonloo Dr 354 Eerbeek (KNMI) Gel 354 Eerbeek (VWK) Gel 354 Deelen Gel 351 Purmerend NH 348 Dwingeloo Dr 348 Kootwijk Gel 347 Soest U 340 Stavenisse Z 234 Gendringen Gel 232 Roermond L 231 Prinsenbeek NBr 230 Capelle NBr 228 Oost-Maarland L 227 Bergen op Zoom NBr 226 Ubachsberg L 225 Zegveld U 221 Woltersum Gr 220 Echt L 210 Noordgouwe Z 207

6 Tabel 20. Relatief natst / droogst Anna Paulowna NH +152 Winschoten Gr +151 Elburg Gel +148 Ginneken NBr +33 Zegveld U +33 Ubachsberg L +32 Tabel 21. Districtsgemiddelden Waddeneilanden Fryslân-vasteland Groningen Drente Overijssel Veluwe Oost-Gelderland Betuwe Utrecht Flevoland + IJsselmeer Noord-Holland (excl. Texel) Zuid-Holland Zeeland Westelijk Noord-Brabant Oostelijk Noord-Brabant Limburg-laag Limburg-hoog Nederland met 87 % in De Bilt normaal. De laagste waarde werd daar gemeten. op 16 ; deze bedroeg 53 %. Het aantal mistdagen varieerde van 10 in Eelde en De Kooy tot 23 in Deelen en Maastricht. De gemiddelde watertemperatuur bij Den Helder was zowel in (8.6, 1934: 8.2) als in (7.0, 1989: 6.7) recordhoog en eindigde over de hele winter op gemiddeld 7.1 C, tegen 4.3 normaal en 6.5 in het vorige recordseizoen Een erfenis van een belachelijk hete juli en een herfst die hier niet thuishoort. Het benaderd weercijfer bedroeg in De Bilt 5.1 (normaal 5.4) en de weerkwaliteit bleef vijf punten achter op normaal: 33 tegen 38. Tekenen van een verwaaide, verregende winter. Maar niet zodra is de lente aangebroken, of hogedrukgebieden met oostcirculaties domineren de weerkaart. Maak je dus klaar voor een recordwarme lente. En verbaas je niet als er de komende zomer ondenkbare grenzen worden verlegd. Die van 40 bijvoorbeeld. Fig. 12 Neerslag Gemiddeld 285 Normaal 192 Beekbergen 378 Noordgouwe 207 Tabel 22. Neerslag winter normaal landgemiddelde Afwijking neerslagduur (De Bilt) Afwijking Tabel 23. Neerslag (extremen) > maandsom < maandsom > etmaalsom (datum) December 121 Assendelft 46 Woltersum 27 (09) W-Terschelling 183 Schoonloo 68 Noordgouwe 43 (18) Laaksum 119 Arnhem 59 Schiermonnikoog 26 (13) Hoogeveen

7 WINTER 2007 Temperatuur max min uren Neerslag dagen Aantal dagen met Bedekking Weercijfer max gem min > max < max > min < min <0 < Tot. > etm mi ha on nv sn sd > sn gem zl zo gem 1 9 De Bilt Boyl BTR Laaksum BTR Leeuwarden-Z Lemmer STR Schettens VTR Workum STr Groningen-Beijum StR Ten Post STR Ulrum VtR Winsum VTR ½ Assen-N STR Oosterhesselen STR IJsselmuiden STR Nijverdal-ZW STR Apeldoorn-ZO Str Borculo STR ½ Eerbeek BTR ½ Groesbeek STR t Harde STR Hattemerbroek STR Malden STR ½ Neede STr Ruurlosebroek BTR Maarn Str Woudenberg STR Sint Maarten STR Zaandam STR ½ 6.0 Capelle a/d IJssel STR Groot-Ammers BTR Hendrik-Ido-Ambacht StR Honselersdijk STR Hoogvliet STR Nieuwerkerk a/d IJssel STR Ouddorp STR Berkel-Enschot STR ½ Fijnaart STR Moerstraten BTR Overloon BTR Prinsenbeek STR Zevenbergen STr Vijlen STR